Khóa luận tốt nghiệp luật học kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở việt nam hiện nay

Khóa luận phân tích kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường tại Việt Nam, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Linh Ngọc
• Người hướng dẫn: Lê Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Hành chính – Nhà nước
• Đề tài: Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Khái quát về văn bản quy phạm pháp luật
• 1.1.1. Định nghĩa văn bản quy phạm pháp luật
• 1.1.2. Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật
• 1.2. Khái quát về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường
• 1.3. Vai trò, ý nghĩa của kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường
• 1.4. Quy định pháp luật hiện hành về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường
• 1.4.1. Nguyên tắc kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường
• 1.5.1. Yếu tố nhận thức
• 1.5.2. Yếu tố tâm lý
• 1.5.3. Yếu tố về tổ chức, biên chế
• 1.5.4. Yếu tố về điều kiện vật chất
• 1.5.5. Yếu tố về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Những kết quả đạt được trong kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay
• 2.1.1. Về hiệu quả của hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
• 2.1.2. Về phương thức kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
• 2.1.3. Về quy trình kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
• 2.2. Những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân của hạn chế
• 2.2.1. Hạn chế, khó khăn, vướng mắc
• 2.2.2. Nguyên nhân của hạn chế, khó khăn, vướng mắc
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật của hoạt động kiểm tra văn bản trong lĩnh vực môi trường
• 3.1.1. Cần nhanh chóng ban hành văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 về lĩnh vực kiểm tra văn bản
• 3.1.2. Quy định chi tiết, hướng dẫn cụ thể về xử lý trách nhiệm đối với cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản trái pháp luật
• 3.1.3. Quy định theo hướng tăng thẩm quyền cho cơ quan kiểm tra văn bản trong việc kiểm tra, xử lý văn bản trái pháp luật
• 3.1.4. Đổi mới nội dung kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường
• 3.2. Nâng cao nhận thức về vai trò, ý nghĩa của công tác kiểm tra văn bản trong lĩnh vực môi trường
• 3.3. Xây dựng, kiện toàn và nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác kiểm tra văn bản trong lĩnh vực môi trường
• 3.4. Bảo đảm các điều kiện vật chất phục vụ hoạt động kiểm tra văn bản trong lĩnh vực môi trường
• 3.4.1. Về cơ sở vật chất, trang thiết bị
• 3.4.2. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu pháp luật áp dụng vào kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
• 3.4.3. Ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật về môi trường
• 3.5. Xây dựng và thực hiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan trong công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5.1. Cần tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan kiểm tra với cơ quan ban hành trong hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5.2. Tăng cường mối liên hệ giữa các đơn vị soạn thảo với đơn vị kiểm tra trong nội bộ cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5.3. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa Bộ Tư pháp với bộ, cơ quan ngang bộ quản lý ngành, lĩnh vực và với cơ quan nhà nước địa phương trong công tác kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5.4. Phát huy có hiệu quả mối quan hệ giữa cơ quan kiểm tra, xử lý văn bản với các cơ quan truyền thông
• 3.6. Tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa công tác kiểm tra văn bản với soạn thảo, xây dựng, rà soát, xử lý và theo dõi thi hành văn bản quy phạm pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái Quát Về Kiểm Tra Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật Môi Trường

Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường là hoạt động pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo tính hợp pháp, hợp hiến và hiệu quả của các quy định pháp luật môi trường. Tại Việt Nam, công tác này được thực hiện để phát hiện, xử lý những văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật hoặc không phù hợp với quy định hiện hành. Năm 2025, kiểm tra văn bản pháp luật môi trường trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trong bối cảnh Việt Nam phải giải quyết những thách thức về bảo vệ môi trường ngày càng phức tạp. Công tác kiểm tra này không chỉ giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật môi trường Việt Nam mà còn nâng cao hiệu lực thực hiện các quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và cải thiện chất lượng môi trường sống.

1.1. Định Nghĩa Và Đặc Điểm Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật

Văn bản quy phạm pháp luật là những document pháp lý được ban hành bởi các cơ quan có thẩm quyền, có tính chất bắt buộc chung, áp dụng cho một nhóm những đối tượng được xác định. Trong lĩnh vực môi trường, các văn bản quy phạm bao gồm Luật, Pháp lệnh, Nghị định và Thông tư. Đặc điểm chính là tính pháp lệnh, bắt buộc, ổn định và phải tuân thủ nguyên tắc pháp luật cao hơn.

1.2. Vai Trò Và Ý Nghĩa Của Hoạt Động Kiểm Tra

Kiểm tra văn bản pháp luật đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo chất lượng hệ thống pháp luật môi trường. Hoạt động này giúp phát hiện những lỗi và khiếm khuyết trong quy định, ngăn chặn ban hành văn bản trái pháp luật, và tạo điều kiện thống nhất trong áp dụng pháp luật môi trường trên toàn quốc.

II. Thực Trạng Kiểm Tra Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật Môi Trường Hiện Nay

Thực trạng kiểm tra văn bản pháp luật môi trường năm 2025 cho thấy cả những thành tựu đáng khích lệ và những tồn tại cần khắc phục. Các cơ quan chức năng đã từng bước nâng cao hiệu quả kiểm tra thông qua việc áp dụng các phương thức kiểm tra hiện đại hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn trong quá trình kiểm tra và xử lý những văn bản trái pháp luật. Nguyên nhân chính bao gồm hạn chế về nhận thức, thiếu cơ chế rõ ràng, không đủ nguồn lực và vướng mắc trong quy trình thực hiện. Để nâng cao hiệu quả kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật môi trường, cần thiết phải cải cách pháp luật và hoàn thiện cơ chế kiểm tra một cách toàn diện và khoa học.

2.1. Những Kết Quả Đạt Được

Các cơ quan kiểm tra đã phát hiện và xử lý nhiều văn bản quy phạm trái pháp luật trong lĩnh vực môi trường. Quy trình kiểm tra ngày càng chuyên nghiệp hơn với sự tham gia của nhiều bộ, ngành. Hiệu quả kiểm tra đã được cải thiện thông qua hợp tác liên ngành và áp dụng công nghệ thông tin.

2.2. Những Hạn Chế Và Nguyên Nhân

Hạn chế chính bao gồm thiếu cơ chế thống nhất, hạn chế thẩm quyền xử lý, không đủ cơ sở pháp lý chi tiết và lực lượng kiểm tra chưa đủ mạnh. Nguyên nhân xuất phát từ chậm trễ trong sửa đổi pháp luật, nhận thức chưa cao của các cơ quan ban hành văn bản, và thiếu các quy định hướng dẫn chi tiết.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Tra Văn Bản Pháp Luật Môi Trường

Để nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường, cần thực hiện nhiều giải pháp toàn diện. Trước tiên, hoàn thiện quy định pháp luật về kiểm tra văn bản pháp luật môi trường, đặc biệt là Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025. Thứ hai, tăng cường thẩm quyền cho các cơ quan kiểm tra để phát hiện và xử lý kịp thời những văn bản trái pháp luật. Thứ ba, nâng cao nhận thức của các cơ quan ban hành văn bản về tầm quan trọng của tuân thủ quy định pháp luật. Cuối cùng, xây dựng đội ngũ chuyên gia có năng lực cao để thực hiện kiểm tra văn bản pháp luật môi trường một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.

3.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật

Ban hành nhanh chóng Luật và văn bản hướng dẫn chi tiết về kiểm tra văn bản pháp luật môi trường. Quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan ban hành văn bản, quy trình kiểm tra, tiêu chí đánh giá và hình thức xử lý những văn bản vi phạm pháp luật.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Đội Ngũ Kiểm Tra

Đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ kiểm tra về kiến thức pháp luật môi trường, kỹ năng kiểm tra, phương pháp đánh giá và xử lý vụ việc. Tuyển dụng những chuyên gia có chuyên môn cao để tăng cường lực lượng kiểm tra trong lĩnh vực môi trường.

3.3. Tăng Cường Hợp Tác Liên Ngành

Phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tư Pháp, Bộ Tài nguyên Môi trường và các cơ quan liên quan để kiểm tra, xử lý những văn bản quy phạm trái pháp luật trong lĩnh vực môi trường. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả và thường xuyên giữa các cơ quan kiểm tra.

IV. Kỳ Vọng Và Triển Vọng Phát Triển Năm 2025

Năm 2025 được kỳ vọng sẽ là năm bứt phá trong công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật môi trường tại Việt Nam. Với Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung, cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra sẽ rõ ràng hơn và có hiệu lực cao hơn. Hệ thống pháp luật môi trường dự kiến sẽ được hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu của phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Các cơ quan kiểm tra sẽ có thêm quyền hạn để phát hiện, xử lý những văn bản trái pháp luật, từ đó nâng cao chất lượng của hệ thống pháp luật môi trường Việt Nam. Đặc biệt, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra văn bản pháp luật sẽ giúp cải thiện hiệu suất và độ chính xác của công tác này.

4.1. Các Định Hướng Chính Của Cải Cách Pháp Luật

Định hướng chính là đơn giản hóa quy trình kiểm tra, tăng cường tính minh bạch, nâng cao hiệu quả kiểm tra và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Ứng dụng công nghệ để tự động hóa một số khâu trong kiểm tra văn bản pháp luật môi trường.

4.2. Tầm Nhìn Dài Hạn

Tầm nhìn dài hạn là xây dựng một hệ thống pháp luật môi trường hoàn thiện, thống nhất, hiệu quả và được tuân thủ đầy đủ. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế kiểm tra mạnh mẽ, đội ngũ chuyên gia giỏi và nhận thức cao của toàn xã hội về tầm quan trọng của pháp luật môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế tại Việt Nam, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật giữ vai trò then chốt. Quá trình này đòi hỏi mỗi văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) khi ban hành vừa phải bảo đảm chất lượng nội tại độc lập, vừa phải bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong tổng thể hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng VBQPPL được ban hành trong những năm gần đây rất lớn nhằm giải quyết các quan hệ xã hội mới phát sinh. Tình trạng quy định mâu thuẫn, chồng chéo, xung đột giữa các văn bản trong cùng lĩnh vực hoặc giữa các lĩnh vực với nhau vẫn diễn ra, gây khó khăn cho quá trình áp dụng pháp luật và làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Đối với lĩnh vực môi trường — một lĩnh vực phức tạp, tác động đa chiều đến sự phát triển bền vững — yêu cầu về chất lượng và tính khả thi của hệ thống VBQPPL càng trở nên cấp bách. Để ngăn ngừa và khắc phục các khiếm khuyết này, kiểm tra VBQPPL là hoạt động "hậu kiểm" quan trọng được tiến hành ngay sau khi văn bản được ban hành. Nhằm nhận diện toàn diện các vướng mắc và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này, tác giả Nguyễn Linh Ngọc (Khoa Pháp luật Hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Luật Hà Nội) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay".

Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu tổng quát của khóa luận là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và quy định pháp luật về kiểm tra VBQPPL; đánh giá thực trạng công tác kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường tại Việt Nam hiện nay (chỉ rõ kết quả đạt được, hạn chế, khó khăn và nguyên nhân); từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về hoạt động kiểm tra VBQPPL nói chung và trong lĩnh vực môi trường nói riêng, bao gồm: khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, đối tượng, thẩm quyền, nội dung, quy trình và các yếu tố tác động.
2. Đánh giá thực trạng hoạt động kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay; chỉ ra những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế, vướng mắc phát sinh và phân tích nguyên nhân của các hạn chế đó.
3. Nghiên cứu, đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường, góp phần bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, công khai và minh bạch của hệ thống pháp luật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý về hoạt động kiểm tra VBQPPL nói chung và kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường nói riêng ở Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi nội dung: Khung lý luận về kiểm tra VBQPPL môi trường, hệ thống quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh hoạt động này, thực tiễn thực hiện và các giải pháp nâng cao hiệu quả.
• Phạm vi không gian: Hoạt động kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam (tập trung vào Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường — nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường — và các cơ quan địa phương).
• Phạm vi thời gian: Khóa luận tập trung nghiên cứu hệ thống pháp luật giai đoạn áp dụng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), Nghị định số 34/2016/NĐ-CP, Nghị định số 154/2020/NĐ-CP; đồng thời cập nhật các quy định mới của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (được thông qua ngày 19/02/2025, có hiệu lực từ ngày 01/04/2025) và số liệu thực tiễn giai đoạn 2022 - 2024.

---

Cơ sở lý luận, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý: Đề tài dựa trên nền tảng lý luận về xây dựng và hoàn thiện văn bản pháp luật, kiểm soát tính hợp hiến, hợp pháp và trật tự thứ bậc hiệu lực của VBQPPL trong Nhà nước pháp quyền. Khóa luận hệ thống hóa và áp dụng định nghĩa VBQPPL qua các thời kỳ: từ Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996, năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) đến Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Về mặt học thuật, tác giả làm rõ bản chất của kiểm tra văn bản theo thuật ngữ pháp lý (Vocabulaire juridique) và Giáo trình Xây dựng văn bản pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội.

Cơ sở pháp lý trung tâm của khóa luận gồm:

• Hiến pháp năm 2013;
• Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025;
• Nghị định số 34/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Ban hành VBQPPL;
• Nghị định số 154/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 34/2016/NĐ-CP;
• Nghị quyết số 351/2017/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về thể thức và kỹ thuật trình bày VBQPPL;
• Nghị định số 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư;
• Các văn bản pháp luật chuyên ngành về xử phạt vi phạm hành chính và quản lý môi trường: Nghị định số 155/2016/NĐ-CP, Nghị định số 55/2021/NĐ-CP, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP;
• Thông tư số 09/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa VBQPPL.

Phương pháp nghiên cứu: Đề tài vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về cải cách thể chế. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Áp dụng để phân tách các yếu tố cấu thành quy trình kiểm tra, thẩm quyền và căn cứ pháp lý, sau đó tổng hợp thành hệ thống lý luận thống nhất.
• Phương pháp so sánh: Dùng để phân định ranh giới giữa kiểm tra VBQPPL với các hoạt động lân cận như thẩm định, thẩm tra (tiền kiểm), rà soát văn bản và giám sát văn bản; so sánh quy định giữa Luật năm 2015 và Luật năm 2025.
• Phương pháp khái quát hóa: Nhằm đúc kết các hạn chế thực tiễn và nhóm thành các nguyên nhân cốt lõi.
• Phương pháp thu thập và xử lý thông tin, số liệu thống kê: Trích xuất và phân tích số liệu từ các báo cáo chính thức của cơ quan quản lý.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sử dụng trong khóa luận bắt nguồn từ các báo cáo tổng kết chính thức: Báo cáo tổng kết công tác tư pháp các năm 2022, 2023; Báo cáo công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa VBQPPL năm 2023 và phương hướng năm 2024; Báo cáo rà soát VBQPPL 2023 - 2024 của Bộ Nông nghiệp - Môi trường; Báo cáo giám sát của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội năm 2023; Báo cáo tổng kết thi hành Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 và Luật sửa đổi năm 2020; các công trình nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ và bài báo chuyên ngành của các chuyên gia pháp lý (Đoàn Thị Tố Uyên, Đồng Ngọc Ba, Lê Thị Uyên, Lê Đức Hiền...).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề chung về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường

Chương 1 xây dựng hệ thống lý luận nền tảng cho đề tài. Trước hết, tác giả phân tích khái niệm và bốn đặc điểm cơ bản của VBQPPL: do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành; chứa đựng các quy phạm pháp luật áp dụng nhiều lần với tính bắt buộc chung; tuân thủ hình thức văn bản do pháp luật quy định; được ban hành theo trình tự, thủ tục chặt chẽ. Đáng chú ý, tác giả phân tích điểm mới của Luật Ban hành VBQPPL năm 2025 khi chính thức bỏ thẩm quyền ban hành VBQPPL của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nhằm tinh gọn hệ thống và tinh giản thủ tục xây dựng thông tư qua cơ chế rút gọn.

Về khái niệm kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường, tác giả định vị đây là hoạt động hậu kiểm mang tính quyền lực nhà nước, do các cơ quan có thẩm quyền thực hiện nhằm đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản điều chỉnh các yếu tố môi trường (đất đai, tài nguyên, nước, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học) và kiến nghị xử lý các quy định trái pháp luật. Tác giả chỉ rõ 3 đặc điểm bản chất:

1. Mang tính quyền lực nhà nước: Thể hiện qua chủ thể kiểm tra, nội dung phán xét tính hợp pháp và quyền yêu cầu cơ quan ban hành đình chỉ, sửa đổi hoặc bãi bỏ văn bản khiếm khuyết.
2. Có tính phòng ngừa: Được tiến hành thường xuyên, định kỳ đối với toàn bộ văn bản thuộc diện kiểm tra, không phụ thuộc vào việc văn bản đó đã có khiếu nại hay phát hiện sai phạm từ trước hay chưa.
3. Là tiền đề cho việc xử lý văn bản khiếm khuyết: Kết luận kiểm tra là cơ sở pháp lý trực tiếp để kích hoạt các biện pháp đình chỉ, bãi bỏ, hủy bỏ văn bản hoặc xử lý trách nhiệm cá nhân, cơ quan có liên quan.

Bên cạnh đó, chương này phân định rạch ròi kiểm tra VBQPPL với ba hoạt động cùng hướng tới mục tiêu kiểm soát chất lượng văn bản:

• Khác thẩm định, thẩm tra: Thẩm định/thẩm tra là "tiền kiểm" dự thảo, mang tính tham mưu, tư vấn trước khi ban hành; kiểm tra là "hậu kiểm" đối với văn bản đã có hiệu lực pháp lý và kết luận có giá trị ràng buộc xử lý.
• Khác rà soát: Kiểm tra tập trung phát hiện tính trái pháp luật ngay sau khi ban hành; rà soát diễn ra liên tục trong suốt vòng đời văn bản dựa trên sự thay đổi của căn cứ pháp lý hoặc biến động kinh tế - xã hội.
• Khác giám sát: Giám sát thuộc thẩm quyền của hệ thống cơ quan dân cử (Quốc hội, HĐND) trên phạm vi toàn bộ văn bản; kiểm tra chủ yếu là nhiệm vụ nội bộ thuộc hệ thống hành pháp đối với văn bản từ cấp Bộ trưởng trở xuống.

Về mặt quy định pháp luật, chương 1 phân tích 3 nguyên tắc kiểm tra (toàn diện, kịp thời, khách quan, công khai, đúng thẩm quyền; cấm vụ lợi, can thiệp xử lý; cơ quan kiểm tra chịu trách nhiệm về kết luận); 2 phương thức kiểm tra (tự kiểm tra của cơ quan ban hành và kiểm tra theo thẩm quyền); nội dung kiểm tra (thẩm quyền hình thức/nội dung, căn cứ pháp lý, nội dung và thể thức - kỹ thuật trình bày văn bản theo Nghị định số 34/2016/NĐ-CP và Nghị quyết số 351/2017/UBTVQH14); thẩm quyền và quy trình 6 bước cụ thể (từ gửi văn bản, vào sổ tiếp nhận, phân công, thực hiện đối chiếu, lập phiếu kiểm tra đến kiến nghị xử lý văn bản và xử lý trách nhiệm cán bộ tham mưu).

Chương 2: Thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đánh giá thực tiễn thi hành công tác kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường qua hai cơ quan chủ chốt là Bộ Tư pháp (quản lý nhà nước chung và kiểm tra theo thẩm quyền đối với thông tư các bộ, nghị quyết/quyết định cấp tỉnh) và Bộ Tài nguyên và Môi trường (sau này là Bộ Nông nghiệp và Môi trường — thực hiện tự kiểm tra và kiểm tra chuyên ngành).

Kết quả đạt được thể hiện qua các số liệu thống kê cụ thể giai đoạn 2022 - 2024:

Cơ quan thực hiện	Năm 2022	Năm 2023	Năm 2024
Bộ Tư pháp	5.161 văn bản	4.219 văn bản	5.368 văn bản
Bộ Tài nguyên và Môi trường	15 văn bản	35 văn bản	71 văn bản

(Nguồn: Bảng 2.1 của khóa luận, trích từ Báo cáo tổng kết công tác tư pháp 2022 - 2024)

Số liệu cho thấy số lượng văn bản được kiểm tra tại cơ quan chuyên ngành (Bộ Tài nguyên và Môi trường) có xu hướng tăng dần qua từng năm (từ 15 văn bản năm 2022 tăng lên 71 văn bản năm 2024), phản ánh sự chú trọng ngày càng cao đối với công tác hậu kiểm quy định môi trường. Phân loại vi phạm phát hiện trong các văn bản trái pháp luật năm 2024 (Bảng 2.2 và Bảng 2.3) tập trung vào 4 nhóm: vi phạm về thẩm quyền ban hành, vi phạm về nội dung (quy định trái với luật, nghị định cấp trên), vi phạm về hình thức và vi phạm về trình tự, thủ tục ban hành.

Bên cạnh kết quả, chương 2 chỉ ra các hạn chế, khó khăn:

• Về thể chế: Thiếu văn bản hướng dẫn chi tiết quy trình xử lý văn bản trái pháp luật; quy định về xử lý trách nhiệm của cơ quan và người ký ban hành văn bản sai còn chung chung, thiếu tính răn đe.
• Về tổ chức bộ máy và nhân sự: Đội ngũ công chức chuyên trách làm công tác kiểm tra văn bản còn thiếu về số lượng, kiêm nhiệm nhiều đầu việc; hiểu biết chuyên sâu về kỹ thuật pháp lý môi trường còn hạn chế trước các văn bản có tính chất liên ngành cao.
• Về điều kiện bảo đảm: Cơ sở vật chất, hệ thống dữ liệu pháp luật phục vụ tra cứu đối chiếu còn phân tán, thiếu đồng bộ; việc ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong kiểm tra văn bản môi trường triển khai chậm.
• Về cơ chế phối hợp: Sự liên kết giữa đơn vị kiểm tra với đơn vị soạn thảo trong nội bộ bộ ngành, giữa Bộ Tư pháp với các bộ quản lý ngành và chính quyền địa phương đôi lúc còn lỏng lẻo; thông tin phản hồi sau kết luận kiểm tra chưa kịp thời.

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay

Dựa trên các vướng mắc và nguyên nhân đã phân tích, Chương 3 kiến nghị hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Nhanh chóng ban hành văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ban hành VBQPPL năm 2025; quy định chi tiết trách nhiệm pháp lý và hình thức kỷ luật đối với người tham mưu, ký ban hành văn bản trái pháp luật; tăng thẩm quyền cho cơ quan kiểm tra trong việc tạm đình chỉ hoặc kiến nghị xử lý nhanh văn bản sai phạm; đổi mới nội dung kiểm tra thích ứng với các chuẩn mực pháp luật môi trường mới.
2. Nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và công chức về tầm quan trọng của việc kiểm soát chất lượng VBQPPL môi trường, coi kiểm tra là thước đo trách nhiệm công vụ.
3. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Củng cố các phòng, tổ chức pháp chế làm đầu mối kiểm tra; tổ chức tập huấn chuyên sâu về kỹ năng đối chiếu, bóc tách quy chuẩn kỹ thuật môi trường và kỹ thuật lập pháp cho cán bộ chuyên trách và cộng tác viên.
4. Bảo đảm điều kiện vật chất và chuyển đổi số: Tăng cường cấp phát ngân sách theo Thông tư số 09/2023/TT-BTC; xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật môi trường tích hợp; ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tra cứu, so sánh tự động các quy định chồng chéo.
5. Xây dựng cơ chế phối hợp đa tầng: Thiết lập quy chế phối hợp định kỳ giữa cơ quan kiểm tra với cơ quan ban hành; tăng cường liên kết giữa Bộ Tư pháp và bộ chuyên ngành môi trường; gắn kết chặt chẽ hoạt động kiểm tra với các khâu soạn thảo, thẩm định, rà soát, hệ thống hóa và theo dõi thi hành pháp luật; đồng thời phát huy vai trò phát hiện, phản ánh của các cơ quan báo chí, truyền thông.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính:

• Khóa luận đã hệ thống hóa và cập nhật tương đối toàn diện khung lý luận về kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường, tích hợp các điểm đổi mới căn bản của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (luật có hiệu lực từ ngày 01/04/2025) và các quyết sách về sắp xếp tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 190/2025/QH15.
• Cung cấp số liệu thống kê thực tế về kết quả kiểm tra văn bản giai đoạn 2022 - 2024 của Bộ Tư pháp (kiểm tra từ 4.219 đến 5.368 văn bản/năm) và Bộ Tài nguyên và Môi trường (tăng từ 15 văn bản năm 2022 lên 71 văn bản năm 2024).
• Phân loại rõ 4 dạng sai phạm thường gặp trong văn bản môi trường trái pháp luật: thẩm quyền, nội dung, hình thức và trình tự thủ tục.

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất: Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, bao gồm: hoàn thiện thể chế hướng dẫn Luật năm 2025; nâng cao nhận thức trách nhiệm công vụ; chuẩn hóa nguồn nhân lực chuyên môn sâu; đầu tư cơ sở hạ tầng thông tin - cơ sở dữ liệu - công nghệ số; và xây dựng cơ chế phối hợp liên cơ quan chặt chẽ kết hợp giám sát từ báo chí, truyền thông.

Đóng góp so với các công trình trước: Các nghiên cứu trước đây (như đề tài của Bộ Tư pháp các năm 2014, 2018; công trình của Đoàn Thị Tố Uyên năm 2012, 2017; Đồng Ngọc Ba năm 2017, 2018) chủ yếu tiếp cận hoạt động kiểm tra VBQPPL dưới góc độ lý luận chung hoặc kiểm tra trên một địa bàn hành chính cụ thể (Hà Nội, Điện Biên, Lạng Sơn). Khóa luận của Nguyễn Linh Ngọc đã chuyên biệt hóa công tác kiểm tra vào lĩnh vực môi trường — một lĩnh vực có tính liên ngành cao và biến động nhanh. Đồng thời, đây là một trong những công trình tiên phong tiếp cận và phân tích tác động trực tiếp của các quy định mới trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đối với hoạt động kiểm tra văn bản.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ biên bản đánh giá và phiếu nhận xét của Hội đồng chấm khóa luận tốt nghiệp (Trường Đại học Luật Hà Nội), công trình còn tồn tại một số hạn chế:

• Phần lý luận chung còn rộng, một số nội dung chưa làm nổi bật rõ nét tính đặc thù chuyên biệt của ngành "môi trường"; chưa phân tích sâu danh mục và cơ cấu các loại văn bản quy phạm pháp luật đặc thù trong lĩnh vực tài nguyên - môi trường cũng như thẩm quyền ban hành cụ thể của từng chủ thể.
• Phần thực trạng số liệu chủ yếu khai thác từ khối cơ quan trung ương (Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường), nguồn dẫn chứng và ví dụ thực tiễn từ các địa phương còn thiếu đa dạng. Một số đánh giá về hạn chế và giải pháp còn có sự trùng lặp nhất định.
• Khóa luận còn tồn tại lỗi chính tả, kỹ thuật văn bản và cách diễn đạt; phạm vi nghiên cứu về thời gian tại mục 3.2 cần được chuẩn hóa chặt chẽ hơn.

Hướng mở tiếp theo: Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm tra các quy chuẩn kỹ thuật môi trường, kiểm tra VBQPPL môi trường ở cấp chính quyền địa phương sau khi triển khai mô hình tổ chức bộ máy mới theo Luật năm 2025, và bổ sung các mô hình ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn (Big Data) trong việc rà quét, phát hiện xung đột văn bản tự động.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Luật: Đặc biệt là chuyên ngành Xây dựng văn bản pháp luật, Luật Hành chính, Luật Môi trường tham khảo khung lý luận, kỹ năng phân biệt các hoạt động kiểm soát văn bản (thẩm định, thẩm tra, kiểm tra, rà soát, giám sát) và phương pháp xây dựng khóa luận tốt nghiệp ngành luật.
• Cán bộ, công chức làm công tác pháp chế, tư pháp: Cán bộ pháp chế tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp các địa phương có thể tham khảo quy trình kiểm tra 6 bước, các dạng sai phạm thường gặp và các đề xuất hoàn thiện cơ chế phối hợp trong xử lý văn bản trái pháp luật.
• Các nhà nghiên cứu chính sách: Nguồn dữ liệu thống kê kiểm tra giai đoạn 2022 - 2024 và các phân tích điểm mới của Luật Ban hành VBQPPL năm 2025 là cơ sở tốt để nghiên cứu hoàn thiện thể chế lập quy.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt hoạt động kiểm tra VBQPPL với thẩm tra, thẩm định và rà soát VBQPPL dựa trên những tiêu chí nào?
Trả lời: Khóa luận phân biệt dựa trên 3 tiêu chí:

• Thời điểm thực hiện: Thẩm định/thẩm tra là "tiền kiểm" diễn ra trước khi ban hành văn bản; kiểm tra và rà soát là "hậu kiểm" diễn ra sau khi văn bản đã được ban hành.
• Mục đích và phạm vi: Thẩm tra/thẩm định mang tính tham mưu, dự báo khiếm khuyết trong chính sách và dự thảo; kiểm tra nhằm phát hiện và kiến nghị xử lý ngay văn bản có dấu hiệu trái pháp luật; rà soát được tiến hành thường xuyên suốt vòng đời văn bản khi có biến động kinh tế - xã hội hoặc văn bản cấp trên mới ban hành để xác định hiệu lực và tính tương thích.
• Giá trị pháp lý của kết quả: Ý kiến thẩm định/thẩm tra chỉ mang tính khuyến nghị, tư vấn; kết luận kiểm tra xác định tính bất hợp pháp và kích hoạt thẩm quyền đình chỉ, bãi bỏ, hủy bỏ văn bản hoặc xử lý kỷ luật chủ thể ban hành.

2. Điểm mới của Luật Ban hành VBQPPL năm 2025 được tác giả cập nhật và phân tích trong khóa luận là gì?
Trả lời: Tác giả chỉ ra 3 điểm mới cốt lõi liên quan trực tiếp đến đề tài:

• Chính thức bỏ thẩm quyền ban hành VBQPPL của chính quyền cấp xã (HĐND và UBND cấp xã) theo Điều 4 Luật năm 2025.
• Mở rộng quy định về thủ tục rút gọn, cho phép áp dụng thủ tục rút gọn khi xây dựng thông tư trong tất cả các trường hợp và giao Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ tự quyết định mà không cần xin ý kiến Bộ Tư pháp hay báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
• Bổ sung thẩm quyền tự kiểm tra VBQPPL của các cơ quan trung ương như Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước theo Điều 63.

3. Khối lượng văn bản được kiểm tra của Bộ Tư pháp và Bộ Tài nguyên và Môi trường giai đoạn 2022 - 2024 có sự biến động ra sao?
Trả lời: Theo số liệu thống kê tại Bảng 2.1 của khóa luận:

• Bộ Tư pháp: Năm 2022 kiểm tra 5.161 văn bản; năm 2023 kiểm tra 4.219 văn bản; năm 2024 kiểm tra 5.368 văn bản.
• Bộ Tài nguyên và Môi trường: Năm 2022 kiểm tra 15 văn bản; năm 2023 kiểm tra 35 văn bản; năm 2024 tăng mạnh lên 71 văn bản (tăng gấp hơn 4,7 lần so với năm 2022).

4. Khóa luận và Hội đồng chấm khóa luận chỉ ra sự khác biệt đặc thù giữa kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường với các lĩnh vực khác là gì?
Trả lời: Kiểm tra VBQPPL trong lĩnh vực môi trường đòi hỏi người kiểm tra không chỉ nắm vững kỹ thuật lập pháp mà còn phải đối chiếu với hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tiêu chuẩn xả thải và các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu. Văn bản môi trường có tính kỹ thuật cao, phạm vi tác động liên ngành sâu rộng (liên quan trực tiếp đến đất đai, xây dựng, đầu tư, y tế), do đó ranh giới giữa tính hợp pháp và tính khả thi trong thực tiễn thường phức tạp hơn các lĩnh vực hành chính thông thường.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Linh Ngọc là công trình nghiên cứu nghiêm túc, làm sáng tỏ cơ sở lý luận, hệ thống hóa quy định pháp luật và phản ánh trung thực thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam giai đoạn 2022 - 2024. Đề tài thể hiện tính thời sự rõ rệt thông qua việc phân tích, dự báo tác động từ các quy định mới của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đối với hoạt động kiểm tra văn bản. Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất trong khóa luận có cơ sở thực tiễn vững chắc, đóng góp tư liệu hữu ích cho việc nâng cao chất lượng lập quy và tăng cường kỷ cương pháp chế trong quản lý môi trường tại Việt Nam hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số van dé chung về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường Chương 2: Thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quá công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường ở Việt Nam hiện nay. MỘT SỐ VAN ĐỀ CHUNG VE KIEM TRA VĂN BAN QUY PHAM PHAP LUẬT TRONG LĨNH VUC MOI TRƯỜNG 1.1 Khai quat về văn ban quy phạm pháp luật 1.1 Dinh nghĩa văn bản quy phạm pháp luật Ở Việt Nam, khái niệm “văn bản quy phạm pháp luật” được quy định lần đầu tiên trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996, theo đó “văn bản đo cơ quan nhà nước có thâm quyên ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó CÓ Các quy tắc xử sự chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Sau nhiều lần thay déi và ké thừa Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 và Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 được thông qua 19/02/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/04/2025 quy định: “Van bán quy phạm pháp luật là văn ban có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo ding thẩm quyên, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong Luật này. Văn bản có chứa quy phạm pháp luật nhưng được ban hành không đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thi tục quy định trong Luật này thì không phải là văn bản quy phạm pháp luật" !.

Trong đó quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp đụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vi hành chính nhất định, do cơ quan nhà nước, người có thâm quyền quy định trong Luật này ban hành và được Nhà nước bảo đám thực hiện?. Như vậy, dấu hiệu đặc trưng của VBQPPL để phân biệt với văn bản áp dụng pháp luật và các văn bản hành chính thông dụng khác chính là ở sự tồn tại của các QPPL trong nó.2 Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật Một là, về chủ thể: VBQPPL do cơ quan nhà nước có thẩm quyên ban hành và báo đảm thực hiện Đặc điểm đầu tiên của VBQPPL là phải được ban hành bởi những cơ quan nhà nước có thầm quyền. Đây là dấu hiệu dé phân biệt giữa VBQPPL với văn bản do các tô chức khác trong xã hội ban hành như Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam. Theo quy định tại Điều 4 Luật sửa đồi, bố sung một | Điều 2 Luật Ban hanh văn bán quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bd sung năm 2020) ? Khoản 1, Điều 3 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đối, bé sung năm 2020) ? số điều của Luật Ban hành van ban quy phạm pháp luật năm 2020, chủ thé có tham quyền bao gồm: Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân đân tối cao, Tổng kiểm toán nhà nước, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, HĐND các cấp, UBND các cấp.

Ngoài ra, theo quy định của pháp luật, VBQPPL còn được ban hành bởi cơ quan trung ương của tô chức chính trị, xã hội phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ. Đến Luật ban hành văn ban quy phạm pháp luật 2025 đã bỏ thâm quyền ban hành VBQPPL của chính quyền cấp xã để bảo đám thống nhất với nội dung đề xuất nêu tại đề án đối mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật ma Đảng đoàn Quốc hội đã trình Bộ Chính tri’. Hai là, về nội dung: Nội dung của VBOPPL là các QPPL được áp dụng nhiều lan trong thực tiên, có tính chất bắt buộc chung Nội dung QPPL được coi là đặc tính nổi trội của VBQPPL, là dấu hiệu then chốt, mang tính quyết định dé phân biệt VBQPPL với văn ban áp dụng pháp luật và văn bản hành chính thông dụng. Dưới góc độ khoa học, QPPL là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, đo cơ quan nhà nước có thâm quyền tạo ra và được Nhà nước bao dam thực hiện.

Do VBQPPL chứa đựng QPPL nên luôn có tính chất bắt buộc chung, thể hiện ý chí của Nhà nước, được thực hiện nhiều lần trong cuộc sống. Tính bắt buộc chung được hiểu là bắt buộc đối với mọi chủ thể khi ở vào điều kiện, hoàn cảnh mà VBQPPL quy định. VBQPPL không đặt ra quy định cho đối tượng cụ thể, xác định mà nhắm tới các đối tượng khái quát, trừu tượng (mọi đối tượng hoặc một nhóm đối tượng). Tính bắt buộc chung đã ảnh hưởng đến hiệu lực pháp lý của VBQPPL.

Nó có hiệu lực pháp lý trong phạm vi cả nước hoặc từng địa phương tùy thuộc vào thâm quyền của cơ quan ban hành cũng như nội dung của mỗi văn bản. Thông thường, VBQPPL do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành có hiệu lực pháp lý trên phạm vi cả nước, VBQPPL do cơ quan nhà nước ở địa phương ban hành có hiệu lực pháp lý trên phạm vi địa phương đó. Ý chí 3 Theo Điều 4 Luật ban hành văn bán quy phạm pháp luật 2025, hệ thống VBQPPL không còn Nghị quyết của HĐND cấp xã, Quyết định của UBND cấp xã 8 của Nhà nước trong VBQPPL được biểu hiện thông qua những chủ trương, chính sách, biện pháp của Nhà nước mang tính định hướng: những quy tắc xử sự chung điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức xã hội theo hướng xác lập, làm thay đồi hoặc cham dứt quyền, nghĩa vụ của đối tượng thi hành văn bản đó. Dau hiệu này là cơ sở dé phân biệt với những văn bản có nội dung đặt ra quy tắc xử sự nội bộ trong cơ quan nhà nước như quy chế, điều lệ, nội quy,.

được ban hành kèm theo hình thức văn bản quyết định, quyết nghi. Nhưng những quy tắc xứ sự được đặt ra để điều chỉnh hoạt động trong nội bộ một cơ quan nhà nước không phải là QPPL vì các các quy tắc xử sự do không có tính bắt buộc chung. Ba là, về hình thức: VBOPPL được ban hành theo hình thức do pháp luật quy định VBQPPL được ban hành đúng hình thức có nghĩa là đúng tên loại văn bản và đúng thé thức, kỹ thuật trình bày. Tham quyền ban hành VBQPPL cũng như cách trình bày về hình thức của từng loại văn bản đều được Nhà nước quy định cụ thể trong những văn bản khác nhau như Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015; Nghị quyết 351/2017/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định thé thức và kỹ thuật trình bày VBQPPL của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước; Nghị định số 34/2016/NĐ-CP ngày 14/05/2016 của Chính phủ quy định chỉ tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đó, VBQPPL phải có đủ và trình bày đúng những yếu tố như: Quốc hiệu, tên cơ quan ban hành; số, kí hiệu văn bản; địa danh, thời gian ban hành; tên văn bản; trích yếu nội dung; chữ kí; nơi nhận. Khi soạn thao VBQPPL, chủ thể có thấm quyền cần căn cứ vào quy định của pháp luật và nội dung, tính chất công việc để lựa chọn loại văn bản đúng với thấm quyển của minh và phù hợp với tình huống thực tế cần giải quyết, đồng thời cần phải trình bày văn bản theo đúng thể thức mà pháp luật quy định. Bốn là, về trình tự, thủ tục ban hanh: phải tuân theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật Thủ tục ban hành VBQPPL là những cách thức, trình tự do pháp luật quy định. Xuất phát từ vai trò của VBQPPL đối với hoạt động quản lý nhà nước, từ yêu cầu đảm bảo sự chặt chẽ, thống nhất cho hoạt động xây dựng ban hành VBQPPL, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 đã quy định quy trình ban hành 9 VBQPPL kha chặt chẽ.

Theo đó, VBQPPL được ban hành theo trình tự từ khâu lập chương trình xây dựng văn bản; soạn thảo; lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo; thâm định; thẩm tra; trình, thông qua, ký chứng thực và ban hành tất cả đều phải tuân thủ đúng quy định của Luật. Mặc dù văn bản được ban hành bởi chủ thể có thâm quyền, nội dung hoàn toàn đúng quy định pháp luật nhưng trong quá trình ban hành không tuân thủ đúng quy định về thủ tục, trình tự ban hành đều làm ảnh hưởng đến chất lượng của VBQPPL. Vì thế, những VBQPPL được ban hành không đúng thủ tục đều trở thành đối tượng bị xử lý. Về cơ bản, quy định về trình tự thủ tục ban hành VBQPPL của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 tiếp tục kế thừa quy định hiện hành va sửa đối, bố sung một số quy định sau: () Quy định rõ thời điểm đề xuất áp đụng trình tự, thủ tục rút gọn là trước hoặc trong quá trình soạn thảo VBQPPL nhằm bảo đảm tính linh hoạt, tạo cơ sở pháp lý dé các cơ quan có thầm quyền có thé áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn ở bất kỳ thời điểm nào, khi phát sinh yêu cầu cần áp dụng.

(ii) Cho phép áp dụng thủ tục rút gọn để xây dựng thông tư trong tất cả các trường hợp, tương tự như các loại VBQPPL khác; giao Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ sẽ tự quyết định việc ban hành thông tư theo thủ tục rút gọn mà không cần phải xin ý kiến Bộ Tư pháp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định. Gii) Quy định rõ trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành VBQPPL theo thủ tục rút gọn với mục tiêu vừa đơn giản, hợp lý hoá quy trình nhưng vừa phải bảo đảm chất lượng của van bản!.2 Khái quát về kiém tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường 1.1 Định nghĩa kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực môi fFƯỜNg Kiểm tra VBQPPL là một trong những nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm hướng tới hoàn thiện hệ thống pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quá hoạt động quản lý nhà nước.