MỞ ĐẦU Trong lĩnh vực công nghệ phần mềm có nhiều phương pháp tiếp cận để xây dựng phần mềm. Trong đó, xây dựng phần mềm dựa trên tác tử là hướng tiếp cận mới và đem lại nhiều lợi ích, đặc biệt trong một số ứng dụng chuyên biệt. Xuất phát từ yêu cầu thực tế đó em đã chọn đề tài “Kiến trúc phần mềm dựa trên tác tử ”. Đồ án bao gồm 3 chương : Chƣơng 1: Tác tử và đa tác tử.
Giới thiệu tổng quan kiến thức về tác tử và đa tác tử. Chƣơng 2: Nền tảng JADE. Trong chương này đồ án trình bày những đặc điểm cơ bản kiến trúc JADE và các yếu tố liên quan. Chƣơng 3: Kiến trúc phần mềm dựa trên tác tử và ứng dụng.
và thực ngiệm. 7 CHƢƠNG 1: TÁC TỬ VÀ ĐA TÁC TỬ 1. Tác tử và hệ đa tác tử 1. Giới thiệu về tác tử và hệ đa tác tử Chương này trước hết giới thiệu các khái niệm về tác tử [1] [2] [3], tổng quan các công nghệ tác tử, kiến trúc tác tử, các ngôn ngữ lập trình và các công cụ phát triển.
Tiếp theo sẽ mô tả các đặc tả của FIPA [1] [7] - tập các tiêu chuẩn phổ biến nhất và được chấp nhận rộng rãi cho phát triển các nền tảng và ứng dụng đa tác tử. JADE [1] [8] là một nền tảng tuân theo các đặc tả FIPA và hơn nữa nó còn mở rộng mô hình FIPA trong một số lĩnh vực như tác tử cho thiết bị di động, tác tử cho dịch vụ web. Định nghĩa về tác tử Thuật ngữ “tác tử” hay tác tử phần mềm đã được sử dụng rộng rãi và xuất hiện trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như trí tuệ nhân tạo, cơ sở dữ liệu, các tài liệu về hệ điều hành và mạng máy tính. Mặc dù cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về tác tử nhưng tất cả các định nghĩa đều có chung một điểm rằng một tác tử, về bản chất, là một phần mềm máy tính đặc biệt có thể tự chủ và cung cấp một interface có khả năng tương thích với một hệ thống bất kì và/hoặc cư xử như là một tác tử con người hay đại diện cho một số client để thực thi các đích cho riêng mình.
Mặc dù một đa tác tử có thể chỉ cần dựa trên một tác tử đơn lẻ để làm việc trong một môi trường và tương tác với người dùng của nó khi cần thiết, tuy nhiên các đa tác tử thường bao gồm nhiều tác tử. Những hệ thống đa tác tử (MAS: Multiagent System) có thể sử dụng để mô hình hóa các hệ thống phức tạp bao gồm các tác tử với các mục tiêu chung hoặc riêng. Những tác tử có thể tương tác với nhau một cách gián tiếp (qua tác động lên môi trường) hoặc trực tiếp (thông qua giao tiếp và thương lượng). Các tác tử có thể quyết định hợp tác để cùng có lợi hoặc có thể cạnh tranh để phục vụ cho mục tiêu của mình.
Như vậy, tác tử có tính tự chủ, vì nó hoạt động mà không có sự can thiệp trực tiếp của con người hoặc các hệ thống khác và có khả năng kiểm soát được hành động và trạng thái bên trong của mình. 8 Tác tử có tính xã hội, vì nó tương tác với con người hoặc các tác tử khác để hoàn thành nhiệm vụ của mình. Tác tử có tính phản ứng, bởi vì nó nhận thức được môi trường và đáp ứng một cách kịp thời với những thay đổi xảy ra trong môi trường. Tác tử có tính hướng đích, vì nó không chỉ đơn giản là hoạt động để phản ứng với môi trường của nó mà còn có khả năng thể hiện hoạt động hướng đích một cách chủ động.
Tác tử có thể có tính di động, với khả năng di chuyển giữa các node trong một mạng máy tính. Tác tử có thể có tính trung thực nghĩa là luôn cung cấp sự thật. Tác tử có thể tốt bụng, luôn cố gắng thực hiện những gì được yêu cầu. Tác tử có thể sáng suốt, luôn hoạt động hướng đến để đạt được mục tiêu và không bao giờ ngăn cản việc đạt được mục tiêu của mình.
Các kiểu kiến trúc của tác tử. Kiến trúc tác tử là cơ chế nằm bên dưới các thành phần tự chủ nhằm hỗ trợ hành vi của tác tử trong thế giới thực, môi trường động và môi trường mở. Trong thực tế, những nỗ lực ban đầu trong lĩnh vực tính toán dựa trên tác tử tập trung vào sự phát triển của các kiến trúc tác tử thông minh và đã đưa ra khá nhiều kiểu kiến trúc. Vì vậy, kiến trúc tác tử có thể được chia thành bốn chính nhóm: dựa trên logic, có tính phản ứng, BDI và phân lớp.
Những kiến trúc dựa trên logic Những kiến trúc dựa trên logic (logic-based) lấy nền tảng từ kỹ thuật dựa trên tri thức truyền thống trong đó một môi trường được thể hiện và hoạt động bằng cách sử dụng các cơ chế lập luận. Ưu điểm của cách tiếp cận này là tri thức của con người được biểu diễn bởi các ký hiệu và vì thế mà việc mã hóa trở nên dễ dàng hơn và cũng làm cho con người hiểu logic hoạt động của nó dễ dàng hơn. Nhược điểm là rất khó để biên dịch thế giới thực thành những mô tả hình tượng một cách chính xác và đầy đủ. Hơn nữa việc biểu diễn và xử lý dưới dạng các kí hiệu có thể mất nhiều thời gian để có được kết quả và thường là được đưa ra quá muộn, không còn có ích nữa.
Phản ứng Những kiến trúc có tính phản ứng (reactive) thực thi quá trình đưa ra quyết định khi ánh xạ trực tiếp tình huống sang hành động và được dựa trên một cơ chế kích thích - phản ứng được tạo ra bởi dữ liệu của thiết bị cảm biến. Không giống như những kiến trúc dựa trên logic, chúng không có bất kì mô hình biểu diễn tri thức và vì thế, không tận dụng được các kiểu lập luận phức tạp nào. Kiến trúc có tính phản ứng nổi tiếng nhất là kiến trúc gộp của Brooks [7]. Những ý tưởng chính mà dựa trên đó Brooks đã tìm ra kiến trúc này là: Một cách ứng xử thông minh có thể được tạo ra mà không cần biểu diễn rõ ràng và lập luận được cung cấp bởi các kỹ thuật của trí tuệ nhân tạo.
Thông minh là một tính chất riêng biệt của những hệ thống phức tạp. Kiến trúc gộp xác định các tầng của các máy hữu hạn trạng thái – các máy được kết nối với thiết bị cảm biến – các thiết bị truyền thông tin theo thời gian thực (một ví dụ của kiến trúc gộp được thể hiện trong hình 1. Các tầng này tạo thành sự phân cấp các hành vi của tác tử trong đó, mức độ thấp nhất được điều khiển ít hơn so với mức độ cao hơn trong ngăn xếp, vì thế việc ra quyết định được đưa ra thông qua những hành vi hướng đích. Những tác tử được thiết kế gộp hiểu được điều kiện và hành động, nhưng không đưa ra được kế hoạch.
Kiến trúc gộp Điểm mạnh của phương pháp tiếp cận này là nó có thể thực thi tốt hơn trong những môi trường động, cũng như chúng thường được thiết kế đơn giản hơn so với những tác tử dựa trên logic. Tuy nhiên, nhược điểm là những tác tử có khả năng phản ứng không áp dụng được khi những mô hình là kết quả tác động của môi trường của chúng. Do đó, các dữ liệu có thể không đủ để xác định một hành động thích hợp và thiếu các 10 trạng thái của tác tử khiến cho hầu như không thể thiết kế các tác tử có thể học hỏi từ kinh nghiệm. BDI Các kiến trúc BDI (Belief, desire, intention) [5] là những kiến trúc tác tử phổ biến nhất.
Chúng có nguồn gốc triết học và dựa trên lý thuyết logic. Lý thuyết này dựa trên những quan điểm về tinh thần của niềm tin, mong muốn và dự định bằng cách sử dụng logic hình thức. Một trong những kiến trúc BDI nổi tiếng nhất là hệ thống lập luận theo thủ tục (PRS – Procedural Reasoning System). Kiến trúc này dựa trên 4 kiểu dữ liệu chính: Lòng tin (beliefs), tác vụ (desires), ý định (intentions) và kế hoạch (plans) và một bộ phận phiên dịch (xem hình 2.
Trong hệ thống PRS, lòng tin biểu diễn những thông tin mà tác tử có về môi trường của nó, có thể không đầy đủ hoặc không chính xác. Tác vụ biểu diễn những tác vụ được phân công cho tác tử và tương ứng là những mục tiêu, hoặc là mục đích mà nó sẽ hoàn thành. Ý định thể hiện những mong muốn mà tác tử cần phải đạt được. Cuối cùng, kế hoạch chỉ rõ một vài quá trình của hành động mà tác tử sẽ phải làm để đạt được mục đích.
Bốn cấu trúc dữ liệu này được quản lý bởi bộ phận phiên dịch tác tử chịu trách nhiệm cập nhật lòng tin từ những quan sát từ môi trường, sinh ra những tác vụ mới dựa trên cơ sở của các lòng tin mới, và lựa chọn trong tập những tác vụ hiện tại một vài tập con để hoạt động, chúng được gọi là ý định. Cuối cùng, bộ phận phiên dịch phải lựa chọn một hành động để thực thi dựa trên cơ sở của những ý định hiện tại của tác tử và tri trức về mặt thủ tục. Kiến trúc phân lớp Kiến trúc phân tầng (layered architecture) cho phép hành vi của tác tử vừa mang tính phản xạ vừa có tính kế hoạch. Để có được sự linh hoạt này, các hệ thống con được sắp xếp thành các tầng của một hệ thống phân cấp nhằm thích ứng với cả hai loại hành vi của tác tử.
Có hai loại luồng điều khiển trong một kiến trúc phân lớp: phân lớp ngang và phân lớp dọc. Trong phân lớp nằm ngang, các lớp kết nối một cách trực tiếp với đầu vào của sensor và đầu ra của hành động về cơ bản là có mỗi tầng hoạt động giống như một tác tử. Điểm mạnh chính của cách phân lớp này là sự dễ dàng trong thiết kế bởi vì nếu tác tử t cần n loại hành vi khác nhau, thì kiến trúc chỉ yêu cầu n tầng. Tuy nhiên, bởi vì mỗi tầng đều bị ảnh hưởng bởi tác tử, nên không cần có một chức 11 năng trung gian hòa giải để kiểm soát các hành động.
Sự phức tạp khác là một lượng lớn các tương tác có thể xảy ra giữa những tầng ngang - mn (với m là số lượng hành động tại mỗi tầng). Kiến trúc PRS Một kiến trúc phân lớp dọc loại trừ một số vấn đề trên vì đầu vào của sensor và đầu ra của hành động được giải quyết phần lớn tại mỗi tầng.
