Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA NƯỚC NGOÀI 1. Nhóm công trình nghiên cứu về quyền lực, sự phân chia và kiểm soát quyền lực Sujian Guo, Chinese Politics and Government: Power, Ideology and Organization (Chính trị của Trung Quốc và Chính phủ: Quyền lực, tư tưởng và tổ chức) [134]. Trong hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã thực hiện chính sách cải cách, mở cửa, tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và chính sách đối ngoại ngày càng quyết đoán đã có tác động chưa từng có ở khu vực và toàn cầu.
Cuốn sách luận bàn những vấn đề cơ bản về chính phủ và chính trị ở Trung Quốc cũng như khả năng để khám phá những mô hình chung, tác động, và bản chất của sự liên tục và những thay đổi trong chính trị Trung Quốc. Qua đó có thể hiểu, phân tích và đánh giá các vấn đề lớn trong chính trị Trung Quốc, bao gồm: các phương pháp cơ bản và những tranh luận về lý thuyết trong nghiên cứu của chính trị Trung Quốc; cấu trúc, quy trình, chức năng và đặc điểm của hệ thống chính trị của Trung Quốc, chẳng hạn như tư tưởng, chính trị, pháp luật, xã hội, kinh tế và chính sách đối ngoại; các tác động của sức mạnh tư tưởng và tổ chức trên các lĩnh vực khác nhau của xã hội Trung Quốc. Cơ cấu, quy trình và các yếu tố trong quá trình đề ra chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Cho dù Trung Quốc là một “đối tác chiến lược” hoặc “mối đe dọa tiềm năng” của Hoa Kỳ.
Tác giả William Storey, US Government and Politics (Chính phủ Hoa Kỳ và Chính trị) [119]. Cuốn sách phân tích liệu Chính phủ Mỹ có giữ lời hứa của mình trong việc cung cấp tự do và bình đẳng về cơ hội cho tất cả. Bắt đầu với Hội nghị Lập hiến nơi ý tưởng về khuôn khổ của Chính phủ sơ khai được hình thành; xem xét các cơ chế được tạo ra nhằm ngăn chặn việc lạm dụng quyền lực trước khi phân tích những phương thức mà các chi nhánh bầu cử của Chính phủ thực thi quyền lực ở nước Mỹ hiện đại. luan an 7 Vương Hiểu Thăng, Quyền lực chính trị và sự trao đổi quyền lực: Suy nghĩ của Jürgen Habermas về kết cấu quyền lực trong nhà nước dân chủ [131].
Jürgen Habermas cho rằng, vấn đề của nhà nước pháp trị chủ nghĩa tư bản hiện đại là quyền lực chính trị trở thành một hệ thống xã hội độc lập, tự sắp xếp, tự phục vụ, khiến cho tính hợp lý, hợp pháp của nhà nước pháp trị bị chia tách. Để thay đổi tình trạng này thì cần phải làm cho quyền lực chính trị có được chế ước trao đổi quyền lực. Loại quyền lực chính trị này có thể được tạo ra từ sự chuyển hóa của việc trao đổi quyền lực, đồng thời cũng nhận được sự chế ước của trao đổi quyền lực. Sự trao đổi quyền lực này không chỉ bao gồm trao đổi quyền lực của chế độ hóa mà còn bao hàm trao đổi công cộng trong cuộc sống.
Trong xã hội hiện đại, loại trao đổi này sẽ thay đổi kết cấu của quyền lực chính trị: thu hẹp quyền lực chính trị và mở rộng sự trao đổi quyền lực. Trịnh Kiện, Phân tích sự đổi mới hệ thống chính trị dưới góc nhìn quyền lực chính trị, [125]. Theo tác giả, trung tâm của hệ thống chính trị đó là vấn đề quyền lực, trên thực tế cải cách hệ thống chính trị là sự điều chỉnh của sự phân bố quyền lực chính trị. Một mặt, trong nội bộ hệ thống chính trị thực hiện sự phân công hợp tác hợp lý và chế ước có hiệu quả giữa các quyền lực chính trị.
Một mặt khác, ở ngoài hệ thống chính trị thực hiện sự hợp tác và tương tác giữa quyền lực chính trị với cơ chế thị trường và xã hội công dân. Diễn biến logic của quá trình phân chia quyền lực là cơ sở để cải cách, đổi mới hệ thống chính trị, đồng thời đề ra những phương hướng chỉ đạo. Để đổi mới hệ thống chính trị thông thường có một số hình thức phân bổ quyền lực sau đây: đó là tập quyền, thụ quyền, phân quyền và trao trả quyền lực. Đây là bài viết có hàm lượng khoa học khá công phu của tác giả đánh giá, phân tích về vấn đề đổi mới hệ thống chính trị dưới góc nhìn của quyền lực.
Lý Phi Diệu, Trương Đông, Lưu Minh Hưng, Kết cấu quyền lực chính trị với sự tăng trưởng kinh tế địa phương: ảnh hương lâu dài của thời kỳ chiến tranh cách mạng Trung Quốc [120]. Nội dung bài viết phân tích tình trạng phân bố luan an 8 quyền lực chính trị trong thực tế của các địa phương trong thời kỳ chiến tranh cách mạng Trung Quốc, đồng thời chỉ rõ những đặc trưng kết cấu thời kỳ này đã có những ảnh hưởng lâu dài đối với sự tăng trưởng kinh tế sau này của Trung Quốc. Bài viết đã tiến hành khảo sát 29 thành phố trong những năm 1952-2008 và thu được kết quả thể hiện rõ là mối quan hệ giữa quyền lực chính trị thực tế ở các địa phương và thể chế danh nghĩa trung ương có ích cho việc giải thích thay đổi động thái giữa các địa phương có sự phát triển chênh lệch nhau. Quyền lực chính trị thực tế của các địa phương có xu hướng nghiêng về cán bộ cơ sở và quần chúng địa phương thì có tốc độ phát triển kinh tế trong những năm 50, 60 của thế kỷ 20 thể hiện rõ sự thấp hơn với những địa phương khác, những từ những năm 70 trở đi, cùng với quyền lực thực tế của trung ương bị suy yếu thì nó cũng bắt đầu phát triển nhanh hơn những khu vực khác.
Shugart, Presidents, Parties, and Prime Ministers: How the Separation of Powers Affects Party Organization and Behavior, (Tổng thống, các đảng phái và Thủ tướng: Sự phân chia quyền lực có ảnh hưởng như thế nào đến hành vi và tổ chức đảng) [114]. Samuels và Matthew S. Shugart đã cung cấp khung lý thuyết được sử dụng để phân tích sự biến đổi trong mối quan hệ giữa tổng thống, các đảng phái và thủ tướng thông qua các nền dân chủ trên thế giới. Đồng thời làm sáng tỏ những phương thức quan trọng trong đó sự phân chia quyền lực làm thay đổi tổ chức và hành vi - kéo theo sự thay đổi về bản chất của đại diện dân chủ và trách nhiệm giải trình.
Đây là một công trình nghiên cứu cung cấp những gợi ý quan trọng trong quá trình nghiên cứu cơ chế kiểm soát quyền lực ở Việt Nam hiện nay. Gisela Sin, Separation of Powers and Legislative Organization: The President, the Senate, and PoliticalParties in the Making of House Rules (Sự phân chia quyền lực và tổ chức lập pháp Tổng thống, Thượng viện, các đảng chính trị trong việc hình thành các quy tắc) [115]. Tác phẩm xem xét các yêu cầu hiến pháp ảnh hưởng như thế nào đến quá trình soạn thảo luật, cũng như sự ảnh hưởng của các phe phái trong đảng đến sự phân chia quyền lực. Thông qua luan an 9 việc xem xét những quy tắc chính thay đổi từ năm 1879-2013, tác giả phân tích những quyền ưu tiên của các chủ thể hiến pháp bên ngoài tổ chức thay đổi như thế nào, cũng như sự sắp xếp chính trị của họ trong mối quan hệ giữa các đảng phái và dự đoán thời gian thay đổi quy tắc và các loại nguyên tắc áp dụng.
Huy Minh Tuyền, So sánh và phân tích hai hình thái giám sát chính trị [133]. Trong hoạt động chính trị của nhân loại tồn tại hai hình thái giám sát chính trị khác nhau. Hình thái giám sát chính trị thứ nhất là phân quyền và cân bằng quyền lực chính trị theo chiều ngang. Hình thái giám sát chính trị thứ hai là phân quyền và cân bằng quyền lực chính trị theo chiều dọc.
Hình thái là khác nhau, nhưng mục đính giám sát chính trị như nhau, chúng lại có cơ chế giám sát chính trị không giống nhau, hai hình thái có ưu điểm và nhược điểm riêng. Qua nghiên cứu của tác giả đã cho chúng ta cái nhìn thấu đáo về các phương thức KSQL hiện nay ở Việt Nam. Trình Kim Phúc, Sự thay đổi kết cấu của quyền lực truyền thông và quyền lực chính trị ở Trung Quốc đương đại - Từ góc độ phân tích về xã hội học chính trị [129]. ĐCS Trung Quốc lần đầu tiên nêu ra chức năng mới “giám sát dư luận” của truyền thông phá vỡ mô hình kết cấu phụ thuộc đơn nhất giữa quyền lực truyền thông và quyền lực đảng (chính trị) trong khái niệm “thuyết tiếng nói”.
Sự phá vỡ này đã xây dựng tính hợp pháp ban đầu về quyền lực truyền thông giám sát quyền lực đảng (chính trị) ở Trung Quốc đương đại. Nhưng sau khi bị phá vỡ, giữa quyền lực truyền thông và quyền lực chính trị vẫn chưa xây dựng được mối quan hệ mang tính kết cấu một cách rõ nét, mới mẻ, vì thế dẫn đến phát sinh mâu thuẫn và xung đột giữa hai bên quyền lực trong thực tiễn giám sát dư luận của báo chí truyền thông. Sự nổi lên của hàng loạt bài báo bóc mẻ nạn tham nhũng cũng đang phản ánh sự bất ổn định trong quan hệ kết cấu giữa quyền lực truyền thông và quyền lực chính trị. La Đại Mông, Bàn về tính hợp pháp của quyền lực chính trị [128].
Tính hợp pháp của quyền lực chính trị trong nền chính trị dân chủ hiện đại được xây dựng trên cơ sở tự thừa nhận và phục tùng giữa khách thể quyền lực chính trị và luan an 10 chủ thể quyền lực chính trị, điều này có lợi cho sự ổn định và phát triển các mối quan hệ quyền lực chính trị, thực hiện một cách hiệu quả sự kêu gọi toàn xã hội, nhằm đạt được hiệu quả tối đa về quyền lực chính trị, từ đó đảm bảo ổn định trật tự xã hội. Hiện nay, do niềm tin chính trị, tinh thần công bằng, chính nghĩa trong quần chúng nhân dân bị giảm sút, hiện tượng tham nhũng chính trị ngày càng gia tăng, tiến trình chính trị dân chủ gặp nhiều khó khăn, dẫn đến tính hợp pháp của quyền lực chính trị gặp phải không ít thách thức. Vì vậy, để gây dựng lại tính hợp pháp của quyền lực chính trị, cần phải tăng cường tuyên truyền giáo dục hình thái ý thức, xây dựng quyền lực từ niềm tin, chú trọng phát triển cân đối kinh tế khu vực, thực hiện chính nghĩa công bằng, ngăn chặn tham nhũng chính trị, đưa quyền lực chung trở thành duy trì lợi ích chung, tăng cường xây dựng dân chủ, thúc đẩy tiến trình dân chủ hóa ở Trung Quốc.