CHƯƠNG 1. SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HÓA TRONG DẠY HỌC LICH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHO THONG - LÍ LUẬN VÀ THỰC TIEN 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.1 Các công trình đã nghiên cứu Nhắc vé sử dụng DSVH day học môn LS nói riêng. cho đến hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu nhằm góp phan nâng cao chất lượng day học bộ môn. Đề thực hiện đề tài nghiên cứu, việc điểm qua những công trình đã công bỗ có liên quan là điều cần thiết.
Vẻ phương pháp dạy học môn LS phải ké đến đầu tiên là cuốn sách Sơ thảo Phương pháp dạy - hoc LS ở trường phô thông cấp II - III của tác giả Lê Khắc Nhãn, Hoàng Trọng Hanh, Hoàng Triều lần đầu được nhà xuất bản (Nxb) Giáo dục ấn hành năm 1961, đây là tai liệu đầu tiên, đặt nền móng cho bộ môn lí luận và phương pháp DHLS ở Việt Nam. Từ năm 1966 cho bộ sách “Phuong pháp dạy — học LS” do Phan Ngọc Liên chủ biên đã bồ sung, tái bản nhiều lần, phát triển qua các năm 1976, 1978, 1980, 1981, 2002, 2003, 2017. Trong ấn phẩm mới nhất năm 2017, quyên “Phuong pháp DHLS tập I” của 3 tac giả Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Dinh Tùng, chương V. Hình thành tri thức LS cho HS tác gia han một nội dung trình bày “việc tao biểu tượng có vai trò.
vi trí quan trọng trong học tập LS ở trường phố thông" (Phan Ngọc Liên et al.148), trong đó có nêu “sur dung tải liệu hiện vật (di vật khảo cổ, những công trình kién trúc nghệ thuật, các di tích ở địa phương) dé tạo cho HS biểu tưởng cụ thể về đời song của con người” là một trong tám biện pháp su phạm đẻ tạo biểu tượng cho HS. Trong chương VII, các tác giả cũng nêu rõ giáo dục ý thức tôn trọng, phát huy nền văn hóa dân tộc và tiếp nhận tỉnh hoa văn hóa nhân loại là một trong những nội dung cần GD thé hệ trẻ. Giáo trình *Phương pháp DHLS tập 2” của các tac giả cũng có han một chương XIV đề cập “vai trò, ý nghĩa và các hình thức hoạt động ngoại khóa trong DHLS", theo đó tác gia khăng định hình thức tham quan LS (học tập ở bảo tàng hoặc thực địa tại các di tích LS ở địa phương) có vai trò quan trọng trong day học LS ở trường THPT, nêu rõ “hing cuộc tham quan phục vụ trực tiếp HỘI dung bài học noi khóa” (Phan Ngọc Liên et al. Đây là nguồn tài liệu quý mang tính định hướng bước dau dé tác giả đi sâu làm rõ những van dé lí luận va đề xuất các biện pháp sử dụng hiệu quả các DSVH trong DHLS ở trường THPT.
lacéplép với tài liệu Phương pháp và kĩ thuật lên lớp trong 8 trường pho thông, Tập 1, Nxb GD đã đề cập đến các van đề chung về phương pháp, kĩ thuật, giúp GV có thể tiến hành hoạt động lên lớp ở trường THPT một cách hiệu quả. Song, tác giả cũng nghiên cứu khá kỹ về những bài học ngoài lớp. Trong đó, tac giả đã đề cập khá chi tiết về các hình thức và biện pháp khi tiến hành giờ học tại thực địa nhằm giúp HS hiểu hơn về những giá trị của cuộc sông. Nội dung này đã giúp tác giả suy nghĩ về các biện pháp tô chức hoạt động tham quan LS tại các DSVH 6 địa phương trong day học bộ môn LS ở trường THPT, cụ thê là qua CDHT LS 10.
Năm 2006, tac giả Nguyễn Thị Côi với quyên Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu qua DHLS ở trường phổ thông, Nxb đại học sư phạm ấn hành đã trình bảy một số con đường biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn LS, qua đó đi sâu vào giới thiệu phân tích bài học LS trong thực tiễn giảng day. Đây là một tài liệu quý giá cung cấp một nên tang lí thuyết về các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả DHLS ở trường THPT. Tải liệu cũng góp phân cơ sở lí luận cho đẻ tải nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp sử dụng DSVH có hiệu quả vào công tác giảng dạy hiện nay. Năm 2007, tác giả Nguyễn Thành Nhân với luận án Tiền si (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) “Sir dung tài liệu LS địa phương trong dạy học LS Việt Nam giai đoạn 1919 - 1975 ở trường THPT Thừa Thiên Huế” đề cập đến vẫn đề sử dụng tài liệu LS địa phương trong day học LS dân tộc, qua đó khai thác tài liệu cũng như đưa ra các biện pháp sử dụng tài liệu LS địa phương trong dạy học LS Việt Nam giai đoạn 1919-1975 ở trường THPT Thừa Thiên Huế.
Đây cũng lả nguồn tải liệu hữu ích định hướng tác giả đưa ra những dé xuất tiễn hành tô chức hoạt động tham quan LS tại các DSVH ở địa phương trong đề tải này. Năm 2008, nhóm tác giả Nguyễn Cảnh Minh, Đỗ Hồng Thái và Hoàng Thanh Hải với quyền giáo trình Phương pháp nghiên cứu và biên soạn LS địa phương. Các tac giả đã khang định việc sử dụng tải liệu văn hóa truyền thống địa phương tạo nên một trạng thái tâm lý đặc biệt, giúp HS hiệu một cách sinh động quá khứ LS qua những tài liệu, hiện vật thu được. Ngoải ra, các tác giả còn khăng định vị trí, vai trò của thực hành LS địa phương và đưa ra những biện pháp hướng dẫn thực hành nghiên cứu, biên soạn LS địa phương góp phần gắn bó giữa trường học với địa phương nơi trường đóng một cách hiệu quả.
Đây sẽ là những định hướng khoa học giúp tôi đưa ra những biện pháp tô chức hoạt động tham quan LS tại các DSVH ở địa phương mang tính khả thi hon. 9 Trong năm 2013, Bộ Giáo dục và Đảo tạo phôi hợp với Bộ Văn hóa Thé thao va Du lịch ban hành Công văn số 73/HD - BGD&ĐT - BVHTTDL (16/01/2013) về việc hướng dan “Sử dung DSVH trong dạy học ở trưởng phố thông, trung tâm GDTT”, trong đó nêu rõ mục đích, yêu cầu của việc sử dụng DSVH trong day học LS cũng như đưa ra các phương thức và hướng dẫn cách thức tô chức đạy học có sử dụng DSVH nhằm hình thành va nâng cao ý thức tôn trọng, giữ gìn, phát huy những giá trị của DSVH; rén luyện tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong đôi mới phương pháp học tập và rèn luyện; góp phan nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, phát hiện, bồi đưỡng năng khiếu, tài năng của HS. Cũng trong năm 2013, Bộ Giáo đục và Dao tạo phối hợp với Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã biên soạn tài liệu tập huan Sứ dụng DSVH trong day học ở trưởng phổ thông, trong đó có môn LS. Tài liệu đã dé cập những van dé chung DSVH như khái niệm.
đặc điểm, phân loại di sản, ý nghĩa của di sản với hoạt động dạy học, GD pho thong, cac hình thức tổ chức va phương pháp sử dung DSVH trong dạy học. đồng thời lay vi dụ minh họa thiết kế một số bài học cụ thé ở hai cấp trung học cơ sở và THPT. Đây sẽ là những định hướng khoa học giúp tác giả đưa ra những biện pháp sử dụng DSVH dạy học chuyên dé 10.2 mang tính khả thi hơn. Đây là nguồn tài liệu hữu ích góp phan làm cơ sở lí luận về một số khái niệm.
phân loại, ý nghĩa của DSVH cho dé tài khóa luận này. Trong năm này (2013), tác giả Nguyễn Thị Thanh Liễu cũng có luận văn Thạc sĩ ở Trường Đại học sư phạm Hà Nội với đề tài “Sứ dung DSVH ở địa phương trong dạy học LS Việt Nam lớp 10 THPT tinh Bắc Ninh” trình bay lí luận phương pháp day hoc LS về việc sử dụng DSVH trong day học LS ở trường THPT, thực trang của việc sử dụng DSVH trong day học LS ở các trường THPT tinh Bắc Ninh; thông qua LS lớp 10 (Chương trình chuẩn) xác định những DSVH ở địa phương có thé sử dung được trong day học nhằm dé xuất một số biện pháp dé nâng cao hiệu quả bài học. Đây là một trong những nguồn tài liệu thiết thực liên quan đến van đẻ sử dụng DSVH trong DHLS ở trường THPT, góp phan làm củng có cơ sở lí luận và thực tiễn cho dé tài nghiên cứu. Năm 2014, tác giả Nguyễn Tiến Dũng có luận văn Thạc sĩ với đề tài “Ste dung tai liệu DSVH vật thé ở địa phương trong DHLS Việt Nam lớp 10 THPT tinh Hai Dương).
Bài viết trình bày cơ sở lí luận va thực tiến của việc sử dụng tài liệu DSVH vật thê ở địa phương, qua đó cũng đề cập vẻ các biện pháp sử dụng tài liệu phù hợp trong quá trình DHLS. Đây là nguồn tài liệu hữu ich, làm cơ sở cho việc nghiên cứu dé tài phong phú 10 hơn cũng như giúp tac giá dé xuất biện pháp phù hợp dé khai thác str dụng tài liệu DSVH phục vụ CDHT LS 10.2 theo CTGDPT hiện nay. Năm 2014, nhóm tac giả Graga Magro, Joaquim Ramos de Carvalho và Maria José Marcelino có công bố khoa học “/mproving history learning through cultural heritage, local history and technology” (Cai thiện việc hoc LS thông qua DSVH, LS địa phương va công nghệ) tại Hội nghị quốc tế về học tập trên thiết bị di động lan thứ 10 (10th International Conference Mobile Learning), bài viết có đoạn “Cultural assets and heritage are therefore pedagogically important as they are significant consolidation and implementation learning means that make teaching less bookish and more alive, giving meaning to learning too”, đây là một khăng định cho thấy tam quan trọng của việc sử dụng DSVH trong học tap LS, thiết bị công nghệ trong thời đại 4.0 trong DHLS trở thành công cụ thiết thực nhằm nâng cao chất lượng day học, giúp HS có cái nhìn chân thật, sinh động hơn khi tìm hiểu về DSVH. Cũng trong năm 2014, nhóm tác giả Lưu Trần Tiêu, Nguyễn Hữu Toàn, Nguyễn Quốc Hùng ra mắt quyền sách “Con đường tiếp cận DSVH Việt Nam” của Nxb Văn hoá dân tộc.
Quyền sách là tập hợp những bai nghiên cứu của nhiều tác giả từ nhiều góc độ tiếp cận khác nhau đã khám phá ra nhiều điều “ngưng dong” trong “kho tang” DSVH Việt Nam tập trung trên ba van dé chính: văn hóa phi vật thê. văn hóa vật thé, bảo tang (thiết chế văn hóa lưu giữ và tô chức việc phát huy giá trị DSVH). Trong đó, vẫn đề về giữ gìn và phát huy bản lĩnh, bản sắc dân tộc của văn hóa được các tác giả nghiên cứu, phân tích cụ thé trong các bài viết.