PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nguyên thủ tướng Phạm Văn Đồng trong bài “Hãy tiến mạnh trên mặt trận khoa học và kỹ thuật” đã nhấn mạnh: “Trong nhà trường, điều chủ yếu không phải là nhồi nhét cho học trò một mớ kiến thức hỗn độn, tuy rằng kiến thức là cần thiết. Điều chủ yếu là giáo dục cho học trò phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp diễn tả rồi đến phương pháp học tập, phương pháp giải quyết vấn đề.” [16] Trong trường sư phạm, nếu các sinh viên không được rèn luyện những kỹ năng sư phạm thì khi trực tiếp làm giáo viên họ sẽ lúng túng, khó phát triển được năng lực nghề nghiệp, không nâng cao được chất lượng đào tạo thế hệ trẻ, vì thế người giáo viên tương lai muốn thực hiện tốt chức năng dạy học và giáo dục con người thì ngay từ lúc ở trường sư phạm phải được rèn luyện những kỹ năng sư phạm cần thiết. Chức năng giáo dục của người giáo viên được thể hiện rõ trong việc giải quyết tình huống sư phạm.
Đó chính là thời điểm của người giáo viên rất cần thiết phải tác động tới nhận thức, tình cảm, ý chí của học sinh cũng như điều chỉnh những yếu tố khác trong quá trình giáo dục nhằm thay đổi hay phát triển chúng, đáp ứng được yêu cầu hay nhiệm vụ giáo dục Trong thực tế giáo dục, bên cạnh những cách giải quyết tình huống sư phạm hay, thấu tình đạt lý, vẫn tồn tại những cách giải quyết chưa thoả đáng thậm chí sai lầm: Báo Giáo dục và Thời đại số 63, ngày 27 tháng 5 năm 2003, trên trang 5 đã đăng bài “Một hành vi làm nhục học sinh”. Tóm tắt như sau: Một giáo viên phát hiện ở mặt ghế ngồi của mình có mấy dòng viết bằng phấn không rõ chữ nghĩa. Giáo viên đó cho rằng các em đã viết xấu về mình và bắt học sinh trong lớp phải liếm ghế cho sạch. Hay trên báo Hoa học trò số 549 ngày 15 tháng 6 năm 2004 cũng đã có bài viết như sau: Một cô giáo phạt học sinh 19 cái tát vì điểm 6, thầy Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Bù 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đốp (Bình Phước) Phạm Quang Ái trong lúc tức giận đã “dạy dỗ” bằng tay chân với em Tâm (lớp 8A, THCS Thanh Hoà) đến mức em Tâm phải đi viện.
Ở Thành phố Hồ Chí Minh, thầy giáo Hà Minh Tú đã lôi 5 em học sinh lớp 8A trường bán công Bạch Đằng ra “quất” 90 roi do các em làm thiếu bài tập toán…Trên báo Tiền Phong thứ năm, ngày 06 tháng 11 năm 2005 cũng đưa tin: Học sinh lớp 6D trường THCS Nghĩa Thành huyện Tân Kỳ- Nghệ An bị cô giáo Hoàng Thị Ngân Hà (giáo viên Văn) xử phạt bằng cách cho lớp trưởng dùng roi đánh vào mông một số em học sinh phạm lỗi. Có 5 học sinh bị đánh, trong đó 2 học sinh phải đến điều trị tại trạm y tế xã với những vết tím bầm trên thân thể…Tất cả những việc làm đó của một số giáo viên đã làm ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đến học sinh. Trước những tồn đọng của thực tế như vậy, việc tìm hiểu và bồi dưỡng kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm là con đường để phát triển tư duy nghề nghiệp, nâng cao sự sáng tạo nghề nghiệp, bảo đảm chất lượng giáo dục toàn diện Hình thành kỹ năng này sẽ góp phần tạo nên năng lực sư phạm thực tiễn cho sinh viên. Việc giải quyết các tình huống sư phạm còn giúp cho người học hình thành, phát triển tính tích cực, năng động, khả năng độc lập tự chủ và sáng tạo trong học tập, công tác, là cơ sở cho công việc tự học suốt đời Chính vì vậy, việc nghiên cứu kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm là một đòi hỏi thực tiễn cần được tiến hành một cách kịp thời và nghiêm túc.
Đó chính là lý do mà tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bắc Ninh” 2. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 2. Đối tượng nghiên cứu Kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bắc Ninh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khách thể nghiên cứu 2.
Khách thể điều tra 254 sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Bắc ninh của 2 khoa Tự nhiên và Xã hội, trong đó có: - 95 sinh viên năm thứ nhất (K26) của các lớp Toán- Tin, Lý- Tin, Văn- Địa, Sử- Giáo dục công dân - 83 sinh viên năm thứ hai (K25) của các lớp Toán- Tin, Hóa- Sinh, Lý- Kỹ thuật công nghiệp, Văn- Địa - 76 sinh viên năm thứ ba (K24) của các lớp Toán- Tin, Lý- Kỹ thuật công nghiệp, Văn- Sử, Văn- Địa 2. Khách thể thực nghiệm tác động hình thành 31 sinh viên lớp Toán- Tin K25 khoa Tự nhiên trường Cao đẳng Sư phạm Bắc ninh 2. Phạm vi nghiên cứu + Về nội dung: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trong quá trình dạy học và giáo dục diễn ra trong phạm vi lớp học + Về địa bàn nghiên cứu: Đề tài tiến hành nghiên cứu tại trường Cao đẳng sư phạm Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh + Về thời gian: Đề tài tiến hành trong vòng 2 năm kể từ khi xây dựng đề cương của đề tài 3. Mục đích nghiên cứu Khảo sát thực trạng kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bắc Ninh, các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành kỹ năng đó ở sinh viên.
Từ đó đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp nhằm hình thành, rèn luyện và nâng cao kỹ năng giải quyết tình huống 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sư phạm cho sinh viên, giúp sinh viên sư phạm sau khi ra trường có thể vững tin khi đứng trước một tình huống có vấn đề cần giải quyết. Nhiệm vụ nghiên cứu 4. Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài: Làm rõ các khái niệm có liên quan như: Kỹ năng, tình huống sư phạm, kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm; Xây dựng cấu trúc tâm lý của kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm. Tìm hiểu và đánh giá kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bắc Ninh và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành, rèn luyện và nâng cao kỹ năng đó ở sinh viên 4.
Đề xuất những khuyến nghị và giải pháp cụ thể để giúp các sinh viên có phương pháp rèn luyện kỹ năng một cách tốt nhất có thể 4. Tổ chức thực nghiệm các giải pháp đó ở sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bắc Ninh 5. Giả thuyết nghiên cứu Chúng tôi đặt ra giả thuyết như sau: 5. Kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bắc Ninh đã được rèn luyện nhưng kết quả chưa cao 5.
Kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường CĐSP Bắc Ninh có thể bị ảnh hưởng của trình độ học lực, phương pháp giảng dạy, luyện tập của giảng viên cho sinh viên 5. Có thể rèn luyện và hình thành kỹ năng giải quyết các tình huống sư phạm cho sinh viên trên cơ sở xây dựng quy trình giải quyết các tình huống sư phạm, tổ chức rèn luyện kỹ năng này cho sinh viên một cách thường xuyên và có hệ thống 6. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lý luận 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đọc và nghiên cứu tài liệu có liên quan - Phân tích và tổng hợp khái quát lý luận về tình huống có vấn đề, tình huống sư phạm, kỹ năng và kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm 6.
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6.Phương pháp điều tra - Dùng một hệ thống bài tập tình huống sư phạm, yêu cầu sinh viên giải quyết các tình huống. Tiến hành xử lý, đánh giá kết quả giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên. Dự kiến đưa ra: + 10 bài tập có đáp án cho sẵn, yêu cầu sinh viên chọn đáp án đúng và giải thích vì sao chọn cách giải quyết đó + 10 bài tập tình huống không có đáp án sẵn, yêu cầu sinh viên tự tìm phương án giải quyết và giải thích - Dùng phiếu điều tra để tìm hiểu về thực trạng kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên.Phương pháp phỏng vấn sâu - Tìm hiểu khả năng tự đánh giá của sinh viên về những khó khăn, hạn chế gặp phải khi giải quyết tình huống sư phạm - Điều tra các giáo viên tổ bộ môn Tâm lý học- Giáo dục học để nắm thêm thông tin về thực trạng kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên và việc rèn luyện kỹ năng sư phạm cho sinh viên 6.Phương pháp tổng kết kinh nghiệm Lấy ý kiến của các giáo viên THCS có kinh nghiệm thực tiễn phong phú về cách xử lý các tình huống sư phạm để tập hợp được một hệ thống các tình huống sư phạm và cách giải quyết chúng.Phương pháp quan sát - Dự giờ một số tiết dạy của giảng viên khoa Tâm lý-Giáo dục trường Cao đẳng Sư phạm Bắc ninh để đánh giá về phương pháp dạy học, rèn luyện kỹ năng của họ cho sinh viên. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Quan sát cách giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên lớp thực nghiệm (dưới hình thức đóng vai) trong cuộc thi giải quyết tình huống sư phạm tại giờ thực hành để đánh giá kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm của họ.Phương pháp thực nghiệm Thực nghiệm hình thành, rèn luyện và nâng cao kỹ năng giải quyết tình huống sư phạm cho sinh viên năm thứ 2 trường Cao đẳng Sư phạm Bắc ninh trên cơ sở tổ chức hành động giải quyết tình huống sư phạm.
Phương pháp thống kê toán học Sử dụng một số công thức toán thông qua chương trình SPSS 12.0 để kiểm định giá trị của các số liệu thu được 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Việc nghiên cứu kỹ năng và kỹ năng sư phạm phục vụ cho nhiệm vụ đào tạo giáo viên ở nhà trường sư phạm đã được nhiều nhà khoa học bàn đến. Trong đó có những công trình ở trong nước và ngoài nước 1. Vấn đề nghiên cứu kỹ năng ở nƣớc ngoài Vào đầu thế kỷ XX, tâm lý học hành vi ra đời, đại diện là: E.