Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm

Luận văn kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm

• Tác giả: Trần Đình Quí
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trương Đông Lộc
• Trường học: Trường Đại học Cửu Long
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Vĩnh Long

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại KBNN Vũng Liêm

Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm đóng vai trò trọng yếu trong việc quản lý ngân quỹ địa phương tại tỉnh Vĩnh Long. Đơn vị chính thức hoạt động từ năm 1992. Mục tiêu trọng tâm là bảo vệ nguồn tài chính công và nâng cao kỷ cương tài khóa. Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước là khâu then chốt trong chu trình ngân sách. Công tác này bao gồm thẩm định hồ sơ, kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn chứng từ và phê duyệt lệnh chi tiền. Hoạt động kiểm soát diễn ra trước, trong và sau khi giải ngân kinh phí. Các cơ quan hành chính sự nghiệp trên địa bàn huyện đều phải thực hiện giao dịch qua hệ thống này. Quy trình kiểm tra chặt chẽ giúp ngăn chặn triệt để tình trạng thất thoát quỹ công. Đồng thời, việc giải ngân nhanh chóng tạo điều kiện cho các đơn vị hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn. Cán bộ nghiệp vụ luôn thực hiện thanh toán trực tiếp cho đơn vị thụ hưởng hoặc cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Trách nhiệm giám sát đòi hỏi sự chuẩn xác cao và tinh thần tuân thủ pháp luật nghiêm ngặt. Hệ thống kế toán kho bạc ghi nhận đầy đủ, kịp thời mọi giao dịch phát sinh. Từ đó, chính quyền huyện Vũng Liêm nắm bắt chính xác tiến độ giải ngân ngân sách.

1.1. Khái niệm và mục tiêu kiểm soát chi thường xuyên

Kiểm soát chi thường xuyên là quá trình cơ quan kho bạc kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ thanh toán. Các khoản chi phục vụ duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước, giáo dục, y tế và an ninh quốc phòng. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm mọi khoản chi nằm trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Hoạt động này loại bỏ việc chi tiêu sai mục đích, lãng phí và vi phạm chế độ tài chính công. Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm đóng vai trò như người gác cổng ngân sách huyện. Quy trình này nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công và giữ gìn kỷ cương pháp luật về ngân sách nhà nước.

1.2. Nguyên tắc kiểm soát chi ngân sách qua KBNN Vũng Liêm

Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm thực hiện kiểm soát chi dựa trên các nguyên tắc pháp lý bất di bất dịch. Thứ nhất, mọi khoản chi phải có trong dự toán ngân sách nhà nước được giao. Thứ hai, nội dung chi phải đúng chế độ, tiêu chuẩn và định mức do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Thứ ba, phương thức thanh toán ưu tiên chuyển khoản trực tiếp cho người thụ hưởng cuối cùng. Hình thức trả lương qua tài khoản cá nhân và thanh toán cho nhà cung cấp hàng hóa được áp dụng triệt để. Trường hợp phát hiện chứng từ không hợp lệ, kho bạc kiên quyết từ chối thanh toán. Những khoản chi sai nguyên tắc buộc phải thu hồi hoàn trả ngân sách nhà nước theo đúng quy định hiện hành.

II. Phân tích kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại KBNN Vũng Liêm

Thực tiễn công tác kiểm soát chi thường xuyên tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm bộc lộ nhiều điểm phức tạp. Khối lượng hồ sơ thanh toán chuyển về kho bạc mỗi ngày rất lớn. Khác với chi đầu tư có sự phân cấp cho ban quản lý, cán bộ kho bạc huyện phải tự mình kiểm tra từng định mức và đơn giá. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tài chính thường xuyên thay đổi và nằm rải rác ở nhiều cấp ngành. Điều này gây khó khăn đáng kể cho công tác đối chiếu hồ sơ thực tế. Một số đơn vị sử dụng ngân sách chưa nắm vững quy định kế toán công. Hiện tượng lập hồ sơ chứng từ chưa chuẩn xác vẫn diễn ra phổ biến. Nguy cơ rủi ro phát sinh chủ yếu từ các bảng kê chứng từ thanh toán dưới hai mươi triệu đồng. Cán bộ nghiệp vụ chịu áp lực công việc lớn về tiến độ xử lý và trách nhiệm kiểm soát. Cơ sở dữ liệu theo dõi dự toán đôi khi chưa đồng bộ tức thời với cơ quan tài chính địa phương. Sự thiếu hụt nhân lực chuyên môn sâu tạo ra lỗ hổng nhất định trong khâu hậu kiểm. Công tác quản lý chi thường xuyên tại địa phương do đó đòi hỏi phải nhận diện rõ các điểm nghẽn để khắc phục kịp thời.

2.1. Rủi ro gian lận chứng từ và hồ sơ thanh toán nhỏ lẻ

Kẽ hở lớn nhất trong kiểm soát chi thường xuyên nằm ở các khoản chi không có hợp đồng kinh tế. Quy định hiện hành cho phép đơn vị thanh toán các khoản mua sắm nhỏ dưới hai mươi triệu đồng thông qua bảng kê chứng từ. Một số cá nhân lợi dụng cơ chế thông thoáng này để chia nhỏ gói mua sắm nhằm né tránh đấu thầu. Tình trạng lập khống hóa đơn bán lẻ hoặc kê khống giá trị hàng hóa thực tế vẫn tiềm ẩn nguy cơ cao. Cán bộ kho bạc không thể trực tiếp kiểm tra hàng hóa hiện vật tại cơ sở. Do đó, việc xác thực giao dịch phụ thuộc hoàn toàn vào tính trung thực của chủ tài khoản đơn vị thụ hưởng.

2.2. Áp lực chuyên môn và bất cập cơ chế phối hợp liên ngành

Đội ngũ kiểm soát viên tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm đối mặt áp lực công việc rất lớn. Tỷ lệ cán bộ trên số lượng đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn huyện còn thấp. Hệ thống văn bản hướng dẫn định mức tiêu chuẩn chi tiêu thường xuyên thay đổi và thiếu tính đồng bộ. Cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử giữa cơ quan thuế, tài chính và kho bạc chưa đạt mức tự động hóa toàn diện. Thông tin dự toán phân bổ từ phòng tài chính đôi khi đến chậm so với tiến độ thực hiện nhiệm vụ chi của đơn vị. Khâu đối chiếu công nợ và kiểm tra chéo thông tin nhà cung cấp vì thế gặp nhiều trở ngại khách quan.

III. Giải pháp kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại KBNN Vũng Liêm

Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên đòi hỏi nhóm giải pháp mang tính đồng bộ và thực tiễn cao. Trước hết, Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào toàn bộ chu trình xử lý hồ sơ. Hệ thống Dịch vụ công trực tuyến kho bạc phải được vận hành tuyệt đối minh bạch và liên tục. Mọi giao dịch gửi chứng từ, tiếp nhận và phản hồi kết quả đều thực hiện trên môi trường mạng. Giải pháp này giúp cắt giảm thời gian giao dịch trực tiếp và ngăn chặn hiện tượng tiêu cực. Thứ hai, quy trình kiểm soát cam kết chi cần được siết chặt ngay từ khâu ký kết hợp đồng mua sắm. Thứ ba, đơn vị cần thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu số hóa liên ngành với Phòng Tài chính Kế hoạch huyện và Chi cục Thuế. Việc đối chiếu tự động hóa đơn điện tử sẽ loại trừ hoàn toàn việc dùng hóa đơn giả hoặc hóa đơn bất hợp pháp. Song song đó, công tác đào tạo nội bộ cần được tổ chức định kỳ. Đội ngũ kiểm soát viên phải được cập nhật thường xuyên các văn bản tài chính mới ban hành. Kỹ năng phân tích rủi ro hồ sơ thanh toán cần trở thành tiêu chuẩn nghiệp vụ bắt buộc.

3.1. Đẩy mạnh chuyển đổi số và kiểm soát cam kết chi

Ứng dụng mạnh mẽ nền tảng Dịch vụ công trực tuyến là giải pháp đột phá tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm. Đơn vị cần áp dụng chữ ký số chuyên dùng cho mọi hồ sơ pháp lý phát sinh. Phương thức này bảo đảm tính xác thực của chứng từ kế toán và rút ngắn thời gian xử lý lệnh chi. Bên cạnh đó, nghiệp vụ quản lý cam kết chi phải được thực hiện triệt để đối với các hợp đồng có giá trị lớn. Khi đơn vị sử dụng ngân sách ký hợp đồng, nguồn dự toán tương ứng sẽ bị khóa ngay trên hệ thống. Biện pháp này ngăn chặn tận gốc tình trạng chi tiêu vượt dự toán hoặc phát sinh nợ đọng kéo dài.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường hậu kiểm

Con người là nhân tố quyết định hiệu quả kiểm soát chi thường xuyên ngân sách. Kho bạc huyện cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ định kỳ cho kiểm soát viên. Cán bộ phải được rèn luyện kỹ năng phát hiện sai phạm trên hóa đơn và chứng từ điện tử. Đồng thời, kho bạc cần chuyển dần từ phương thức tiền kiểm sang kết hợp hài hòa với hậu kiểm theo mức độ rủi ro. Các đơn vị có dấu hiệu chi tiêu bất thường hoặc chia nhỏ gói thầu phải được đưa vào danh sách kiểm tra đột xuất. Công tác thanh tra chuyên ngành cần được đẩy mạnh nhằm phát hiện sớm các hành vi cố tình vi phạm để xử lý nghiêm minh theo luật.

IV. Đánh giá kiểm soát chi thường xuyên ngân sách tại KBNN Vũng Liêm

Kiểm soát chi thường xuyên tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm là công cụ quản trị tài chính công thiết yếu. Trải qua nhiều năm hoạt động, đơn vị đã tạo dựng nền tảng quản lý chi tiêu ngân sách tương đối vững chắc. Nguồn vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện được bảo tồn và giải ngân đúng quy định. Kỷ luật tài khóa tại các đơn vị hành chính sự nghiệp được củng cố rõ nét. Tuy vậy, bối cảnh số hóa nền kinh tế đặt ra nhiều yêu cầu cải cách mới mẻ hơn. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ và hoàn thiện thể chế là hướng đi tất yếu. Cơ chế quản lý chi tiêu hiện đại sẽ chuyển dịch từ kiểm tra thủ công sang tự động hóa dựa trên phân tích dữ liệu rủi ro. Kho bạc Vũng Liêm tiếp tục phát huy vai trò trụ cột trong việc quản lý ngân quỹ địa phương. Kết quả nghiên cứu khẳng định việc nâng cao chất lượng kiểm soát chi sẽ trực tiếp thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại huyện nhà. Đây là cơ sở khoa học để Kho bạc Nhà nước Vĩnh Long tham khảo và nhân rộng mô hình ra toàn tỉnh.

4.1. Ý nghĩa thực tiễn đối với quản lý tài chính huyện Vũng Liêm

Kiểm soát chi chặt chẽ giúp địa phương khai thác tối đa giá trị của từng đồng vốn công. Ngân sách huyện Vũng Liêm tránh được tình trạng bội chi hoặc dàn trải thiếu hiệu quả. Các chính sách an sinh xã hội và chế độ tiền lương cho cán bộ, công chức luôn được chi trả kịp thời, đúng đối tượng. Điều này củng cố lòng tin của nhân dân vào bộ máy hành chính nhà nước. Đồng thời, công tác kiểm soát minh bạch tạo môi trường thuận lợi để các cơ quan đơn vị an tâm thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao. Hiệu quả sử dụng ngân sách tăng lên góp phần hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới nâng cao tại địa bàn huyện.

4.2. Khả năng ứng dụng cho hệ thống Kho bạc Nhà nước Vĩnh Long

Kinh nghiệm kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các kho bạc huyện lân cận. Mô hình quản lý rủi ro hồ sơ thanh toán có thể áp dụng rộng rãi trong toàn hệ thống Kho bạc Nhà nước Vĩnh Long. Việc chuẩn hóa quy trình tiếp nhận chứng từ điện tử qua dịch vụ công trực tuyến giúp giảm thiểu sai sót tác nghiệp trên diện rộng. Đồng thời, giải pháp siết chặt quản lý cam kết chi bảo đảm việc điều hành ngân quỹ toàn tỉnh luôn chủ động và an toàn. Các đơn vị kho bạc tuyến huyện có thể chia sẻ cơ sở dữ liệu để phòng ngừa gian lận từ những nhà cung ứng hàng hóa chung trên địa bàn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm duy trì sự vận hành ổn định của bộ máy hành chính và bảo đảm kỷ cương tài chính quốc gia. Tại cấp cơ sở, các khoản chi này thường chiếm từ 65% đến 70% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm, đòi hỏi một cơ chế giám sát nghiêm ngặt để tối ưu hóa nguồn lực công. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng của tác giả Trần Đình Quí, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Đông Lộc tại Trường Đại học Cửu Long năm 2020, tập trung giải quyết bài toán nâng cao hiệu lực kiểm soát chi thường xuyên tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long.

Kể từ khi chính thức đi vào hoạt động vào ngày 01/4/1992 và vận hành theo Quyết định số 1339/QĐ-BTC ngày 15/7/2015 của Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm đã đóng góp lớn vào sự nghiệp lành mạnh hóa nền tài chính địa phương. Mặc dù hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (TABMIS) đã vận hành từ ngày 02/4/2012, công tác kiểm soát chi thường xuyên trong giai đoạn 2017 - 2019 vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các bất cập tập trung ở quy trình kiểm soát hồ sơ chứng từ, hiện tượng lạm dụng bảng kê thanh toán dưới 20 triệu đồng và việc theo dõi tạm ứng kéo dài.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm việc đánh giá toàn diện bức tranh giải ngân ngân sách thường xuyên, nhận diện rõ nét những hạn chế cố hữu và xác lập các giải pháp chiến lược. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại Kho bạc Nhà nước huyện Vũng Liêm với dữ liệu thứ cấp thu thập trong 3 năm liên tiếp từ năm 2017 đến năm 2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn cấp thiết trong bối cảnh hệ thống kho bạc thực hiện chiến lược hiện đại hóa, hướng tới mục tiêu tỷ lệ giải ngân chi thường xuyên đúng quy chuẩn đạt trên 98,5%, giảm thiểu thất thoát lãng phí và bảo đảm 100% các đơn vị thụ hưởng tuân thủ dự toán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị tài chính công hiện đại kết hợp với mô hình kiểm soát nội bộ nhằm đánh giá các dòng chu chuyển tiền tệ của chính quyền cơ sở. Bản chất của chi thường xuyên ngân sách nhà nước là việc phân bổ các nguồn lực tài chính công nhằm phục vụ mục đích tiêu dùng phục vụ bộ máy quản lý và thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng không tạo ra tài sản tích lũy trực tiếp. Theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (Luật số 83/2015/QH13), toàn bộ các nghiệp vụ xuất quỹ đều phải dựa trên cơ sở dự toán được phê duyệt và chịu sự kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ của hệ thống Kho bạc Nhà nước.

Quy trình quản lý tài chính trong luận văn được định hình qua 3 khái niệm cốt lõi: kiểm soát trước khi chi gắn liền với việc giao và phân bổ dự toán; kiểm soát trong khi chi tập trung thẩm định hồ sơ thanh toán thực tế; và kiểm soát sau khi chi thông qua việc giám sát chấp hành quyết toán. Công tác kiểm soát vận hành dựa trên các văn bản quy phạm then chốt gồm Thông tư 161/2012/TT-BTC, Thông tư 39/2016/TT-BTC và Quyết định 2899/QĐ-KBNN năm 2018 về quy trình nghiệp vụ thống nhất một đầu mối. Các quy định này xác lập những mốc ranh giới kiểm soát bắt buộc như ngưỡng giá trị hợp đồng từ 20 triệu đồng trở lên phải có văn bản thỏa thuận kinh tế và ngưỡng chi tiêu bằng tiền mặt không vượt quá 5 triệu đồng cho mỗi lần giao dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo thu chi, bảng cân đối tài khoản và hệ thống sổ sách kế toán của Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm trong chu kỳ 3 năm từ 2017 đến 2019. Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát ý kiến chuyên sâu thông qua kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 15 chuyên gia. Nhóm chuyên gia được lựa chọn là những người có từ 5 năm kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực tài chính công, bao gồm lãnh đạo đơn vị, các kiểm soát viên chi thường xuyên và kế toán trưởng các đơn vị sử dụng ngân sách trọng điểm trên địa bàn huyện.

Phương pháp phân tích chủ đạo là so sánh số tuyệt đối và số tương đối, kết hợp với phương pháp thống kê mô tả. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là vì tính chất đặc thù của dữ liệu ngân sách đòi hỏi phải làm rõ tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng cơ cấu giữa các năm và mức độ biến động của từng nhóm mục chi cụ thể. Thống kê mô tả từ dữ liệu khảo sát 15 chuyên gia cho phép lượng hóa chính xác mức độ hiệu quả của quy trình nghiệp vụ, nhận diện những điểm nghẽn hành chính và làm cơ sở khách quan cho phương pháp tổng hợp suy luận nhằm đề xuất giải pháp có tính ứng dụng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm trong giai đoạn 2017 - 2019 cho thấy nhiều điểm sáng tích cực song hành cùng những hạn chế nghiệp vụ đáng lưu ý:

Thứ nhất, quy mô chi thường xuyên trên địa bàn huyện duy trì mức tăng trưởng liên tục, chiếm tỷ trọng bình quân khoảng 68% đến 71% tổng chi ngân sách nhà nước qua kho bạc. Trong đó, nhóm chi thanh toán cho cá nhân bao gồm lương, phụ cấp và các khoản đóng góp luôn chiếm tỷ trọng áp đảo, dao động từ 69% đến 72% tổng chi thường xuyên. Tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn toàn đơn vị đạt mức cao, bình quân trên 98,6% tổng số lượt chứng từ tiếp nhận hàng năm.

Thứ hai, công tác kiểm soát chi đã phát hiện và xử lý nhiều sai phạm về mặt thủ tục và chứng từ. Tỷ lệ hồ sơ bị từ chối thanh toán hoặc yêu cầu hoàn thiện lại chiếm khoảng 1,2% đến 1,7% tổng số hồ sơ phát sinh qua các năm. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc lập chứng từ sai mục lục ngân sách, vượt định mức tiêu chuẩn được Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành, hoặc hồ sơ thanh toán thiếu biên bản nghiệm thu hợp lệ.

Thứ ba, việc áp dụng bảng kê chứng từ đối với các gói mua sắm, sửa chữa nhỏ dưới 20 triệu đồng đang bộc lộ lỗ hổng giám sát lớn. Nhóm khoản chi nghiệp vụ chuyên môn này chiếm khoảng 16% tổng lượt hồ sơ nhưng lại chiếm tới hơn 40% các trường hợp có nghi vấn chia nhỏ hóa đơn để tránh việc ký hợp đồng chính thức và tránh thanh toán chuyển khoản qua ngân hàng.

Thứ tư, công tác thu hồi và tất toán các khoản tạm ứng ngân sách còn gặp nhiều trở ngại. Tỷ lệ số dư tạm ứng chi thường xuyên chưa thanh toán chuyển thực chi vào thời điểm cuối năm ngân sách vẫn chiếm từ 3,2% đến 4,8% tổng dự toán chi, dẫn đến tình trạng tồn đọng vốn và kéo dài thời gian hoàn thành quyết toán năm.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu các phát hiện trên với bối cảnh quản lý chung, có thể thấy nguyên nhân cốt lõi của những sai phạm nằm ở sự thiếu đồng bộ về trình độ chuyên môn của đội ngũ kế toán tại các đơn vị trường học và ủy ban nhân dân cấp xã. Áp lực luân chuyển hồ sơ dồn dập vào những ngày đầu tháng và tháng cuối năm tạo ra sự quá tải đối với các giao dịch viên kho bạc, khiến khâu kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn mua sắm dưới 20 triệu đồng đôi khi chỉ dừng lại ở mặt hình thức.

So sánh với bài học thực tiễn tại Kho bạc Nhà nước Bà Rịa – Vũng Tàu, nơi từng kiểm soát thành công 1.480 tỷ đồng chi thường xuyên và kiên quyết từ chối 175 khoản chi sai quy định với số tiền 2,739 tỷ đồng (chiếm 0,2% tổng chi), có thể thấy Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm cần siết chặt hơn nữa kỷ cương từ chối thanh toán. Bài học từ Kho bạc Nhà nước Vĩnh Phúc với việc kiểm soát 31.954 triệu đồng chi thường xuyên địa phương (đạt 75,87%) cũng khẳng định vai trò quyết định của việc áp dụng công nghệ thông tin trong việc ngăn chặn hiện tượng trục lợi quỹ công.

Dữ liệu chi ngân sách trong nghiên cứu được trực quan hóa thông qua Bảng 2.6 tổng hợp chi thường xuyên theo nhóm mục và hệ thống biểu đồ cột kép so sánh cơ cấu giữa chi cho con người và chi nghiệp vụ chuyên môn qua 3 năm. Bảng số liệu phản ánh rõ nét sự gia tăng tuyệt đối của quỹ lương, đồng thời biểu đồ trực quan giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các khoản chi nghiệp vụ đột biến trong các quý, từ đó có biện pháp điều hành ngân sách cân đối và hợp lý hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và phương hướng nhiệm vụ phát triển hệ thống kho bạc điện tử, các giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất như sau:

Một là, tái cấu trúc quy trình giao dịch một cửa theo định hướng quản lý rủi ro. Ban Giám đốc Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm cần phân loại các khoản chi thường xuyên thành 3 cấp độ rủi ro (thấp, trung bình, cao). Đối với các khoản chi lương và phụ cấp có tính chất cố định, thời gian xử lý hồ sơ cần rút ngắn từ 3 ngày xuống dưới 24 giờ kể từ khi nhận đủ chứng từ điện tử. Đối với các khoản chi mua sắm tài sản trên 20 triệu đồng, công chức kiểm soát phải thẩm định kỹ lưỡng kết quả lựa chọn nhà thầu và biên bản nghiệm thu trước khi phê duyệt. Thời gian triển khai thực hiện ngay từ quý I năm tới.

Hai là, hoàn thiện hệ thống thông tin và tích hợp kiểm soát dữ liệu bảng kê thanh toán. Bộ phận tin học và kiểm soát chi cần đẩy mạnh việc tiếp nhận 100% hồ sơ qua hệ thống Dịch vụ công trực tuyến của Kho bạc Nhà nước, chấm dứt việc nộp hồ sơ giấy trực tiếp. Thiết lập thuật toán cảnh báo tự động trên hệ thống TABMIS nhằm phát hiện các giao dịch bị chia nhỏ dưới 20 triệu đồng hoặc các giao dịch cùng nhà cung cấp trong vòng 30 ngày. Mục tiêu đặt ra là kéo giảm 80% hiện tượng lập hóa đơn khống và tách gói mua sắm trong vòng 6 tháng áp dụng.

Ba là, siết chặt kỷ luật quản lý và thu hồi tạm ứng chi thường xuyên. Đơn vị cần áp dụng chế tài ngưng cấp phát tạm ứng mới đối với những cơ quan, ban ngành còn dư nợ tạm ứng quá hạn trên 30 ngày mà không có lý do bất khả kháng. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ dư nợ tạm ứng tồn đọng cuối năm từ mức trên 3% xuống dưới mức 1% tổng dự toán chi thường xuyên trong vòng 12 tháng, do Kế toán trưởng và ban kiểm soát chi chịu trách nhiệm giám sát.

Bốn là, đẩy mạnh cơ chế kiểm soát chi theo kết quả đầu ra gắn với quyền tự chủ tài chính. Phối hợp với Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Vũng Liêm tổ chức rà soát 100% quy chế chi tiêu nội bộ của các đơn vị sự nghiệp công lập và cơ quan hành chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP. Đảm bảo đến hết quý IV năm tiếp theo, 95% đơn vị dự toán trên địa bàn huyện hoàn thiện tiêu chuẩn chi tiêu nội bộ minh bạch, hạn chế tối đa việc sử dụng tiền mặt trong mua sắm công.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các giải pháp thực tiễn của công trình nghiên cứu này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm thứ nhất là đội ngũ cán bộ lãnh đạo và công chức kiểm soát chi tại hệ thống Kho bạc Nhà nước cấp huyện. Luận văn cung cấp khung phân tích rủi ro thực chứng và các phương án xử lý hồ sơ rút dự toán phức tạp, giúp các kiểm soát viên nâng cao tỷ lệ xử lý hồ sơ chuẩn xác lên trên 99%, đồng thời hạn chế các sai sót nghiệp vụ khi tiếp nhận bảng kê mua sắm nhỏ lẻ.

Nhóm thứ hai là thủ trưởng và kế toán trưởng các đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn huyện Vũng Liêm và các địa phương tương đồng. Tài liệu giúp các đơn vị thụ hưởng nắm bắt sâu sắc các yêu cầu về tính pháp lý của hồ sơ theo Thông tư 39/2016/TT-BTC, từ đó chủ động xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ chuẩn hóa, giảm thiểu tỷ lệ chứng từ bị trả lại dưới mức 1% và thanh toán tạm ứng đúng thời hạn luật định.

Nhóm thứ ba là cơ quan quản lý tài chính địa phương như Ủy ban nhân dân huyện và Phòng Tài chính – Kế hoạch. Dữ liệu phân tích thực trạng giai đoạn 2017 - 2019 cung cấp bức tranh chân thực về hiệu quả sử dụng vốn sự nghiệp, hỗ trợ công tác lập dự toán chi thường xuyên hằng năm bám sát thực tế, phân bổ nguồn lực cân đối và nâng cao hiệu quả thanh tra tài chính công.

Nhóm thứ tư là các học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu thuộc khối ngành Tài chính – Ngân hàng và Quản trị công. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về mặt học thuật, minh họa sinh động cách kết hợp dữ liệu thống kê kế toán 3 năm với phương pháp phỏng vấn sâu 15 chuyên gia để giải quyết bài toán quản trị ngân sách nhà nước tại các địa bàn cấp huyện thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước mang lại lợi ích cốt lõi gì cho ngân sách địa phương?
Hoạt động này bảo đảm mọi khoản tiền xuất quỹ đều đúng đối tượng, đúng định mức tiêu chuẩn và nằm trong dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Thông qua việc kiểm soát chặt chẽ quy trình thanh toán, đơn vị giúp ngăn chặn tình trạng lãng phí, thất thoát, nâng tỷ lệ giải ngân hợp lệ lên trên 98,5% và giữ vững kỷ cương tài chính trên toàn địa bàn huyện.

Nguyên nhân chính dẫn đến các sai phạm trong thanh toán mua sắm dưới 20 triệu đồng là gì?
Theo quy định hiện hành, các khoản chi dưới 20 triệu đồng không bắt buộc gửi hợp đồng kinh tế mà thanh toán qua bảng kê chứng từ. Lợi dụng điều này, khoảng 15% đơn vị thụ hưởng trong thực tế đã thực hiện việc tách nhỏ các gói mua sắm lớn thành nhiều hóa đơn nhỏ hoặc tách số tiền dưới 5 triệu đồng để thanh toán bằng tiền mặt nhằm tránh sự kiểm tra chuyên sâu từ kho bạc.

Nghiên cứu đã sử dụng cỡ mẫu và phương pháp điều tra nào để đánh giá thực trạng kiểm soát chi?
Tác giả đã áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích để khảo sát sâu 15 chuyên gia tài chính giàu kinh nghiệm, bao gồm lãnh đạo, kiểm soát viên kho bạc và kế toán trưởng các cơ quan hành chính sự nghiệp trên địa bàn huyện Vũng Liêm. Dữ liệu này được kết hợp với thống kê mô tả 100% hồ sơ thanh toán trong giai đoạn 2017 - 2019 để đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm có thể áp dụng bài học kinh nghiệm nào từ các địa phương đi trước?
Đơn vị có thể học hỏi mô hình giao dịch một đầu mối gắn với trách nhiệm giải trình từ Kho bạc Nhà nước Bà Rịa – Vũng Tàu, nơi từng phát hiện và kiên quyết từ chối 175 khoản chi sai quy định trị giá 2,739 tỷ đồng (chiếm 0,2% tổng chi). Đồng thời, bài học đẩy mạnh ứng dụng phần mềm kế toán tự động từ Kho bạc Nhà nước Vĩnh Phúc sẽ giúp đơn vị số hóa toàn diện quy trình xử lý hồ sơ.

Biện pháp nào là hiệu quả nhất để xử lý triệt để số dư tạm ứng chi thường xuyên quá hạn?
Giải pháp then chốt là gắn trách nhiệm của chủ tài khoản với kỷ luật giải ngân ngân sách. Kho bạc cần kiên quyết từ chối cấp phát các khoản tạm ứng chi tiêu mới nếu đơn vị còn số dư nợ tạm ứng quá hạn trên 30 ngày. Đồng thời, tự động thông báo nợ trên hệ thống Dịch vụ công trực tuyến nhằm hạ tỷ lệ nợ đọng tạm ứng xuống dưới 1% tổng dự toán năm.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Vũng Liêm đã hoàn thành trọn vẹn các mục tiêu khoa học và thực tiễn đề ra. Dưới đây là những tổng kết chính:

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên và quy trình kiểm soát chi qua hệ thống kho bạc cấp huyện theo tinh thần Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng thu chi và kiểm soát ngân sách trong giai đoạn 2017 - 2019, làm rõ cơ cấu chi lương chiếm khoảng 70% và tỷ lệ hồ sơ xử lý thành công đạt trên 98,5%.
• Nhận diện chính xác 3 rủi ro cốt lõi bao gồm việc lách luật qua bảng kê chứng từ dưới 20 triệu đồng, dư nợ tạm ứng kéo dài từ 3% đến 5%, và tình trạng quá tải giao dịch những ngày đầu tháng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá, nổi bật là tái cấu trúc quy trình một cửa theo mức độ rủi ro và tích hợp công nghệ cảnh báo hóa đơn khống trên nền tảng số.
• Xác lập lộ trình chuyển đổi số toàn diện trong giai đoạn 2021 - 2023, đặt mục tiêu hiện đại hóa 100% quy trình kiểm soát chi không dùng tiền mặt và không chứng từ giấy.

Các cơ quan quản lý tài chính và đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn huyện Vũng Liêm cần sớm đưa các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn chỉ đạo điều hành nhằm tối ưu hóa từng đồng vốn ngân sách và xây dựng nền tài chính công minh bạch, hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1.1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 Khái niệm Ngân sách Nhà nước NSNN là một phạm trù lịch sử, phản ánh các quan hệ kinh tế trong điều kiện kinh tế hàng hóa – tiền tệ và được sử dụng như một công cụ để thực hiện chức năng của nhà nước. Sự ra đời và tồn tại của NSNN gắn liền với sự tồn tại và phát triển của nhà nước. Đến nay, NSNN vẫn được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau và khái niệm NSNN cũng chưa thống nhất. Nếu xem xét bề ngoài hay chỉ quan tâm về mặt lượng thì ngân sách là bảng liệt kê các khoản thu và chi bằng tiền của nhà nước trong một giai đoạn nhất định.

Có ý kiến cho rằng, ngân sách là văn kiện được nghị viện thảo luận và phê chuẩn mà trong đó, các nghiệp vụ tài chính của nhà nước được dự kiến và cho phép [37]. Một số ý kiến khác lại cho rằng, NSNN là kế hoạch thu chi tài chính hàng năm của nhà nước được xét duyệt theo trình tự pháp định [41]. Theo Luật NSNN Quốc hội khóa IX, kỳ họp thứ hai thông qua ngày 16/12/2002 “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Theo Luật NSNN Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ chín thông qua ngày 25/6/2015 “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.

6 Tuy nhiên, nếu nhìn nhận khái quát và sâu xa hơn thì NSNN phản ánh các quan hệ phân phối cơ bản của nền tài chính quốc gia. Về mặt kinh tế, NSNN thể hiện trong mối quan hệ kinh tế - tài chính giữa nhà nước với các chủ thể của nền kinh tế trong quá trình hình thành, phân bổ và sử dụng NSNN, quá trình hình thành, phân bổ và sử dụng NSNN, quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập,. nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của nhà nước [39]. Trong luận văn này, NSNN được hiểu là kế hoạch thu, chi bằng tiền của nhà nước trong một khoản thời gian nhất định phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể kinh tế khác trong việc phân chia, sử dụng thu nhập quốc dân và là nguồn tài chính bảo đảm để nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình.2 Chi ngân sách nhà nước 1.1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước Chi NSNN là quá trình Nhà nước sử dụng các nguồn lực tài chính tập trung được vào việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ kinh tế, chính trị và xã hội cảu Nhà nước trong từng công việc cụ thể.

Chi NSNN có quy mô rộng và mức độ rộng lớn, bao gồm nhiều lĩnh vực, tại các địa phương và các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp của Nhà nước.2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước Trong mỗi chế độ xã hội, mỗi giai đoạn lịch sử, chi NSNN mang những nội dung cơ cấu khác nhau, song chúng đều có cùng những đặc điểm: Thứ nhất, chi NSNN luôn gắn chặt với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà nhà nước phải đảm đương trong thời kỳ. Nhà nước với bộ máy càng lớn thì phải đảm đương trong thời kỳ. Nhà nước với bộ máy càng lớn phải đảm đương càng nhiều nhiệm vụ thì mức độ và phạm vi chi của NSNN càng lớn. Thứ hai, các khoản chi NSNN được xem xét hiệu quả dựa trên tầm vĩ mô.

Điều đó có nghĩa là các khoản chi của NSNN phải được xem xét một cách toàn diện dựa trên cơ sở của việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đề ra. 7 Thứ ba, các khoản chi của NSNN mang tính không hoàn trả trực tiếp. Điều này được thể hiện qua việc các tổ chức hoặc cá nhân nhận được vốn, kinh phí từ NSNN không phải ghi nợ, và cũng không phải hoàn trả lại một cách trực tiếp cho ngân sách. Mặt khác, không phải mọi khoản thu với mức độ, số lượng của những địa chỉ cụ thể đều được hoàn lại dưới các khoản chi của NSNN.

Thứ tư, các khoản chi của NSNN luôn gắn chặt với sự vận động của các cặp phạm trù giá trị khác nhau như giá cả, tiền lương, lãi suất, tỉ giá hối đoái,. nhận thức rõ mối quan hệ này có ý nghĩa quan trọng trong việc kết hợp chặt chẽ giữa chính sách ngân sách với chính sách tiền tệ, chính sách thu nhập trong quá trình thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô như tăng trưởng, việc làm, ổn định giá cả, cân bằng cán cân thanh toán,.3 Vai trò chi ngân sách nhà nước Thứ nhất, chi thường xuyên có tác động trực tiếp đến việc thực hiện các chức năng của Nhà nước về quản lý kinh tế, xã hội, là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả của bộ máy quản lý Nhà nước. Thứ ba, thông qua chi thường xuyên, Nhà nước thực hiện điều tiết, điều chỉnh thị trường để thực hiện các mục tiêu của Nhà nước. Nói cách khác, chi thường xuyên được xem là một trong những công cụ kích thích phát triển và điều tiết vĩ mô nền kinh tế.

Thứ tư, chi thường xuyên là công cụ ổn định chính trị - xã hội, quốc phòng, an ninh. Thông qua chi thường xuyên, Nhà nước thực hiện các chính sách xã hội đảm bảo ổn định, an toàn xã hội và an ninh quốc phòng.4 Phân loại chi ngân sách nhà nước Theo Điều 2, Luật NSNN Quốc hội khóa IX, kỳ họp thứ hai thông qua ngày 16/12/2002 “Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, đảm bảo hoạt động của bộ máy Nhà nước, chi trả nợ của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật”. Để điều hành cách khoản chi tiêu một cách có hiệu quả, mỗi quốc gia có sự phân chia khác nhau về các nhóm chi. Phân loại các khoản chi NSNN là việc sắp 8 xếp các khoản chi NSNN theo những tiêu thức, tiêu chí nhất định vào các nhóm, các loại chi.

Có nhiều tiêu thức để phân loại các khoản chi NSNN, song tựu chung lại có thể sắp xếp theo những tiêu thức phân loại chủ yếu sau: Căn cứ vào mục đích chi NSNN, chi NSNN được phân thành - Chi đảm bảo cho bộ máy Nhà nước tồn tại và hoạt động bình thường, bao gồm: + Các khoản chi đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm các trang thiết bị cho trụ sở làm việc của cơ quan, đơn vị thuộc bộ máy Nhà nước; + Các khoản chi trực tiếp cho con người như tiền lương, tiền công, tiền thưởng, các khoản tiền phúc lợi của đội ngũ cán bộ, công chức Nhà nước; + Các khoản chi thường xuyên để duy trì hoạt động của các cơ quan, đơn vị thuộc bộ máy Nhà nước như điện, nước, điện thoại, văn phòng phẩm, công tác phí, tiếp khách, hội nghị,. - Chi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước bao gồm: + Chi cho quốc phòng, an ninh như chi xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị, vũ khí; chi trực tiếp cho đội ngũ sĩ quan, chiến sĩ; chi thường xuyên cho các lực lượng quốc phòng, an ninh thực hiện nhiệm vụ; + Chi cho phát triển văn hóa, giáo dục, y tế xã hội; + Chi cho phát triển kinh tế như chi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế như giao thông, thủy lợi, điện, hệ thống thông tin liên lạc; chi đầu tư trực tiếp cho một số ngành kinh tế then chốt, mũi nhọn của nền kinh tế; các khoản chi khác như chi cho nghiên cứu, chuyển giao công nghệ,. + Chi cho nhiệm vụ đối ngoại như đóng góp vào các quỹ Tài chính Quốc giá; chi phí cho đoàn ra, đoàn vào; chi cho việc tổ chức hội nghị, giao lưu quốc tế,. Căn cứ vào tính tính chất sử dụng các khoản chi, chi NSNN được phân chia thành các khoản chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển - Chi thường xuyên là quá trình phân phối, sử dụng vốn từ quỹ NSNN để đáp ứng các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của nhà nước về quản lý kinh tế - xã hội [39] 9 Các khoản chi thường xuyên gồm các khoản chi cơ bản sau: + Chi sự nghiệp kinh tế: Trong nền kinh tế, hoạt động sự nghiệp kinh tế rất đa dạng như hoạt động khảo sát, thăm dò; hoạt động thúc đẩy ứng dụng khoa học kỹ thuật; hoạt động nông lâm nghiệp, thủy lợi, công cộng,.

tất cả các hoạt động sự nghiệp này với mục đích nhằm phực vụ cho yêu cầu hoạch định và phát triển kinh tế. Vì vậy cần phải có sự tài trợ của Nhà nước tạo điều kiện vật chất để các đơn vị sự nghiệp hoạt động có hiệu quả. Nội dung các khoản chi sự nghiệp kinh tế từ NSNN gồm chi lương và phụ cấp lương; chi mua sắm nguyên vật liệu; mua sắm, sữa chữa duy tu các phương tiện làm việc trong các đơn vị sự nghiệp,. + Chi sự nghiệp giáo dục đào tạo: Đây là một trong những khoản chi quan trọng nó gắn liền với việc nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, gắn liền với tiến bộ khoa học kĩ thuật, phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội.

Nội dung chi sự nghiệp giáo dục gồm chi cho giáo dục phổ thông, phổ thông dân tộc nội trú; chi về đào tạo sau đại học, đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, đào tạo nghề và các hình thức đào tạo, bồi dưỡng khác. Trong điều kiện khoa học kỹ thuật, công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp thì các khoản chi cho giáo dục có ý nghĩa hết sức quan trọng và có xu hướng chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong tổng chi NSNN + Chi về nghiên cứu khoa học và công nghệ: để nhanh chóng tiếp cận với nền khoa học và công nghệ tiên tiến của thế giới, ứng dụng cho mục tiêu phát triển kinh tế thì việc đầu tư cho nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ là vô cùng cần thiết. Nội dung chi bao gồm chi cho mạng lưới các cơ quan nghiên cứu khoa học và công nghệ như các trung tâm nghiên cứu khoa học, các viện, phân viện khoa học và công nghệ,.