Hoạt động kinh tế của giai cấp tư sản Việt Nam qua báo chí Hà Nội đầu thế kỷ XX

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hoạt động kinh tế của giai cấp tư sản việt nam đầu thế kỉ xx qua dòng báo chí kinh tế hà nội 002, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Công Nghiệp
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Xanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Hoạt Động Kinh Tế Của Giai Cấp Tư Sản Việt Nam Đầu Thế Kỷ XX Qua Dòng Báo Chí Kinh Tế Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. SỰ RA ĐỜI CỦA DÒNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX
• 0.2. Những chuyển biến về chính trị, kinh tế, văn hóa của Hà Nội đầu thế kỷ XX dưới tác động bởi chính sách thuộc địa của thực dân Pháp
• 0.2.1. Những chuyển biến về chính trị
• 0.2.2. Những chuyển biến về kinh tế
• 0.3. Sự ra đời và phát triển của báo chí ở Hà Nội và vai trò của báo chí trong đời sống của nhân dân Thủ đô
• 0.4. Sự xuất hiện của báo chí ở Việt Nam
• 0.5. Làng báo Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX
• 0.6. Khái quát về quá trình xuất hiện và những đặc điểm cơ bản của dòng báo kinh tế Hà Nội
• 0.6.1. Khái quát chung
• 0.6.2. Thực nghiệp dân báo
• 0.6.3. Hữu Thanh tạp chí
• 0.7. DÒNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI VỚI HOẠT ĐỘNG CHẤN HƯNG THỰC NGHIỆP CỦA GIAI CẤP TƯ SẢN VIỆT NAM
• 0.7.1. Hoạt động chấn hưng về “tư duy kinh tế”
• 0.7.2. Phê phán tư tưởng “trọng quan khinh nghệ”, kêu gọi thực học, thực nghiệp
• 0.7.3. Đánh giá đúng vị trí và vai trò của “nghề buôn”
• 0.7.4. Hoạt động chấn hưng thực nghiệp trong từng ngành kinh tế
• 0.7.4.1. Trong nông nghiệp
• 0.7.4.2. Trong công nghiệp
• 0.7.4.3. Trong thương nghiệp
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ RA ĐỜI CỦA DÒNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX
• 1.1. Những chuyển biến về chính trị, kinh tế, văn hóa của Hà Nội đầu thế kỷ XX dưới tác động bởi chính sách thuộc địa của thực dân Pháp
• 1.1.1. Những chuyển biến về chính trị
• 3. CHƯƠNG 3: DÒNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA GIỚI TƯ SẢN VIỆT NAM
• 3.1. Dòng báo kinh tế Hà Nội trong cuộc cạnh tranh giữa tư sản Việt Nam với tư sản Hoa kiều
• 3.2. Dòng báo chí kinh tế Hà Nội trong việc bảo vệ quyền lợi chính trị và văn hóa của giai cấp tư sản Việt Nam
• 3.2.1. Bảo vệ quyền lợi chính trị
• 3.2.2. Bảo vệ quyền lợi văn hóa
• 3.3. Dòng báo chí kinh tế Hà Nội trong việc vận động thành lập hội đoàn và kêu gọi tinh thần đoàn kết trong giới công thương
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kinh tế tư sản Việt Nam qua báo chí Hà Nội đầu thế kỷ XX

Báo chí Hà Nội đầu thế kỷ XX là một trong những nguồn tài liệu quan trọng phản ánh sự phát triển của kinh tế tư sản Việt Nam. Thời kỳ này, báo chí không chỉ là công cụ truyền thông mà còn là diễn đàn cho các ý kiến, quan điểm của giới tư sản. Sự ra đời của các tờ báo kinh tế đã tạo ra một không gian để giới tư sản thể hiện quan điểm và nhu cầu của mình trong bối cảnh chính trị, kinh tế đầy biến động dưới sự cai trị của thực dân Pháp.

1.1. Sự phát triển của báo chí Hà Nội và vai trò của nó

Báo chí Hà Nội đã phát triển mạnh mẽ từ những năm đầu thế kỷ XX, với sự xuất hiện của nhiều tờ báo mới. Những tờ báo này không chỉ phản ánh thông tin mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tư duy kinh tế của giai cấp tư sản. Chúng đã trở thành cầu nối giữa các doanh nhân và công chúng, giúp họ hiểu rõ hơn về thị trường và các cơ hội kinh doanh.

1.2. Tác động của chính sách thuộc địa đến kinh tế tư sản

Chính sách thuộc địa của thực dân Pháp đã tạo ra nhiều thách thức cho kinh tế tư sản Việt Nam. Tuy nhiên, nó cũng mở ra cơ hội cho sự phát triển của các ngành nghề mới. Các tờ báo đã phản ánh những khó khăn và cơ hội này, từ đó thúc đẩy sự hình thành và phát triển của giai cấp tư sản.

II. Những thách thức đối với Kinh tế tư sản Việt Nam qua báo chí

Trong bối cảnh chính trị và kinh tế phức tạp, kinh tế tư sản Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức. Các tờ báo đã chỉ ra những vấn đề mà giới tư sản gặp phải, từ sự cạnh tranh với tư sản Hoa Kiều đến những khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

2.1. Cạnh tranh với tư sản Hoa Kiều

Sự cạnh tranh giữa tư sản Việt Nam và tư sản Hoa Kiều là một trong những vấn đề nổi bật được báo chí phản ánh. Các tờ báo đã chỉ ra rằng tư sản Hoa Kiều thường có lợi thế hơn về vốn và kinh nghiệm, điều này tạo ra áp lực lớn cho các doanh nhân Việt Nam.

2.2. Khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi

Báo chí cũng đã chỉ ra những khó khăn mà giai cấp tư sản Việt Nam gặp phải trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Các tờ báo đã kêu gọi sự đoàn kết và hợp tác giữa các doanh nhân để đối phó với những thách thức này.

III. Phương pháp chấn hưng kinh tế tư sản qua báo chí

Các tờ báo đã đề xuất nhiều phương pháp nhằm chấn hưng kinh tế tư sản Việt Nam. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình kinh tế mà còn nâng cao nhận thức của giới tư sản về vai trò của họ trong xã hội.

3.1. Kêu gọi thực học thực nghiệp

Báo chí đã kêu gọi giới tư sản cần phải thực học, thực nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh. Những bài viết này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học hỏi và áp dụng kiến thức vào thực tiễn kinh doanh.

3.2. Đánh giá vai trò của nghề buôn

Nhiều tờ báo đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của nghề buôn trong việc phát triển kinh tế tư sản. Các bài viết đã chỉ ra rằng nghề buôn không chỉ là một nghề mà còn là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế quốc dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ báo chí vào Kinh tế tư sản

Báo chí không chỉ phản ánh mà còn định hình các hoạt động kinh tế của giai cấp tư sản Việt Nam. Những thông tin và phân tích từ báo chí đã giúp các doanh nhân đưa ra quyết định kinh doanh đúng đắn hơn.

4.1. Thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế

Báo chí đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế như nông nghiệp, công nghiệp và thương mại. Các tờ báo đã cung cấp thông tin cần thiết cho các doanh nhân trong việc mở rộng hoạt động kinh doanh.

4.2. Tạo ra diễn đàn cho giới tư sản

Báo chí đã tạo ra một diễn đàn cho giới tư sản để trao đổi thông tin và kinh nghiệm. Điều này không chỉ giúp họ nâng cao năng lực mà còn tạo ra sự kết nối giữa các doanh nhân.

V. Kết luận về Kinh tế tư sản Việt Nam qua báo chí Hà Nội

Báo chí Hà Nội đầu thế kỷ XX đã đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh và định hình kinh tế tư sản Việt Nam. Những thông tin và phân tích từ báo chí đã giúp giới tư sản nhận thức rõ hơn về vai trò và trách nhiệm của mình trong xã hội.

5.1. Tương lai của Kinh tế tư sản Việt Nam

Tương lai của kinh tế tư sản Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và phát triển của giới tư sản trong bối cảnh mới. Báo chí sẽ tiếp tục là một công cụ quan trọng trong việc định hình tư duy và hành động của họ.

5.2. Vai trò của báo chí trong việc phát triển kinh tế

Báo chí sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế tư sản thông qua việc cung cấp thông tin, phân tích và định hướng cho các doanh nhân trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu thế kỷ XX, Hà Nội chứng kiến những chuyển biến sâu sắc về chính trị, kinh tế và văn hóa dưới tác động của chính sách thuộc địa thực dân Pháp. Với vị thế thủ phủ của Liên bang Đông Dương, Hà Nội trở thành trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa, đồng thời là nơi phát triển mạnh mẽ của báo chí. Báo chí không chỉ là công cụ tuyên truyền của thực dân mà còn trở thành diễn đàn phản ánh quyền lợi và tư duy của các giai tầng xã hội, đặc biệt là giai cấp tư sản Việt Nam. Trong bối cảnh đó, dòng báo chí kinh tế Hà Nội xuất hiện như một cơ quan ngôn luận quan trọng, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế và chấn hưng thực nghiệp của giai cấp tư sản.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích hoạt động kinh tế của giai cấp tư sản Việt Nam đầu thế kỷ XX thông qua dòng báo chí kinh tế Hà Nội, đặc biệt là ba tờ báo tiêu biểu: Thực nghiệp dân báo, Khai Hóa nhật báo và Hữu Thanh tạp chí. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn 1920-1933 tại Hà Nội, dựa trên nguồn tư liệu lưu trữ tại Thư viện Quốc gia và các phòng tư liệu chuyên ngành. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm sáng tỏ vai trò của báo chí kinh tế trong việc thay đổi tư duy kinh tế, bảo vệ quyền lợi giai cấp tư sản và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội thời kỳ thuộc địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về giai cấp xã hội và lý thuyết truyền thông báo chí. Lý thuyết giai cấp xã hội giúp phân tích vai trò và hoạt động của giai cấp tư sản Việt Nam trong bối cảnh xã hội thuộc địa, tập trung vào nhận thức về quyền lợi kinh tế, chính trị và văn hóa. Lý thuyết truyền thông báo chí được sử dụng để đánh giá vai trò của báo chí kinh tế như một công cụ truyền tải thông tin, định hướng tư duy và bảo vệ lợi ích giai cấp.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: "thực nghiệp" (hoạt động kinh tế thực tiễn như nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp), "tư duy kinh tế" (nhận thức và quan điểm về phát triển kinh tế), "báo chí kinh tế" (các ấn phẩm chuyên về kinh tế và thương mại), "giai cấp tư sản" (tầng lớp kinh doanh và sở hữu tư liệu sản xuất), và "chấn hưng thực nghiệp" (phong trào thúc đẩy phát triển kinh tế thực tiễn).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử làm chủ đạo, kết hợp với phương pháp so sánh và phân tích nội dung. Nguồn dữ liệu chính là các số báo của Thực nghiệp dân báo (1920-1923), Khai Hóa nhật báo (1921-1927) và Hữu Thanh tạp chí (1921-1924), được lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Việt Nam và các phòng tư liệu chuyên ngành. Cỡ mẫu gồm hơn 3000 số báo của Thực nghiệp dân báo và hàng nghìn số của hai tờ báo còn lại.

Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ các số báo còn lưu trữ trong giai đoạn nghiên cứu để đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Phân tích nội dung được thực hiện bằng cách thống kê số lượng bài viết liên quan đến các chủ đề kinh tế, so sánh tỷ lệ bài viết theo từng lĩnh vực (nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp) và đánh giá quan điểm, thái độ của các tác giả. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1920 đến 1933, tập trung vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của dòng báo chí kinh tế Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển mạnh mẽ của báo chí kinh tế Hà Nội: Trong giai đoạn 1920-1933, Thực nghiệp dân báo đã xuất bản trên 3000 số, Khai Hóa nhật báo tồn tại 7 năm với hơn 1700 số, và Hữu Thanh tạp chí phát hành đều đặn với số lượng bản in trung bình 2500-3000 bản mỗi kỳ. Báo chí kinh tế trở thành diễn đàn quan trọng phản ánh hoạt động và tư duy của giai cấp tư sản Việt Nam.

2. Thay đổi tư duy kinh tế: Báo chí kinh tế tích cực phê phán tư tưởng "trọng quan khinh nghệ" truyền thống, kêu gọi thực học, thực nghiệp và đánh giá đúng vai trò của nghề buôn. Khoảng 65% bài viết trên các tờ báo này tập trung vào việc thay đổi nhận thức kinh tế, cổ vũ phát triển công thương nghiệp và nông nghiệp hiện đại.

3. Hoạt động chấn hưng thực nghiệp trong từng ngành: Báo chí đề cập chi tiết đến các giải pháp phát triển nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp. Ví dụ, trong nông nghiệp, các bài viết nhấn mạnh đến việc áp dụng khoa học kỹ thuật, cải tiến nông cụ và thành lập các hội nông nghiệp. Trong công nghiệp và thương nghiệp, báo chí kêu gọi đầu tư, phát triển kỹ nghệ nhẹ và mở rộng thị trường.

4. Bảo vệ quyền lợi giai cấp tư sản: Dòng báo chí kinh tế Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi chính trị, kinh tế và văn hóa của giai cấp tư sản Việt Nam, đặc biệt trong cuộc cạnh tranh với tư sản Hoa kiều. Báo chí cũng vận động thành lập hội đoàn, kêu gọi tinh thần đoàn kết trong giới công thương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển báo chí kinh tế gắn liền với sự hình thành và lớn mạnh của giai cấp tư sản Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, khi tầng lớp này có nhu cầu bày tỏ quan điểm, bảo vệ quyền lợi và thúc đẩy phát triển kinh tế. Việc báo chí phê phán tư tưởng trọng quan khinh nghệ phản ánh sự chuyển biến tư duy xã hội, phù hợp với xu hướng hiện đại hóa và công nghiệp hóa.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn vai trò cụ thể của dòng báo chí kinh tế Hà Nội, vốn chưa được nghiên cứu chuyên sâu. Các biểu đồ thống kê số lượng bài viết theo chủ đề và thời gian có thể minh họa rõ nét sự tập trung và thay đổi nội dung báo chí qua các năm. Bảng so sánh tỷ lệ bài viết về từng ngành kinh tế cũng giúp làm nổi bật trọng tâm chấn hưng thực nghiệp.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm sáng tỏ vai trò của báo chí kinh tế như một công cụ truyền thông và vận động xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao nhận thức xã hội trong bối cảnh thuộc địa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển báo chí kinh tế hiện đại: Cần xây dựng các kênh truyền thông chuyên sâu về kinh tế nhằm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho doanh nghiệp và người dân, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Chủ thể thực hiện là các cơ quan báo chí và tổ chức truyền thông trong vòng 1-2 năm tới.

2. Đẩy mạnh giáo dục và đào tạo về tư duy kinh tế thực nghiệp: Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc thay đổi tư duy kinh tế, khuyến khích thực học, thực nghiệp và phát triển kỹ năng kinh doanh cho giới trẻ và doanh nhân. Bộ Giáo dục và các trường đại học nên phối hợp triển khai trong 3-5 năm.

3. Hỗ trợ thành lập và phát triển các hội đoàn doanh nghiệp: Tăng cường vai trò của các hội đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi, tạo môi trường hợp tác và phát triển cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội nên phối hợp thực hiện trong 2 năm tới.

4. Khuyến khích nghiên cứu và bảo tồn giá trị lịch sử báo chí kinh tế: Đầu tư vào việc số hóa, lưu trữ và nghiên cứu các tư liệu báo chí kinh tế lịch sử để phục vụ công tác nghiên cứu và giáo dục, đồng thời nâng cao nhận thức về vai trò của báo chí trong phát triển kinh tế. Các viện nghiên cứu và thư viện quốc gia nên thực hiện trong 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu lịch sử và báo chí: Luận văn cung cấp nguồn tư liệu quý giá và phân tích chuyên sâu về dòng báo chí kinh tế Hà Nội, giúp hiểu rõ hơn về vai trò của báo chí trong lịch sử phát triển kinh tế và xã hội Việt Nam.

2. Giảng viên và sinh viên ngành lịch sử, báo chí và kinh tế: Tài liệu này là nguồn tham khảo hữu ích cho việc giảng dạy và học tập về lịch sử báo chí, lịch sử kinh tế và phát triển xã hội trong bối cảnh thuộc địa.

3. Doanh nhân và nhà quản lý kinh tế: Hiểu biết về lịch sử phát triển tư duy kinh tế và vai trò của báo chí giúp doanh nhân nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của truyền thông và tư duy đổi mới trong kinh doanh.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển báo chí kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Báo chí kinh tế Hà Nội đầu thế kỷ XX có vai trò gì trong phát triển kinh tế?
   Báo chí kinh tế là diễn đàn truyền tải thông tin, thay đổi tư duy kinh tế, cổ vũ thực nghiệp và bảo vệ quyền lợi giai cấp tư sản, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội trong bối cảnh thuộc địa.

2. Tại sao tư tưởng "trọng quan khinh nghệ" bị phê phán mạnh mẽ?
   Tư tưởng này cản trở sự phát triển kinh tế do coi thường nghề buôn và công nghiệp, báo chí kinh tế đã tích cực phê phán để thúc đẩy tư duy thực học, thực nghiệp, phù hợp với xu hướng hiện đại hóa.

3. Ba tờ báo kinh tế tiêu biểu của Hà Nội là gì và có đặc điểm gì?
   Thực nghiệp dân báo, Khai Hóa nhật báo và Hữu Thanh tạp chí là ba tờ báo tiêu biểu, có số lượng bài viết phong phú, đa dạng về nội dung, phản ánh sâu sắc hoạt động và tư duy kinh tế của giai cấp tư sản Việt Nam.

4. Phương pháp nghiên cứu chính của luận văn là gì?
   Phương pháp lịch sử kết hợp phân tích nội dung và so sánh được sử dụng để khai thác nguồn tư liệu báo chí, đánh giá vai trò và ảnh hưởng của báo chí kinh tế trong giai đoạn nghiên cứu.

5. Luận văn có thể áp dụng cho nghiên cứu hiện đại như thế nào?
   Nghiên cứu cung cấp bài học về vai trò của truyền thông trong thay đổi tư duy kinh tế và phát triển xã hội, có thể áp dụng để xây dựng chính sách truyền thông kinh tế hiện đại và phát triển doanh nghiệp.

Kết luận

• Báo chí kinh tế Hà Nội đầu thế kỷ XX đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải tư duy kinh tế mới, thúc đẩy chấn hưng thực nghiệp và bảo vệ quyền lợi giai cấp tư sản Việt Nam.
• Ba tờ báo tiêu biểu Thực nghiệp dân báo, Khai Hóa nhật báo và Hữu Thanh tạp chí là những cơ quan ngôn luận chủ lực, phản ánh đa dạng các lĩnh vực kinh tế và xã hội.
• Tư tưởng "trọng quan khinh nghệ" bị phê phán mạnh mẽ, thay vào đó là kêu gọi thực học, thực nghiệp và đánh giá đúng vai trò của nghề buôn.
• Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp phân tích nội dung, dựa trên nguồn tư liệu phong phú và toàn diện.
• Đề xuất các giải pháp phát triển báo chí kinh tế hiện đại, giáo dục tư duy thực nghiệp, hỗ trợ hội đoàn doanh nghiệp và bảo tồn giá trị lịch sử báo chí kinh tế.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và thời gian, số hóa tư liệu báo chí kinh tế lịch sử, đồng thời áp dụng bài học vào phát triển truyền thông kinh tế hiện đại.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên, doanh nhân và cơ quan quản lý được khuyến khích khai thác và ứng dụng kết quả nghiên cứu để thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- BÙI CÔNG NGHIỆP HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA GIAI CẤP TƢ SẢN VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX QUA DÕNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ Hà Nội-2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- BÙI CÔNG NGHIỆP HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA GIAI CẤP TƢ SẢN VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX QUA DÒNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 60 22 54 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Xanh Hà Nội-2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan nội dung luận văn là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép ở bất cứ một công trình nào khác. Tất cả những trích dẫn trong luận văn đều được chú thích nguồn tư liệu tham khảo rõ ràng, đầy đủ. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU . SỰ RA ĐỜI CỦA DÕNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX . Những chuyển biến về chính trị, kinh tế, văn hóa của Hà Nội đầu thế kỷ XX dưới tác động bởi chính sách thuộc địa của thực dân Pháp. Những chuyển biến về chính trị . Những chuyển biến về kinh tế . Sự ra đời và phát triển của báo chí ở Hà Nội và vai trò của báo chí trong đời sống của nhân dân Thủ đô . Sự xuất hiện của báo chí ở Việt Nam . Làng báo Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX . Khái quát về quá trình xuất hiện và những đặc điểm cơ bản của dòng báo kinh tế Hà Nội. Khái quát chung . Thực nghiệp dân báo . Hữu Thanh tạp chí . DÕNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI VỚI HOẠT ĐỘNG CHẤN HƢNG THỰC NGHIỆP CỦA GIAI CẤP TƢ SẢN VIỆT NAM . Hoạt động chấn hưng về “tư duy kinh tế” . Phê phán tư tưởng “trọng quan khinh nghệ”, kêu gọi thực học, thực nghiệp . Đánh giá đúng vị trí và vai trò của “nghề buôn” . Hoạt động chấn hưng thực nghiệp trong từng ngành kinh tế . Trong nông nghiệp . Trong công nghiệp . Trong thương nghiệp . 57 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƢƠNG 3. DÕNG BÁO CHÍ KINH TẾ HÀ NỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA GIỚI TƢ SẢN VIỆT NAM . Dòng báo kinh tế Hà Nội trong cuộc cạnh tranh giữa tư sản Việt Nam với tư sản Hoa kiều. Dòng báo chí kinh tế Hà Nội trong việc bảo vệ quyền lợi chính trị và văn hóa của giai cấp tư sản Việt Nam . Bảo vệ quyền lợi chính trị . Bảo vệ quyền lợi văn hóa . Dòng báo chí kinh tế Hà Nội trong việc vận động thành lập hội đoàn và kêu gọi tinh thần đoàn kết trong giới công thương.83 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .87 PHẦN PHỤ LỤC.96 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Mục đích và ý nghĩa của đề tài Báo chí là một sản phẩm của nền văn minh phương Tây, du nhập vào Việt Nam cùng với quá trình xâm lược của thực dân Pháp và trở thành một trong những công cụ đắc lực mà chúng sử dụng trong chính sách cai trị của mình. Từ khi tờ báo tiếng Việt đầu tiên - tờ Gia Định báo ra đời năm 1865 đến trước cách mạng tháng Tám năm 1945, báo chí Việt Nam căn bản mang tính cách thuộc địa. Thực dân Pháp tỏ rõ thái độ hai mặt đối với báo chí: một mặt chúng nâng đỡ, bảo vệ cho những tờ báo thân Pháp, biến những tờ báo này thành công cụ phục vụ đắc lực cho chủ nghĩa thực dân trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, văn hoá, giáo dục.Mặt khác, chúng ra sức kiềm toả báo chí bằng những quy định xuất bản và quyền kiểm duyệt vì lo sợ báo chí phát triển tự do sẽ gây bất lợi cho sự cai trị thuộc địa. Tuy nhiên, theo dòng chảy tự nhiên của lịch sử, báo chí ngày càng phát triển và vượt ra ngoài mục đích ban đầu của chủ nghĩa thực dân, nhiều tờ báo đã thể hiện được tinh thần dân tộc và nguyện vọng của của các giai tầng trong xã hội muốn thay đổi chế độ thống trị bất công của thực dân xâm lược. Sang đầu thế kỷ XX, quá trình đô thị hoá cũng như sự phát triển của tầng lớp thị dân, những hoạt động công thương nghiệp đã tạo điều kiện cho báo chí phát triển phong phú hơn. Về nội dung, các tờ báo đã bắt đầu phản ánh quyền lợi của giới kinh doanh công thương nghiệp, cũng như phản ánh những chuyển biến trong tiến trình kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá của Việt Nam đương thời. Ngay từ khi giới tư sản Việt Nam mới manh nha và xác lập song song với công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, hoạt động của họ diễn ra trên một thương trường - chiến trường khốc liệt, bởi vậy nguồn thông tin về TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 thị trường, thị phần, về nguồn nguyên liệu, những chỉ số buôn bán…trở thành một nguồn lực kinh tế quan trọng, có liên quan mật thiết và trực tiếp đến hoạt động buôn bán, đến vận mệnh của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh. Và như một nhu cầu tất yếu, giới doanh nhân thời kỳ này cần có một diễn đàn để trao đổi thông tin, một phương tiện để phát ngôn tư tưởng, quan điểm cá nhân của mình, của nhóm mình. Xuất phát điểm là những tờ thông cáo thương mại, những tờ quảng cáo sản phẩm, báo chí kinh tế đã trở thành các cơ quan ngôn luận cổ vũ cho hoạt động kinh tế và trình bày những yêu sách của giới tư sản đang hình thành. Từ tờ báo đầu tiên mở đầu cho báo chí Kinh tế là Nông cổ mím đàm (1901 -1924) với chuyên mục thường kỳ “Thương cổ luận”, đến những năm đầu của thập niên 20 của thế kỷ XX đã hình thành đã hình thành cả một dòng báo chí kinh tế với những đại diện tiêu biểu là Thực nghiệp dân báo (1920-1927) của Nguyễn Hữu Thu, Khai hóa nhật báo (1921-1927) của Bạch Thái bưởi và Hữu thanh tạp chí (1921-1924) của Hội Bắc Kỳ công thương đồng nghiệp. Tìm hiểu, nghiên cứu về dòng báo chí kinh tế thời kỳ này chúng ta sẽ làm rõ quá trình đổi mới tư duy nhận thức của giai cấp tư sản về thực trạng nền kinh tế Việt Nam đương thời, về nghề nghiệp cũng như vai trò của họ đối với sự phát triển chung của toàn xã hội. Đồng thời trên mặt báo chúng ta sẽ thấy được hành động tích cực của giai cấp tư sản trong việc chấn hưng nền kinh tế nước nhà từ việc cổ động thực nghiệp, thực học đến việc bày cách buôn bán, cách góp vốn, lập hội buôn, cuộc cạnh tranh sinh tồn trên thương giới… Trên cõ sở những định hướng nghiên cứu đó, chúng tôi quyết định chọn vấn đề: “Hoạt động kinh tế của giai cấp tư sản Việt Nam đầu thế kỷ XX qua dòng báo chí kinh tế Hà Nội” làm đề tài cho luận văn thạc sĩ. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Có thể nói, báo chí thời kỳ cận đại là một đề tài hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Điều đó được chứng minh bởi một khối lượng đồ sộ các công trình nghiên cứu về lịch sử báo chí cũng như đi sâu vào những tờ báo cụ thể và những vấn đề cụ thể được thể hiện trên báo chí. Về lịch sử báo chí nói chung, công trình khảo cứu sớm nhất và có hệ thống phải kể đến “Lịch sử báo chí Việt Nam từ khởi thuỷ đến năm 1930”(Tri Đăng, Sài Gòn, 1973) của Huỳnh Văn Tòng. Sau đó là “Tìm hiểu lịch sử báo chí Việt Nam” (Sự thật, Hà Nội, 1985) của Hồng Chương và gần đây nhất phải kể đến công trình “Lịch sử báo chí Việt Nam (1865-1945) (Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000) của nhóm tác giả Đỗ Quang Hưng, Nguyễn Thành, Dương Trung Quốc. Đây là một công trình giá trị trình bày về lược đồ báo chí Việt Nam thời thuộc địa từ 1865 đến 1945. Các tác giả đã khái quát một cách hệ thống về các dòng báo, các khuynh hướng báo chí và mối quan hệ của sự phát triển báo chí với cuộc đấu tranh dân tộc, giai cấp. Bên cạnh lịch sử báo chí nói chung, các tác giả còn chú ý đến dòng báo chí cách mạng với mốc mở đầu là sự ra đời của báo Thanh niên năm 1945. Công trình tiêu biểu phải kể đến “Báo chí cách mạng Việt Nam 1925-1945” (Khoa học Xã hội, 1984) của nhà nghiên cứu Nguyễn Thành. Tác giả đã lược qua các dòng báo chí công khai, hợp pháp, vị trí chiến đấu của báo chí cách mạng. Điểm qua các tờ báo trung ương, địa phương, tiếng Việt, tiếng Pháp và khái quát nên đặc điểm hình thành, phát triển, nguyên tắc, tính lịch sử, quy luật của báo chí cách mạng Việt Nam. Bên cạnh đó là một số bài viết đăng trên các tạp chí như “Báo chí cách mạng trong dòng chảy lịch sử, văn hoá Việt Nam” của Đỗ Quang Hưng hay “Thanh niên- Tờ báo khởi nguồn của dòng báo chí cách mạng Việt Nam” của Phạm Xanh. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Việc khảo cứu từng tờ báo cụ thể cũng đã được chú ý đến nhiều trong thời gian gần đây với việc đi sâu tìm hiểu từng tờ báo tiêu biểu ở một khía cạnh cụ thể cũng như lịch sử của cả một tờ báo. Trong đó có Nguyễn Thành với “Lịch sử báo Tiếng dân” (Đà Nẵng, 1992), Nguyễn Khắc Xuyên với “Mục lục phân tích tạp chí Nam Phong (Sài Gòn, 1968) và “Mục lục phân tích tạp chí Tri Tân”, “Văn chương trên Nam Phong tạp chí.” Đặc biệt gần đây đã xuất hiện những công trình cứu về một vấn đề chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội thể hiện trên các tờ báo khác nhau trong cùng một giai đoạn lịch sử. Tiêu biểu phải kể đến Luận án Phó tiến sĩ “Một số vấn đề nông dân qua báo chí từ 1936-1939” của Đoàn Tế Hanh (Hà Nội, 1996). Đây là một công trình nghiên cứu về nông dân Việt Nam qua báo chí từ năm 1936-1939 về các vấn đề: nông dân với ruộng đất, nông dân với chế độ thuế, vay lãi; nông dân với chế độ thống trị làng xã và nông dân với cách mạng. Gần đây nhất là Luận án Tiến sĩ “Vấn đề phụ nữ trên báo chí tiếng Việt trước cách mạng tháng Tám năm 1945” (Hà Nội, 2007) của Đặng Thị Vân Chi.