MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn để tài : Dia Lí học thực chất là một môn học cực kì hấp dẫn và lí thú bởi nó có liên quan đến rất nhiều mặt trong đời sống thực tế : từ tự nhiên đến kính tế xã hội, từ địa phương đến vùng, quốc gia, khu vực và thế giới, từ Trái Đất đến vũ trụ, từ cổ xưa đến hiện đại. Thế nhưng có một sự thật đáng buồn là từ trước đến nay Địa Lí vẫn luôn bị xem như một môn học có vai trò kém quan trọng trong số các bộ môn được giảng dạy trong nhà trường phổ thông. Vì sao như vậy ??2 Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng tựu trung lại vấn để này đã và đang gây nhiều nhức nhối cho giới quan tâm và những người có trách nhiệm.
Chính vì vậy mà gắn đây người ta đã liên tục cải cách nôi dung sách giáo khoa, rất nhiều hội thảo về đổi mới phương pháp day học trong nhà trường phổ thông cũng đã diễn ra nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Và một trong những giải pháp được quan tâm đó là ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy một cách có chọn lọc nhằm khơi gợi hứng thú và sự quan tâm thực sự của học sinh đối với môn học này. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, cụ thể hơn là áp dung tri thức tử một số mạng thông tin hay phẩn mềm chuyên biệt vào giảng dạy đã đem lại những thành công nhất định, đáng khích lệ. Trong đó phần mềm Microsoft Encarta Reference Library 2004 và mạng thông tin toàn cẩu International Network (từ đây xin được gọi tắt là Encarta và Internet) đã thực sự chứng tỏ được hiệu quả lớn lao của nó với một khối lượng thông tin khổng lổ, cực kì phong phú, đa dạng, cả về chủng loại lẫn tính nắng sử dụng.
Song song đó, hiện nay đang diễn ra quá trình đổi mới để nâng cao chất lượng day và học Địa Lí, cụ thể là chương trình thí điểm đổi mới sách giáo khoa và phương pháp day học các cấp lớp của bắc Trung học. Sách giáo khoa được đổi mới đã tạo ra một tiền để vô cùng thuận lợi cho người day và người học, tuy nhiên nguồn tài liệu để tham khảo, mở rong, nâng cao kiến thức còn tương đối han chế, Các tranh ảnh, mô hình, bản - biểu đổ. chưa đa dang, mau sắc và chủng loại chưa phong phú, hấp dẫn, lại thiếu những thông tin tham khảo bên SVTH : Nguyễn Thị Thanh Dung 4 -^ Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Th.S Nguyễn Thị Kim Liên ngoài, buộc giáo viên và học sinh phải tìm kiếm thêm tư liệu và các phương tiện day học hỗ trợ khác. Nhìn chung, công việc tìm kiếm tương đối vất vả, bị động, nếu không muốn nói là rất mất công sức, thời gian và cả tiền bạc.
Một bên là nguồn thông tin phong phú và da dạng, có sẵn, hấu như có thể khai thác tốt mọi lúc mọi nơi nhưng chưa được sắp xếp theo hệ thống và nói chung là phải tìm kiếm tương đối mất thời gian ; còn một bên thì lại đang vô cùng cẩn những thông tin đó - đây chính là điểm gap nhau của ý tưởng! Tại sao ta không thiết kế và lưu trữ sẩấn một kho tài liệu dành riêng cho việc day và học để khi nào cần dùng đến là có ngay, không phải vất vả, tốn kém, mất thời gian đi tim kiếm ở nhiều nơi mà đôi khí lại không có kết quả ??? Thêm nữa, khi đã có thông tin trong tay, phải làm sao để có thể khai thác tốt nhất kho tài liệu đó 77? Lam sao để tận dung chúng một cách hữu ích nhất vào phục vụ giảng day và học tập, để cả thầy lẫn trò đều có thể sử dung, cả thay lẫn trò đều có thể phát huy trí lực, nâng cao trình độ, mở rộng kiến thức và quan trọng hơn - làm sao cho quá trình day học đạt kết quả tốt nhất, mỹ mãn nhất ? Xuất phát từ ý tưởng đó tôi đã lựa chọn một số tính năng và tiện ích nhất định của các chương trình trên để thử tìm kiếm những thông tin cần thiết phục vụ cho việc gidng dạy và học tập phần Địa Lí tự nhiên trong chương trình thí điểm Địa Lí lớp 10 THPT, ban Khoa học tự nhiên và cụ thể hóa ý tưởng đó để trở thành khóa luận của mình. Tôi đã thiết kế thử nghiệm một hệ thống tài liệu được lưu trữ và có thể bổ sung, cập nhật thường xuyên cho phù hợp với mục đích và yêu cẩu sử dụng. Đồng thời để xuất một số phương pháp, cách thức hướng dẫn học sinh tiếp cận với nguồn thông tin đó, để các em không chỉ thụ động chờ đón kiến thức từ phía thdy cô truyền đạt mà còn có thể chủ động tự tim kiếm, nấm bất và khám phá tri thức cho mình. Chính vì thế, để tài khóa luận này có mục tiêu hướng vào đối tượng người dùng là cả giáo viên lẫn học sinh - với mong muốn nhỏ nhoi là cung cấp và chia sẻ một phan những thông tin, tư liệu mà người viết đã góp nhặt và tích lũy được.
Hy vọng rằng về một phương diện nào đó tài liệu này có thể có ích cho mọi người, dẫu rằng giá trị hữu ích đó vẫn còn hạn chế bởi tài liệu chưa thật sự phong phú, đẩy đủ và toàn diện. Do vậy, ban thân người viết hy vọng sẽ nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo và đóng góp thêm từ phía các Thấy Cô, các anh chị và các bạn để để tài có thể hoàn thiện hơn và có thể thực sự được phát huy, sử dụng trong thực tế. Làm được điều đó, người viết đã đạt được tâm nguyện của mình - hy vọng đóng góp một phan công sức để đem lại chút gì đó có ích, dù là nhỏ nhoi, để tỏ lòng biết ơn và trần trong vô van đổi với công lao các thấy cô đã tận tâm day dỗ suốt những năm qua. Sau nữa là hy vọng có thể giúp các em hoe sinh thêm hứng thú và thiện cảm SVTH : Nguyễn Thị Thanh Dung fe 5 -& Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Th.S Nguyễn Thị Kim Liên đối với môn học này.
Qua đó, bản thân người viết cũng có dịp để củng cổ, thu thắp kiến thức và nâng cao trình độ của mình. nghiên Mục đích cứu Đề tài nhằm nghiên cứu, thu thập, thiết kế một hệ thống tài liều được dùng như một phương tiện dạy học mang tính chất bổ trợ cho sách giáo khoa, thử sử dung chúng phục vụ dạy học Địa Lí lớp 10 chương trình thí điểm, phan Địa Lí tự nhiên. Đồng thời tìm cách hướng dẫn học sinh tiếp xúc và sử dụng hệ thống, Qua đó hy vọng nâng cao chất lượng học tập của học sinh cũng như trình độ chuyên môn và tin học của giáo viên; đồng thời góp phan đổi mới phương pháp dạy học, tạo hiệu quả học tập cao hơn. Cu thể hơn, trong phạm vi một luận văn tốt nghiệp, mục đích của tôi là tập trung nghiên cứu những vấn để sau : - Tìm hiểu cơ sở lý luận của để tài, làm rõ vai trò của phương pháp sử dụng thông tin hỗ trợ và phương tiện trực quan trong dạy học Địa Lí, đôi nét về chương trình dạy học thí điểm.
- Tình hình thế giới và Việt Nam đòi hỏi phải đổi mới việc day học (nói chung) và đổi mới dạy học Địa Lí nói riêng một cách toàn diện cả về nội dung, phương pháp. Quan niệm đạy học mới hiện nay là giáo viên không cung cấp kiến thức có sẩn cho học sinh mà cho học sinh tiếp xúc trực tiếp, tự khám phá tri thức dưới sự hướng dẫn, chỉ đạo của giáo viên. - Đo đặc điểm của quá trình nhận thức Địa Lí và đặc trưng bộ môn, việc hướng dẫn học sinh tiếp cận thông tin, tư liệu trong dạy học là rất cắn thiết, Qua tiếp cận tư liệu, học sinh sẽ nắm vững được kiến thức cụ thé, tạo cơ sở cho hoạt động tư duy, tìm ra các tri thức mới, đồng thời óc quan sắt, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ, năng lực tư duy của các em cũng phát triển. Với cách day này, giáo viên trở lai đúng với phương pháp bộ môn - phương pháp day học Địa Lí - đưa học sinh đi từ cái cụ thể đến những tri thức trừu tượng, khái quát.
Bên cạnh đó, cách dạy mới này giúp cho học sinh nấm được cách khai thác tư liệu và tìm thấy hứng thú trong việc học tập bộ môn. Mà, như ta biết, hứng thú chính là yếu tố thúc đẩy sự tích cực, chủ động nhân thức, phát hiện, giải quyết các vấn để trong học tập cũng như trong cuộc sống của học sinh. Như vậy, việc cho học sinh tiếp cân với phương tiện trực quan sinh đông là điều có ý nghĩa rất tích cực đối với việc đảm bảo chất lượng bộ môn. Phươn lên cứu : Để thực hiện để tài này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: * Phương pháp tham khảo, nghiên cứu tài liệu SVTH : Nguyễn Thị Thanh Dung & 6s Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Th.S Nguyễn Thị Kim Liên - Nghiên cứu các văn kiện Đại hội Dang, tài liệu của Bộ giáo dục, Luật giáo dục để nắm được về cơ bản thực trang giáo dục, những yêu cẩu và nội dung đổi mới giáo dục của Đảng và Nhà nước ta, trong đó yêu cầu sử dụng các phương tiện, phương pháp hiện dai nhằm phát huy tính chủ động, sắng tạo trong nhận thức của học sinh.
- Nghiên cứu các tài liệu lí luận về nhận thức và các tài liệu khoa học về tâm lí giáo dục để hiểu được con đường biện chứng của quá trình nhận thức, bản chất của hoạt đông học tip, biết được mục tiêu giáo dục, phương hướng và con đường đổi mới cách dạy học nói chung, dạy học Địa Lí nói riêng. - Tìm hiểu các công trình nghiên cứu về tư liệu Địa Lí để nắm được các loại tư liệu và ý nghĩa của nó đối với việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập Địa LÍ. * Phương pháp sưu tắm, lưu trữ, xử lý thông tin: Chọn lọc thông tin từ các nguồn cung cấp, xử lý và đưa vào hệ thống.