Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế tự do hóa thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ nói chung và bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nói riêng trở thành tài sản vô hình có giá trị chiến lược đối với các doanh nghiệp và quốc gia. Việt Nam đã tham gia ký kết 15 hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó nổi bật là các FTA thế hệ mới với phạm vi cam kết sâu rộng, toàn diện và tiêu chuẩn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ rất cao, tiêu biểu là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA).

Mặc dù hệ thống pháp luật Việt Nam về sở hữu trí tuệ đã từng bước được xây dựng và hoàn thiện, thực tiễn thi hành vẫn bộc lộ những khoảng trống pháp lý, điểm bất cập và sự chưa tương thích nhất định trước các chuẩn mực quốc tế mới. Việc nghiên cứu có hệ thống tác động của các FTA thế hệ mới đến chế định bảo hộ nhãn hiệu là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ công tác lập pháp và nâng cao hiệu quả thực thi quyền.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định gồm ba nội dung:

  1. Khái quát cơ sở lý luận về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu và các cam kết về nhãn hiệu trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; làm rõ vai trò của các cam kết này đối với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hộ nhãn hiệu, đối chiếu và so sánh tính tương thích với các nghĩa vụ đặt ra trong Hiệp định CPTPP và Hiệp định EVFTA.
  3. Phân tích nguyên nhân của những hạn chế, chỉ ra định hướng và đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như cơ chế thực thi bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam trong bối cảnh thực thi các cam kết FTA thế hệ mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật Việt Nam và các điều khoản điều ước quốc tế trong CPTPP, EVFTA điều chỉnh quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu; thực tiễn xác lập, chuyển giao và thực thi quyền nhãn hiệu.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào 02 FTA thế hệ mới trọng điểm là CPTPP (Mục C, Chương 18 từ Điều 18.18 đến Điều 18.28) và EVFTA (Tiểu mục 2 Mục B, Chương 12 từ Điều 12.12 đến Điều 12.22). Các khía cạnh chuyên sâu gồm: đối tượng và điều kiện bảo hộ; xác lập quyền; nội dung, giới hạn và ngoại lệ quyền; chuyển giao quyền; các biện pháp thực thi quyền.
  • Phạm vi không gian và thời gian: Không gian nghiên cứu tại Việt Nam trong mối tương quan so sánh với pháp luật quốc tế; dữ liệu và văn bản pháp luật cập nhật đến Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022, Nghị định số 65/2023/NĐ-CP và số liệu thực tiễn giai đoạn 2010–2023 (đặc biệt là Quý I/2023).

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khung pháp lý và cơ sở lý thuyết:

  • Các điều ước quốc tế đa phương và song phương: Hiệp định TRIPS (1994), Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp (1883), Thỏa ước và Nghị định thư Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu, Hiệp định CPTPP, Hiệp định EVFTA.
  • Văn bản quy phạm pháp luật trong nước: Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019 và 2022), Bộ luật Hình sự (Điều 226), Nghị định số 103/2006/NĐ-CP, Nghị định số 65/2023/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về sở hữu công nghiệp.
  • Khái niệm và thuật ngữ chuyên ngành: Định nghĩa nhãn hiệu theo WIPO, TRIPS và Khoản 16 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ; bản chất quyền sở hữu công nghiệp, điều kiện tính phân biệt, cơ chế xác lập theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first-to-file), quyền ưu tiên, hợp đồng li-xăng nhãn hiệu, quyền ngăn cấm hành vi xâm phạm và các biện pháp thực thi hành chính, dân sự, hình sự và kiểm soát biên giới.

Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng xem xét sự vận động của pháp luật trong mối liên hệ với kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm pháp lý để làm rõ cấu trúc, nội dung và các điều kiện áp dụng của từng chế định nhãn hiệu.
  • Phương pháp luật học so sánh nhằm đối chiếu các điều khoản tương ứng giữa Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam với các cam kết trong Hiệp định CPTPP và EVFTA.
  • Phương pháp thống kê, xử lý số liệu thực tế về tình hình nộp đơn, cấp văn bằng và xử lý vi phạm sở hữu công nghiệp.

Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê chính thức từ Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cơ sở dữ liệu của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ, cùng các công trình nghiên cứu khoa học chuyên ngành luật sở hữu trí tuệ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới liên quan đến nhãn hiệu tại Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về nhãn hiệu và bối cảnh tham gia các FTA thế hệ mới của Việt Nam. Nhãn hiệu được xác định là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau, giữ vai trò kết nối nhà sản xuất với người tiêu dùng và là tài sản trí tuệ quan trọng. Quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu mang tính chất gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh, phát sinh trên cơ sở văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước, có thời hạn hiệu lực (10 năm và có thể gia hạn liên tiếp) và bị giới hạn theo lãnh thổ quốc gia.

Văn bản tổng hợp danh mục 15 FTA mà Việt Nam đã tham gia ký kết tính đến thời điểm nghiên cứu:

STT Tên viết tắt Tên đầy đủ Năm ký kết / có hiệu lực
1 AFTA Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN 1993
2 ACFTA Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc 2005
3 AKFTA Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hàn Quốc 2007
4 AJCEP Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản 2008
5 VJEPA Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản 2009
6 AIFTA Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Ấn Độ 2010
7 AANZFTA Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Australia – New Zealand 2010
8 VCFTA Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Chi-lê 2014
9 VKFTA Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc 2015
10 VN-EAEU Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á - Âu 2016
11 CPTPP Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương 2018
12 AHKFTA Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hồng Kông (Trung Quốc) 2019
13 EVFTA Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu 2020
14 UKVFTA Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Vương quốc Anh 2020
15 RCEP Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực 2022

Tác giả so sánh quy định về thực thi quyền sở hữu trí tuệ giữa Hiệp định EVFTA và CPTPP:

Tiêu chí thực thi Hiệp định EVFTA Hiệp định CPTPP
Thực thi dân sự trong môi trường số Không quy định cụ thể Áp dụng thủ tục, chế tài trong môi trường kỹ thuật số tương đương môi trường thực
Biện pháp xử lý hàng hóa vi phạm Thẩm quyền buộc phân phối ngoài kênh thương mại hoặc tiêu hủy theo yêu cầu Phải bao gồm thẩm quyền tiêu hủy theo yêu cầu của chủ thể quyền
Kiểm soát biên giới (Hải quan) Chủ động phát hiện, xác định hàng nghi ngờ và hợp tác với chủ thể quyền Chủ động kiểm soát biên giới mà không cần yêu cầu từ chủ thể quyền
Thực thi hình sự đối với xuất/nhập khẩu Không quy định cụ thể Chế tài hình sự đối với hành vi cố ý nhập khẩu, xuất khẩu hàng hóa giả mạo nhãn hiệu ở quy mô thương mại
Khởi tố vụ án hình sự Không quy định riêng Cho phép cơ quan chức năng xử lý hình sự mà không cần yêu cầu của chủ thể quyền/người bị hại

Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp với nhãn hiệu dưới tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tại Việt Nam

Chương 2 đi sâu phân tích sự chuyển dịch của hệ thống quy phạm pháp luật Việt Nam, tập trung vào các sửa đổi trọng yếu của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 và các văn bản hướng dẫn nhằm nội luật hóa cam kết quốc tế:

  1. Mở rộng đối tượng và sửa đổi điều kiện bảo hộ nhãn hiệu:

    • Khoản 1 Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 chính thức công nhận dấu hiệu âm thanh thể hiện dưới dạng đồ họa là đối tượng được bảo hộ nhãn hiệu, xóa bỏ giới hạn tuyệt đối về dấu hiệu "phải nhìn thấy được" để tương thích với Điều 18.18 CPTPP.
    • Sửa đổi Điều 73: Bổ sung quy định loại trừ bảo hộ đối với dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với Quốc ca, Quốc tế ca (Khoản 1); dấu hiệu là hình dạng vốn có của hàng hóa hoặc do đặc tính kỹ thuật bắt buộc phải có (Khoản 6); dấu hiệu chứa bản sao tác phẩm trừ khi được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép (Khoản 7).
    • Sửa đổi Điều 74: Xác định mốc thời gian đánh giá khả năng phân biệt là "trước ngày nộp đơn"; loại trừ độc quyền đối với các bao bì, hình dáng thông thường của hàng hóa (Điểm b Khoản 2); bổ sung căn cứ từ chối bảo hộ khi nhãn hiệu xung đột với kiểu dáng công nghiệp đã hết thời hạn bảo hộ (Điểm n Khoản 2) và tên giống cây trồng được bảo hộ.

  2. Cải cách thủ tục xác lập quyền và xử lý đơn:

    • Công nhận hình thức nộp đơn trực tuyến qua Cổng dịch vụ công của Cục Sở hữu trí tuệ theo Khoản 3 Điều 89.
    • Bổ sung quy định tại Khoản 3 Điều 117 cho phép tạm dừng thẩm định đơn đăng ký nhãn hiệu khi người nộp đơn yêu cầu chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực của nhãn hiệu đối chứng đang có hiệu lực nhưng không sử dụng.
    • Luật hóa căn cứ từ chối cấp văn bằng hoặc hủy bỏ hiệu lực do nộp đơn với "dụng ý xấu" (Điểm b Khoản 1 Điều 117 và Điểm a Khoản 1 Điều 96).
    • Bổ sung cơ chế phản đối đơn độc lập tại Điều 112a với thời hạn 05 tháng kể từ ngày đơn được công bố, tách bạch rõ ràng với thủ tục tiếp nhận ý kiến của người thứ ba mang tính tham khảo.
    • Quy định cụ thể thủ tục khiếu nại và giải quyết khiếu nại tại Điều 119a; xác định thời điểm phát sinh hiệu lực của đăng ký quốc tế nhãn hiệu theo hệ thống Madrid tại Khoản 8 Điều 93.

  3. Nội dung, giới hạn quyền và chuyển giao quyền sử dụng (li-xăng):

    • Rút ngắn thời hạn nhãn hiệu không được sử dụng làm căn cứ đình chỉ/chấm dứt hiệu lực văn bằng bảo hộ từ 05 năm xuống còn 03 năm liên tục, nhằm giải phóng tài nguyên nhãn hiệu không hoạt động trên thị trường.
    • Nội luật hóa Điều 18.27 CPTPP: Hợp đồng chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu (li-xăng) mặc nhiên có hiệu lực pháp lý đối với bên thứ ba kể từ ngày ký kết mà không bắt buộc phải đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ (loại bỏ nghĩa vụ đăng ký để hợp đồng có hiệu lực đối kháng).
    • Nghị định số 65/2023/NĐ-CP hướng dẫn cụ thể Khoản 4 Điều 139 nhằm hạn chế chuyển nhượng nhãn hiệu gây nhầm lẫn về nguồn gốc, chất lượng.

  4. Số liệu thực trạng đăng ký và cấp văn bằng bảo hộ:

    • Trong Quý I/2023, tổng số đơn đăng ký nhãn hiệu cả nước đạt 7.426 đơn (chiếm phần lớn khối lượng công việc tại Cục Sở hữu trí tuệ, cao gấp gần 14 lần tổng đơn của các đối tượng sở hữu công nghiệp khác cộng lại). Hà Nội dẫn đầu với 2.521 đơn (chiếm 34% cả nước), trong khi một số tỉnh miền núi phía Bắc có số lượng rất thấp: Điện Biên (1 đơn), Bắc Kạn (2 đơn), Cao Bằng (6 đơn).
    • Đăng ký qua Hệ thống Madrid: Đơn có nguồn gốc Việt Nam năm 2020 tăng hơn 150% so với năm 2015; năm 2022 Cục tiếp nhận 294 đơn (tăng 16,2% so với 253 đơn năm 2021). Đơn chỉ định vào Việt Nam trong năm 2019 đạt 7.265 đơn (tăng 27% so với năm 2018).
    • Tình hình cấp văn bằng mới: Quý I/2022, TP. Hồ Chí Minh đạt 450 giấy chứng nhận (33%), Hà Nội đạt 426 giấy chứng nhận (31%). Sang Quý I/2023, lượng văn bằng cấp mới sụt giảm mạnh do hệ thống tạm dừng trong tháng 1 để chờ văn bản hướng dẫn Luật sửa đổi năm 2022 và nâng cấp hệ thống dữ liệu.

  5. Thực trạng thực thi quyền và kiểm soát biên giới:

    • Khoản 2 Điều 216 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đã bổ sung thẩm quyền cho cơ quan Hải quan được chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan khi phát hiện căn cứ nghi ngờ hàng hóa xuất nhập khẩu là hàng giả mạo nhãn hiệu, phù hợp với Điều 18.76 CPTPP.
    • Phân tích vướng mắc giữa cam kết CPTPP (cho phép khởi tố hình sự không cần đơn yêu cầu của bị hại) với Khoản 1 Điều 226 Bộ luật Hình sự hiện hành.

Chương 3: Định hướng và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp với nhãn hiệu để thực hiện các cam kết của các hiệp định tự do thế hệ mới

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp xuất phát từ chủ trương của Đảng, khắc phục bất cập nội tại và bảo đảm tuân thủ điều ước quốc tế:

  1. Định hướng hoàn thiện pháp luật: Thể chế hóa đầy đủ đường lối, chính sách đổi mới sáng tạo; rà soát, bãi bỏ các quy định chồng chéo, không còn phù hợp với thực tiễn thương mại; đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế theo CPTPP, EVFTA và TRIPS.
  2. Kiến nghị mở rộng đối tượng bảo hộ nhãn hiệu phi truyền thống: Tiếp tục nghiên cứu lộ trình bảo hộ đối với các dạng nhãn hiệu phi truyền thống khác như nhãn hiệu mùi hương, nhãn hiệu vị giác, hình ảnh động (motion marks), đồng thời chuẩn bị cơ sở kỹ thuật và năng lực giám định chuyên biệt.
  3. Hoàn thiện chế định chấm dứt hiệu lực văn bằng do sử dụng gây sai lệch: Bổ sung quy định xử lý và chấm dứt hiệu lực đối với trường hợp chủ sở hữu sử dụng nhãn hiệu gây hiểu sai lệch cho công chúng về bản chất, chất lượng hoặc nguồn gốc địa lý của sản phẩm.
  4. Kiểm soát chặt chẽ hành vi xuất nhập khẩu và phân phối hàng hóa giả mạo nhãn hiệu: Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Hải quan, Quản lý thị trường và Công an kinh tế; sửa đổi các quy định tố tụng hình sự nhằm tạo cơ chế chủ động xử lý tội phạm xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp ở quy mô thương mại.
  5. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và chuyển đổi số: Đẩy mạnh số hóa cơ sở dữ liệu nhãn hiệu, tự động hóa quy trình thẩm định hình thức và công bố đơn; đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ thẩm định viên và cán bộ thực thi pháp luật.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả nghiên cứu chính:

    • Hệ thống hóa toàn bộ các nghĩa vụ quốc tế cốt lõi về nhãn hiệu trong 02 FTA thế hệ mới là CPTPP và EVFTA, đồng thời chỉ ra mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam trước và sau Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022.
    • Phân tích chi tiết 07 nhóm điểm mới trong quy trình xác lập quyền nhãn hiệu tại Việt Nam (nhãn hiệu âm thanh, căn cứ dụng ý xấu, thủ tục phản đối đơn 05 tháng, tạm dừng thẩm định, khiếu nại, hiệu lực đăng ký Madrid, hồ sơ sửa đổi đơn).
    • Khái quát bức tranh thực tiễn xác lập quyền thông qua số liệu thống kê: 7.426 đơn nộp Quý I/2023; cơ cấu nộp đơn tập trung cao tại Hà Nội (34%) và TP. Hồ Chí Minh; sự tăng trưởng của các đơn đăng ký quốc tế qua hệ thống Madrid (tăng hơn 150% giai đoạn 2015–2020 và đạt 294 đơn đi năm 2022).
    • Chỉ ra điểm tiến bộ trong việc xóa bỏ yêu cầu bắt buộc đăng ký hợp đồng li-xăng tại Cục Sở hữu trí tuệ để có hiệu lực đối kháng với bên thứ ba (theo Điều 18.27 CPTPP) và việc rút ngắn thời hạn không sử dụng nhãn hiệu từ 05 năm xuống 03 năm.

  • Đóng góp của đề tài:

    • So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tiếp cận Luật Sở hữu trí tuệ 2005 hoặc sửa đổi 2019, khóa luận là công trình cập nhật trực tiếp các quy định mới nhất của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 và Nghị định số 65/2023/NĐ-CP dưới lăng kính tác động từ CPTPP và EVFTA.
    • Cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn để kiến nghị hoàn thiện các điều khoản tố tụng hình sự và kiểm soát biên giới còn khoảng cách với cam kết FTA thế hệ mới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung sâu vào 02 hiệp định CPTPP và EVFTA; chưa đi sâu phân tích toàn diện các cam kết nhãn hiệu trong các hiệp định khác như UKVFTA hay RCEP. Ngoài ra, do Luật sửa đổi năm 2022 và Nghị định số 65/2023/NĐ-CP mới có hiệu lực tại thời điểm nghiên cứu, số liệu thực tiễn thi hành các quy định mới (như việc cấp văn bằng nhãn hiệu âm thanh hay giải quyết phản đối đơn theo Điều 112a) còn mang tính bước đầu.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi thực tiễn thẩm định và bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Việt Nam sau khi có các văn bản hướng dẫn chi tiết; nghiên cứu mở rộng sang cơ chế giải quyết tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số và thương mại điện tử xuyên biên giới theo các FTA.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng sử dụng: Giảng viên, học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Thương mại quốc tế, Luật Sở hữu trí tuệ; các luật sư, chuyên viên tư vấn pháp lý sở hữu công nghiệp.
  • Phần nội dung có giá trị tham khảo cao:
    • Phần phân tích, đối chiếu từng điều khoản của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 với Chương 18 CPTPP và Chương 12 EVFTA tại Chương 2.
    • Bảng so sánh các biện pháp thực thi quyền sở hữu trí tuệ giữa CPTPP và EVFTA.
    • Hướng dẫn và lưu ý về thủ tục nộp đơn trực tuyến, thủ tục phản đối đơn và hiệu lực của hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng nhãn hiệu (li-xăng) trong hoạt động thực tiễn của doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 đã thay đổi định nghĩa và điều kiện bảo hộ nhãn hiệu như thế nào để tương thích với Hiệp định CPTPP?
Khoản 1 Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 đã bổ sung quy định cho phép bảo hộ "dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa", bên cạnh các dấu hiệu nhìn thấy được truyền thống (chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ba chiều). Quy định này đáp ứng cam kết tại Điều 18.18 Hiệp định CPTPP, loại bỏ yêu cầu bắt buộc nhãn hiệu phải là dấu hiệu "nhìn thấy được" đối với mọi trường hợp.

2. Hiệu lực đối kháng với bên thứ ba của hợp đồng chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu (li-xăng) được quy định như thế nào sau khi thực thi CPTPP?
Căn cứ Điều 18.27 Hiệp định CPTPP và các quy định sửa đổi tương ứng trong Luật Sở hữu trí tuệ, hợp đồng chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu mặc nhiên có giá trị pháp lý và hiệu lực đối với bên thứ ba kể từ thời điểm ký kết mà không bị ràng buộc bởi điều kiện phải đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ. Điều này giúp tôn trọng quyền tự do ý chí của các bên, giảm thiểu chi phí và thời gian thực hiện thủ tục hành chính.

3. Thời gian không sử dụng nhãn hiệu làm căn cứ chấm dứt hiệu lực văn bằng bảo hộ được sửa đổi ra sao trong Luật Sở hữu trí tuệ 2022?
Khoảng thời gian nhãn hiệu không được chủ sở hữu hoặc người được ủy quyền sử dụng liên tục để làm căn cứ bị bên thứ ba yêu cầu chấm dứt hiệu lực văn bằng bảo hộ đã được rút ngắn từ 05 năm xuống còn 03 năm liên tục. Quy định này giúp giải phóng các nhãn hiệu không còn hoạt động trên thực tế, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mới tiếp cận và đăng ký nhãn hiệu kịp thời.

4. Cơ chế phản đối đơn đăng ký nhãn hiệu theo Điều 112a Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 có điểm gì khác so với việc lấy ý kiến người thứ ba trước đây?
Trước đây, ý kiến bằng văn bản của người thứ ba chỉ đóng vai trò là nguồn thông tin tham khảo trong quá trình thẩm định đơn. Theo Điều 112a mới, bất kỳ người thứ ba nào cũng có quyền chính thức phản đối việc cấp văn bằng trong thời hạn 05 tháng kể từ ngày đơn được công bố; cơ quan quản lý nhà nước (Cục Sở hữu trí tuệ) phải thụ lý và xử lý ý kiến phản đối theo một trình tự, thủ tục độc lập tương tự như thủ tục chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực văn bằng.

5. Căn cứ "dụng ý xấu" được đưa vào Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 nhằm giải quyết vấn đề gì trong thực tiễn đăng ký nhãn hiệu?
Quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 117 và Điểm a Khoản 1 Điều 96 coi việc nộp đơn với "dụng ý xấu" (như nộp đơn để trục lợi, bán lại nhãn hiệu cho chủ sở hữu đích thực, đầu cơ nhằm hạn chế cạnh tranh) là căn cứ trực tiếp để từ chối cấp văn bằng bảo hộ hoặc hủy bỏ hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Quy định này khắc phục khoảng trống pháp lý trước đây khi chỉ có thể xem xét tư cách quyền sau khi đã cấp văn bằng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Thu Uyên đã phân tích toàn diện tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới—trọng tâm là CPTPP và EVFTA—đối với hệ thống pháp luật bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu tại Việt Nam. Công trình làm rõ những bước tiến lập pháp quan trọng trong Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 từ việc mở rộng đối tượng bảo hộ (nhãn hiệu âm thanh), cải cách thủ tục xác lập quyền, giải phóng hợp đồng li-xăng khỏi nghĩa vụ đăng ký bắt buộc, cho đến việc tăng cường thẩm quyền kiểm soát biên giới của Hải quan. Các kiến nghị và luận điểm được xây dựng trên cơ sở đối chiếu điều ước quốc tế và số liệu thực tiễn, đóng góp tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác nghiên cứu và hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.