Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP HUYỆN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm cán bộ, cán bộ lãnh đạo, cán bộ chủ chốt - Cán bộ Chủ tịch Cay-Xỏn-phổm-vi-Hẳn đã cho rằng: “Cán bộ chủ chốt cơ sở là đội tiên phong trực tiếp lãnh đạo, tổ chức, thực hiện đường lối, chính sách của Đảng”. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [12, tr.
Ở đây, chủ tịch Cay-Xỏn-phổm-vi-Hẳn không đơn thuần nói về người có chức, có quyền trong bộ máy nhà nước và đoàn thể mà nêu lên những nét căn bản nhất về nhân cách người cán bộ. Ở đây, Người chỉ rõ: cán bộ là cầu nối giữa Đảng với nhân dân,Theo từ điển tiếng Việt thuật ngữ cán bộ được hiểu theo 2 nghĩa: Một là, người làm công tác nghiệp vụ có chuyên môn trong cơ quan Nhà nước, đơn vị Đảng và đoàn thể. Theo nghĩa này, cán bộ không chỉ là những người làm công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan nhà nước mà còn ở trong cả hệ thống chính trị. Hai là, người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức, phân biệt với người không có chức vụ.
Với nghĩa này, cán bộ là những người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức của hệ thống chính trị, là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, là những người có chức vụ để phân biệt với người không có chức vụ. Bộ phận cán bộ này được hình thành thông qua việc bầu cử dân chủ, đề bạt, bổ nhiệm. 9 Như vậy, cán bộ là những người làm việc chuyên môn nghiệp vụ hoặc giữ cương vị lãnh đạo trong hệ thống chính trị. Từ cách hiểu trên đây về cán bộ, chúng ta có nhiều cách phân loại đối với cán bộ: - Căn cứ vào tính chất công việc và chức năng, nhiệm vụ có thể phân thành các nhóm như sau: + Nhóm công chức, viên chức.
+ Nhóm chuyên gia, chuyên môn. + Nhóm lãnh đạo, quản lý. Xét theo cơ cấu của hệ thống chính trị: + Nhóm cán bộ thuộc hệ thống tổ chức đảng. + Nhóm cán bộ thuộc hệ thống các cơ quan nhà nước.
+ Nhóm cán bộ thuộc các tổ chức chính trị – xã hội, đoàn thể quần chúng. Xét về lĩnh vực công tác: + Cán bộ lãnh đạo đảng, nhà nước, đoàn thể. + Cán bộ lãnh đạo lực lượng vũ trang. + Cán bộ khoa học, kỹ thuật.
+ Cán bộ quản lý kinh doanh. Chủ tịch Cay-Xỏn-phổm-vi-Hẳn đã cho rằng: “Cán bộ chủ chốt cơ sở là đội tiên phong trực tiếp lãnh đạo, tổ chức, thực hiện đường lối, chính sách của Đảng”. Đồng thời đem tình hình dân chúng báo cáo cho Đảng, chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng. Do vậy, để thống nhất cách hiểu về cán bộ phải dựa trên những căn cứ sau đây: Một là: cán bộ được sự uỷ thác của Nhà nước hoặc các tổ chức khác trong hệ thống chính trị và lấy danh nghĩa nhà nước và các tổ chức đó để hoạt động.
10 Hai là: cán bộ giữ một chức vụ, trọng trách nào đó trong hệ thống chính trị nói chung, trong tổ chức kinh tế – xã hội nói riêng. Ba là: cán bộ phải thông qua bầu cử, tuyển dụng, đề bạt. Bốn là: chế độ đãi ngộ cho cán bộ căn cứ vào chất lượng lao động của họ. Ngày 19/5/2003, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân (CHDCND) Lào ra Sắc lệnh số 82/CP về quy chế cán bộ, Điều 3 đã quy định: “Cán bộ nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào là người công dân Lào được biên chế và bổ nhiệm làm việc thường xuyên, trong các cơ quan Trung ương, địa phương hoặc được uỷ nhiệm làm việc ở các cơ quan đại diện nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào ở nước ngoài, được hưởng lương và phụ cấp từ ngân sách nhà nước”.
Như vậy, cán bộ theo nghĩa chung nhất là những người có vai trò, giữ chức vụ và cương vị nòng cốt trong một tổ chức, có tác động, ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy, điều hành, định hướng sự phát triển của tổ chức. - Khái niệm cán bộ lãnh đạo Theo nghĩa rộng “bao gồm những ai giữ chức vụ và trách nhiệm cao trong một tổ chức, có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của tổ chức, của bộ máy, có vai trò tham gia định hướng, điều khiển hoạt động của cả bộ máy” [18, tr.Theo Lênin, cán bộ lãnh đạo là “người đại diện tiên tiến có khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào” [11, tr.Ở nước CHDCNĐ Lào, khái niệm cán bộ lãnh đạo còn gắn liền với khái niệm cán bộ quản lý, đó là những người có chức vụ và trách nhiệm điều hành, đứng đầu trong các cơ quan, tổ chức, sự nghiệp.giám đốc, hiệu trưởng, viện trưởng. Nội hàm khái niệm cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý có những điểm giống nhau vì đều là những chủ thể ra quyết định điều khiển hoạt động của một tổ chức do vậy vừa thực hiện chức năng lãnh đạo vừa thực hiện chức năng quản lý. Tuy nhiên, khái niệm lãnh 11 đạo và quản lý không hoàn toàn đồng nhất với nhau.
Hoạt động lãnh đạo chủ yếu là định hướng khách thể thông qua hệ thống cơ chế, đường lối, chủ trương, chính sách. Còn hoạt động quản lý mang tính điều khiển, vận hành thông qua những thiết chế có tính pháp lệnh được qui định từ trước. - Cán bộ chủ chốt Theo từ điển tiếng Việt, chủ chốt thuộc loại từ tính từ có nghĩa là “quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt” [21, tr. Như vậy, nói đến chủ chốt là nói đến mối quan hệ trong một tập hợp nhất định có nhiều phần tử, nhiều đối tượng và vị trí, tính chất của những phần tử, đối tượng tập hợp ấy.
Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về cán bộ chủ chốt. Tuy nhiên, nội hàm khái niệm này có thể thống nhất ở mấy điểm sau: - Là người có chức năng lãnh đạo, được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng nhất để lãnh đạo, điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, chịu trách nhiệm trước tập thể và cấp trên về nhiệm vụ được phân công. - Là người có trách nhiệm tiếp cận các chủ trương, chính sách về một lĩnh vực nào đó từ cấp trên. - Là người có vai trò quan trọng nhất trong việc cụ thể hóa, hiện thực hóa đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước vào điều kiện ở cơ sở.
- Có thẩm quyền giải quyết các mối quan hệ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… trong phạm vi phụ trách bằng những hình thức khác nhau. Từ những nội dung trình bày nêu trên, chúng ta có thể hiểu cán bộ công chức là người có chức vụ, nắm giữ các vị trí quan trọng, có tác dụng làm nòng cốt trong các tổ chức thuộc hệ thống bộ máy của một cấp nhất định; người được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác được giao. Cán bộ công chức là người có vị trí quan trọng, giữ vai trò quyết định trong việc xác định 12 phương hướng, mục tiêu, phương pháp công tác; đề ra các quyết định và tổ chức thực hiện tốt các quyết định của cấp mình hoặc cấp trên giao. Kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc; bổ sung, điều chỉnh kịp thời những giải pháp mới khi cần thiết; đúc rút kinh nghiệm, tổng kết thực tiễn để bổ sung, hoàn chỉnh lý luận.
Đồng thời, CBCC còn là người giữ vai trò đoàn kết, tập họp, phát huy sức mạnh của quần chúng thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị và xây dựng nội bộ tổ chức vững mạnh. Cán bộ công chức là những người đại diện một tổ chức, một tập thể. chủ yếu do bổ nhiệm hoặc bầu cử, giữ một chức vụ trọng yếu trong cơ quan Đảng, Chính quyền (cấp trưởng, cấp phó); trưởng các đoàn thể và là những người chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về mọi hoạt động của địa phương, đơn vị hoặc lĩnh vực công tác được đảm nhận Từ đây có thể hiểu: Cán bộ lãnh đạo chủ chốt là những người đứng đầu, giữ vị trí trọng yếu trong hệ thống chính trị, có ảnh hưởng mang tính quyết định đến việc chấp hành chủ trương, chính sách, nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước thông qua việc trực tiếp lãnh đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trên địa bàn. - Cán bộ lãnh đạo chủ chốt "Đó là những người đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong một tập thể, có quyền ra những quyết định và chủ trương,có trách nhiệm và quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức, để thực hiện những nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy, thậm chí có thể chi phối, dẫn dắt toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định [18, tr.
-Cán bộ chủ chốt cơ sở (cấp huyện) Chính quyền cấp cơ sở (cấp huyện) là cấp cuối cùng trong hệ thống hành chính. Là bộ máy lãnh đạo quản lý gần dân nhất, sát dân nhất, hệ thống chính trị cơ sở là nền tảng của hệ thống chính trị, là nơi trực tiếp thực hiện đường 13 lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.Từ khái niệm cán bộ chủ chốt có thể hiểu cán bộ chủ chốt của hệ thống chính trị cơ sở là những người đứng đầu giữ vị trí quyết định trong các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể trong hệ thống chính trị cơ sở. Theo đó, đội ngũ cán bộ chủ chốt cơ sở được đề tài tiến hành khảo sát điều tra bao gồm: Bí thư Đảng ủy (hoặc Chi bộ), Chủ tịch UBND, Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch UBND, Phó Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBMT Lào XDĐN, Chủ tịch Hội Phụ nữ, Bí thư ĐTNNDCM Lào, Chủ tịch Hội CCB, Chủ tịch Hội nông dân cấp cơ sở. - Đội ngũ cán bộ chủ chốt Đội ngũ cán bộ chủ chốt là khái niệm chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị nòng cốt trong bộ máy tổ chức, có tác động, ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức.