Khóa luận tốt nghiệp luật học phiên họp kiểm tra việc giao nộp tiếp cận công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự

Khóa luận tốt nghiệp luật học phân tích phiên họp kiểm tra giao nộp, tiếp cận chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự theo quy định pháp luật.

• Tác giả: Lê Quỳnh Trang
• Người hướng dẫn: Đặng Quang Huy
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố tụng dân sự
• Đề tài: Phiên Họp Kiểm Tra Việc Giao Nộp, Tiếp Cận, Công Khai Chứng Cứ Trong Giải Quyết Vụ Án Dân Sự
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Đặc điểm của Phiên Họp Kiểm Tra Giao Nộp Chứng Cứ

Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ là một bước tố tụng quan trọng trong giải quyết vụ án dân sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự Việt Nam. Phiên họp này được tiến hành trước khi xét xử sơ thẩm, nhằm đảm bảo rằng tất cả các bên litigant được biết đầy đủ về chứng cứ và có cơ hội tiếp cận thông tin cần thiết. Đây là cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, tạo ra sự minh bạch và công bằng trong quá trình tố tụng dân sự. Phiên họp này có vai trò chuẩn bị quý báu, giúp rút ngắn thời gian xét xử chính thức và nâng cao hiệu quả tố tụng. Các đặc điểm chính bao gồm: tính bắt buộc, tính công khai, sự tham gia của các bên litigant, và việc lập biên bản phiên họp chi tiết.

1.1. Định nghĩa Phiên Họp Kiểm Tra Giao Nộp Chứng Cứ

Phiên họp kiểm tra giao nộp chứng cứ là cuộc họp được tòa án tổ chức nhằm kiểm tra và xác nhận việc các bên đã giao nộp đầy đủ chứng cứ của mình. Trong phiên họp này, cơ quan tòa án kiểm tra chứng cứ, xác minh tính đúng đắn, hợp pháp của các tài liệu do các bên cung cấp. Đây là cơ sở để đảm bảo rằng quá trình tiếp cận chứng cứ được thực hiện công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật.

1.2. Ý Nghĩa Pháp Lý của Phiên Họp

Ý nghĩa của phiên họp kiểm tra chứng cứ nằm ở việc bảo vệ quyền bình đẳng và công bằng cho các bên litigant. Nó đảm bảo rằng không bên nào có lợi thế bất công trong việc tiếp cận thông tin. Phiên họp này cũng giúp giảm tranh chấp về chứng cứ trong phiên xét xử chính thức, từ đó tăng cường hiệu quả tố tụng dân sự.

II. Quy Định Pháp Luật Hiện Hành về Thành Phần và Thông Báo Phiên Họp

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, thành phần phiên họp kiểm tra chứng cứ bao gồm thẩm phán, thư ký tòa án, các bên litigant, người đại diện hợp pháp, và những người khác theo quy định. Việc thông báo phiên họp phải được thực hiện đúng thời hạn quy định pháp luật, thông thường là ít nhất 10-15 ngày trước ngày họp. Thông báo phải rõ ràng về ngày, giờ, địa điểm, nội dung của phiên họp. Các bên litigant có quyền được biết trước về phiên họp để có thời gian chuẩn bị. Trong trường hợp sự vắng mặt của đương sự, tòa án vẫn có thể tiến hành phiên họp nếu đã thông báo đúng quy định. Điều này đảm bảo rằng quá trình tố tụng không bị trì hoãn vô lý.

2.1. Thành Phần Tham Gia Phiên Họp

Thành phần bắt buộc của phiên họp bao gồm: thẩm phán chủ tọa, thư ký tòa án, các bên litigant hoặc người đại diện hợp pháp của họ. Ngoài ra, có thể có sự tham gia của bên thứ ba nếu liên quan đến vụ án. Mỗi thành viên đều có trách nhiệm cung cấp chứng cứ và tham gia vào cuộc thảo luận về tính đầy đủ, hợp pháp của chứng cứ được giao nộp.

2.2. Yêu Cầu Thông Báo Phiên Họp

Thông báo phiên họp phải tuân thủ các yêu cầu: gửi trực tiếp, qua bưu điện hoặc phương tiện điện tử. Nội dung thông báo phải đầy đủ với ngày, giờ, địa điểm phiên họp, danh sách chứng cứ sẽ được kiểm tra, và các yêu cầu khác liên quan đến việc chuẩn bị tài liệu.

III. Trình Tự Tiến Hành và Biên Bản Phiên Họp

Trình tự phiên họp kiểm tra chứng cứ tuân theo quy định cụ thể của Bộ luật Tố tụng dân sự. Phiên họp bắt đầu với tuyên bố mở phiên họp, kiểm đếm số người tham dự, xác nhận chứng cứ được giao nộp. Tiếp theo là phát biểu của các bên về tính đầy đủ, hợp pháp của chứng cứ. Thẩm phán chủ tọa sẽ hỏi thêm các vấn đề cần làm rõ, từ đó đảm bảo sự công khai chứng cứ. Cuối cùng là lập biên bản phiên họp chi tiết, ghi lại toàn bộ quá trình diễn ra, phát biểu của các bên, kết luận của tòa án. Biên bản phiên họp là tài liệu quan trọng, là bằng chứng pháp lý về việc các bên đã được tiếp cận chứng cứ đầy đủ.

3.1. Các Bước Tiến Hành Phiên Họp

Bước 1: Mở phiên họp và xác nhận thành phần. Bước 2: Kiểm tra chứng cứ được giao nộp bởi các bên. Bước 3: Phát biểu của các bên về chứng cứ. Bước 4: Hỏi thêm của thẩm phán để làm rõ vấn đề. Bước 5: Kết luận và đóng phiên họp. Mỗi bước đều được ghi chép cẩn thận trong biên bản phiên họp.

3.2. Lập Biên Bản Phiên Họp Kiểm Tra

Biên bản phiên họp phải ghi rõ: ngày giờ, địa điểm, thành phần tham dự, nội dung kiểm tra, phát biểu của các bên, quyết định của tòa án về chứng cứ. Biên bản phải được ký tên bởi thẩm phán, thư ký, và các bên litigant (nếu có). Đây là tài liệu pháp lý quan trọng chứng minh sự công khai chứng cứ trong vụ án.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế và Kiến Nghị Hoàn Thiện

Các quốc gia có nền tố tụng dân sự phát triển như Pháp, Đức, Hàn Quốc đã có những quy định hoàn thiện về phiên họp kiểm tra chứng cứ. Một số quốc gia áp dụng hình thức kiểm tra chứng cứ điện tử, cho phép các bên tiếp cận tài liệu qua hệ thống trực tuyến trước phiên họp. Điều này tăng cường tính minh bạch và giảm gánh nặng hành chính. Từ kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện quy định về thời hạn phiên họp kiểm tra, cung cấp hướng dẫn chi tiết cho các tòa án về cách thực hiện. Cần cải thiện cơ chế thông báo bằng công nghệ thông tin, đảm bảo các bên luôn được tiếp cận chứng cứ đầy đủ. Ngoài ra, nên tăng cường đào tạo cho cán bộ tòa án về tố tụng dân sự hiện đại.

4.1. Thực Tiễn Quốc Tế về Kiểm Tra Chứng Cứ

Các nước phương Tây áp dụng hệ thống kiểm tra chứng cứ dựa trên công nghệ, cho phép tiếp cận chứng cứ trước phiên họp, giảm thời gian xử lý. Hàn Quốc sử dụng nền tảng e-court để quản lý chứng cứ, tăng tính hiệu quả. Các quốc gia này cũng quy định rõ ràng về trách nhiệm giao nộp chứng cứ và hình phạt vi phạm.

4.2. Kiến Nghị Cải Cách Pháp Luật Việt Nam

Việt Nam nên: (1) Sửa đổi quy định về trình tự phiên họp kiểm tra chứng cứ để rõ ràng hơn. (2) Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý chứng cứ. (3) Tăng cường đào tạo cho cán bộ tòa án. (4) Hoàn thiện biên bản phiên họp với nội dung chi tiết hơn. Các kiến nghị này nhằm nâng cao hiệu quả tố tụng dân sự và bảo vệ quyền lợi các bên litigant.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHIÊN HỌP KIỂM TRA VIỆC GIAO NỘP, TIẾP CẬN, CÔNG KHAI CHỨNG CỨ TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ 1. Một số vấn đề lý luận về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự 1. Khái niệm phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự là một trong những thủ tục tố tụng bắt buộc theo quy định của BLTTDS năm 2015 nhưng chưa được giải thích một cách chính thức và cụ thể. Do vậy, để nhận thức chính xác khái niệm này cần phải làm rõ một số thuật ngữ cơ bản sau: “Phiên họp” trong ngữ cảnh thông thường được hiểu là buổi làm việc, thảo luận về một hoặc nhiều vấn đề cụ thể của một nhóm người, trong đó có một hay một số người đứng ra chủ trì và kết quả được ghi nhận bằng các văn bản xác định.

Trong thủ tục tố tụng, “phiên họp” là buổi làm việc tập hợp của hai hay nhiều người được triệu tập với mục đích đạt được mục tiêu chung thông qua tương tác bằng lời nói, là hình thức của một hoạt động tố tụng được tổ chức bởi bên thứ ba - Tòa án theo một trình tự, thủ tục nhất định do BLTTDS quy định2. Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, khái niệm “chứng cứ” được giải thích một cách đơn giản là “cái được dẫn ra để làm căn cứ xác định điều gì đó là có thật”3. Về mặt pháp lý, chứng cứ được hiểu là phương tiện để xác minh sự thật về vụ án. Những tình tiết có liên quan đến vụ án được ghi nhận trong tài liệu do cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân cung cấp có thể được coi là chứng cứ4.

Theo pháp luật TTDS quy định chính thức tại Điều 93 Bộ luật hiện hành, chứng cứ trong vụ án dân sự là những gì có thật được đương sự hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân khác giao nộp, xuất trình cho Tòa án trong quá trình tố tụng hoặc do Tòa án tiến hành thu thập theo trình tự, thủ tục do BLTTDS quy định và được Tòa án sử dụng làm căn cứ để 2 Lê Hồng Phương (2020), Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ, hòa giải trong TTDS và thực tiễn thực hiện tại TAND huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn, Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, tr. 3 Trung tâm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam (1999), Đại Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Văn hóa thông tin, Hà Nội, tr. 4 Viện Khoa học pháp lý (1999), Từ điển Luật học, Nxb.

Từ điển bách khoa, Hà Nội, tr. 8 xác định các tình tiết khách quan của vụ án, yêu cầu hay sự phản đối của đương sự là có căn cứ và phù hợp với quy định của pháp luật5. Để một cái gì đó trở thành chứng cứ trong vụ án dân sự, nó cần thỏa mãn đồng thời cả ba thuộc tính: tính khách quan, tính liên quan, và tính hợp pháp. Khi đó, một chứng cứ mới được Tòa án sử dụng để làm căn cứ xác định, giải quyết các yêu cầu của đương sự theo hướng chấp nhận toàn bộ, một phần hay bác bỏ.

Về mặt ngôn ngữ, khái niệm “giao nộp” được diễn giải đơn thuần là hoạt động nộp cho cơ quan có trách nhiệm thu giữ6. Tuy nhiên, tiếp cận ở góc độ này chưa thể nhìn nhận rõ ràng mục đích của hoạt động này, nên cần phải gắn với đối tượng “chứng cứ” trong vụ án dân sự dưới góc độ pháp luật TTDS. Như vậy, “giao nộp chứng cứ” được hiểu là “hoạt động tố tụng của các chủ thể tham gia tố tụng trong việc giúp cho Tòa án, Viện Kiểm sát có thêm các chứng cứ xác thực của vụ việc dân sự”7. Hay đơn giản hơn, “giao nộp chứng cứ” là hoạt động của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan nộp các chứng cứ cho Tòa án để chứng minh các yêu cầu của mình là hợp lý, phù hợp quy định pháp luật và cũng để Tòa án, Viện Kiểm sát có thêm cơ sở giải quyết vụ án dân sự.

Theo quy định của pháp luật TTDS Việt Nam, hoạt động tố tụng này là quyền và đồng thời là nghĩa vụ của đương sự, cũng như mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác nhằm chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp8. Thuật ngữ “tiếp cận” theo từ điển Tiếng Việt có nghĩa là từng bước, bằng phương pháp nhất định, tìm hiểu một đối tượng nghiên cứu nào đó9.“Tiếp cận chứng cứ” lần đầu được đề cập trong BLTTDS năm 2015, nhưng chưa được lý giải cụ thể trong luật này. Do vậy, có thể diễn giải rằng đây là việc đương sự, Tòa án tiếp xúc, tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu chứng cứ được cung cấp, giao nộp hợp pháp cho Tòa án để giải quyết vụ án dân sự. Tuy nhiên, tác giả có thể hiểu cụm từ này thông qua quy định về quyền và nghĩa vụ của đương sự tại khoản 8 5 Điều 93 BLTTDS 2015.

6 Viện Ngôn ngữ học (2002), Từ điển Tiếng Việt phổ thông, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh, tr. 7 Bùi Thuận Yến (2016), “Về giao nộp chứng cứ - điểm mới theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự”, Tạp chí Quản lý Nhà nước, số 245, tr. Bùi Thị Huyền (2016), Bình luận khoa học Bộ luật TTDS năm 2015 (Thực hiện từ 01/7/2016), Nxb.

Lao Động, Hà Nội, tr. 9 Hoàng Phê (1994), Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Khoa học xã hội - trung tâm từ điển học, Hà Nội, tr. 9 Điều 70 BLTTDS năm 2015 và Điều 15 Luật Tổ chức TAND năm 2024.“Tiếp cận chứng cứ” là quyền được biết, ghi chép, sao chụp tài liệu, chứng cứ mà đương sự khác đã xuất trình hoặc Tòa án đã thu thập trong hồ sơ vụ án nhằm đảm bảo quyền tranh tụng cũng như tính công khai của các tài liệu đó trong xét xử vụ án dân sự.

“Công khai” được giải nghĩa là “không giấu giếm, bí mật mà cho mọi người cùng biết”10. Như vậy, “công khai chứng cứ” được hiểu là hoạt động công bố, cung cấp chứng cứ của Tòa án, đương sự đến các chủ thể trong TTDS, tạo cơ sở thực thi quyền tiếp cận chứng cứ của đương sự theo nguyên tắc đảm bảo tranh tụng11. Khái niệm “kiểm tra” theo từ điển Tiếng Việt là việc xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét12. Kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ có thể được lý giải là việc Tòa án xem xét, đánh giá nhận xét tình hình thực tế việc đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan thực hiện việc cung cấp, xuất trình, đưa ra các tài liệu chứng cứ cho Tòa án; quyền tiếp cận, quyền được biết, được sao chép các tài liệu chứng cứ các đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan đã nộp cho Tòa án; việc công bố minh bạch đầy đủ các tài liệu chứng cứ cho các bên đương sự.

Từ khái niệm của các hoạt động nêu trên, có thể thấy, không có sự tách biệt giữa ba hoạt động giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ, mà các hoạt động này đan xen lẫn nhau trong quá trình tố tụng13. Dễ dàng nhận thấy rằng giao nộp chứng cứ là tiền đề cơ bản để thực hiện quyền tiếp cận và nghĩa vụ công khai chứng cứ của các đương sự, đồng thời công khai chứng cứ là cơ sở kiểm tra, đánh giá thực tế tính đầy đủ, hợp pháp và liên quan của các tài liệu chứng cứ các bên đã giao nộp cho Tòa án và tạo điều kiện cho các đương sự thực hiện quyền tiếp cận chứng cứ. Với những luận giải trên, phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự (sau đây gọi là “phiên họp”) là một 10 Nguyễn Như Ý (2007), Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb. ĐHQG TP Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh, tr.

11 Lê Hồng Phương, tldd (2), tr. 12 Viện Ngôn ngữ học (2018), Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Hồng Đức, Hà Nội, tr.661 13 Kiều Huyền Phương (2024), Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự, Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, tr. 10 hoạt động tố tụng bắt buộc trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, là buổi làm việc được tiến hành bởi Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án dân sự, giữa các đương sự với mục đích xem xét, đánh giá nhận xét tình hình thực tế việc đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan thực hiện việc cung cấp, xuất trình, đưa ra các tài liệu chứng cứ cho Tòa án; quyền tiếp cận, quyền được biết, được sao chép các tài liệu chứng cứ các đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan đã nộp cho Tòa án; việc công bố minh bạch đầy đủ các tài liệu chứng cứ cho các bên đương sự, tạo điều kiện các bên đương sự thực hiện việc trao đổi, bổ sung tài liệu chứng cứ, trao đổi ý kiến và xác nhận những vấn đề đã thống nhất, chưa thống nhất trong vụ án để yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật.

Đặc điểm phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trong giải quyết vụ án dân sự Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ là hoạt động tố tụng bắt buộc, được tiến hành trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm Nhằm thực hiện hóa “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” được ghi nhận tại khoản 5 Điều 103 Hiến pháp năm 2013, các nhà làm luật đã ghi nhận nguyên tắc này tại Điều 24 BLTTDS năm 2015 và quy định nguyên tắc này theo hướng Tòa án có trách nhiệm bảo đảm cho đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự thực hiện việc thu thập, giao nộp, cung cấp tài liệu, chứng cứ kể từ khi Tòa án nhận đơn khởi kiện và đảm bảo họ đều có quyền tiếp cận đối với hồ sơ tài liệu, chứng cứ bên còn lại cung cấp mà đã được Tòa án chấp nhận. Trong khi theo quy định cũ, đương sự có thể giao nộp, cung cấp tài liệu, chứng cứ ở bất kỳ giai đoạn tố tụng nào. Rất nhiều trường hợp, đương sự tận dụng quy định này để cố tình che đậy chứng cứ nhằm tạo lợi thế riêng, tại phiên tòa mới xuất trình khiến HĐXX và bên đương sự còn lại gặp nhiều khó khăn.