Khóa luận tốt nghiệp luật học khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh tại việt nam thực trạng và một số kiến nghị

Khóa luận tốt nghiệp luật học phân tích khung pháp lý thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam, thực trạng và các kiến nghị cải cách.

• Tác giả: Phạm Tuấn Duy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hải Yến
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Chứng khoán
• Đề tài: Khung Pháp Lý Cho Thị Trường Chứng Khoán Phái Sinh Tại Việt Nam: Thực Trạng Và Một Số Kiến Nghị
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Đặc Điểm Chứng Khoán Phái Sinh

Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính phức tạp có giá trị phát sinh từ các tài sản cơ sở như cổ phiếu, chỉ số, lãi suất hay hàng hóa. Tại thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam, các sản phẩm này được cấu trúc để giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận. Các đặc điểm chính bao gồm tính chất hợp đồng tương lai, yêu cầu ký quỹ, và tính thanh khoản cao. Khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam được xây dựng trên cơ sở các quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Những quy định này đảm bảo tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và duy trì ổn định hệ thống tài chính. Sự phát triển của thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện cấu trúc thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đại.

1.1. Sự Ra Đời và Phát Triển Chứng Khoán Phái Sinh

Chứng khoán phái sinh ra đời từ nhu cầu phòng ngừa rủi ro trong giao dịch tài chính. Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán phái sinh chính thức hoạt động từ tháng 8/2017, đánh dấu bước ngoặt quan trọng. Sự ra đời này được thúc đẩy bởi nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh và phát triển thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh hiện đại. Kể từ đó, thị trường đã ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ, vượt kỳ vọng ban đầu.

1.2. Phân Loại và Tính Chất Pháp Lý

Chứng khoán phái sinh được phân loại thành các loại chính như hợp đồng tương lai (futures), quyền chọn (options) và hoán đổi (swaps). Mỗi loại có tính chất pháp lý riêng biệt được quy định trong khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh. Thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh Việt Nam cấp phép các sản phẩm dựa trên các tiêu chí quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư.

II. Thực Trạng Khung Pháp Lý Tại Việt Nam

Khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam hiện đại được xây dựng trên nền tảng các quy định pháp luật được ban hành bởi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN). Hệ thống pháp luật này bao gồm các quy định về tổ chức kinh doanh, công bố thông tin, bù trừ và thanh toán giao dịch. Thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh Việt Nam hiện nay hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ của UBCKNN, với các điều kiện tham gia được quy định rõ ràng. Thị trường chứng khoán phái sinh đã đạt được những kết quả đáng kể trong việc phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế như sự hạn chế về sản phẩm giao dịch chứng khoán phái sinh, cơ cấu nhà đầu tư chưa đa dạng, và nhu cầu nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

2.1. Quy Định Về Tổ Chức Kinh Doanh và Thanh Toán

Khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh quy định các yêu cầu về vốn điều lệ, kỹ năng quản lý và hệ thống công nghệ thông tin cho các tổ chức kinh doanh. Thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh Việt Nam sử dụng cơ chế bù trừ và thanh toán tập trung thông qua các tổ chức trung gian. Các quy định này đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của thị trường chứng khoán phái sinh.

2.2. Những Hạn Chế Hiện Tại

Mặc dù khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đã được hoàn thiện, nhưng vẫn tồn tại các khoảng trống pháp lý trong việc quản lý thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh. Sản phẩm giao dịch còn hạn chế, cơ chế phòng ngừa rủi ro cần được cải tiến, và nhu cầu nâng cao nhận thức của nhà đầu tư là rất cấp thiết.

III. Kinh Nghiệm Quốc Tế và Áp Dụng Tại Việt Nam

Các quốc gia phát triển như Mỹ và Trung Quốc có khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh rất hoàn chỉnh và chi tiết. Tại Mỹ, Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) quản lý thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh với các quy định mạnh mẽ về phòng ngừa rủi ro và công bố thông tin. Trung Quốc cũng đã thiết lập thị trường chứng khoán phái sinh hiệu quả thông qua cơ chế bù trừ và thanh toán tập trung. Thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam có thể học hỏi từ các kinh nghiệm này bằng cách: tăng cường giám sát hoạt động giao dịch, mở rộng sản phẩm giao dịch chứng khoán phái sinh, và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh Việt Nam tiếp cận vị thế thị trường mới nổi trong khu vực.

3.1. Mô Hình Quản Lý Tại Các Quốc Gia Phát Triển

Mỹ sử dụng mô hình bù trừ và thanh toán tập trung thông qua các cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP). Khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh tại Mỹ tập trung vào phòng ngừa rủi ro hệ thống và bảo vệ nhà đầu tư. Trung Quốc áp dụng các quy định chặt chẽ về sản phẩm giao dịch chứng khoán phái sinh và yêu cầu công bố thông tin chi tiết từ các tổ chức kinh doanh.

3.2. Bài Học Cho Việt Nam

Thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam nên tăng cường bù trừ và thanh toán tập trung, mở rộng phạm vi sản phẩm giao dịch chứng khoán phái sinh, và nâng cao tiêu chuẩn công bố thông tin. Khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh cần tiếp cục với tiêu chuẩn quốc tế để hỗ trợ phòng ngừa rủi ro hiệu quả.

IV. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật

Để nâng cao hiệu quả khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam, cần thực hiện các kiến nghị sau: Thứ nhất, mở rộng sản phẩm giao dịch chứng khoán phái sinh bao gồm các hợp đồng tương lai, quyền chọn trên nhiều tài sản cơ sở khác nhau. Thứ hai, hoàn thiện quy định về bù trừ và thanh toán giao dịch để đảm bảo tính an toàn hệ thống. Thứ ba, tăng cường các biện pháp phòng ngừa rủi ro bao gồm yêu cầu ký quỹ hợp lý và giới hạn vị thế. Thứ tư, nâng cao yêu cầu công bố thông tin và minh bạch hoạt động của thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh. Thứ năm, cải tiến cơ chế giám sát và xử lý vi phạm pháp luật. Những kiến nghị này sẽ giúp thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao tính cạnh tranh và hấp dẫn nhà đầu tư, đồng thời góp phần hoàn thiện thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đại.

4.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý

Khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh cần được sửa đổi để mở rộng sản phẩm giao dịch chứng khoán phái sinh và nâng cao tiêu chuẩn quản lý. Cần bổ sung các quy định chi tiết về bù trừ và thanh toán, xử lý tranh chấp, và quản lý rủi ro hệ thống. Thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh nên được phép phát hành thêm các sản phẩm mới theo quy trình cấp phép rõ ràng.

4.2. Nâng Cao Hiệu Quả Thực Thi

Cần tăng cường giám sát hoạt động của thị trường chứng khoán phái sinh, đặc biệt là phòng ngừa rủi ro và quản lý thanh khoản. Các cơ quan quản lý nên xây dựng hướng dẫn chi tiết về công bố thông tin và thực thi kỷ luật xử phạt các vi phạm hành chính trong hoạt động thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn 20 năm hình thành và phát triển đã xây dựng được cấu trúc tương đối hoàn chỉnh, bao gồm thị trường huy động vốn và thị trường phân tán rủi ro. Nhằm hoàn thiện cấu trúc thị trường tài chính và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, thị trường chứng khoán phái sinh chính thức được đưa vào vận hành từ tháng 8/2017. Mặc dù đạt tốc độ tăng trưởng vượt kỳ vọng, thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: danh mục sản phẩm giao dịch còn đơn điệu (chủ yếu tập trung vào Hợp đồng tương lai chỉ số VN30), cơ cấu nhà đầu tư thiếu cân bằng, tính thanh khoản giữa các thành viên chưa đồng đều, đồng thời đặt ra nhiều vướng mắc về chính sách thuế, xác định địa vị pháp lý của các chủ thể kinh doanh và năng lực quản lý, giám sát phòng ngừa rủi ro.

Từ bối cảnh thực tiễn trên, khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận nền tảng về thị trường chứng khoán phái sinh và mô hình khung pháp lý điều chỉnh thị trường chứng khoán phái sinh.
2. Phân tích các quy định pháp luật điều chỉnh chứng khoán phái sinh tại một số quốc gia (tiêu biểu là Hoa Kỳ và Trung Quốc), từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng và thực tiễn áp dụng khung pháp lý điều chỉnh thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam hiện nay, chỉ ra những bất cập, vướng mắc và đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực thi.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống các vấn đề lý luận về thị trường chứng khoán phái sinh và khung pháp lý điều chỉnh thị trường chứng khoán phái sinh nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Về phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Trọng tâm là hệ thống pháp luật chứng khoán Việt Nam và thực tiễn vận hành thị trường chứng khoán phái sinh trong nước, có so sánh mở rộng với khung pháp lý của Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và Thái Lan.
• Thời gian: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ khi thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đi vào hoạt động (tháng 8/2017) đến năm 2025, căn cứ trên nền tảng Luật Chứng khoán năm 2019 và hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm khoa học pháp lý, chuẩn mực quốc tế và các quy định pháp luật thực định:

• Khái niệm công cụ tài chính và chứng khoán phái sinh theo Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS 32/39), quan điểm học thuật của John Downes và Jordan Elliot Goodman (1994), John C. Hull (2009), Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ thuộc Bộ Ngân khố Hoa Kỳ (OCC), Bùi Nguyên Hoàn và Bạch Nguyễn Tuyết Vân (2018).
• Định nghĩa pháp lý tại khoản 1 Điều 3 Nghị định số 42/2015/NĐ-CP và khoản 9 Điều 4 Luật Chứng khoán năm 2019.
• Khái niệm khung pháp lý theo lý thuyết của AEMC (2017), IFRS Foundation (2019), Trần Quốc Thịnh (2019) và Đại Từ điển Tiếng Việt.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Luật Chứng khoán năm 2006, Luật Chứng khoán năm 2019, Bộ luật Lao động năm 2019 (Điều 112), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015; Nghị định số 42/2015/NĐ-CP, Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, Nghị định số 158/2020/NĐ-CP; Thông tư số 11/2016/TT-BTC, Thông tư số 58/2021/TT-BTC, Thông tư số 06/2022/TT-BTC, Thông tư số 25/2022/TT-BTC.
• Khung pháp luật quốc tế: Luật Giao dịch Sản phẩm (CEA), Luật Hiện đại hóa Hợp đồng Tương lai Sản phẩm năm 2000 (CFMA), Thỏa thuận khung ISDA (bản 1992, 2002 và Phụ lục tín dụng 1994), Đạo luật Chứng khoán 1933/1934 của Hoa Kỳ; Luật về Hợp đồng tương lai và Chứng khoán phái sinh năm 2022 (FDL) của Trung Quốc.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai xuyên suốt bao gồm:

• Phương pháp phân tích và bình luận: Mổ xẻ các nội dung quy phạm pháp luật, đánh giá tính logic, tính tương thích và các khoảng trống pháp lý trong hệ thống văn bản hiện hành.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu giữa các quy định của Nghị định số 42/2015/NĐ-CP và Nghị định số 158/2020/NĐ-CP; so sánh cơ chế ký quỹ cơ sở và ký quỹ phái sinh; đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với các mô hình pháp lý của Hoa Kỳ và Trung Quốc.
• Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa các luận điểm, tổng hợp số liệu thực tiễn và xây dựng các nhóm giải pháp lập pháp.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, kỷ yếu hội thảo khoa học chuyên ngành, các công trình luận án, luận văn liên quan, tài liệu hướng dẫn và báo cáo hoạt động từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC/TTLKCK).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về thị trường chứng khoán phái sinh và khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về lịch sử hình thành, bản chất pháp lý, vai trò, cơ chế vận hành của thị trường chứng khoán phái sinh và khung pháp lý điều chỉnh:

1. Lịch sử hình thành: Chứng khoán phái sinh xuất hiện từ thời kỳ cổ đại (Lưỡng Hà, Hy Lạp), phát triển qua thời Trung Cổ (cổ phiếu monti tại Italy), thế kỷ XVII (Sở Giao dịch Gạo Dojima tại Osaka - Nhật Bản, Sở Giao dịch Amsterdam năm 1602 tại Hà Lan), thế kỷ XIX (Hội đồng mậu dịch kỳ hạn Chicago năm 1848 tại Hoa Kỳ) và bùng nổ mạnh mẽ từ thập niên 1980 khi gắn liền với các tài sản tài chính.

2. Đặc điểm bản chất của chứng khoán phái sinh:

• Là công cụ tài chính xác lập dưới hình thức hợp đồng về một giao dịch diễn ra trong tương lai.
• Giá trị phái sinh bắt nguồn hoàn toàn từ biến cơ sở/tài sản cơ sở (tài chính, phi tài chính, sự kiện), không có giá trị nội tại độc lập.
• Không xác nhận quyền sở hữu hay quyền chủ nợ đối với tổ chức phát hành mà chỉ xác nhận các cam kết, quyền và nghĩa vụ giữa các bên.
• Khối lượng giao dịch không bị giới hạn bởi số lượng phát hành như cổ phiếu thông thường.
• Cơ chế thanh toán và chuyển giao tài sản được thực hiện tại một thời điểm xác định trong tương lai.

3. Phân loại và vai trò: Chứng khoán phái sinh được phân loại theo phương thức giao dịch (niêm yết, OTC), theo tính chất hợp đồng (kỳ hạn, tương lai, quyền chọn [call/put], hoán đổi [swaps]), và theo tài sản cơ sở (hàng hóa, tiền tệ, thị trường vốn, phái sinh trên phái sinh, phái sinh khác). Chứng khoán phái sinh giữ ba vai trò trọng yếu: công cụ phòng ngừa rủi ro (hedging); gia tăng tính thanh khoản và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư; cung cấp cơ chế phát hiện và chỉ báo giá tương lai cho tài sản cơ sở.

4. Cơ chế và quy trình giao dịch: Thị trường vận hành qua 3 phương thức khớp lệnh (khớp lệnh định kỳ, khớp lệnh liên tục, khớp lệnh thỏa thuận) theo quy trình 4 bước chuẩn hóa:

• Bước 1: Mở tài khoản và nộp ký quỹ ban đầu.
• Bước 2: Đặt lệnh, khớp lệnh, hệ thống tính toán giá thanh toán và lãi/lỗ vị thế hàng ngày.
• Bước 3: Đóng vị thế vào ngày giao dịch cuối cùng T (ngày thứ Năm thứ 3 của tháng đáo hạn; nếu trùng ngày nghỉ theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 thì lùi về ngày làm việc liền trước).
• Bước 4: Thanh toán tại ngày T+1 (bổ sung ký quỹ hoặc rút lãi).

Tiêu chí so sánh	Ký quỹ giao dịch chứng khoán cơ sở	Ký quỹ giao dịch chứng khoán phái sinh
Bản chất định nghĩa	Nhà đầu tư vay tiền của công ty chứng khoán để mua chứng khoán; tài sản hình thành dùng làm tài sản bảo đảm.	Bên có nghĩa vụ nộp một khoản tiền/chứng khoán được chấp nhận để bảo đảm nghĩa vụ thanh toán giao dịch.
Đối tượng áp dụng	Chỉ áp dụng đối với bên mua.	Bắt buộc áp dụng đối với cả bên mua và bên bán.
Chi phí phát sinh	Chịu lãi suất vay ký quỹ do công ty chứng khoán quy định.	Không phát sinh chi phí lãi vay trên giá trị đòn bẩy.
Tính chất bắt buộc	Dịch vụ thỏa thuận, không bắt buộc.	Bắt buộc theo luật định để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán.

5. Khung pháp lý quốc tế và bài học: Khóa luận phân tích mô hình quản lý của Hoa Kỳ (phân định thẩm quyền giữa SEC và CFTC theo CEA, CFMA 2000, áp dụng khung ISDA) và Trung Quốc (Luật FDL có hiệu lực từ 01/08/2022, mô hình sàn CFFEX dưới sự giám sát của CSRC). Bài học kinh nghiệm cho thấy cần kiểm soát hiện tượng đầu cơ/thao túng giá, tăng cường phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư, phân định thẩm quyền quản lý tránh chồng chéo và đào tạo đội ngũ chuyên môn sâu.

Chương 2: Thực trạng và thực tiễn áp dụng khung pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam

Chương 2 phân tích chi tiết hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành và thực tế áp dụng tại Việt Nam:

1. Hệ thống văn bản điều chỉnh: Khung pháp lý hiện hành được hình thành dựa trên Luật Chứng khoán năm 2019, Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, Nghị định số 158/2020/NĐ-CP, Thông tư số 58/2021/TT-BTC, Thông tư số 06/2022/TT-BTC và Thông tư số 25/2022/TT-BTC.

2. Điều kiện kinh doanh và cung cấp dịch vụ chứng khoán phái sinh: Nghị định số 158/2020/NĐ-CP đã phân định rõ ràng địa vị pháp lý, phạm vi hoạt động và điều kiện tài chính của các chủ thể tham gia:

Nhóm chủ thể	Nghiệp vụ được phép	Điều kiện vốn và an toàn tài chính	Điều kiện nhân sự và kiểm toán
Công ty chứng khoán (kinh doanh)	Môi giới, tự doanh, tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh.	Vốn điều lệ/vốn chủ sở hữu đáp ứng từng nghiệp vụ; tỷ lệ vốn khả dụng tối thiểu 220% liên tục 12 tháng; không lỗ 2 năm gần nhất.	Tối thiểu 5 nhân viên có chứng chỉ hành nghề và chứng chỉ chuyên môn phái sinh cho mỗi nghiệp vụ; BCTC kiểm toán chấp nhận toàn phần.
Công ty quản lý quỹ (kinh doanh)	Tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh.	Vốn điều lệ/vốn chủ sở hữu tối thiểu 25 tỷ đồng; tỷ lệ vốn khả dụng tối thiểu 220% liên tục 12 tháng; không lỗ 2 năm gần nhất.	Giám đốc/Phó Giám đốc phụ trách và tối thiểu 5 nhân viên có đủ chứng chỉ theo quy định; BCTC kiểm toán chấp nhận toàn phần.
Công ty chứng khoán (bù trừ, thanh toán)	Bù trừ, thanh toán cho chính mình, khách hàng và thành viên không bù trừ.	Đã đăng ký lưu ký; được cấp phép môi giới phái sinh; vốn khả dụng tối thiểu 260% liên tục 12 tháng; nợ/vốn chủ sở hữu không quá 5 lần; không lỗ 2 năm gần nhất.	Hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro đạt chuẩn; BCTC kiểm toán chấp nhận toàn phần.
Ngân hàng thương mại / Chi nhánh ngân hàng nước ngoài (bù trừ, thanh toán)	Bù trừ, thanh toán giao dịch phái sinh cho chính mình.	Vốn điều lệ/vốn chủ sở hữu tối thiểu 5.000 tỷ đồng (NHTM) hoặc vốn được cấp tối thiểu 1.000 tỷ đồng (Chi nhánh NH nước ngoài); duy trì tỷ lệ an toàn vốn theo luật TCTD trong 12 tháng.	Tuân thủ quy định về lưu ký chứng khoán; không trong tình trạng giải thể, phá sản, đình chỉ hoạt động.

3. Những điểm mới nổi bật của Nghị định số 158/2020/NĐ-CP so với Nghị định số 42/2015/NĐ-CP:

• Tách bạch điều kiện hoạt động kinh doanh giữa công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ (giới hạn công ty quản lý quỹ ở nghiệp vụ tư vấn).
• Chuẩn hóa quy trình, thành phần hồ sơ và thời hạn cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh (Điều 5).
• Bổ sung quy định điều kiện cấp phép cung cấp dịch vụ bù trừ, thanh toán cho chi nhánh ngân hàng nước ngoài với yêu cầu vốn được cấp tối thiểu 1.000 tỷ đồng, thúc đẩy hội nhập quốc tế.
• Phân định rõ hai nhóm sản phẩm: chứng khoán phái sinh chuẩn hóa niêm yết (HĐTL, HĐ quyền chọn) và chứng khoán phái sinh thỏa thuận (HĐ quyền chọn, HĐ kỳ hạn).

4. Đánh giá thực tiễn áp dụng:

• Kết quả: Thị trường vận hành an toàn, minh bạch, tạo kênh phòng ngừa rủi ro hiệu quả cho thị trường cơ sở và thu hút sự quan tâm của giới đầu tư.
• Hạn chế, vướng mắc: Sản phẩm còn nghèo nàn (thực tế chủ yếu giao dịch HĐTL VN30, chưa triển khai rộng rãi hợp đồng quyền chọn); thành phần tham gia chủ yếu là nhà đầu tư cá nhân giao dịch ngắn hạn; chính sách thuế chưa tạo động lực cho nhà đầu tư tổ chức; cơ chế bù trừ trung tâm (CCP) và hệ thống giám sát liên thị trường cần được nâng cấp.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam hiện nay

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ trên hai phương diện lập pháp và tổ chức thi hành:

1. Kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý:

• Đa dạng hóa danh mục sản phẩm phái sinh được pháp luật cho phép: Cần ban hành các quy chế hướng dẫn chi tiết để sớm đưa vào giao dịch hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai trên cổ phiếu đơn lẻ và các sản phẩm phái sinh hàng hóa, tiền tệ.
• Hoàn thiện chính sách thuế: Điều chỉnh các quy định về thuế chuyển nhượng và thuế thu nhập đối với giao dịch chứng khoán phái sinh nhằm tránh đánh thuế trùng lặp, tạo ưu đãi thu hút các định chế đầu tư chuyên nghiệp.
• Hoàn thiện quy định về bù trừ, thanh toán: Nâng cấp địa vị pháp lý và quy chế hoạt động của mô hình Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) theo chuẩn mực quốc tế, bảo đảm tính độc lập và phòng ngừa rủi ro hệ thống.
• Bổ sung cơ chế bảo vệ nhà đầu tư: Thiết lập các quy định pháp lý bắt buộc về phân loại nhà đầu tư theo mức độ chấp nhận rủi ro, trách nhiệm giải thích sản phẩm của công ty chứng khoán và chế tài nghiêm khắc đối với hành vi thao túng giá thị trường phái sinh.

2. Kiến nghị nâng cao hiệu quả thực thi:

• Nâng cao năng lực giám sát, thanh tra của UBCKNN: Ứng dụng công nghệ giám sát giao dịch chéo giữa thị trường phái sinh và thị trường cơ sở nhằm phát hiện sớm các giao dịch nội gián, thao túng chỉ số tại ngày đáo hạn.
• Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao: Bắt buộc chuẩn hóa năng lực chuyên môn phái sinh cho đội ngũ môi giới, tư vấn và cán bộ quản trị rủi ro tại các tổ chức tài chính.
• Tăng cường phổ biến kiến thức: Đẩy mạnh các chương trình tuyên truyền để nhà đầu tư hiểu đúng bản chất phòng ngừa rủi ro của chứng khoán phái sinh, giảm thiểu tâm lý đầu cơ cờ bạc.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành: Phối hợp chặt chẽ giữa UBCKNN, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính trong việc kiểm soát dòng vốn và liên thông thị trường tài chính.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với hệ thống dữ liệu thực định:

• Hệ thống hóa các chỉ số an toàn tài chính bắt buộc theo Nghị định số 158/2020/NĐ-CP: tỷ lệ vốn khả dụng tối thiểu 220% (kinh doanh) và 260% (bù trừ, thanh toán) duy trì liên tục 12 tháng; quy chuẩn vốn chủ sở hữu 25 tỷ đồng đối với công ty quản lý quỹ, 1.000 tỷ đồng vốn được cấp đối với chi nhánh ngân hàng nước ngoài và 5.000 tỷ đồng đối với ngân hàng thương mại.
• Làm rõ cấu trúc chu kỳ thanh toán T+1, quy tắc xác định ngày đáo hạn định kỳ (thứ Năm tuần thứ 3 của tháng đáo hạn) và cơ chế bù trừ vị thế hàng ngày.
• Đóng góp khoa học: Khóa luận là công trình nghiên cứu pháp lý tổng hợp, so sánh chuyên sâu những điểm mới của Nghị định số 158/2020/NĐ-CP và Luật Chứng khoán năm 2019 so với giai đoạn trước (Nghị định số 42/2015/NĐ-CP); đồng thời cập nhật khung pháp luật mới nhất của quốc tế (tiêu biểu là Luật FDL 2022 của Trung Quốc) để làm căn cứ đề xuất các giải pháp lập pháp phù hợp với thực tiễn thị trường chứng khoán Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do khung pháp lý mới (Nghị định số 158/2020/NĐ-CP và các Thông tư hướng dẫn) mới đi vào thực tiễn trong thời gian ngắn, nguồn dữ liệu về các vụ việc tranh chấp, xử lý vi phạm hành chính chuyên sâu trên thị trường chứng khoán phái sinh còn hạn chế; phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào khía cạnh quy phạm pháp lý và thị trường tập trung.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế điều chỉnh pháp luật đối với các sản phẩm phái sinh trên thị trường phi tập trung (OTC); nghiên cứu định lượng tác động của khung pháp lý phái sinh đối với mức độ biến động của thị trường chứng khoán cơ sở trong giai đoạn thị trường Việt Nam chính thức được nâng hạng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Chứng khoán và Tài chính - Ngân hàng: Dùng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu về lý luận phái sinh và hệ thống quy phạm pháp luật chứng khoán phái sinh.
• Bộ phận pháp chế và nghiệp vụ tại các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, ngân hàng thương mại: Tham khảo chi tiết các điều kiện cấp phép, quy chuẩn vốn khả dụng và quy trình nghiệp vụ bù trừ thanh toán tại Chương 2.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà lập pháp: Cung cấp góc nhìn thực tiễn và các luận cứ khoa học tại Chương 3 để phục vụ công tác rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về thị trường chứng khoán trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty chứng khoán muốn cung cấp dịch vụ bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh phải đáp ứng các điều kiện tài chính nào theo Nghị định số 158/2020/NĐ-CP?
   Công ty chứng khoán phải được cấp phép môi giới chứng khoán phái sinh, đã đăng ký lưu ký, duy trì tỷ lệ vốn khả dụng tối thiểu 260% liên tục trong 12 tháng gần nhất, có hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu không vượt quá 5 lần trong báo cáo tài chính năm gần nhất, không có lỗ trong 2 năm gần nhất và trích lập đầy đủ các khoản dự phòng theo luật định.

2. Cơ chế ký quỹ trên thị trường chứng khoán phái sinh khác gì so với giao dịch ký quỹ trên thị trường chứng khoán cơ sở?
   Trên thị trường cơ sở, ký quỹ là việc nhà đầu tư vay tiền của công ty chứng khoán (chỉ áp dụng cho bên mua và phải chịu lãi vay) và mang tính tự nguyện. Trên thị trường phái sinh, ký quỹ là nghĩa vụ bắt buộc đối với cả bên mua và bên bán nhằm đặt cọc bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán hợp đồng trong tương lai, không phát sinh chi phí lãi vay đòn bẩy.

3. Quy định về chu kỳ thanh toán và ngày đáo hạn phái sinh định kỳ tại Việt Nam được xác định như thế nào?
   Ngày đáo hạn phái sinh định kỳ là ngày thứ Năm thứ 3 trong tháng đáo hạn (nếu trùng ngày nghỉ lễ theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 thì chuyển sang ngày làm việc liền trước). Chu kỳ thanh toán lãi/lỗ vị thế và bổ sung ký quỹ được thực hiện tại ngày T+1 sau ngày giao dịch.

4. Nghị định số 158/2020/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung điểm mới quan trọng nào đối với các tổ chức tham gia thị trường so với Nghị định số 42/2015/NĐ-CP?
   Nghị định số 158/2020/NĐ-CP đã phân định rõ điều kiện hoạt động: công ty quản lý quỹ chỉ được tư vấn đầu tư (vốn tối thiểu 25 tỷ đồng); công ty chứng khoán được thực hiện cả môi giới, tự doanh, tư vấn; đồng thời bổ sung quy định cho phép chi nhánh ngân hàng nước ngoài tham gia bù trừ thanh toán cho chính mình với điều kiện vốn được cấp tối thiểu 1.000 tỷ đồng và chuẩn hóa quy trình cấp phép tại Điều 5.

5. Luật về Hợp đồng tương lai và Chứng khoán phái sinh (FDL) năm 2022 của Trung Quốc đem lại bài học kinh nghiệm gì cho Việt Nam?
   Luật FDL năm 2022 của Trung Quốc cung cấp bài học về việc xây dựng một đạo luật chuyên biệt thống nhất để điều chỉnh toàn diện hợp đồng tương lai và phái sinh, tập trung kiểm soát nguy cơ bong bóng tài chính và thao túng giá, nâng cao nhận thức nhà đầu tư, phân định rõ thẩm quyền giám sát của cơ quan quản lý (CSRC/CFFEX) và chú trọng đào tạo nguồn nhân lực vận hành thị trường.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phạm Tuấn Duy đã hoàn thành việc hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chứng khoán phái sinh và khung pháp lý điều chỉnh thị trường phái sinh trên bình diện quốc tế và trong nước. Thông qua việc phân tích sâu sắc các quy định của Luật Chứng khoán năm 2019 và Nghị định số 158/2020/NĐ-CP, công trình đã làm rõ các điều kiện kinh doanh, cơ chế bù trừ thanh toán và những bất cập thực tiễn của thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam sau gần 8 năm vận hành. Các giải pháp được đề xuất tại khóa luận mang tính đồng bộ, có giá trị đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện thể chế tài chính và thúc đẩy thị trường chứng khoán phái sinh phát triển an toàn, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH VÀ KHUNG PHÁP LÝ CHO THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH 1. Khái quát về chứng khoán phái sinh 1. Sự ra đời của chứng khoán phái sinh Các sản phẩm phái sinh đã ra đời từ rất lâu trên thế giới, chứng khoán phái sinh quốc tế có lịch sử phát triển lâu đời và phong phú qua nhiều thế kỷ. Những dấu hiệu của các sản phẩm phái sinh thậm chí đã xuất hiện từ thời kì cổ đại tại các quốc gia Lưỡng Hà, sau đó là tại Hi Lạp cổ đại.7 Đến thời Trung Cổ, các sản phẩm phái sinh là công cụ đắc lực nhằm tạo thuận lợi cho thương mại.

Một ví dụ sản phẩm phái sinh là cổ phiếu monti được các thành phố thương mại của Italy phát hành để huy động vốn. Những cổ phiếu này là lời hứa của chính phủ về việc trả nợ trong tương lai. Nó bắt đầu như việc chính phủ bán các khoản thu nhập tương lai của mình cho các nhà đầu tư. Đến thế kỉ XIII, những cổ phiếu này được giao dịch trên thị trường thứ cấp và thậm chí được sử dụng làm phương thức thanh toán cho hàng hóa hoặc dịch vụ thay cho tiền mặt.

Tuy nhiên, những cổ phiếu này không được phép bán tự do, đặc biệt là cho người nước ngoài, về giá cả, giá của các cổ phiếu sẽ dao động theo tình hình tài chính của các thành phố.8 Đến đầu thế kỷ XVII, giao dịch phái sinh trên nông phẩm đầu tiên đã diễn ra tại Sở Giao dịch Gạo Dojima – Osaka – Nhật Bản. Cùng thời điểm, tại Hà Lan, giao dịch phái sinh trên lúa mì phục vụ nhu cầu của nhiều quốc gia châu Âu để tích trữ và chi trả bằng nông phẩm.9 Thời kỳ hoàng kim của Hà Lan cũng được cho là nơi bắt nguồn của các sản phẩm phái sinh hiện đại, đặc biệt là trong thế kỷ 17 khi Sở giao dịch chứng khoán Amsterdam được thành lập vào năm 1602. Trong thời kì này, Cộng hòa Hà Lan là một cường quốc kinh tế lớn, và Amsterdam đóng vai trò là một trung tâm thương mại và thương mại thịnh vượng. Để quản lý những rủi ro liên quan đến các chuyến đi buôn bán đường dài, các thương nhân tham gia vào các hợp đồng kỳ hạn, về cơ bản là các thỏa thuận mua hoặc bán hàng hóa với mức giá được xác định 7 Steve Kummer, Christian Pauletto (2012), “The history of derivatives: A Few Milestones”, p.

8 Steve Kummer, Christian Pauletto (2012), “The history of derivatives: A Few Milestones”, p. 9 “Lịch sử hình thành và phát triển của thị trường “Chứng khoán phái sinh quốc tế”, Blog kiến thức đầu tư, Trang tin tức Công ty cổ phần chứng khoán BIDV, https://www.vn/tin-tuc/tin-chi-tiet/651683-lich-su-hinh-thanh-va-phattrien- cua-thi-truong-chung-khoan-phai-sinh-quoc-te/, truy cập ngày 10/2/2025. 6 trước vào một ngày trong tương lai.10 Tiếp theo, đến thế kỷ XIX, thị trường phái sinh trên nông phẩm được hình thành ở Hoa Kỳ, và đặt nền tảng cho một bước tiến mới của việc mở rộng giao dịch thương mại và trung chuyển vốn toàn cầu sang các sản phẩm phái sinh trên những tài sản cơ sở khác nông phẩm. Năm 1848, Hội đồng mậu dịch kỳ hạn ra đời tại Chicago - Hoa Kỳ.

Theo sau đó, Trung tâm giao dịch mua bán nông phẩm kỳ hạn cũng hình thành, tạo tiền đề cho các hợp đồng mua bán kỳ hạn nhằm giảm thiểu rủi ro về giá nông phẩm do thời tiết, khí hậu. Hàng hóa giao dịch thời kỳ này là ngũ cốc, lúa mì, bắp, đậu, về sau có thêm gia súc, trứng, thực phẩm và nước trái cây ướp lạnh. Phổ biến trong thời kỳ này là các hợp đồng kỳ hạn về nông phẩm. Về sau, với sự phát triển tiếp diễn của chứng khoán phái sinh, để khắc phục nhược điểm của hợp đồng kỳ hạn là không được chuẩn hóa và khó bán lại cho bên thứ ba, hợp đồng tương lai đã ra đời.

11 Mặc dù vậy, phải mất hơn một thế kỷ sau, đến những năm 1980, cùng với sự hiện đại hóa công nghệ và khả năng kết nối thị trường vượt qua rào cản địa lý, chứng khoán phái sinh mới thực sự bùng nổ và đạt đến đỉnh cao phát triển. Đây được xem là dấu ấn quan trọng thứ hai trong lịch sử của thị trường này, đánh dấu sự ra đời của các sản phẩm phái sinh dựa trên tài sản tài chính như cổ phiếu đơn lẻ, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu, cũng như các mặt hàng như kim loại quý và năng lượng. Khái niệm, đặc điểm của chứng khoán phái sinh Theo từ điển Tiếng Việt, “phái sinh” được hiểu là được tạo ra từ một yếu tố gốc bằng cách thêm, bớt hoặc biến đổi một vài thành tố nào đó.13 Từ đó, chứng khoán phái sinh có thể được hiểu là một loại chứng khoán mà giá trị của chúng phụ thuộc vào, hoặc phát sinh từ một tài sản hoặc một nhóm các tài sản cơ sở và chúng mang bản chất của một công cụ tài chính. Theo Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IAS) 32/39, 10 Nick Nemeth (2023), “From Ancient Origins to Modern Innovations: The Fascinating Evolution of Derivatives in Financial Markets”, https://www.com/pulse/from-ancient-origins-modern-innovations-fascinating-evolution- nemeth/, truy cập ngày 10/2/2025.

11 “Lịch sử hình thành và phát triển của thị trường “Chứng khoán phái sinh quốc tế”, Blog kiến thức đầu tư, Trang tin tức Công ty cổ phần chứng khoán BIDV, https://www.vn/tin-tuc/tin-chi-tiet/651683-lich-su-hinh-thanh-va-phattrien- cua-thi-truong-chung-khoan-phai-sinh-quoc-te/, truy cập ngày 10/2/2025. Tổng hợp (2017), “Lịch sử hình thành và phát triển thị trường chứng khoán phái sinh thế giới”, Tạp chí Tài chính Online, https://tapchitaichinh.vn/lich-su-hinh-thanh-va-phat-trien-thi-truong-chung-khoan-phai-sinh-the-gioi.html, truy cập ngày 10/2/2025. 13 Hoàng Phê (chủ biên) (2018), “Từ điển Tiếng Việt”, Viện Ngôn ngữ học, Nxb. Hồng Đức, tr.

7 công cụ tài chính là bất kỳ hợp đồng nào làm phát sinh một tài sản tài chính của một đơn vị và một khoản nợ tài chính hoặc công cụ vốn của một đơn vị khác.14 Một số tác giả trên thế giới cũng đã đưa ra những quan điểm về chứng khoán phái sinh, cụ thể như sau: “Theo tác giả John Downes và Jordan Elliot Goodman (1994), chứng khoán phái sinh là một hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào kết quả hoạt động của một tài sản, tài chính gốc hoặc một chỉ số hoặc các công cụ đầu tư khác. Hull (2009) cho rằng, chứng khoán phái sinh là một công cụ tài chính mà giá trị phụ thuộc vào (xuất phát từ) giá trị của những biến cơ sở. Các biến cơ sở này thường là giá của các tài sản được giao dịch. Chẳng hạn, quyền chọn cổ phần là một chứng khoán phái sinh mà giá trị phụ thuộc vào giá của một cổ phiếu.

Không chỉ phụ thuộc vào các biến tài chính, chứng khoán phái sinh có thể phụ thuộc vào hầu như bất kỳ biến gì, từ giá lợn rừng cho đến lượng tuyết rơi tại một khu du lịch trượt tuyết nhất định. Như vậy, theo định nghĩa của John C. Hull, giá trị của chứng khoán phái sinh không phụ thuộc vào tài sản cơ sở mà chính xác hơn là các biến cơ sở. Biến cơ sở thường là giá của tài sản cơ sở nhưng cũng có thể là giá trị/thước đo của một tài sản cơ sở (như lãi suất, chỉ số chứng khoán…), có tính chất thay đổi theo thời gian, khó dự đoán được.

Khi giá trị của tài sản cơ sở thay đổi cũng sẽ làm thay đổi giá của chứng khoán phái sinh. Do đó, giá của chứng khoán phái sinh trong khoảng thời gian cho đến lúc đáo hạn là không cố định mà thay đổi dựa trên sự biến động của giá trị tài sản cơ sở. Định nghĩa này phần nào cho thấy bản chất của tài sản cơ sở, đó là các giá trị thay đổi, khó dự đoán và cần được đề phòng rủi ro.”15 Theo Văn phòng Kiểm soát tiền tệ thuộc Bộ Ngân khố Hoa Kỳ (Office of the Comptroller of the Currency, the U.S departmant of Treasury), chứng khoán phái sinh là hợp đồng tài chính mà giá trị của nó phụ thuộc vào các yếu tố của thị trường cơ sở như lãi suất, tỷ giá ngoại tệ và giá của hàng hoá, tín dụng (nợ) và vốn chủ sở hữu (cổ 14 International Accounting Standards - IAS 32/39 – Financial Instruments: Recognition and Measurement, nguồn tham khảo: https://www.org/content/dam/ifrs/publications/pdf-standards/english/2021/issued/part-a/ias-39-financial- instruments-recognition-and-measurement.pdf 15 Nguyễn Minh Hằng, Nguyễn Ngọc Yến (2023),“Chứng khoán phái sinh và sự cần thiết phải xây dựng, hoàn thiện pháp luật về giao dịch chứng khoán phái sinh”, Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Báo Pháp luật Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Kỷ yếu hội thảo khoa học trọng điểm: “Xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường chứng khoán phái sinh”, tr.16 Khi so sánh với quan điểm của Giáo sư Hull ở trên, định nghĩa này có phần hẹp hơn, do coi các tài sản cơ sở là yếu tố chính thống hơn thuộc về thị trường tài chính như lãi suất, tỷ giá ngoại tệ, giá hàng hoá, cổ phần hay giá trái phiếu.17 Trong khi đó, nhóm tác giả Bùi Nguyên Hoàn & Bạch Nguyễn Tuyết Vân (2018) ở Việt Nam đưa ra khái niệm chứng khoán phái sinh là một hợp đồng tài chính mà giá trị của nó lấy từ giá của hàng hoá cơ sở hoặc công cụ tài chính cơ sở. Giá của chứng khoán phái sinh phụ thuộc vào sự biến động giá của hàng hoá cơ sở hoặc công cụ tài chính cơ sở.18 Dưới góc độ pháp luật điều chỉnh, trước khi Luật Chứng khoán 2019 được ban hành, chứng khoán phái sinh được điều chỉnh bởi Nghị định số 42/2015/NĐ-CP ngày 05/05/2015 của Chính phủ về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh.

Theo đó, chứng khoán phái sinh là chứng khoán quy định tại Luật Chứng khoán, bao gồm: hợp đồng tương lai, quyền chọn, hợp đồng kỳ hạn và các chứng khoán phái sinh khác theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. 19 Như vậy, từ quy định về chứng khoán phái sinh trong các văn bản Luật Chứng khoán và Nghị định số 42/2015/NĐ-CP, có thể thấy khái niệm chứng khoán phái sinh được xây dựng theo cách thức liệt kê các sản phẩm chứng khoán phái sinh. “Một trong những lý do của việc xây dựng khái niệm liệt kê này xuất phát từ việc khái niệm chứng khoán phái sinh theo định nghĩa quốc tế rất rộng, bao gồm cả các sản phẩm phái sinh từ hàng hoá, tiền tệ và các tài sản cơ sở khác. Trong khi đó, pháp luật chứng khoán Việt Nam chỉ điều chỉnh các sản phẩm phái sinh được niêm yết trên thị trường chứng khoán phái sinh.

Đồng thời, đây cũng là một thị trường còn mới, nên việc thừa nhận các hàng hoá trên thị trường cần mang tính thận trọng.”20 Đến Luật Chứng khoán năm 2019, khái niệm chứng khoán phái sinh đã được định nghĩa mang tính khái quát hơn.