Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, hoạt động kiểm toán độc lập đã được công nhận và phát triển thành một lĩnh vực chuyên sâu. Báo cáo tài chính phản ánh toàn diện tình hình tài chính và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Để đạt được mục tiêu kiểm toán toàn diện báo cáo tài chính, kiểm toán viên cần thực hiện kiểm tra riêng biệt từng bộ phận cấu thành.

Khoản mục tài sản cố định (TSCĐ) và khấu hao TSCĐ đóng vai trò là cơ sở vật chất kỹ thuật chủ yếu, phản ánh năng lực sản xuất kinh doanh của đơn vị. Trên bảng cân đối kế toán, TSCĐ thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản với chi phí đầu tư cao và chu kỳ quay vòng vốn dài. Do đó, các sai sót liên quan đến việc xác định nguyên giá, vốn hóa chi phí, trích lập chi phí khấu hao hay ghi nhận giảm tài sản đều có khả năng gây ảnh hưởng trọng yếu đến chỉ tiêu chi phí, lợi nhuận và tính trung thực của toàn bộ báo cáo tài chính.

Đề tài "Thực trạng kiểm toán khoản mục TSCĐ trong kiểm toán báo cáo tài chính" do sinh viên Nguyễn Văn Thiện thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Phan Thị Thanh Diệp nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về kế toán và kiểm toán khoản mục tài sản cố định trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính.
  2. Khảo sát, phân tích thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC) thực hiện trên hồ sơ khách hàng thực tế là Công ty Cổ phần ABC.
  3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm toán khoản mục tài sản cố định tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC).
  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình kiểm toán khoản mục tài sản cố định trong kiểm toán báo cáo tài chính.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Về không gian: Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC) và hồ sơ kiểm toán tại đơn vị khách hàng là Công ty Cổ phần ABC.
    • Về thời gian: Dữ liệu kiểm toán báo cáo tài chính cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2008 (thực hiện kiểm toán vào tháng 02/2009).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống chuẩn mực và văn bản quy phạm pháp luật kế toán, kiểm toán Việt Nam gồm:

  • Khái niệm và tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ: Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 03 (VAS 03) về TSCĐ hữu hình (yêu cầu 4 tiêu chuẩn: chắc chắn thu được lợi ích kinh tế tương lai, nguyên giá xác định đáng tin cậy, thời gian sử dụng trên 1 năm, đủ tiêu chuẩn theo quy định hiện hành); Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 04 (VAS 04) về TSCĐ vô hình; Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 06 (VAS 06) và Thông tư số 105/2003/TT-BTC về thuê tài sản.
  • Tiêu chuẩn giá trị và trích khấu hao: Quyết định số 206/2003/QĐ-BTC ngày 12/12/2003 của Bộ Tài chính quy định tiêu chuẩn TSCĐ hữu hình có giá trị từ 10 triệu đồng trở lên (áp dụng từ năm tài chính 2004) và khung thời gian trích khấu hao.
  • Chế độ kế toán: Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC ngày 20/03/2006 của Bộ Tài chính ban hành Chế độ kế toán doanh nghiệp.
  • Chuẩn mực kiểm toán chuyên ngành: Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 320 (VSA 320) về tính trọng yếu trong kiểm toán; Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 400 (VSA 400) về đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ. Mô hình rủi ro kiểm toán được áp dụng: $$DR = \frac{AR}{IR \times CR}$$ (Trong đó: $AR$ là rủi ro kiểm toán, $IR$ là rủi ro tiềm tàng, $CR$ là rủi ro kiểm soát, $DR$ là rủi ro phát hiện).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

  • Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận kế toán - kiểm toán với phân tích thực tiễn từ hồ sơ kiểm toán mẫu.
  • Kỹ thuật kiểm toán áp dụng:
    • Thủ tục phân tích: phân tích biến động ngang (so sánh số liệu giữa các kỳ), phân tích dọc (phân tích tỷ trọng và cơ cấu tài sản), tính toán các tỷ suất tài chính (tỷ suất tự tài trợ, tỷ suất thanh toán, tỷ lệ khấu hao/nguyên giá, tỷ lệ chi phí sửa chữa/nguyên giá).
    • Khảo sát hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB): phỏng vấn cán bộ quản lý, quan sát thực tế, kiểm tra dấu hiệu kiểm soát trên chứng từ, sử dụng bảng câu hỏi điều tra KSNB.
    • Thử nghiệm cơ bản: kiểm tra 100% chứng từ phát sinh đối với khoản mục trọng yếu, đối chiếu số liệu sổ chi tiết với sổ cái, tính toán lại số trích khấu hao, kiểm tra quyền sở hữu và sự hiện hữu thông qua biên bản bàn giao, hóa đơn, biên bản kiểm kê.
  • Nguồn dữ liệu: Giấy tờ làm việc thực tế của nhóm kiểm toán (KTV DEF, Trưởng nhóm CPA QRS) tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC) đối với cuộc kiểm toán báo cáo tài chính năm 2008 của Công ty Cổ phần ABC.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Lý luận chung về Kiểm toán Tài sản cố định trong Kiểm toán Báo cáo tài chính

Chương này tập trung làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng về tài sản cố định và quy trình kiểm toán khoản mục này:

  • Bản chất và phân loại TSCĐ: TSCĐ được phân chia theo hình thái biểu hiện (TSCĐ hữu hình, TSCĐ vô hình, TSCĐ thuê tài chính), theo công dụng kinh tế (TSCĐ dùng cho SXKD, hành chính sự nghiệp, phúc lợi, chờ xử lý), theo nguồn hình thành (vốn Nhà nước cấp, vốn vay, vốn tự bổ sung, liên doanh liên kết) và theo quyền sở hữu (sở hữu đơn vị, thuê ngoài).
  • Hệ thống chứng từ và tài khoản kế toán: Kế toán TSCĐ sử dụng hệ thống chứng từ gồm hợp đồng mua bán, hóa đơn, biên bản giao nhận, biên bản thanh lý, biên bản nghiệm thu sửa chữa lớn, biên bản đánh giá lại, biên bản kiểm kê, bảng tính khấu hao. Hệ thống tài khoản hạch toán gồm TK 211 (TSCĐ hữu hình), TK 212 (TSCĐ thuê tài chính), TK 213 (TSCĐ vô hình), TK 214 (Hao mòn TSCĐ), TK 009 (Nguồn vốn khấu hao cơ bản).
  • Mục tiêu kiểm toán khoản mục TSCĐ: Bao gồm mục tiêu kiểm toán chung và đặc thù:
Mục tiêu kiểm toán Nội dung xác nhận đối với khoản mục TSCĐ
Tính hợp lý chung Các nghiệp vụ tăng, giảm, trích khấu hao TSCĐ đều được ghi chép hợp lý, có căn cứ.
Tính hiện hữu và có thật Các tài sản cố định và các nghiệp vụ phát sinh tăng, giảm, khấu hao phản ánh trên sổ sách thực tế có tồn tại.
Tính đầy đủ Mọi nghiệp vụ mua sắm, thanh lý, chi phí, thu nhập và khấu hao phát sinh đều được hạch toán trọn vẹn, không bỏ sót.
Quyền và nghĩa vụ TSCĐ ghi nhận thuộc quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát lâu dài của doanh nghiệp.
Đánh giá và phân bổ Nguyên giá, giá trị hao mòn và giá trị còn lại được tính đúng theo nguyên tắc kế toán; phương pháp khấu hao nhất quán.
Tính chính xác máy móc Số liệu trên sổ chi tiết, bảng kê khớp đúng với sổ cái và bảng cân đối kế toán; tính toán cơ học chính xác.
Trình bày và công bố Phân loại đúng chủng loại TSCĐ, công bố đầy đủ chính sách và phương pháp trích khấu hao trên thuyết minh báo cáo tài chính.
  • Quy trình kiểm toán TSCĐ: Được cấu trúc qua 3 giai đoạn:
    1. Lập kế hoạch kiểm toán: Thu thập thông tin khách hàng, thực hiện thủ tục phân tích sơ bộ, tìm hiểu và đánh giá rủi ro kiểm soát của HTKSNB, xác định mức trọng yếu ban đầu và phân bổ mức sai sót chấp nhận được, thiết kế chương trình kiểm toán cụ thể.
    2. Thực hiện kiểm toán: Triển khai thử nghiệm kiểm soát (đánh giá việc phê chuẩn, phân công phân nhiệm, luân chuyển chứng từ); thực hiện thủ tục phân tích tỷ suất; tiến hành kiểm tra chi tiết các nghiệp vụ tăng, giảm TSCĐ, kiểm tra chi tiết số dư đầu kỳ/cuối kỳ, kiểm tra chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu (sửa chữa lớn, nâng cấp) và kiểm toán chi phí khấu hao.
    3. Kết thúc kiểm toán: Xem xét các sự kiện sau ngày khóa sổ, tổng hợp các sai sót đã phát hiện, đánh giá mức độ ảnh hưởng đến báo cáo tài chính, lập báo cáo kiểm toán và phát hành thư quản lý (nếu có).

Chương II: Thực trạng kiểm toán khoản mục tài sản cố định trong báo cáo tài chính tại công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC)

Chương này phản ánh chi tiết việc áp dụng quy trình kiểm toán tại IFC thông qua một khách hàng cụ thể:

  • Tổng quan về IFC và khách hàng ABC: Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC) thành lập ngày 24/10/2001. Đơn vị được kiểm toán là Công ty Cổ phần ABC (chuyển đổi từ Công ty TNHH sang Công ty Cổ phần theo Quyết định ngày 15/5/2005 và ĐKKD số 0103000472 ngày 11/6/2005 do Sở KH&ĐT Hà Nội cấp), hoạt động trong lĩnh vực xây lắp công trình, sửa chữa đường xá, sản xuất và sửa chữa máy móc thiết bị xây dựng.
  • Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán:
    • Tiếp cận và lập kế hoạch chiến lược: Do ABC là khách hàng kiểm toán năm đầu tiên, kiểm toán viên tiến hành thu thập toàn bộ thông tin từ khi thành lập. Khảo sát chính sách kế toán cho thấy ABC áp dụng Chế độ kế toán theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC, sổ kế toán Nhật ký chung trên máy tính, đồng tiền ghi sổ là VND, phương pháp tính khấu hao đường thẳng theo Quyết định số 206/2003/QĐ-BTC, hàng tồn kho hạch toán theo phương pháp kê khai thường xuyên (giá bình quân gia quyền).
    • Phân tích sơ bộ tỷ suất tài chính: Nhóm kiểm toán đánh giá cơ cấu tài chính thông qua các chỉ tiêu:
Chỉ tiêu tài chính Đầu năm Cuối năm Tỷ lệ / Đơn vị
Tài sản lưu động và Đầu tư ngắn hạn 2.810 4.500 Triệu đồng
Các khoản phải thu 375 500 Triệu đồng
Hàng tồn kho 2.270 2.980 Triệu đồng
Nợ ngắn hạn 2.600 2.870 Triệu đồng
Nguồn vốn chủ sở hữu 5.900 6.800 Triệu đồng
Tỷ suất thanh toán hiện hành - - 156,83%
Tỷ suất thanh toán nhanh - - 90,63%
Tỷ suất thanh toán tức thời - - 70,11%
Tỷ suất tự tài trợ - - 341,85%

  • Xác định nhân sự và thời gian: Nhóm kiểm toán gồm Trưởng nhóm QRS (KTV có chứng chỉ CPA trực tiếp phụ trách phần hành TSCĐ), 2 kiểm toán viên và 1 trợ lý kiểm toán, thực hiện kiểm toán trong thời gian 7 ngày.

  • Xác lập mức trọng yếu và đánh giá rủi ro: IFC xây dựng tiêu chí xác định mức trọng yếu dựa trên các ngưỡng: Doanh thu (0,8%), Lợi nhuận trước thuế (4% - 8%), TSLĐ & ĐTNH (1,5% - 3%), Nợ ngắn hạn (1,5% - 2%), Tổng tài sản (0,8% - 1%). Đối với ABC, TSCĐ được đánh giá có rủi ro tiềm tàng ở mức trung bình nhưng có giá trị trọng yếu, do đó KTV quyết định kiểm tra 100% chứng từ sổ sách.

  • Khảo sát HTKSNB: Sử dụng bảng câu hỏi tìm hiểu HTKSNB tổng quát và riêng cho TSCĐ vào ngày 25/2/2009. Khảo sát thời gian khấu hao đăng ký: máy móc thiết bị thông thường (6 - 7 năm), thiết bị văn phòng (3 năm), máy trộn bê tông (10 năm), máy trộn nhựa (10 năm).

  • Giai đoạn thực hiện kiểm toán:

    • Thực hiện thủ tục phân tích: Lập bảng tổng hợp tăng giảm TSCĐ đối chiếu số dư đầu kỳ, phát sinh tăng, phát sinh giảm và số dư cuối kỳ; so sánh tỷ trọng TSCĐ và ĐTDH trên tổng tài sản (năm 2007 là 21%, năm 2008 là 24%).
    • Kiểm tra chi tiết sự hiện hữu: Do là khách hàng năm đầu và cuộc kiểm toán diễn ra sau thời điểm kết thúc năm tài chính, KTV không trực tiếp tham gia kiểm kê ngày 31/12/2008 mà thu thập biên bản kiểm kê của đơn vị và đối chiếu với sổ chi tiết. Do không chứng kiến kiểm kê thực tế, KTV đã đưa ra ý kiến ngoại trừ về nội dung này trên báo cáo.
    • Kiểm tra chi tiết số liệu tổng hợp và chi phí khấu hao: Lập giấy tờ làm việc (ký hiệu tham chiếu I 10 KT ngày 26/2/2009) kiểm tra TK 211 đối với thiết bị văn phòng (nguyên giá phát sinh tăng 20.000.000 đồng, hao mòn 519.694 đồng, giá trị còn lại 10.952.000 đồng), TSCĐ thuê tài chính (ô tô Ford Laser LX); tính toán lại chi phí trích khấu hao và đối chiếu giữa TK 214 với các tài khoản chi phí liên quan.

  • Giai đoạn kết thúc kiểm toán:

    • Soát xét giấy tờ làm việc: Trải qua quy trình kiểm soát 3 cấp tại IFC (KTV cao cấp soát xét giấy tờ làm việc -> Chủ nhiệm kiểm toán soát xét toàn bộ hồ sơ -> Ban Giám đốc IFC duyệt lần cuối).
    • Soát xét sự kiện sau ngày khóa sổ: Thực hiện phỏng vấn Ban Giám đốc ABC, không phát hiện sự kiện bất thường phát sinh sau ngày 31/12/2008 ảnh hưởng đến khoản mục TSCĐ.
    • Phát hành báo cáo: Lập dự thảo báo cáo kiểm toán, tổ chức họp sau kiểm toán để thống nhất các bút toán điều chỉnh và phát hành báo cáo kiểm toán chính thức kèm thư quản lý.

Chương III: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm toán tài sản cố định trong kiểm toán báo cáo tài chính tại IFC

Chương này đánh giá toàn diện hoạt động kiểm toán khoản mục TSCĐ tại IFC và đưa ra các kiến nghị cải tiến:

  • Đánh giá thành tựu: Quy trình kiểm toán TSCĐ tại IFC được xây dựng chặt chẽ, có tính linh hoạt theo quy mô khách hàng, bám sát chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và quốc tế, hỗ trợ KTV kiểm soát các vấn đề trọng yếu.

  • Những tồn tại, hạn chế:

    1. Sử dụng ý kiến chuyên gia: IFC chỉ mới sử dụng chuyên gia khi định giá lại TSCĐ, chưa có kế hoạch mở rộng việc mời chuyên gia kỹ thuật bên ngoài do nguồn tài chính hạn chế và mức phí kiểm toán thấp.
    2. Thực hiện thủ tục phân tích: Thủ tục phân tích chưa được coi là phương pháp thu thập bằng chứng độc lập mà chỉ dùng để kết hợp khoanh vùng rủi ro sơ bộ; kiểm toán viên phụ thuộc quá nhiều vào kiểm tra chi tiết 100% chứng từ, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian kiểm toán.
    3. Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ: Bảng câu hỏi đánh giá KSNB mới chỉ áp dụng chủ yếu cho khách hàng quy mô lớn; việc đánh giá còn mang tính khái quát, dựa nhiều vào xét đoán chủ quan.

  • Giải pháp hoàn thiện đề xuất:

    • Về việc sử dụng ý kiến chuyên gia: Tăng cường năng lực tài chính và mở rộng tệp khách hàng FDI/liên doanh; áp dụng bắt buộc thủ tục lấy ý kiến chuyên gia kỹ thuật/định giá đối với các khách hàng trọng điểm có cơ cấu máy móc phức tạp; thiết kế các thủ tục kiểm toán thay thế khi không thuê được chuyên gia.
    • Về hoàn thiện thủ tục phân tích: Ban hành chương trình kiểm toán TSCĐ sửa đổi; yêu cầu KTV thu thập số liệu trung bình ngành để đối chiếu; bổ sung tính toán các chỉ tiêu phân tích chuyên sâu (tỷ suất Doanh thu/Tổng TSCĐ, tỷ suất Tổng TSCĐ/Vốn chủ sở hữu, tỷ suất Lợi nhuận thuần/Tổng TSCĐ, tỷ lệ Khấu hao/Nguyên giá so với năm trước, tỷ lệ Chi phí sửa chữa lớn/Nguyên giá); tổ chức đào tạo kỹ thuật phân tích dữ liệu cho trợ lý kiểm toán.
    • Về đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ: Chuyển đổi bảng câu hỏi đóng sang dạng bảng câu hỏi mở kết hợp cột ghi chú/giải trình; chuẩn hóa việc tóm tắt thông tin KSNB bằng bảng tường thuật hoặc sơ đồ lưu đồ (flowchart); thiết lập quy định và chế tài nội bộ để tránh việc thực hiện khảo sát KSNB mang tính hình thức.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

  • Khái quát hóa quy trình lý luận: Hệ thống hóa toàn bộ khung pháp lý và quy trình kiểm toán khoản mục TSCĐ theo chuẩn mực kế toán và kiểm toán hiện hành tại Việt Nam (VAS 03, VAS 04, VAS 06, VSA 320, VSA 400, Quyết định 206/2003/QĐ-BTC, Quyết định 15/2006/QĐ-BTC).
  • Phân tích thực tế bằng số liệu hồ sơ kiểm toán: Minh họa chi tiết quy trình kiểm toán tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC) qua cuộc kiểm toán thực tế tại Công ty Cổ phần ABC niên độ 2008. Trình bày hệ thống giấy tờ làm việc thực tế gồm: bảng tính các tỷ suất tài chính (tỷ suất tự tài trợ đạt 341,85%, tỷ suất thanh toán hiện hành đạt 156,83%), bảng câu hỏi KSNB (ngày 25/2/2009), bảng tỷ lệ trọng yếu của IFC (lợi nhuận trước thuế 4% - 8%, nợ ngắn hạn 1,5% - 2%), và giấy tờ làm việc kiểm tra chi tiết TK 211 (ký hiệu tham chiếu I 10 KT ngày 26/2/2009).
  • Chỉ ra các điểm nghẽn thực tiễn: Làm rõ thực trạng kiểm toán tại IFC khi quá chú trọng vào thử nghiệm kiểm tra chi tiết, chưa tận dụng tối đa thủ tục phân tích và chưa có quy chế sử dụng chuyên gia bên ngoài do rào cản chi phí.

Hệ thống giải pháp đề xuất

Đề tài đề xuất 3 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng trực tiếp cho IFC:

  1. Xây dựng tiêu chí và cơ chế sử dụng ý kiến chuyên gia kỹ thuật/định giá đối với các khoản mục TSCĐ đặc thù, kết hợp phát triển thủ tục kiểm toán thay thế.
  2. Nâng cấp chương trình kiểm toán TSCĐ thông qua việc chuẩn hóa hệ thống tỷ suất phân tích tài chính (Doanh thu/TSCĐ, Khấu hao/Nguyên giá, Sửa chữa lớn/Nguyên giá) và đối chiếu dữ liệu trung bình ngành.
  3. Cải tiến công cụ khảo sát KSNB từ bảng câu hỏi đóng (Có/Không) sang bảng câu hỏi mở, bổ sung phương pháp tóm tắt bằng lưu đồ và bảng tường thuật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của đề tài: Tác giả tự nhận định kiểm toán là lĩnh vực chuyên môn sâu và tương đối mới mẻ tại Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu; do hạn chế về kinh nghiệm thực tế và kiến thức chuyên sâu nên bài viết chưa bao quát hết mọi trường hợp phức tạp của các loại hình TSCĐ. Dữ liệu thực chứng chủ yếu dựa trên một hồ sơ khách hàng đơn lẻ (Công ty Cổ phần ABC) thuộc ngành xây lắp tại Công ty IFC.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy trình kiểm toán TSCĐ tại nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau (doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI) và nghiên cứu sâu hơn về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong thủ tục phân tích kiểm toán.

Giá trị tham khảo

  • Đối với sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Đề tài là tài liệu thực hành hữu ích giúp nắm vững cách thức chuyển hóa lý thuyết chuẩn mực kiểm toán vào giấy tờ làm việc thực tế (working papers), cách thiết kế bảng câu hỏi KSNB và phương pháp kiểm tra chi tiết các tài khoản 211, 214.
  • Đối với trợ lý kiểm toán và doanh nghiệp kiểm toán: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về quy trình kiểm soát chất lượng kiểm toán 3 cấp, phương pháp xác định tỷ lệ trọng yếu theo từng chỉ tiêu tài chính và các mẫu biểu bảng phân tích tăng giảm TSCĐ trong giai đoạn lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Bốn tiêu chuẩn để một tài sản được ghi nhận là TSCĐ hữu hình theo văn bản là gì?

Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 03 và văn bản pháp luật viện dẫn trong đề tài, tài sản cố định hữu hình phải thỏa mãn đồng thời 4 tiêu chuẩn:

  • Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó.
  • Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy.
  • Thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm.
  • Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành (theo Quyết định số 206/2003/QĐ-BTC là từ 10 triệu đồng trở lên).

2. Mô hình rủi ro kiểm toán được xác lập như thế nào trong đề tài?

Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 400 (VSA 400), rủi ro phát hiện ($DR$) được xác định dựa trên mối quan hệ với rủi ro kiểm toán ($AR$), rủi ro tiềm tàng ($IR$) và rủi ro kiểm soát ($CR$) thông qua công thức: $$DR = \frac{AR}{IR \times CR}$$

3. Khung tỷ lệ xác định mức độ trọng yếu của Công ty IFC được quy định ra sao?

IFC xác định mức độ trọng yếu (tính theo tỷ lệ % tối thiểu và tối đa) trên các chỉ tiêu tài chính như sau:

  • Doanh thu: 0,8%
  • Lợi nhuận trước thuế: 4% - 8%
  • Tài sản lưu động và Đầu tư ngắn hạn: 1,5% - 3%
  • Nợ ngắn hạn: 1,5% - 2%
  • Tổng tài sản: 0,8% - 1%

4. Tại sao kiểm toán viên IFC đưa ra ý kiến ngoại trừ đối với khoản mục TSCĐ của Công ty ABC?

Do Công ty ABC là khách hàng kiểm toán năm đầu tiên và cuộc kiểm toán diễn ra vào tháng 02/2009, kiểm toán viên không thể tham gia chứng kiến trực tiếp cuộc kiểm kê hiện vật TSCĐ tại thời điểm kết thúc niên độ kế toán (31/12/2008). Mặc dù KTV đã thu thập biên bản kiểm kê và đối chiếu khớp đúng với sổ sách, việc không trực tiếp chứng kiến kiểm kê là một giới hạn phạm vi kiểm toán dẫn đến ý kiến ngoại trừ trên báo cáo.

5. Quy trình soát xét hồ sơ kiểm toán tại IFC trước khi phát hành báo cáo gồm những cấp nào?

Hồ sơ kiểm toán tại IFC trải qua quy trình soát xét 3 cấp chặt chẽ:

  1. Kiểm toán viên cao cấp soát xét giấy tờ làm việc của nhóm kiểm toán.
  2. Chủ nhiệm kiểm toán soát xét toàn bộ hồ sơ kiểm toán.
  3. Ban Giám đốc IFC tiến hành rà soát lần cuối trước khi chính thức ký phát hành Báo cáo kiểm toán.

Kết luận

Đề án môn học của tác giả Nguyễn Văn Thiện đã hệ thống hóa toàn diện khung lý luận về kế toán và kiểm toán khoản mục tài sản cố định trong kiểm toán báo cáo tài chính. Thông qua việc khảo sát chi tiết hồ sơ kiểm toán của Công ty Cổ phần ABC tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính quốc tế (IFC), công trình phản ánh rõ nét thực tiễn áp dụng chuẩn mực kế toán, kiểm toán Việt Nam vào việc lập giấy tờ làm việc, phân tích tỷ suất và kiểm tra chi tiết. Các hạn chế được nhận diện cùng 3 nhóm giải pháp đề xuất về thủ tục phân tích, đánh giá kiểm soát nội bộ và sử dụng chuyên gia mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoàn thiện quy trình kiểm toán thực tế.