CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ CHUYỂN ĐỔI SỐ KHỐI KHDN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận chung về dự án đầu tư 1.1 Khái niệm về dự án đầu tư Theo khoản 4 Điều 3 Luật Đầu tư 2020: “Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định.” Dự án đầu tư được xem là một quá trình bao gồm các hoạt động từ việc lập kế hoạch, chuẩn bị vốn, triển khai thực hiện đến khi hoàn thành và đưa vào khai thác. Mục đích chính của dự án đầu tư là tạo ra giá trị kinh tế hoặc xã hội nhất định”.2 Phân loại dự án đầu tư Trong đó, theo khoản 5, 6 và 7 Điều 3 Luật Đầu tư 2020 quy định về các loại dự án đầu tư như sau: “Dự án đầu tư mở rộng là dự án đầu tư phát triển dự án đầu tư đang hoạt động bằng cách mở rộng quy mô, nâng cao công suất, đổi mới công nghệ, giảm ô nhiễm hoặc cải thiện môi trường. Dự án đầu tư mới là dự án đầu tư thực hiện lần đầu hoặc dự án đầu tư độc lập với dự án đầu tư đang hoạt động. Dự án đầu tư khởi nghiệp sáng tạo là dự án đầu tư thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh.” Trên thực tế, dự án đầu tư có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu, phạm vi hoạt động, nguồn vốn và tính chất sở hữu.
Việc phân loại này đóng vai trò quan trọng trong công tác lập kế hoạch, triển khai và đánh giá hiệu quả đầu tư, giúp doanh nghiệp và các tổ chức tài chính đưa ra quyết định phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn. Đặc biệt, trong lĩnh vực ngân hàng, việc phân loại dự án đầu tư có thể hỗ trợ ngân hàng tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả hoạt động và 4 giảm thiểu rủi ro trong quá trình triển khai các dự án chuyển đổi số. Phân loại theo mục đích đầu tư Trước hết, dựa trên mục đích thực hiện, các dự án đầu tư có thể được chia thành ba loại chính bao gồm dự án đầu tư mới, dự án đầu tư mở rộng và dự án đầu tư đổi mới công nghệ: Dự án đầu tư mới là các dự án được triển khai lần đầu tiên, chưa có tiền lệ hoặc cơ sở hạ tầng trước đó. Đây thường là những dự án có quy mô lớn, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tài chính, nhân sự và công nghệ.
Trong lĩnh vực ngân hàng, một ví dụ điển hình là việc VPBank đầu tư phát triển nền tảng ngân hàng số VPBank NEO, nhằm cung cấp một hệ sinh thái tài chính toàn diện cho khách hàng. Dự án này đòi hỏi nguồn vốn lớn để xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ, triển khai các biện pháp bảo mật dữ liệu tiên tiến và đào tạo đội ngũ nhân sự chuyên môn cao. Dự án đầu tư mở rộng là các dự án được triển khai trên cơ sở một dự án đã có sẵn, nhằm tăng quy mô hoạt động, cải thiện năng lực vận hành hoặc nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Các dự án này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa lợi thế cạnh tranh, mở rộng thị phần và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực hiện có.
Chẳng hạn như việc hiện nay các ngân hàng đã đầu tư mở rộng hệ thống ngân hàng số bằng cách bổ sung các tính năng như mở tài khoản trực tuyến không cần đến quầy giao dịch, phát hành thẻ tín dụng nhanh chóng qua ứng dụng di động và tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo vào quy trình duyệt khoản vay. Dự án đầu tư đổi mới công nghệ tập trung vào việc nâng cấp, thay thế hoặc ứng dụng công nghệ mới vào hệ thống hoạt động nhằm nâng cao năng suất, giảm chi phí vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Trong lĩnh vực ngân hàng, việc đầu tư vào công nghệ AI để tự động hóa quy trình phê duyệt tín dụng hay sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích hành vi khách hàng là những minh chứng cụ thể của loại hình đầu tư này. Phân loại theo lĩnh vực hoạt động Dựa trên lĩnh vực hoạt động, dự án đầu tư có thể chia thành ba loại chính bao gồm dự án đầu tư trong lĩnh vực sản xuất, dịch vụ và công nghệ.
Dự án đầu tư trong lĩnh vực sản xuất thường liên quan đến việc xây dựng nhà máy, mở rộng dây chuyền sản xuất hoặc hiện đại hóa thiết bị để nâng cao năng suất. Mặc dù ngành ngân hàng không thuộc lĩnh vực sản xuất trực tiếp, nhưng việc đầu tư 5 vào hệ thống máy chủ, trung tâm dữ liệu hoặc phát triển phần mềm nội bộ cũng có thể được xem là một phần trong danh mục đầu tư sản xuất của ngân hàng. Dự án đầu tư trong lĩnh vực dịch vụ tập trung vào việc mở rộng, nâng cấp hoặc phát triển các dịch vụ mới nhằm đáp ứng nhu cầu khách hàng và nâng cao trải nghiệm người dùng. Trong lĩnh vực ngân hàng, việc triển khai dịch vụ ngân hàng số, nâng cấp hệ thống chăm sóc khách hàng tự động hoặc phát triển các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt là những minh chứng tiêu biểu của loại hình dự án này.
Dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghệ hướng đến việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu suất hoạt động và tối ưu hóa quy trình. Chính bởi nguyên do này mà các ngân hàng đang đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ blockchain để bảo mật giao dịch, ứng dụng AI vào quản lý rủi ro và triển khai các nền tảng phân tích dữ liệu thời gian thực để tối ưu hóa danh mục sản phẩm. Phân loại theo nguồn vốn huy động Dự án đầu tư cũng có thể phân loại dựa trên nguồn vốn huy động, bao gồm: dự án đầu tư công, dự án đầu tư tư nhân và dự án đầu tư có vốn nước ngoài (FDI - Foreign Direct Investment). Trước hết, đối với dự án đầu tư công là những dự án được triển khai bởi Nhà nước, sử dụng nguồn vốn từ ngân sách hoặc các quỹ đầu tư công.
Các dự án này thường liên quan đến phát triển cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục và dịch vụ công. Còn đối với dự án đầu tư tư nhân sẽ do doanh nghiệp hoặc cá nhân thực hiện với mục tiêu kinh doanh nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Trong lĩnh vực ngân hàng, các dự án đầu tư phát triển ngân hàng số thường là dự án tư nhân với sự tài trợ từ nguồn vốn của ngân hàng hoặc các nhà đầu tư tư nhân. Cuối cùng, đối với dự án đầu tư có vốn nước ngoài (FDI) là các dự án có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.
Trong ngành ngân hàng, FDI đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn và chuyển giao công nghệ, giúp các ngân hàng trong nước có cơ hội tiếp cận những mô hình tài chính tiên tiến trên thế giới. Phân loại theo tính chất sở hữu Thứ nhất là dự án đầu tư trong nước, đây là các dự án do doanh nghiệp hoặc tổ chức trong nước thực hiện, sử dụng nguồn vốn nội địa và tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam. Thứ hai, dự án đầu tư nước ngoài là các dự án do doanh nghiệp hoặc tổ chức nước ngoài thực hiện tại Việt Nam, hoặc do doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài. Thứ ba, dự án hợp tác công - tư (PPP) là mô hình hợp tác giữa Nhà nước và 6 doanh nghiệp tư nhân nhằm triển khai các dự án có lợi ích công cộng, điển hình như các dự án xây dựng hạ tầng tài chính số, phát triển mạng lưới thanh toán điện tử hoặc nâng cấp hệ thống an ninh tài chính.
Phân loại theo quy mô dự án Đối với phân loại theo quy mô dự án, dự án đầu tư cũng có thể được phân loại theo quy mô vốn đầu tư, bao gồm: dự án nhỏ, dự án vừa và dự án lớn. Dự án nhỏ có tổng vốn đầu tư dưới 50 tỷ đồng, thường là các dự án cải tiến quy trình hoặc mở rộng dịch vụ ở quy mô nhỏ. Dự án vừa có tổng vốn đầu tư từ 50 - 500 tỷ đồng, bao gồm các dự án mở rộng quy mô hoạt động, đầu tư vào công nghệ hoặc phát triển sản phẩm mới. Dự án lớn có tổng vốn đầu tư trên 500 tỷ đồng, thường liên quan đến phát triển hạ tầng, mở rộng mạng lưới hoạt động trên phạm vi rộng.
Chẳng hạn, VPBank đã đầu tư hơn 4.500 tỷ đồng vào việc nâng cấp hệ thống Core Banking và phát triển nền tảng ngân hàng số, đây là một dự án lớn mang lại giá trị chiến lược lâu dài cho ngân hàng.3 Vai trò và đặc điểm của dự án đầu tư a. Vai trò của dự án đầu tư Dự án đầu tư giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của một nền kinh tế, một ngành hoặc một doanh nghiệp. Đây không chỉ là công cụ để hiện thực hóa các kế hoạch kinh doanh mà còn là động lực chính để mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, gia tăng năng lực cạnh tranh và tạo ra giá trị gia tăng trong dài hạn. Đối với các ngân hàng thương mại, các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án liên quan đến chuyển đổi số, đóng góp lớn vào sự phát triển bền vững, nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.
Trước hết, đối với nền kinh tế, dự án đầu tư đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc huy động và phân bổ nguồn lực một cách hợp lý. Các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng, công nghệ, tài chính hoặc dịch vụ đều góp phần nâng cao năng suất lao động, tạo việc làm và mở rộng thị trường. Các dự án đầu tư không chỉ giúp kích thích các ngành công nghiệp liên quan mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa, từ đó thúc đẩy nền kinh tế phát triển một cách toàn diện. Xét riêng trong ngành ngân hàng, các dự án này sẽ giúp cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính của người dân và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện (financial inclusion).
