CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH LỄ HỘI VÀ LỄ HỘI HOA 1. Cơ sở lý luận về loại hình du lịch lễ hội 1. Khái niệm Lễ hội Không ai biết lễ hội ra đời từ bao giờ nhưng do sự khác biệt về văn hóa vùng miền đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau về hình thái sinh hoạt văn hóa này. Sau đây là một số khái niệm điển hình về “Lễ hội”: Khái niệm Lễ hội mới chỉ xuất hiện cách đây không lâu.
Theo gốc từ Hán Việt, “Lễ hội”được kết hợp từ hai yếu tố, trong đó “lễ”là những quy tắc ứng xử, cách thức cúng tế, nghi thức tôn giáo; “hội”là cuộc vui, đám vui đông người. [1] Trong cuốn “Lễ hội Việt Nam trong sự phát triển du lịch”, tác giả Dương Văn Sáu đã đưa ra khái niệm về lễ hội: “Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng diễn ra trên một địa bàn dân cư trong thời gian và không gian xác định; nhằm nhắc lại một sự kiện, nhân vật lịch sử hay huyền thoại; đồng thời là dịp để biểu hiện cách ứng xử văn hóa của con người với thiên nhiên - thần thánh và con người trong xã hội”. [2, 35] Hay trong cuốn “Địa lý du lịch”, tác giả Nguyễn Minh Tuệ cho rằng: “Lễ hội là một loại sinh hoạt văn hóa tổng hợp hết sức đa dạng và phong phú, là một kiểu sinh hoạt tập thể của nhân dân sau thời gian lao động mệt nhọc hoặc là một dịp để con người hướng về một sự kiện lịch sử trọng đại: ngưỡng mộ tổ tiên, ôn lại truyền thống hoặc là để giải quyết những nỗi âu lo, những khao khát, ước mơ mà cuộc sống thực tại chưa giải quyết được”. [3, 67] Tác giả Hoàng Phê cũng đã đưa ra khái niệm về lễ hội như sau: “Lễ hội là cuộc vui chung có tổ chức, có các hoạt động lễ nghi mang tính văn hóa truyền thống”.
[1] Nhà nghiên cứu văn hóa Ngô Đức Thịnh cũng đã định nghĩa: “Lễ hội là một hiện tượng văn hóa dân gian tổng thể, được hình thành trên cơ sở một nghi Sinh viên: Phạm Thị Phương - Lớp VH1802 Page 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG lễ, tín ngưỡng nào đó, được tiến hành theo định kỳ, mang tính cộng đồng, thường là cộng đồng làng”. [1] Đó là những định nghĩa khác nhau của các tác giả trong nước. Còn trong tiếng La tinh, “lễ hội”xuất xứ từ từ “Festum”, nghĩa là sự vui chơi, sự vui mừng của công chúng. [1] Theo tiếng Anh, lễ hội là Festival, chỉ một loại diễn xướng, thu hoạch một mùa vụ đặc biệt, hay một khoảng thời gian của một hoạt động có tính thiêng liêng và/hoặc thế tục.
[1] Tác giả Alassandro Falassi đã nhận định rằng: “Lễ hội là hoạt động kỷ niệm định kỳ biểu thị thế giới quan của một nền văn hóa hay nhóm xã hội thông qua hành lễ, diễn xướng nghi lễ và trò chơi truyền thống”. [1] Như vậy từ tất cả các quan điểm trên ta thấy: “Lễ hội”là một hình thức sinh hoạt tổng hợp bao gồm các mặt tinh thần và vật chất, là một hình thức sinh hoạt tập thể của nhân dân sau những ngày lao động vất vả, hoặc là một dịp để mọi người có thể tề tựu, tập trung lại để cùng nhau sống cuộc sống văn hóa cộng đồng, hoặc liên quan đến những sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân, hoặc chỉ đơn thuần là những hoạt động có tính chất giải trí. Tuy nhiên ngoài ý nghĩa chứa những yếu tố văn hóa truyền thống ra thì phạm vi nội dung của nó không khuôn cứng mà hết sức linh hoạt, luôn luôn được bổ sung bởi những yếu tố văn hóa mới. Khái niệm du lịch lễ hội và du lịch lễ hội hoa Du lịch trong những năm gần đây có những bước phát triển mạnh mẽ, là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của nền kinh tế quốc dân.
Đất nước ta được đánh giá là nước có tiềm năng về du lịch, trong đó lễ hội được xem như một bộ phận cấu thành tiềm năng ấy. Cùng với sự đổi thay nhiều mặt của đất nước trong xu hướng toàn cầu hóa, du lịch lễ hội phát triển một cách nhanh chóng và đạt được nhiều thành công bởi sự đầu tư có tổ chức, bài bản. Sinh viên: Phạm Thị Phương - Lớp VH1802 Page 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG Du lịch lễ hội là một trong những dạng tiêu biểu và đang phát triển mạnh của lễ hội hiện đại. Du lịch lễ hội còn được gọi là liên hoan du lịch - là thời điểm diễn ra các hoạt động du lịch tập trung trên một địa bàn cụ thể.
Với ngành Du lịch, lễ hội là một sản phẩm văn hoá đặc biệt. Ngành Du lịch càng phát triển, càng gắn kết với lễ hội truyền thống. Tự thân ngành Du lịch trong bước đường phát triển của mình tự tìm đến với loại sản phẩm văn hóa đặc biệt này. Du lịch lễ hội là lễ hội văn hóa do các tổ chức, các đơn vị trong ngành du lịch phối hợp cùng với các cơ quan chức năng hoặc cơ quan trong ngành văn hóa thông tin đứng ra tổ chức.
Đây là hình thức hoạt động văn hóa xã hội tổng hợp thông qua việc tổ chức khai thác các giá trị nhiều mặt đặc biệt là giá trị kinh tế từ các hoạt động của lễ hội qua con đường du lịch, mang nội dung văn hóa sâu sắc. Tuy là hình thức sinh hoạt văn hoá mới mang đậm yếu tố kinh tế, văn hoá xã hội nhưng du lịch lễ hội luôn tiếp thu, kế thừa nhằm phát triển, hoàn thiện và nâng cao những giá trị, thành tựu của nền văn hóa dân tộc, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của đông đảo các tầng lớp nhân dân trong xã hội. Tác giả Dương Văn Sáu viết trong cuốn “Lễ hội Việt Nam”: “Du lịch lễ hội là việc tổ chức các tour du lịch tới các địa phương trên khắp miền đất nước trong một khoảng thời gian nhất định trong năm mà thời gian đó trùng với thời gian mở hội của địa phương. Hoạt động này giúp cho du khách tìm hiểu và thẩm nhận những giá trị thông qua hoạt động lễ hội của địa phương gọi là du lịch lễ hội”.
[2, 274] Nhìn dưới góc độ kinh doanh, du lịch lễ hội hay Festival là nơi tạo cơ hội cho mọi người, mọi tầng lớp khác nhau trao đổi, mua bán các sản phẩm hàng hoá, tham quan du lịch trong khu vực tổ chức du lịch lễ hội, làm việc và tìm việc, tạo công ăn việc làm, quảng bá hình ảnh của cá nhân, tổ chức, cơ quan, đơn vị, địa phương, của khu vực hay quốc gia. Những năm gần đây, xuất hiện nhiều lễ hội hoa, thu hút sự tham gia của nhiều du khách, từ đó hình thành nên một loại hình du lịch lễ hội đặc biệt là du Sinh viên: Phạm Thị Phương - Lớp VH1802 Page 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG lịch lễ hội hoa. Có thể nói du lịch lễ hội hoa là một dạng sự kiện được tổ chức quy mô, thường được tổ chức nhằm tôn vinh những người, địa phương trồng hoa, hoặc loài hoa biểu tượng cho một địa danh nào đó [11]. Thông qua việc tổ chức lễ hội hoa còn thể hiện nét văn hóa tâm linh trong đời sống tinh thần, cầu nguyện sự bình an và may mắn, hoặc mang biểu tượng của tình yêu vĩnh cửu, đơn giản hơn là thể hiện sự yêu thích, quý trọng nâng niu các loài hoa của con người.
Mối quan hệ giữa lễ hội và du lịch Lễ hội và du lịch có quan hệ tương hỗ rất chặt chẽ. Du lịch dựa vào lễ hội và ngược lại lễ hội cũng cần có du lịch để có thêm điều kiện tương tác và phát triển. Tác động tích cực: Trong Pháp lệnh Du lịch được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua nêu rõ: “Nhà nước Việt Nam xác định du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp quan trọng, mang nội dung văn hóa sâu sắc, có tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao; phát triển du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng của nhân dân và khách du lịch quốc tế, góp phần nâng cao dân trí, tạo việc làm và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”. Trong điều kiện kinh tế hiện nay, mùa lễ hội cũng là mùa du lịch, vì thế đã tạo nên hình thức du lịch lễ hội kéo theo sự phát triển của ngành kinh tế du lịch.
[6] Phát triển loại hình du lịch lễ hội đã mang đến cho địa phương có lễ hội một nguồn lợi kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương từ các hoạt động dịch vụ như: dịch vụ lưu trú, dịch vụ phục vụ ăn uống, bán hàng hóa, đồ lưu niệm. Nhân dân vùng có lễ hội vừa có dịp quảng bá hình ảnh về văn hóa, đời sống mọi mặt của địa phương mình, vừa được giao lưu học hỏi tinh hoa văn hóa từ phía du khách. Du lịch cũng mang đến cho các lễ hội một sắc thái mới, một sức sống mới, mang đến môi trường, điều kiện để trưng bày, phô diễn những giá trị hàm Sinh viên: Phạm Thị Phương - Lớp VH1802 Page 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG chứa trong lễ hội. Thông qua các hoạt động nội tại của mình, lễ hội được hoạt động du lịch kiểm chứng, thẩm định, từ đó rút ra được bài học để tự đổi mới, điều chỉnh lễ hội phù hợp với điều kiện mới.
Như vậy, sự phát triển của du lịch, của lễ hội đã tạo ra sức mạnh tổng hợp mà từ đó các loại hình văn hóa được chung đúc, tạo ra một sắc thái mới và động lực mới, mở ra thế và lực mới cho địa phương. Tác động tiêu cực: Do lễ hội thường diễn ra vào một khoảng thời gian nhất định, nên điều này đã tạo thành tính thời vụ trong du lịch lễ hội, làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh du lịch. Vì thế mà cần phải có những biện pháp tác động nhằm khắc phục được tính thời vụ, kéo dài thời gian lưu trú của du khách trong thời gian diễn ra lễ hội. Bên cạnh đó, các trò chơi trong phần hội ở các lễ hội hiện nay không có sự khác biệt, mà tương đối giống nhau gây ra sự nhàm chán, khó giữ chân du khách.
Về phía hoạt động du lịch với đặc thù riêng dễ làm biến dạng các lễ hội truyền thống.
