mở đầu mới lạ bằng cách kể một câu chuyện, một câu tục ngữ đắt giá, một hình ảnh ẩn dụ, một vật mẫu gây chú ý, một câu đố thú vị dẫn vào chủ đề, hay một trò chơi nhận thức đầy ý nghĩa? Sự mới lạ sẽ thu hút chú ý và tạo ấn tượng hơn nhiều. Ví dụ: Tạo ra bóng đèn không chỉ để thắp sáng mà còn có thể phát ra mùi hương thơm dễ chịu. Gạch thì không chỉ dùng để xây mà còn có thể cắm 4 hoa. Thi văn nghệ không chỉ hát hay múa mà còn có thể ảo thuật, diễn xiếc, kịch nói hoặc cải lương, kể chuyện.
Ví dụ: Nói đến học đại học, đừng chỉ nghĩ đến việc tới giảng đường, mà còn phải nghĩ ra ngoài lối mòn một chút, chẳng hạn như: tìm đến các thư viện để tìm nạp tất cả tinh hoa của những chuyên gia trong lĩnh vực đó vào đầu mình, không chỉ thư viện tiếng Việt mà cả thư viện điện tử nước ngoài; hoặc chủ động tìm cách đi ra hiện trường - đi vào doanh nghiệp - đi vào cuộc sống để trải nghiệm thực tế song song với việc học trên lớp, và xem việc học từ “trường đời” là chính chứ không chỉ là “trường học”. Ví dụ: Hễ nói đến việc thuyết phục bán hàng, thay vì nghĩ đến ngay một bài mô tả về sản phẩm, hãy nghĩ ra khỏi lối mòn để tìm thêm các cách khác, như: làm một người bạn của khách (chiến thuật Bạn - Bàn - Bán); hoặc tạo một câu chuyện ý nghĩa sâu sắc về sản phẩm chứ không chỉ đơn thuần mô tả sản phẩm (Content Marketing); hoặc ta không cần đi tìm khách mà tạo một trang thông tin online hay một câu lạc bộ trong thực tiễn và chia sẻ trên đó những thông tin bổ ích để nguồn khách hàng tiềm năng tự động tìm đến (SEO, Landing-page Marketing, Social Club. Ví dụ: Hễ nói đến kinh doanh thực phẩm Tết, ngoài việc nghĩ ngay đến hạt dưa, củ kiệu, bánh chưng, giò chả. bạn sẽ nghĩ đến đáp án nào để vượt khỏi lối mòn? Ứng dụng: Để thoát khỏi lối mòn tư duy, bạn phải tập thói quen tư duy lần 2.
Tức là: lần đầu, những ý tưởng lối mòn sẽ xuất hiện. Bạn đừng bao giờ dừng lại ở đó, hãy tiếp tục tư duy lần 2, lần 3, lần 4, lần 5. Càng về sau, ý tưởng càng xa lối mòn, nghĩa là càng sáng tạo. 5 BÀI TẬP 1: TRẢI NGHIỆM NHẬN RA LỐI MÒN TƯ DUY CỦA BẢN THÂN Hãy đọc các câu hỏi sau đây, sau đó: - Hãy ghi câu trả lời đầu tiên xuất hiện vào cột A (bạn sẽ nhận ra hầu hết những suy nghĩ ghi trong cột này đều là lối mòn).
- Tuy nhiên, hãy nghĩ thêm các đáp án khác vào cột B (các suy nghĩ này ít lối mòn hơn, nhưng vẫn chưa sáng tạo lắm). - Khi nào bạn bắt đầu cảm thấy hơi "bí", đáp án không tự nhiên tuôn ra nữa, đừng dừng lại, hãy cố gắng nghĩ ra thêm các đáp án khác nữa và ghi vào cột N (thường những đáp án này sẽ rất xa lối mòn và ý tưởng sáng tạo xuất hiện). CỘT A CỘT B CỘT N CÂU HỎI (Đáp án xuất (Các đáp án xuất hiện (Đáp án phải cố gắng hiện đầu tiên) kế tiếp) mới nghĩ ra được) Nón bảo hiểm có thể dùng để làm gì? Nếu phụ trách một gian hàng trong ngày hội của trường, bạn sẽ bán sản phẩm/ dịch vụ gì? Muốn học kỹ năng mềm, ta có thể học ở đâu? Muốn tìm việc làm, ta tìm ở đâu? Trong buổi thuyết trình, ta có thể dùng chất liệu nào để diễn đạt một ý muốn nói? 6 Hoa hồng có thể chế biến thành gì để có thể bán? Nếu trồng dưa hấu, bạn sẽ trồng dưa hấu có hình dáng gì? Bằng cách nào để có thể sấy khô thịt gà? Làm sao để được học những thầy giỏi nhất trong ngành này? Câu hỏi của riêng tôi:. Câu hỏi của riêng tôi:.
Câu hỏi của riêng tôi:. Nguyên nhân thứ hai khiến chúng ta kém sáng tạo, chính là do tính ì. Lối mòn tư duy ai cũng có, tuy nhiên có người vượt qua được, có người thì không. Nếu bạn càng khó vượt khỏi lối mòn trong tư duy thì nghĩa là tính ì càng cao.
BÀI TẬP 2: TỰ KIỂM TRA ĐỘ Ì TÂM LÝ Trong vòng 3 phút, hãy ghi ra giấy tất cả các công dụng của một tờ giấy. Kết quả: - Trên 20 công dụng: rất linh hoạt (không bị ì) - Trên 15 công dụng: khá linh hoạt (ít ì) - Trên 10 công dụng: trung bình (tương đối ì) - Trên 5 công dụng: ì nhiều - Dưới 5 công dụng: rất ì Chúng ta thường bị ì thường vì các nguyên nhân sau đây: BÀI TẬP 3: TÌM RA NGUYÊN NHÂN BỊ Ì TRONG TÂM LÝ Bạn hãy thử đánh dấu X vào nguyên nhân mà bạn cho là có thể đúng với bản thân mình nhất: Do tôi lười suy nghĩ Do tôi không có tư chất sáng tạo (không có khiếu) Vì từ rất lâu rồi, tôi không suy nghĩ sáng tạo, cũng không được rèn luyện tư duy sáng tạo, nên nay đã thành tính ì khá bền vững trong tôi Do tôi cảm thấy mọi thứ xung quanh như vậy là ổn, là tốt rồi, không cần phải cải thiện gì thêm nữa, hoặc không còn cách nào khác hay hơn để nghĩ Do tôi tự tin vào khả năng hiện tại của mình, những gì tôi làm được hiện tại đã là rất tốt, nên không cần phải suy nghĩ sáng tạo thêm 8 Do tôi ít chịu đọc sách, ít chịu "nạp" dữ liệu vào đầu, nên trong đầu tôi không có chất liệu để suy nghĩ sáng tạo Do môi trường học tập của tôi không tạo được động cơ sáng tạo, giảng viên của tôi không khuyến khích sáng tạo, hoặc bạn bè tôi hay chê bai chỉ trích các ý tưởng mới chớm nảy sinh, lớp học cũng không có cơ chế khen thưởng cho những người sáng tạo, nên tôi cảm thấy sáng tạo cũng không có ích gì Do môi trường làm việc của tôi không tạo được động cơ sáng tạo, sếp của tôi không khuyến khích sáng tạo, hoặc đồng nghiệp của tôi hay chê bai chỉ trích các ý tưởng mới dù chỉ vừa chớm nảy sinh, cơ quan của tôi cũng không có cơ chế khen thưởng cho những người sáng tạo, nên tôi cảm thấy sáng tạo cũng không có ích gì Do bản thân tôi không biết "thủ thuật tư duy sáng tạo" nào đủ mạnh để kích hoạt tiềm năng sáng tạo của chính mình Nguyên nhân khác:. Một khi tìm ra được đúng nguyên nhân, nghĩ là bạn đã có 50% cơ hội để khắc phục nó. Nếu bạn đang phân vân giữa nhiều nguyên nhân, thì hãy khắc phục từng thứ một, cho đến khi nào thoát khỏi tính ì mới thôi.
Nguyên nhân thứ nhất, “lười suy nghĩ” là thói quen gặp phải ở hầu hết mọi người. Động não sẽ gây căng thẳng, tiêu hao năng lượng, nên con người thường hay tránh né; giống như tránh né việc tập thể dục cho cơ thể, dù biết sự vận động ấy sẽ mang đến cho ta sức khỏe. Động não cũng giống như tập thể dục cho trí tuệ, giúp não bộ ngày càng linh hoạt - tăng kết nối giữa các nơron - tăng khả năng sáng tạo. Ngược lại, nếu lười vận động tư duy, dần dần trí não sẽ trở nên uể oải và ngày càng lún sâu vào quán tính chậm chạp, gây nên tính ì.
Để thoát ra, thì chỉ có cách duy nhất là ta phải tập vận động lại, khởi động từ từ, cho đến khi các đường truyền trong não hình thành quán tính mới, khi đó, não bộ chuyển từ tính ì sang linh hoạt. Nguyên nhân thứ hai, do tôi “không có tư chất sáng tạo” (không có khiếu). Thực ra, tư chất cũng ảnh hưởng khá nhiều đến khả năng sinh ra ý tưởng. Nhiều người có tư chất khác biệt so với thông thường, não bộ có cấu trúc và lối kết nối hơi khác biệt, nên suy nghĩ theo lối rất khác so với tuyệt đại đa số mọi người.
Vì vậy, họ dễ dàng hơn trong việc tạo ra ý tưởng, vì với 9 họ, suy nghĩ bình thường đối với họ chính là suy nghĩ khác biệt so với mọi người. Chẳng hạn như: + Người có thùy chẩm trái khác biệt, sẽ dễ sáng tạo trong việc xử lý hình, hiểu hình khác với mọi người, dùng hình để diễn đạt ngoài dự đoán của mọi người, cách xử lý hình cũng theo lối khác biệt. + Người có thùy chẩm phải khác biệt, sẽ dễ sáng tạo trong khả năng thẩm mỹ, phối đồ sáng tạo, gu thời trang độc đáo. + Người có thùy thái dương phải khác biệt, sẽ dễ sáng tạo trong lĩnh vực âm nhạc, có lối sáng tác hoặc lối hát khác với đa số.
+ Người có thùy thái dương trái khác biệt, sẽ dễ sáng tạo trong lĩnh vực ngôn ngữ, cách diễn đạt bằng ngôn từ hay cách dùng từ độc đáo và mới lạ. + Người có thùy trán trái khác biệt, sẽ tư duy khác, suy luận kiểu ngược, xử lý vấn đề không giống mọi người.v… Tuy nhiên, số người này không nhiều, và nếu bộ não đó không được rèn luyện, thì cũng chỉ là một bộ não bỏ đi. Trong các kỹ năng liên quan đến suy nghĩ, thì sự tập luyện quan trọng hơn tư chất rất nhiều. Do đó, luyện tập sẽ tạo những “lối đi” mới cho các tín hiệu thần kinh, từ đó gia tăng cơ hội sản sinh ra ý tưởng.
Nguyên nhân thường gặp thứ ba, là do bản thân không có động lực để sáng tạo, môi trường làm việc/ học tập cũng chưa khuyến khích được những cá nhân có ý tưởng khác biệt. Điều này chỉ có thể giải quyết bằng việc bạn phải học kỹ năng tự tạo động lực cho bản thân, tìm ra lý do cho riêng mình trong việc theo đuổi lối suy nghĩ sáng tạo; hoặc kiến nghị để thay đổi chính sách đánh giá để các ý tưởng được trân trọng hơn, hoặc cuối cùng là thay đổi môi trường làm việc. Nguyên nhân phổ biến thứ tư, là do chúng ta chấp nhận mọi thứ xung quanh là ổn, là tối ưu rồi rồi, không cần phải cải thiện gì thêm nữa, nên không suy nghĩ nữa để cải tiến những thứ trong hiện thực xung quanh. Điều này không có gì xấu, vì nó giúp chúng ta hài lòng.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực sáng tạo, thì đây là một rào cản của tư duy, vì tất cả những thứ 10 xung quanh bạn thực chất chỉ là ổn so với mong muốn của bạn, nhưng chúng đều có thể tốt hơn.