Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Bài Học Phát Triển Dịch Vụ Logistics 3PL Tại Việt Nam

Thị trường logistics Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực logistics 3PL. 80 trang · Học viện Ngân hàng · 2021.

• Tác giả: Vũ Hà Duyên
• Người hướng dẫn: Th. S Nguyễn Hồng Hạnh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Bài Học Phát Triển Dịch Vụ Logistics 3PL Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH MINH HOẠ
• MỤC LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Tình hình nghiên cứu thế giới
• 0.4. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 0.5. Mục đích nghiên cứu
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS VÀ LOGISTICS 3PL
• 1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS
• 1.1.1. Quá trình phát triển
• 1.1.2. Đặc điểm của dịch vụ logistics
• 1.1.3. Phân loại dịch vụ logistics
• 1.1.4. Vai trò của dịch vụ logistics
• 1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến dịch vụ logistics
• 1.2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL
• 1.2.1. Đặc điểm của dịch vụ logistics 3PL
• 1.2.2. Vai trò của dịch vụ Logistics 3P
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến dịch vụ logistics 3PL
• 1.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS VIỆT NAM
• 2.1.1. Khối lượng hàng hoá vận chuyển
• 2.1.2. Cơ cấu phương thức vận tải
• 2.2. THỰC TRẠNG SỰ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Môi trường pháp lý
• 2.2.2. Cơ sở hạ tầng
• 2.2.3. Thị trường Logistics 3PL tại Việt Nam
• 2.2.4. Các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ Logistics 3PL
• 2.2.5. Các loại dịch vụ cung cấp bởi doanh nghiệp Logistics 3PL
• 2.2.6. Chi phí logistics
• 2.3. ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL TẠI VIỆT NAM
• 2.4. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS 3PL TẠI TRUNG QUỐC
• 2.4.1. Những điểm nổi bật trong phát triển dịch vụ Logistics 3PL
• 2.4.2. Kinh nghiệm phát triển dịch vụ Logistics 3PL
• 2.5. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS 3PL TẠI SINGAPORE
• 2.5.1. Những điểm nổi bật trong phát triển dịch vụ Logistics 3PL
• 2.5.2. Kinh nghiệm phát triển dịch vụ logistics 3PL
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: BÀI HỌC PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL TẠI VIỆT NAM
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Phát triển cơ sở hạ tầng
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.3. Tăng cường ứng dụng CNTT trong cung ứng dịch vụ Logistics 3PL
• 3.2.4. Liên kết các doanh nghiệp 3PL trong nước
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Logistics 3PL tại Việt Nam Cơ Hội và Thách Thức

Thị trường logistics Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực logistics 3PL. Sự hội nhập kinh tế quốc tế, sự phát triển của thương mại điện tử, và nhu cầu tối ưu hóa chuỗi cung ứng đã tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp kinh doanh logistics. Tuy nhiên, bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng phải đối mặt với nhiều thách thức như cơ sở hạ tầng còn hạn chế, chi phí logistics cao, và sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trong và ngoài nước. Logistics 3PL đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối sản xuất và tiêu dùng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Theo tài liệu nghiên cứu, Chính phủ Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do, tạo điều kiện thuận lợi cho dịch vụ logistics phát triển. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa những cơ hội và vượt qua những thách thức này, các doanh nghiệp cần có chiến lược phù hợp và sự đầu tư bài bản. Cần chú trọng nâng cao hiệu quả logistics để giảm thiểu chi phí.

1.1. Sự Phát Triển Của Thị Trường Logistics Việt Nam

Thị trường logistics Việt Nam đang phát triển với tốc độ nhanh chóng nhờ vào sự tăng trưởng của nền kinh tế, sự gia tăng của hoạt động xuất nhập khẩu và sự bùng nổ của thương mại điện tử. Nhiều doanh nghiệp đã nhận ra tầm quan trọng của logistics trong việc quản lý chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí. Theo báo cáo, logistics 3PL ngày càng được các doanh nghiệp ưa chuộng vì giúp họ tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi. Tuy nhiên, thị trường này cũng đang đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài có kinh nghiệm và tiềm lực tài chính mạnh mẽ hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển dịch vụ logistics.

1.2. Những Thách Thức Đối Với Dịch Vụ Logistics 3PL

Mặc dù có nhiều tiềm năng, dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng giao thông còn hạn chế, đặc biệt là hệ thống đường bộ và đường sắt, gây ra tình trạng ùn tắc và làm tăng chi phí logistics. Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, thiếu kinh nghiệm và kỹ năng chuyên môn. Ứng dụng công nghệ logistics còn chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Ngoài ra, sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài cũng là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp trong nước. Cần giải quyết bài toán chi phí logistics để tăng sức cạnh tranh.

II. Phát Triển Dịch Vụ Logistics 3PL Kinh Nghiệm Từ Trung Quốc Singapore

Để phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam một cách hiệu quả, việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có ngành logistics phát triển là vô cùng quan trọng. Trung Quốc và Singapore là hai quốc gia có nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc xây dựng và phát triển logistics 3PL. Trung Quốc đã tận dụng lợi thế về quy mô thị trường và sự phát triển của thương mại điện tử để thúc đẩy logistics 3PL. Singapore nổi tiếng với cơ sở hạ tầng hiện đại, hệ thống quản lý hiệu quả, và chính sách hỗ trợ phát triển logistics mạnh mẽ. Việc nghiên cứu và áp dụng những kinh nghiệm này sẽ giúp Việt Nam rút ngắn con đường phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực logistics.

2.1. Kinh Nghiệm Phát Triển Logistics 3PL tại Trung Quốc

Trung Quốc đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc phát triển logistics 3PL nhờ vào quy mô thị trường lớn, sự phát triển của thương mại điện tử và sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng. Các doanh nghiệp logistics Trung Quốc đã tận dụng lợi thế về chi phí lao động thấp và sự hỗ trợ của chính phủ để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Theo nghiên cứu của Fujun lai và cộng sự (2008), việc ứng dụng CNTT có vai trò then chốt. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng phải đối mặt với những thách thức như sự cạnh tranh gay gắt, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, và vấn đề về môi trường. Kinh nghiệm cho thấy tối ưu hóa logistics là yếu tố sống còn.

2.2. Bài Học Từ Singapore Trong Phát Triển Dịch Vụ Logistics

Singapore là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về logistics, nhờ vào vị trí địa lý chiến lược, cơ sở hạ tầng hiện đại, và chính sách hỗ trợ phát triển logistics hiệu quả. Singapore đã xây dựng một hệ thống logistics tích hợp, kết nối các phương thức vận tải khác nhau và ứng dụng công nghệ logistics tiên tiến. Chính phủ Singapore cũng đã tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp logistics, thu hút đầu tư từ các tập đoàn đa quốc gia. Cần đầu tư mạnh mẽ vào logistics kho bãi và vận tải đa phương thức để học hỏi Singapore.

III. Thực Trạng Phát Triển Dịch Vụ Logistics 3PL Tại Thị Trường Việt Nam

Hiện tại, dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển ban đầu. Số lượng doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics ngày càng tăng, nhưng phần lớn là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, có quy mô hoạt động còn hạn chế. Các doanh nghiệp này chủ yếu cung cấp các dịch vụ cơ bản như vận tải, kho bãi, và thủ tục hải quan. Ứng dụng công nghệ logistics còn chưa phổ biến, và chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Tuy nhiên, tiềm năng phát triển của logistics 3PL tại Việt Nam là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử đang bùng nổ và các hiệp định thương mại tự do được ký kết.

3.1. Quy Mô Và Cơ Cấu Doanh Nghiệp Logistics 3PL

Phần lớn các doanh nghiệp logistics 3PL tại Việt Nam là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), có quy mô vốn và nhân lực còn hạn chế. Theo số liệu thống kê, số lượng doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics. Tuy nhiên, các doanh nghiệp logistics 3PL đang dần khẳng định vai trò quan trọng trong việc quản lý chuỗi cung ứng cho các doanh nghiệp sản xuất và thương mại. Cần có chính sách hỗ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp SME trong lĩnh vực logistics.

3.2. Các Dịch Vụ Chính Được Cung Cấp Bởi 3PL Logistics

Các dịch vụ logistics 3PL được cung cấp tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào các hoạt động cơ bản như vận tải đường bộ, kho bãi, thủ tục hải quan, và giao nhận hàng hóa. Các dịch vụ giá trị gia tăng như fulfillment, quản lý hàng tồn kho, và logistics cho thương mại điện tử còn chưa phát triển mạnh mẽ. Các doanh nghiệp logistics 3PL cần đa dạng hóa dịch vụ và nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Dịch vụ fulfillment đang trở thành xu hướng logistics mới.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý Logistics

Ứng dụng công nghệ logistics tại Việt Nam còn chậm so với các nước trong khu vực. Nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng các phương pháp thủ công và chưa đầu tư vào các phần mềm quản lý logistics hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ logistics giúp nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí logistics, và cải thiện chất lượng dịch vụ. Chính phủ cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ logistics. Chú trọng tối ưu hóa logistics bằng các giải pháp công nghệ.

IV. Giải Pháp và Kiến Nghị Phát Triển Dịch Vụ Logistics 3PL Tại Việt Nam

Để thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp, và các tổ chức liên quan. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, và tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa dịch vụ, và ứng dụng công nghệ logistics tiên tiến. Các tổ chức liên quan cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Với những nỗ lực chung, dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam sẽ có thể phát triển mạnh mẽ và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

4.1. Hoàn Thiện Môi Trường Pháp Lý Và Chính Sách Hỗ Trợ

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến logistics, đảm bảo tính minh bạch, công bằng, và phù hợp với thông lệ quốc tế. Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp logistics về vốn, thuế, và đào tạo nguồn nhân lực. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cũng là một yếu tố quan trọng để giảm chi phí logistics và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp kinh doanh logistics.

4.2. Đầu Tư Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng Giao Thông Vận Tải

Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông vận tải là yếu tố then chốt để phát triển logistics. Cần nâng cấp và mở rộng hệ thống đường bộ, đường sắt, cảng biển, và sân bay. Việc kết nối các phương thức vận tải khác nhau cũng là một yếu tố quan trọng để tạo ra một hệ thống logistics tích hợp và hiệu quả. Cần đầu tư vào logistics vận tải và logistics kho bãi để giảm thiểu chi phí.

4.3. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Logistics

Chất lượng nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng nhất để phát triển logistics. Cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực logistics cả về số lượng và chất lượng. Việc hợp tác giữa các trường đại học, cao đẳng, và doanh nghiệp logistics là rất quan trọng để đảm bảo chương trình đào tạo đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Chú trọng đào tạo logistics xanh để phát triển bền vững.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Logistics Bước Đột Phá Cho Dịch Vụ 3PL

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, việc ứng dụng công nghệ logistics là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp logistics 3PL. Các công nghệ như Internet of Things (IoT), Big Data, Artificial Intelligence (AI), và Blockchain có thể được ứng dụng để tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics, và cải thiện chất lượng dịch vụ. Các doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào công nghệ logistics và xây dựng đội ngũ nhân lực có khả năng khai thác và vận hành các công nghệ này.

5.1. Phần Mềm Quản Lý Logistics Giải Pháp Tối Ưu

Phần mềm quản lý logistics giúp các doanh nghiệp logistics 3PL quản lý hiệu quả các hoạt động vận tải, kho bãi, và giao nhận hàng hóa. Các phần mềm này cung cấp các tính năng như theo dõi đơn hàng, quản lý hàng tồn kho, và lập kế hoạch vận tải. Việc sử dụng phần mềm quản lý logistics giúp giảm thiểu sai sót, tiết kiệm thời gian, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần lựa chọn phần mềm phù hợp với quy mô và đặc thù của doanh nghiệp.

5.2. Internet of Things IoT Trong Logistics Vận Tải

IoT cho phép kết nối các thiết bị và phương tiện vận tải với nhau, giúp theo dõi vị trí, tình trạng, và điều kiện vận chuyển của hàng hóa. Việc sử dụng IoT giúp nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro, và cải thiện hiệu quả logistics vận tải. Cần xây dựng hệ thống IoT logistics đồng bộ để khai thác tối đa lợi ích.

VI. Xu Hướng Logistics Việt Nam Tương Lai Phát Triển Dịch Vụ 3PL

Trong tương lai, dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng của nền kinh tế, sự bùng nổ của thương mại điện tử, và sự hội nhập kinh tế quốc tế. Các xu hướng logistics mới như logistics xanh, logistics cho thương mại điện tử, và logistics cho ngành bán lẻ sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt các xu hướng này và xây dựng chiến lược phát triển phù hợp để tận dụng tối đa cơ hội.

6.1. Logistics Xanh Hướng Đến Phát Triển Bền Vững

Logistics xanh là một xu hướng logistics quan trọng, tập trung vào việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp logistics xanh như sử dụng phương tiện vận tải thân thiện với môi trường, tối ưu hóa quy trình vận chuyển, và giảm thiểu lãng phí. Phát triển logistics xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao uy tín của doanh nghiệp.

6.2. Logistics Cho Thương Mại Điện Tử Đáp Ứng Nhu Cầu Mới

Logistics cho thương mại điện tử là một lĩnh vực logistics đang phát triển mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu giao nhận hàng hóa nhanh chóng và hiệu quả cho các giao dịch thương mại điện tử. Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống logistics chuyên biệt cho thương mại điện tử, bao gồm kho bãi gần khu dân cư, hệ thống giao hàng tận nơi, và dịch vụ hoàn trả hàng hóa dễ dàng. Logistics cho thương mại điện tử là chìa khóa để thành công trong thị trường thương mại điện tử.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động thương mại quốc tế và xu hướng tự do hóa kinh tế toàn cầu đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của ngành dịch vụ hậu cần (logistics), đặc biệt là mô hình logistics bên thứ ba (Third-Party Logistics - 3PL). Tại Việt Nam, quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng thông qua việc ký kết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Hàn Quốc (VKFTA), Việt Nam - Nhật Bản (VJFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã mở rộng không gian trao đổi hàng hóa quốc tế. Cùng với sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT) nội địa, nhu cầu thuê ngoài dịch vụ logistics của các doanh nghiệp sản xuất và xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng nhằm chuyên môn hóa quy trình, rút ngắn thời gian giao hàng và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Tuy nhiên, trong giai đoạn 2019 – 2021, kinh tế thế giới và Việt Nam chịu tác động tiêu cực từ đại dịch Covid-19, gây gián đoạn chuỗi cung ứng và suy giảm lưu lượng vận chuyển quốc tế. Đồng thời, ngành logistics 3PL tại Việt Nam bộc lộ nhiều điểm nghẽn nội tại: cơ sở hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, hệ thống đường bộ thường xuyên ùn tắc, đường sắt lạc hậu, chất lượng nguồn nhân lực chuyên môn còn thấp và chi phí logistics trên GDP duy trì ở mức cao. Xuất phát từ bối cảnh đó, tác giả Vũ Hà Duyên thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và đề xuất bài học phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về dịch vụ logistics và mô hình dịch vụ logistics 3PL.
2. Phân tích thực trạng phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2021, làm rõ những thuận lợi, khó khăn và các nhân tố ảnh hưởng.
3. Tổng hợp kinh nghiệm phát triển dịch vụ logistics 3PL tại các quốc gia trong khu vực gồm Trung Quốc và Singapore.
4. Đề xuất phương hướng và các nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam đến năm 2025.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển dịch vụ logistics 3PL tại thị trường Việt Nam cùng kinh nghiệm phát triển logistics 3PL của Trung Quốc và Singapore.
• Phạm vi không gian: Thị trường logistics Việt Nam trong sự đối chiếu với Trung Quốc và Singapore.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuẩn mực và văn bản pháp lý chuyên ngành:

• Khái niệm Logistics: Thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp (logistikos). Tác giả trích dẫn định nghĩa tại Điều 233 Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam, định nghĩa của Hội đồng Quản trị Logistics Hoa Kỳ (LAC), Hiệp hội các nhà chuyên nghiệp về quản trị chuỗi cung ứng (CSCMP), cùng công trình nghiên cứu của PGS.TS Đoàn Thị Hồng Vân và ThS. Phạm Mỹ Lệ (2006).
• Tiến trình phát triển Logistics: Trải qua 5 giai đoạn lịch sử gồm: Logistics tại chỗ (Chiến tranh thế giới thứ hai), Logistics cơ sở sản xuất (thập niên 1950), Logistics công ty (thập niên 1970), Logistics chuỗi cung ứng (thập niên 1980), Logistics toàn cầu và định hướng Logistics thế hệ sau (logistics hợp tác hoặc logistics thương mại điện tử).
• Phân loại dịch vụ Logistics: Hệ thống phân loại từ 1PL (tự thực hiện), 2PL (cung cấp dịch vụ đơn lẻ như vận tải, kho bãi), 3PL (thuê ngoài dịch vụ logistics tích hợp theo hợp đồng), 4PL (nhà tích hợp giải pháp chuỗi cung ứng tổng thể) đến 5PL (quản lý chuỗi phân phối trên nền tảng thương mại điện tử).
• Lý thuyết dịch vụ Logistics 3PL: Khái niệm theo Berglund, van Laarhoven, Sharman và Wandel (1999), xác định 3PL là việc nhà cung cấp thay mặt chủ hàng thực hiện các hoạt động tích hợp gồm vận chuyển, quản lý kho bãi, quản lý hàng tồn kho, hệ thống thông tin theo dõi và các dịch vụ giá trị gia tăng.
• Hệ thống nhân tố ảnh hưởng: Phân chia thành nhóm nhân tố bên ngoài (môi trường chính trị - pháp luật, điều kiện kinh tế, khoa học - công nghệ, hạ tầng - điều kiện tự nhiên, áp lực cạnh tranh, nhu cầu khách hàng) và nhóm nhân tố bên trong doanh nghiệp (tiềm lực tài chính, quy mô cơ sở vật chất, năng lực lãnh đạo và nhân sự, hệ thống thông tin, hoạt động nghiên cứu và phát triển).
• Khung pháp lý điều chỉnh: Luật Thương mại 2005, Nghị định 140/2007/NĐ-CP, Nghị định 87/2009/NĐ-CP về vận tải đa phương thức, Quyết định 200/QĐ-TTg ngày 14/02/2017 của Thủ tướng Chính phủ, Nghị định 163/2017/NĐ-CP quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ logistics và Quyết định 172/QĐ-TCHQ năm 2021 của Tổng cục Hải quan.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Bộ Giao thông Vận tải (Bộ GTVT), Bộ Công Thương, Ngân hàng Thế giới (World Bank), Armstrong & Associates (A&A), Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) và Công ty Cổ phần Báo cáo Đánh giá Việt Nam (VIRAC).
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân loại, thống kê mô tả, so sánh dữ liệu qua các bảng biểu để đánh giá thực trạng năng lực vận tải, phân bổ phương thức vận chuyển, hạ tầng kho bãi và cơ cấu chi phí logistics.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về dịch vụ Logistics và Logistics 3PL

Chương này tập trung làm rõ nguồn gốc lịch sử, bản chất kinh tế và các thuộc tính cơ bản của dịch vụ logistics. Logistics được phân tích qua ba khía cạnh cấu thành: logistics sinh tồn (đáp ứng nhu cầu cơ bản), logistics hoạt động (gắn liền quá trình sản xuất và lưu chuyển nguyên vật liệu) và logistics hệ thống (duy trì trang thiết bị, nhân lực, công nghệ). Tác giả phân biệt rõ ranh giới giữa dịch vụ giao nhận vận tải truyền thống với logistics hiện đại, chỉ ra sự chuyển đổi từ việc thực hiện các khâu rời rạc sang vận tải đa phương thức do Người kinh doanh vận tải đa phương thức (MTO) tổ chức thực hiện dưới một chứng từ vận tải duy nhất.

Đối với mô hình 3PL, chương 1 phân tích các chức năng cốt lõi bao gồm: tư vấn chiến lược vị trí kho và phương thức vận tải, quản lý kho vận, tổ chức vận chuyển hàng hóa và đại lý thực hiện thủ tục hải quan. Tác giả nhấn mạnh vai trò của 3PL trong việc giúp doanh nghiệp khách hàng tiết kiệm chi phí đầu tư phương tiện, kho bãi, giảm thiểu rủi ro vận hành và tối ưu hóa chuỗi cung ứng thông qua hệ thống quản lý chuyên nghiệp.

Chương 2: Kinh nghiệm quốc tế về phát triển dịch vụ Logistics 3PL

Chương 2 cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng ngành logistics và thị trường dịch vụ 3PL tại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2021:

• Năng lực cạnh tranh quốc gia: Theo báo cáo LPI 2018 của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam xếp thứ 39/160 quốc gia với điểm số 3,27 (tăng 25 bậc so với năm 2016), đứng thứ 3 trong khối ASEAN sau Singapore và Thái Lan.
• Tác động của dịch Covid-19: Trong 11 tháng đầu năm 2020, cả nước có 5.086 doanh nghiệp vận tải, kho bãi thành lập mới (giảm 4,5% so với cùng kỳ 2019), đồng thời có 2.524 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể (tăng 52,3%). Khối lượng vận chuyển hàng hóa rơi xuống đáy vào tháng 4/2020 với 80,76 triệu tấn, sau đó phục hồi đạt 174,55 triệu tấn vào tháng 11/2020; tổng 11 tháng năm 2020 đạt 1,60 tỷ tấn (giảm 6,2% so với cùng kỳ).
• Cơ cấu phương thức vận tải: Vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng chi phối tuyệt đối, trong khi đường sắt và đường hàng không chiếm tỷ lệ không đáng kể.

Phương thức vận tải	Tỷ trọng khối lượng vận chuyển (đến tháng 11/2020)
Đường bộ	75,62%
Đường thủy nội địa	19,83%
Đường biển	4,26%
Đường sắt	0,27%
Đường hàng không	0,02%

• Hạ tầng logistics: Nước ta có khoảng 25.000 km đường quốc lộ (64% trải nhựa cao cấp, gần 1.000 km cao tốc), 4.161 km đường sắt, 286 bến cảng biển (lượng hàng thông qua năm 2020 đạt 692 triệu tấn), 22 cảng hàng không (với 235 máy bay dân dụng và 32 trực thăng tính đến quý I/2020). Hệ thống kho bãi tăng từ 420 doanh nghiệp năm 2015 lên hơn 740 doanh nghiệp năm 2019, tạo ra 31.700 tỷ đồng doanh thu.
• Thực trạng doanh nghiệp 3PL: Theo Niên giám thống kê 2018, quy mô doanh nghiệp logistics nội địa chủ yếu là vừa và nhỏ (đa số dưới 50 lao động). Các doanh nghiệp nội địa (như Gemadept, Vinafco, Transimex) đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các tập đoàn 3PL đa quốc gia (Hapag-Lloyd, CMA CGM, Maersk, KMTC, ONE, TS Lines). Tỷ lệ thuê ngoài tập trung lớn nhất ở mảng kho hàng (100,4%), vận tải nội địa (73,3%), dự báo nhu cầu (70,3%), môi giới bảo hiểm (40,4%) và khai báo hải quan (32,0%).
• Chi phí logistics: Báo cáo của Armstrong & Associates (2020) ghi nhận chi phí logistics của Việt Nam tương đương 16,80% GDP, cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực và thế giới.
• Kinh nghiệm quốc tế: Khóa luận phân tích thực tiễn tại Trung Quốc (chú trọng đầu tư đồng bộ hạ tầng, ứng dụng mạnh mẽ CNTT nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho 3PL nội địa trước các MN3PL) và Singapore (phát triển trung tâm trung chuyển hàng hải và hàng không hàng đầu thế giới, hoàn thiện dịch vụ logistics giá trị gia tăng cao).

Chương 3: Bài học phát triển dịch vụ Logistics 3PL tại Việt Nam

Chương 3 xác định mục tiêu phát triển ngành theo Quyết định 200/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: đến năm 2025, tỷ trọng đóng góp của logistics vào GDP đạt 8% – 10%, tốc độ tăng trưởng đạt 15% – 20%, tỷ lệ thuê ngoài đạt 50% – 60%, chi phí logistics giảm xuống tương đương 16% – 20% GDP và xếp hạng chỉ số LPI đạt từ thứ 50 trở lên.

Trên cơ sở phân tích điểm nghẽn và tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chủ yếu:

1. Phát triển cơ sở hạ tầng: Hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc, giải tỏa ùn tắc quanh các trung tâm kinh tế lớn; hiện đại hóa mạng lưới đường sắt; nâng cấp luồng lạch và bến cảng biển nước sâu để tiếp nhận tàu trọng tải lớn; mở rộng hạ tầng các cảng hàng không Nội Bài và Tân Sơn Nhất.
2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Xây dựng chuẩn chương trình đào tạo chuyên ngành logistics tại các trường đại học (như Học viện Ngân hàng, Đại học Kinh tế Quốc dân); gắn kết đào tạo lý thuyết với kỹ năng thực hành nghiệp vụ, ngoại ngữ và tập quán thương mại quốc tế nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực (dự báo đến năm 2030 cần 200.000 nhân sự chuyên nghiệp nhưng nguồn cung chỉ đáp ứng khoảng 10%).
3. Tăng cường ứng dụng CNTT: Đẩy mạnh ứng dụng phần mềm quản lý vận tải (TMS), quản lý kho bãi (WMS); tối ưu hóa và nâng cấp độ ổn định của hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS; điện tử hóa quy trình cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), kiểm tra chuyên ngành, kiểm dịch và hun trùng.
4. Liên kết các doanh nghiệp 3PL trong nước: Khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ và vừa liên kết chuỗi dịch vụ để hình thành mạng lưới cung ứng trọn gói từ kho bãi đến vận chuyển nội địa và quốc tế, tăng quy mô vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh trước các tập đoàn đa quốc gia.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và đưa ra hệ thống dữ liệu chi tiết về ngành logistics Việt Nam:

• Phản ánh chính xác thứ hạng LPI của Việt Nam (hạng 39 năm 2018 với 3,27 điểm) và cơ cấu vận tải nội địa với tỷ trọng đường bộ chiếm 75,62%.
• Tổng kết mức tăng trưởng quy mô doanh nghiệp kho bãi (tăng hơn 70% trong giai đoạn 2015 – 2019) cùng thực trạng giải thể của 2.524 doanh nghiệp vận tải, kho bãi trong 11 tháng năm 2020 do Covid-19.
• Xác định tỷ lệ chi phí logistics trên GDP của Việt Nam ở mức 16,80% theo số liệu của Armstrong & Associates (2020).
• Hệ thống hóa tỷ lệ thuê ngoài các công đoạn logistics của doanh nghiệp sản xuất trong nước và dự báo sự thiếu hụt nghiêm trọng của nguồn nhân lực logistics đến năm 2030.

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, công trình đã cập nhật bức tranh toàn cảnh về hoạt động 3PL tại Việt Nam trong giai đoạn biến động đặc thù của dịch bệnh Covid-19 và sự trỗi dậy của thương mại điện tử (đạt 13,2 tỷ USD năm 2020 theo VECOM). Nghiên cứu khắc phục được hạn chế phạm vi hẹp của một số đề tài trước đây (vốn chỉ khảo sát trên quy mô vi mô từ 10 - 16 CEO hoặc tập trung riêng vào ngành dệt may) bằng cách kết hợp số liệu vĩ mô toàn ngành và kinh nghiệm thực tiễn từ Trung Quốc và Singapore để đưa ra các kiến nghị có tính hệ thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ của các cơ quan quản lý và hiệp hội chuyên ngành (VLA, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan); giai đoạn thu thập dữ liệu trùng với thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát (năm 2020) dẫn đến một số chỉ tiêu vận tải và thành lập doanh nghiệp có biến động đột biến, chưa phản ánh trạng thái bình thường dài hạn. Khóa luận chưa tiến hành khảo sát điều tra sơ cấp diện rộng trên tập mẫu doanh nghiệp 3PL cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thực nghiệm thông qua điều tra khảo sát sơ cấp tại các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ 3PL và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ sau giai đoạn đại dịch; phân tích sâu mô hình tích hợp giữa dịch vụ 3PL với các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới; nghiên cứu lộ trình chuyển đổi chiến lược từ 3PL lên 4PL và 5PL tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế và Logistics & Quản lý chuỗi cung ứng.

Nội dung đề tài có giá trị tham khảo cao ở các phần:

• Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết chuẩn mực về phân cấp logistics (1PL – 5PL) và các mô hình quản trị chuỗi cung ứng.
• Tuyển tập số liệu thứ cấp đáng tin cậy về hiện trạng cơ sở hạ tầng giao thông (đường bộ, đường sắt, cảng biển, hàng không) và cơ cấu thị trường logistics Việt Nam giai đoạn 2017 – 2020.
• Khung tổng quan tài liệu nghiên cứu quốc tế về 3PL (các công trình của Robert Lieb, Sohal, Peters, Fujun Lai, Jie Chen, Shams Rahman, Rohit Bhatnagar).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số Hiệu quả Logistics (LPI) của Việt Nam đạt kết quả như thế nào theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới được trích dẫn trong khóa luận?
Theo bảng xếp hạng năng lực logistics năm 2018 của World Bank được tác giả trích dẫn, Việt Nam đạt vị trí thứ 39 trên 160 quốc gia với điểm số LPI là 3,27 điểm, tăng 25 bậc so với năm 2016 và xếp thứ 3 trong khối ASEAN (sau Singapore và Thái Lan).

2. Cơ cấu phương thức vận chuyển hàng hóa của Việt Nam tính đến tháng 11 năm 2020 được phân bổ như thế nào?
Số liệu tính toán từ Tổng cục Thống kê trong khóa luận cho thấy khối lượng vận chuyển phân bổ như sau: đường bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 75,62%; đường thủy nội địa chiếm 19,83%; đường biển chiếm 4,26%; đường sắt chiếm 0,27% và đường hàng không chiếm 0,02%.

3. Chi phí logistics của Việt Nam chiếm bao nhiêu phần trăm GDP và nguyên nhân dẫn đến mức chi phí này là gì?
Theo nghiên cứu của tổ chức Armstrong & Associates (A&A) năm 2020 được dẫn trong văn bản, chi phí logistics của Việt Nam chiếm 16,80% GDP. Nguyên nhân chủ yếu do cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ gây ùn tắc kéo dài, chưa tối ưu hóa việc ứng dụng công nghệ thông tin và năng lực vận tải đường sắt, đường biển nội địa chưa được khai thác hiệu quả.

4. Khóa luận đưa ra dự báo nào về nhu cầu và khả năng đáp ứng nguồn nhân lực logistics tại Việt Nam đến năm 2030?
Dẫn nguồn từ Sách trắng Logistics Việt Nam 2018 của VLA, khóa luận nêu rõ đến năm 2030 toàn ngành logistics dự kiến cần khoảng 200.000 nhân sự chuyên nghiệp, trong khi khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo hiện tại chỉ đạt khoảng 10% nhu cầu.

5. Những mục tiêu chủ yếu trong Quyết định 200/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đối với ngành logistics đến năm 2025 là gì?
Quyết định đặt mục tiêu đến năm 2025: tỷ trọng đóng góp của dịch vụ logistics vào GDP đạt 8% – 10%, tốc độ tăng trưởng đạt 15% – 20%, tỷ lệ thuê ngoài dịch vụ logistics đạt 50% – 60%, chi phí logistics giảm xuống tương đương 16% – 20% GDP và chỉ số LPI xếp hạng từ thứ 50 trở lên trên thế giới.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Hà Duyên đã cung cấp một bức tranh hệ thống và chi tiết về thực trạng ngành logistics nói chung và phân khúc dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2021. Bằng việc tổng hợp các chỉ số thứ cấp từ các cơ quan quản lý và đối chiếu kinh nghiệm phát triển từ Trung Quốc và Singapore, tác giả đã làm rõ các nút thắt về cơ sở hạ tầng, nhân lực, ứng dụng công nghệ và quy mô doanh nghiệp. Các nhóm giải pháp đề xuất bám sát định hướng của Quyết định 200/QĐ-TTg, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chiến lược phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS VÀ LOGISTICS 3PL 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS 1. Khái niệm Logistics là một thuật ngữ có nguồn gốc Hy Lạp –logistikos - phản ánh môn khoa học nghiên cứu tính quy luật của các hoạt động cung ứng và đảm bảo các yếu tố tổ chức, vật chất và kỹ thuật để cho quá trình cung ứng được tiến hành đúng mục tiêu.

Logistics khi được dịch ra bằng tiếng Việt thì có rất nhiều phiên bản, có người dịch là hậu cần, có người dịch là giao nhận, tiếp vận,. nhưng vẫn chưa có một thuật ngữ nào có thể mô tả được đúng và đầy đủ nhất tính chất của hoạt động này. Và cho đến tận bây giờ vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất nào cho hoạt động Logistics. - Thuật ngữ logistics được sử dụng chính thức trong Luật thương mại 2005, theo tiếng Việt là “lô-gi-stíc”.

Điều 233 Luật thương mại quy định rằng: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao.” - Theo Hội đồng quản trị logistics Hoa Kỳ (LAC- The US. Logistics Administration Council), “Logistics là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát dòng di chuyển và lưu kho những nguyên vật liệu thô của hàng hóa trong quy trình, những hàng hóa thành phẩm và những thông tin liên quan từ khâu mua sắm nguyên vật liệu đến khi được tiêu dùng, nhằm thỏa mãn yêu cầu của người tiêu dùng”. - Theo Hiệp hội các nhà chuyên nghiệp về quản trị chuỗi cung ứng (Council of Supply Chain Management Professionals – CSCMP): “Quản trị logistics là một phần của quản trị chuỗi cung ứng bao gồm việc hoạch định, thực hiện, kiểm soát việc vận chuyển và dự trữ hiệu quả hàng hóa, dịch vụ cũng như những thông tin liên quan từ nơi xuất phát đến nơi tiêu thụ để đáp ứng yêu cầu của 10 khách hàng. Hoạt động của quản trị logistics cơ bản bao gồm quản trị vận tải hàng hóa xuất và nhập, quản lý đội tàu, kho bãi, nguyên vật liệu, thực hiện đơn hàng, thiết kế mạng lưới logistics, quản trị tồn kho, hoạch định cung/cầu, quản trị nhà cung cấp dịch vụ thứ ba.

Ở một số mức độ khác nhau, các chức năng của logistics cũng bao gồm việc tìm nguồn đầu vào, hoạch định sản xuất, đóng gói, dịch vụ khách hàng. Quản trị logistics là chức năng tổng hợp kết hợp và tối ưu hóa tất cả các hoạt động logistics cũng như phối hợp hoạt động logistics với các chức năng khác như marketing, kinh doanh, sản xuất, tài chính, công nghệ thông tin. Đoàn Thị Hồng Vân và Phạm Mỹ Lệ (2006), “Logistics là quá trình tối ưu hoá về vị trí và thời điểm, vận chuyển và dự trữ nguồn tài nguyên từ điểm đầu tiên của chuỗi cung ứng qua các khâu sản xuất, phân phối cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng, nhằm đáp ứng tốt yêu cầu của người tiêu dùng với chi phí hợp lý, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế. Logistics là một chức năng kinh tế chủ yếu, có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế nói chung và từng doanh nghiệp nói riêng.

Logistics có mặt trong mọi lĩnh vực của cuộc sống sản xuất, kinh doanh cho đến y tế, giáo dục, ở đâu cần có tối ưu hoá, ở đó có logistics, chứ không đơn giản chỉ là kho và vận. Những lĩnh vực Logistics hoạt động tập trung nhất, dễ thấy nhất, chính là giao nhận vận tải, kho bãi”.