CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KỸ NĂNG THU THẬP VÀ xử LÝ THÔNG TIN, TÀI LIỆU LIÊN QUAN ĐÉN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐÁT ĐAI 1. Khái quát chung về tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai 1. Khái niệm, đặc điểm của tranh chấp đất đai 1.1 Khái niệm tranh chấp đất đai Theo Từ điển tiếng Việt thì tranh chấp nói chung được hiểu là: “Tranh chấp nhau một cách giằng co cái không rõ thuộc về bên nào ”. “Cái ” được tranh giành không rõ thuộc về bên nào có thế là đối tượng nào đó được gọi là đổi tượng tranh chấp.
Như vậy, tranh chấp sẽ nảy sinh khi đối tượng tranh chấp không rõ thuộc về bên nào và quá trình tranh chấp thể hiện mâu thuẫn, xung đột giữa các chù thể với nhau được phát sinh trong đời sống xã hội - đó chính là những tranh chấp. Trong tranh chấp đất đai thi đối tượng tài săn mà các bên tranh chấp vói nhau là đất đai. Luật Đất đai năm 2013 định nghĩa: “Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai’’ [11, khoản 24 Điều 3], Vì vậy, đối tượng của tranh chấp đất đai là các quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất; tức là trong quá trình quản lý và sử dụng đất các quyền và nghĩa vụ của mình làm phát sinh tranh chấp với người khấc; còn chù thể của tranh chấp đất đai có thể là giữa các chữ thế sử dụng đất với nhau hoặc giữa người sử dụng đất với bất kỳ bên thứ ba nào khác trong quan hệ đất đai. Như vậy, có thể cho rằng: Tranh chấp đất đai là một vấn đề nảy sinh thê hiện mâu thuẫn, bẩt đồng ý kiến của các chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai khi họ cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại.
Đặc điêm của tranh châp đât đai Quan hệ đất đai là một dạng đặc biệt của quan hệ dân sự nên bên cạnh những đặc điểm chung của một tranh chấp dân sự, tranh chấp đất đai còn mang những đặc điểm đặc trưng riêng khác với các tranh chấp dân sự, tranh chấp lao động, tranh chấp kinh tế. Sự khác biệt đó thể hiện ở những điểm chủ yếu sau đây: Thứ nhất, chủ thể của tranh chấp đất đai chỉ có thể là chủ thể cùa quyền quản lý và quyền sử dụng đất mà không phải là chủ thể của quyền sở hữu đất đai. Quyền sừ dụng đất cùa các chủ thể được xác lập dựa trên quyết định giao đất, cho thuê đất cùa Nhà nước hoặc được Nhà nước cho phép nhận chuyển nhượng từ các chữ thể khác hoặc được Nhà nước thừa nhận quyền sử dụng đất hợp pháp đối với diện tích đất đang sử dụng. Như vậy, chủ thể của tranh chấp đất đai là các tồ chức, hộ gia đình, cá nhân tham gia với tư cách là người quản lý hoặc người sử dụng đất.
Thứ hai, nội dung của tranh chấp đất đai rất đa dạng và phức tạp. Hoạt động quản lý và sử dụng đất trong nền kinh tế thị trường diễn ra rất đa dạng, phong phú với việc sử dụng đất vào nhiều mục đích khác nhau, với diện tích, nhu cầu sử dụng khác nhau. Trong nền kinh tế thị trường, việc quăn lý và sử dụng đất không đơn thuần chỉ là việc quản lý và sử dụng một tư liệu sản xuất. Đất đai đã trở thành một loại hàng hóa đặc biệt, có giá trị thương mại, giá đất lại biến động theo quy luật cung cầu trên thị trường, nên việc quản lý và sử dụng nó không đơn thuần chỉ là việc khai thác giá trị sử dụng mà còn bao gồm cà giá trị sinh lời của đất (thông qua các hành vi kinh doanh quyền sử dụng đất).
Tất nhiên, khi nội dung quản lý và sử dụng đất phong phú và phức tạp hơn thì những mâu thuẫn, bất đồng xung quanh việc quản lý và sử dụng đất đai cũng trở nên gay gắt và trầm trọng hơn. 10 Thứ ba, tranh châp đât đai phát sinh gây hậu quả xâu vê nhiêu mặt như: Có thể gây mất ổn định về chính trị, phá vỡ mối quan hệ xã hội, làm mất đoàn kết trong nội bộ nhân dân, phá vỡ trật tự quản lý đất đai, gây đình trệ sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích không những của bản thân các bên tranh chấp mà còn gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước và xã hội. Thứ tư, đối tượng của tranh chấp đất đai là quyền quản lý, quyền sử dụng đất và nhũng lợi ích phát sinh từ quá trình sử dụng một loại tài sản đặc biệt không thuộc quyền sở hùn của các bên tranh chấp mà thuộc quyền sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện sở hữu. Khái niệm và đặc điểm giải quyết tranh chấp đất đai 1.
Khái niệm giải quyết tranh chấp đất đai Giải quyết tranh chấp đất đai là giải quyết mâu thuẫn, bất đồng ý kiến của các chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai khi họ cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại. Theo Giáo trình Luật Đất đai của Trường Đại học Luật Hà Nội: ". Việc giải quyết tranh chap đất đai là tìm ra giải pháp đủng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm giải quyết những hất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân. Như vậy, giải quyết tranh chấp đất đai, với ý nghĩa làm một nội dung của quản lý Nhà nước đối với đất đai, là hoạt động của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật, giải qyết các mâu thuẫn giữa các bên, khôi phục lại quyền lợi bị xâm hại; đồng thời xử lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai.
Với cách hiểu như vậy thì giải quyết tranh chấp đất đai là tìm ra giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật để giãi quyết bất đồng, mâu thuẫn của các chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai. 11 Tuy nhiên, một sô nhà khoa học pháp lý cho răng giải quyêt tranh châp đất đai là giải quyết vấn đề liên quan đến lĩnh vực đất đai với mục đích là giải quyết những mâu thuẫn, bất đồng phát sinh giữa các chủ thể tham gia vào quan hệ đất đai. Vì vậy, giải quyết tranh chấp đất đai thực chất là giải quyết vấn đề mà các bên tranh chấp tạo ra, trong đó chủ thể phải sử dụng các thao tác, yêu cầu, quy trình của giải quyết vấn đề đe giải quyết vấn đề liên quan đến lĩnh vực đất đai. Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm giải quyết tranh chấp đất đai như sau: Giải quyêt tranh chãp đât đai là tô họp các hành động tư duy và hành động thực tiễn đê tìm ra giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm giải quyết hất đồng mâu thuần của các chủ thể tham gia vào quan hệ đất đai.
Đặc điểm của giải quyết tranh chấp đất đai + Giải quyết tranh chấp đất đai là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Để giải quyết một tranh chấp, các chủ thể có thể sừ dụng nhiều biện pháp như tự thương lượng, thỏa thuận với nhau; đồng thời đề cao hòa giải, huy động đoàn thể địa phương tham gia trong giải quyết tranh chấp đất đai. Pháp luật đất đai không quan tâm cách thức họ thởa thuận, hòa giải thế nào, thương lượng ra sao mà chỉ đưa ra các quy định điều chỉnh hoạt động giải quyết tranh chấp khi có sự tham gia của cơ quan nhà nước vào việc giải quyết đó mà thôi. Điều này nhằm thể hiện sự tôn trọng của Nhà nước với tự do ý chí, tự do định đoạt của các chủ thế và Nhà nước sẽ cung cấp một công cụ giải quyết tranh chấp cho họ nếu như họ không có được sự thống nhất.
+ Đổi tượng của hoạt động giải quyết tranh chấp là tranh chấp đất đai, trong đó các đương sự yêu cầu cơ quan nhà nước xác định rõ những quyền và nghĩa vụ của các bên đối với khu đất đang bị tranh chấp. Hệ quả pháp lý của 12 việc giải quyết tranh chấp là quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ đất đai sẽ được làm rõ bằng bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật. + Việc giải quyết tranh chấp đất đai gặp nhiều khó khăn do các quy định về đất đai chưa đày đủ, đồng bộ, không cụ thể, rõ ràng và chưa theo kịp với thực tiễn nên khi áp dụng để giải quyết, các cơ quan, tổ chức gặp nhiều vướng mắc, thậm trí không biết giải quyết như thế nào. Ngoài ra, do nhận thức của người dân về chính sách pháp luật đất đai còn hạn chế và do đất đai ngày càng có giá trị nên tranh chấp đất đai không chỉ xáy ra giữa người dân với nhau mà ngày càng gia tăng trong gia đình, gia tộc.
+ Việc xác minh các thông tin về đất đai để giải quyết tranh chấp đất đai vô cùng phức tạp, tốn nhiều thời gian do hồ sơ địa chính, trích lục không đồng bộ, lâu đời, thiếu nhiều thông tin, tài liệu. + Giãi quyết tranh chấp đất đai còn liên quan đến nhiều lĩnh vực khác, như: nhà, công trình xây dựng. trên đất và còn áp dụng phong tục tập quán, hương ước, quy ước, tập tục địa phương; do đó đòi hỏi cán bộ, công chức cần nắm vững các quy định pháp luật, cần phải hiểu phong tục, tập quán địa phương để có phương án giải quyết thỏa đáng. + Đội ngũ cán bộ, công chức giải quyết tranh chấp đất đai còn thiếu, trình độ, năng lực còn hạn chế do chưa được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về giải quyết tranh chấp đất đai.
Khái niệm, đặc điểm của thu thập và xử lý thông tin, tài liệu liên quan đến giải quyết tranh chấp đất đai 1. Khái niệm, đặc điểm của thu thập thông tin, tài liệu liên quan đến giải quyết tranh chấp đất đai 1.