Khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ qua các ca tư vấn

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ qua các ca tư vấn, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp.

• Tác giả: Vũ Kim Dung
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm Lý Học
• Đề tài: Khó Khăn Tâm Lý Của Trẻ Em Trong Ứng Xử Với Cha Mẹ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Những nghiên cứu ngoài nước
• 1.1.2. Những nghiên cứu trong nước
• 1.2. Khó khăn tâm lý
• 1.2.1. Khó khăn tâm lý
• 1.2.2. Bản chất của khó khăn tâm lý trong ứng xử
• 1.2.3. Biểu hiện của khó khăn tâm lý trong ứng xử
• 1.2.4. Nguyên nhân gây trở ngại tâm lý trong ứng xử
• 1.3. Ứng xử
• 1.3.1. Khái niệm về ứng xử
• 1.3.2. Chiến lược ứng xử và các cách ứng xử
• 1.3.3. Phong cách ứng xử
• 1.3.4. Các nhân tố chi phối hành vi ứng xử
• 1.4. Các khái niệm có liên quan đến đề tài
• 1.5. Đặc điểm tâm sinh lý nhóm khách thể
• 1.6. Ứng xử giữa cha mẹ và con cái
• 2. CHƯƠNG II: TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giới thiệu về Đường dây tư vấn hỗ trợ trẻ em
• 2.2. Quá trình nghiên cứu
• 2.3. Đặc điểm nhóm khách thể nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Các vấn đề ứng xử giữa trẻ em và cha mẹ
• 3.2. Khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ
• 3.3. Nguyên nhân các khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ
• 3.4. Hậu quả các khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ
• 3.5. Phân tích một số ca tư vấn điển hình
• 3.6. Vai trò của cha mẹ đối với các khó khăn tâm lý của con cái
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ

Khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ là một vấn đề ngày càng được quan tâm trong xã hội hiện đại. Nhiều trẻ em gặp phải những trở ngại trong việc giao tiếp và thể hiện cảm xúc với cha mẹ, dẫn đến mâu thuẫn và hiểu lầm. Việc nhận diện và phân tích những khó khăn này là cần thiết để cải thiện mối quan hệ gia đình.

1.1. Khái niệm khó khăn tâm lý trong ứng xử của trẻ em

Khó khăn tâm lý trong ứng xử của trẻ em với cha mẹ thường được hiểu là những trở ngại trong việc giao tiếp, thể hiện cảm xúc và nhu cầu. Những khó khăn này có thể xuất phát từ sự khác biệt trong quan điểm sống giữa cha mẹ và con cái.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu khó khăn tâm lý

Nghiên cứu về khó khăn tâm lý của trẻ em không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tâm lý trẻ mà còn cung cấp những giải pháp hữu ích cho cha mẹ trong việc cải thiện mối quan hệ gia đình.

II. Những thách thức trong ứng xử giữa trẻ em và cha mẹ

Mối quan hệ giữa trẻ em và cha mẹ thường gặp phải nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ mà còn tác động đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng.

2.1. Nguyên nhân gây khó khăn tâm lý trong ứng xử

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ, bao gồm sự khác biệt trong cách giáo dục, áp lực học tập và sự thiếu hiểu biết lẫn nhau.

2.2. Biểu hiện của khó khăn tâm lý trong ứng xử

Trẻ em có thể thể hiện khó khăn tâm lý qua hành vi như im lặng, nổi loạn hoặc thậm chí là trầm cảm. Những biểu hiện này cần được cha mẹ nhận diện kịp thời để có biện pháp hỗ trợ.

III. Phương pháp giải quyết khó khăn tâm lý cho trẻ em

Để giúp trẻ em vượt qua khó khăn tâm lý trong ứng xử với cha mẹ, cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ giúp trẻ em cải thiện kỹ năng giao tiếp mà còn tăng cường mối quan hệ gia đình.

3.1. Hỗ trợ tâm lý cho trẻ em

Hỗ trợ tâm lý cho trẻ em có thể bao gồm việc tạo ra không gian an toàn để trẻ có thể chia sẻ cảm xúc và suy nghĩ của mình với cha mẹ.

3.2. Đào tạo kỹ năng giao tiếp cho cha mẹ

Cha mẹ cần được trang bị kỹ năng giao tiếp hiệu quả để có thể lắng nghe và hiểu con cái hơn, từ đó giảm thiểu những mâu thuẫn trong ứng xử.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện mối quan hệ gia đình mà còn hỗ trợ sự phát triển tâm lý của trẻ.

4.1. Các mô hình hỗ trợ trẻ em

Nhiều mô hình hỗ trợ trẻ em đã được triển khai, giúp trẻ em có thể chia sẻ khó khăn và nhận được sự hỗ trợ từ cha mẹ và chuyên gia.

4.2. Kết quả từ các ca tư vấn điển hình

Các ca tư vấn điển hình cho thấy việc nhận diện và giải quyết khó khăn tâm lý có thể cải thiện đáng kể mối quan hệ giữa trẻ em và cha mẹ.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu

Khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết phải được nghiên cứu sâu hơn. Việc cải thiện mối quan hệ gia đình không chỉ giúp trẻ em phát triển tốt hơn mà còn tạo ra một môi trường sống lành mạnh.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về khó khăn tâm lý

Nghiên cứu về khó khăn tâm lý cần được mở rộng hơn nữa để có thể đưa ra những giải pháp hiệu quả hơn cho trẻ em và cha mẹ.

5.2. Khuyến nghị cho cha mẹ và nhà nghiên cứu

Cha mẹ nên chủ động tìm hiểu và áp dụng các phương pháp hỗ trợ trẻ em, trong khi các nhà nghiên cứu cần tiếp tục khám phá các khía cạnh khác nhau của khó khăn tâm lý trong ứng xử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, mối quan hệ giữa trẻ em và cha mẹ ngày càng trở nên phức tạp do sự khác biệt về quan niệm sống, cách giáo dục và áp lực cuộc sống. Theo báo cáo của Đường dây tư vấn và hỗ trợ trẻ em tại Hà Nội, từ năm 2004 đến 2007 đã có hơn 168.000 cuộc gọi đến, trong đó 70% là trẻ em dưới 18 tuổi, chủ yếu trong độ tuổi 11-17, phản ánh nhiều khó khăn tâm lý trong ứng xử với cha mẹ. Các vấn đề ứng xử gia đình chiếm tới gần 59% các ca tư vấn, cho thấy đây là lĩnh vực có nhiều mâu thuẫn và khó khăn nhất. Mục tiêu nghiên cứu nhằm chỉ ra các khó khăn tâm lý của trẻ em trong ứng xử với cha mẹ, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp nhằm cải thiện mối quan hệ này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 190 ca tư vấn điển hình từ Đường dây tư vấn, trong khoảng thời gian từ 2005 đến 2007, chủ yếu tại Hà Nội và một số tỉnh thành khác. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục gia đình, góp phần ổn định và phát triển cấu trúc gia đình Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tâm lý xã hội về khó khăn tâm lý trong giao tiếp và ứng xử, trong đó có lý thuyết về “hàng rào tâm lý” của B. Parughin, giải thích các trở ngại tâm lý như các trạng thái tâm lý ổn định hoặc các thuộc tính cá nhân cản trở quá trình giao tiếp hiệu quả. Lý thuyết về chiến lược ứng xử của Lazarus và Folkman được áp dụng để phân loại các cách ứng xử của trẻ em thành hai nhóm chính: tập trung vào vấn đề và tập trung vào cảm xúc. Ngoài ra, các khái niệm về phong cách ứng xử, đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi vị thành niên (11-17 tuổi) cũng được sử dụng để phân tích đặc điểm tâm lý và hành vi của trẻ trong mối quan hệ với cha mẹ. Các khái niệm chuyên ngành như “khó khăn tâm lý”, “ứng xử”, “ca tư vấn” được định nghĩa rõ ràng nhằm đảm bảo tính khoa học và nhất quán trong nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích ca tư vấn từ Đường dây tư vấn và hỗ trợ trẻ em, với tổng số 190 ca được chọn lọc kỹ lưỡng trong giai đoạn 2005-2007. Cỡ mẫu gồm trẻ em trong độ tuổi 11-17, với 70,54% là nữ và 24,73% là nam, cùng các phụ huynh gọi đến để phản ánh các vấn đề ứng xử trong gia đình. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí điển hình nhằm tập trung vào các ca có nội dung liên quan đến khó khăn tâm lý trong ứng xử với cha mẹ. Nguồn dữ liệu chính là các bản ghi âm, nhật ký tư vấn và phần mềm quản lý cuộc gọi. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả và phân tích nội dung định tính, kết hợp phỏng vấn sâu với các chuyên viên tư vấn và cố vấn tâm lý để đánh giá các khó khăn tâm lý, nguyên nhân và hậu quả. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2005 đến tháng 3/2007, bao gồm thu thập tài liệu, phân tích ca tư vấn và viết báo cáo kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Các vấn đề ứng xử phổ biến: 58,94% ca tư vấn liên quan đến các vấn đề trong gia đình như mâu thuẫn về sinh hoạt, nề nếp, sự phân biệt đối xử giữa anh chị em, áp đặt và la mắng của cha mẹ. Vấn đề học tập chiếm 21,05%, với áp lực thi cử và kỳ vọng quá cao từ cha mẹ gây căng thẳng cho trẻ. Quan hệ bạn bè chiếm 10,52%, trong đó cha mẹ thường kiểm soát quá mức và ngăn cấm các mối quan hệ khác giới.
2. Khó khăn nhận thức: 42,67% trẻ chưa hiểu biết đầy đủ về cha mẹ và tình huống ứng xử, 24% có tâm lý phụ thuộc, 18,67% có suy nghĩ tiêu cực về cha mẹ, 8% mất niềm tin vào cha mẹ. Ví dụ, trẻ thường hiểu sai ý định của cha mẹ hoặc cho rằng cha mẹ không yêu thương mình khi bị mắng hoặc bị so sánh với anh chị em.
3. Khó khăn cảm xúc: 32,63% trẻ sợ cha mẹ, 28,42% mặc cảm, tự ti, 17,88% khó kiểm soát xúc cảm, 16,84% lo lắng không đáp ứng được kỳ vọng của cha mẹ. Trẻ thường né tránh giao tiếp hoặc có hành vi bộc phát như khóc, cáu gắt khi đối mặt với cha mẹ.
4. Khó khăn hành vi: 92,7% trẻ thiếu kỹ năng bày tỏ suy nghĩ và nói chuyện với cha mẹ, dẫn đến lúng túng, thiếu tự nhiên trong giao tiếp. Nhiều trẻ không biết cách thuyết phục cha mẹ hoặc chia sẻ cảm xúc, làm gia tăng khoảng cách giữa hai bên.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy khó khăn tâm lý trong ứng xử của trẻ em với cha mẹ là một hiện tượng đa chiều, bao gồm nhận thức sai lệch, cảm xúc tiêu cực và hạn chế kỹ năng giao tiếp. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt về thế hệ, áp lực học tập, thiếu sự thấu hiểu và lắng nghe giữa cha mẹ và con cái. So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả tương đồng với quan điểm của H. Phorvec về khó khăn nhận thức trong giao tiếp và của Lazarus về chiến lược ứng xử tập trung vào cảm xúc. Việc thiếu kỹ năng giao tiếp của trẻ cũng phù hợp với các nghiên cứu về phát triển tâm lý vị thành niên. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố các loại khó khăn tâm lý và bảng thống kê tỷ lệ các vấn đề ứng xử, giúp minh họa rõ ràng mức độ phổ biến và ảnh hưởng của từng loại khó khăn. Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình giáo dục kỹ năng ứng xử và tư vấn tâm lý phù hợp cho trẻ em và cha mẹ, góp phần giảm thiểu mâu thuẫn gia đình và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ em: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng bày tỏ suy nghĩ, giải quyết mâu thuẫn và quản lý cảm xúc cho trẻ trong độ tuổi vị thành niên, nhằm nâng cao năng lực ứng xử và giảm thiểu khó khăn hành vi. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; chủ thể: các trường học, trung tâm tư vấn tâm lý.
2. Tập huấn kỹ năng lắng nghe và ứng xử tích cực cho cha mẹ: Triển khai các chương trình hướng dẫn cha mẹ cách lắng nghe, thấu hiểu và hỗ trợ con cái, giảm áp lực kỳ vọng không hợp lý, tạo môi trường gia đình thân thiện. Thời gian: 6 tháng; chủ thể: các tổ chức xã hội, trung tâm gia đình.
3. Phát triển dịch vụ tư vấn tâm lý trực tuyến và qua điện thoại: Mở rộng phạm vi hoạt động của Đường dây tư vấn hỗ trợ trẻ em, tăng cường nhân lực chuyên môn để đáp ứng nhu cầu tư vấn về khó khăn tâm lý và ứng xử trong gia đình. Thời gian: liên tục; chủ thể: Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, các trung tâm tư vấn.
4. Xây dựng tài liệu hướng dẫn và truyền thông về mối quan hệ cha mẹ - con cái: Soạn thảo và phổ biến các tài liệu, video, chương trình truyền hình về kỹ năng ứng xử, giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của gia đình trong phát triển tâm lý trẻ em. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: các cơ quan truyền thông, giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên tâm lý học: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm quý giá về khó khăn tâm lý trong ứng xử của trẻ em, hỗ trợ phát triển các nghiên cứu tiếp theo và giảng dạy chuyên sâu.
2. Chuyên viên tư vấn tâm lý và xã hội: Các chuyên gia có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả tư vấn, xây dựng chương trình hỗ trợ phù hợp với đặc điểm tâm lý vị thành niên.
3. Phụ huynh và người làm công tác giáo dục gia đình: Luận văn giúp hiểu rõ hơn về tâm lý và khó khăn của trẻ trong mối quan hệ với cha mẹ, từ đó điều chỉnh phương pháp giáo dục và giao tiếp trong gia đình.
4. Cơ quan quản lý và tổ chức xã hội: Các đơn vị quản lý giáo dục, bảo vệ trẻ em có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ trẻ em và gia đình hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Khó khăn tâm lý trong ứng xử của trẻ em là gì?
   Khó khăn tâm lý là những trở ngại về nhận thức, cảm xúc và hành vi khiến trẻ không thể ứng xử hiệu quả với cha mẹ, như thiếu hiểu biết, sợ hãi, mặc cảm và thiếu kỹ năng giao tiếp.

2. Nguyên nhân chính gây ra khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa trẻ và cha mẹ?
   Nguyên nhân bao gồm sự khác biệt về thế hệ, áp lực học tập, thiếu sự thấu hiểu và lắng nghe giữa cha mẹ và con cái, cũng như các yếu tố cá nhân như tự ti và thiếu kỹ năng giao tiếp.

3. Làm thế nào để trẻ vượt qua khó khăn tâm lý trong ứng xử với cha mẹ?
   Trẻ cần được giáo dục kỹ năng giao tiếp, quản lý cảm xúc và được cha mẹ hỗ trợ bằng cách lắng nghe, tôn trọng và giảm áp lực kỳ vọng không hợp lý.

4. Vai trò của Đường dây tư vấn hỗ trợ trẻ em trong việc giải quyết khó khăn này?
   Đường dây tư vấn cung cấp kênh hỗ trợ tâm lý miễn phí, giúp trẻ chia sẻ khó khăn, nhận được lời khuyên và hướng dẫn cách ứng xử phù hợp, góp phần giảm mâu thuẫn gia đình.

5. Cha mẹ nên làm gì để cải thiện mối quan hệ với con cái?
   Cha mẹ cần học cách lắng nghe, thể hiện sự quan tâm chân thành, tránh áp đặt và la mắng, đồng thời tạo điều kiện để con phát triển kỹ năng giao tiếp và tự tin bày tỏ bản thân.

Kết luận

• Khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa trẻ em và cha mẹ là hiện tượng phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng mối quan hệ gia đình và sự phát triển tâm lý của trẻ.
• Các khó khăn chủ yếu bao gồm nhận thức sai lệch, cảm xúc tiêu cực và hạn chế kỹ năng giao tiếp của trẻ.
• Nghiên cứu đã phân tích 190 ca tư vấn điển hình, cung cấp dữ liệu thực nghiệm quan trọng cho việc xây dựng giải pháp hỗ trợ.
• Đề xuất các giải pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ, tập huấn cho cha mẹ và phát triển dịch vụ tư vấn tâm lý nhằm cải thiện mối quan hệ gia đình.
• Các bước tiếp theo cần triển khai các chương trình đào tạo, mở rộng dịch vụ tư vấn và truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của gia đình trong phát triển trẻ em.

Hành động ngay hôm nay để xây dựng môi trường gia đình lành mạnh, giúp trẻ em phát triển toàn diện và hạnh phúc!

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề hàng rào (khó khăn) tâm lý “trong khuôn khổ quan điểm do ông đƣa ra về tính gián tiếp của hoạt động” trong đó giải quyết vấn đề về bản chất và chức năng của “ hàng rào tâm lý”. Ở đây “ hàng rào 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tâm lý đƣợc hiểu nhƣ là hàng rào phổ biến không chỉ trong quan hệ giữa ngƣời và đối tƣợng lao động mà cả trong hệ thống giao tiếp, ứng xử của con ngƣời. Tác giả nhấn mạnh: “ Có cơ sở để khẳng định rằng, về bản chất hàng rào tâm lý là tâm thế bền vững (ổn định) hay là trạng thái tâm lý của cá nhân đã đƣợc định hình ở mức độ đã đạt đƣợc”. Trong trƣờng hợp khác, “ hàng rào tâm lý” đƣợc định nghĩa thông qua việc chỉ rõ chức năng cơ bản của nó.

Theo đó, “ hàng rào tâm lý” đƣợc hiểu ngầm nhƣ “ các qúa trình, các thuộc tính, thậm chí cả trạng thái của con ngƣời nói chung bao bọc tiềm năng trí tuệ, tình cảm của con ngƣời. Định nghĩa này đã nêu rõ chức năng của “hàng rào tâm lý” là che dấu tiềm năng, tình cảm, lý trí và chỉ rõ “kẻ” đã mang nó là con ngƣời. Không những thế, nó còn vạch ra các hình thức tồn tại của “ hàng rào tâm lý” đó là các quá trình, các thuộc tính, trạng thái của con ngƣời. Ở đây còn có một số định nghĩa khác về “hàng rào tâm lý”.

Các định nghĩa này đã nêu ra các cách giải thích khác nhau về hiện tƣợng nói trên.Galƣgin cho rằng, việc định vị “hàng rào tâm lý” đƣợc thực hiện bằng cách chỉ ra chức năng và nguyên nhân nảy sinh ra nó. Theo ông, “hàng rào” đó là chƣớng ngại có tính chất tâm lý cản trở quá trình thích ứng của cá nhân đối với các yếu tố mới của ngoại cảnh, do các đặc điểm của hoàn cảnh hoặc do các đặc điểm của thông báo (thông tin) hoặc đặc điểm của cá nhân gây ra. Ở đây, nguyên nhân sinh ra các cản trở nhƣ vậy đƣợc xem xét hoặc qua những đặc điểm của hoàn cảnh giao tiếp, ứng xử theo nghĩa rộng, hoặc đặc điểm của thông báo (thông tin), hoặc qua những đặc điểm của các chủ thể ứng xử. Nhƣ vậy trong định nghĩa này miền xác định của “hàng rào tâm lý” đƣợc mở rộng.

Tác giả cho rằng, nó thuộc vào ba lĩnh vực cơ bản: thông báo (thông tin), tình huống (hoàn cảnh) ứng xử, chủ thể ứng xử. Quan niệm về nguồn gốc phát sinh của hàng rào tâm lý có ý nghĩa không nhỏ trong quá trình hình thành khái niệm tổng quát về hiện tƣợng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khó khăn trong giao tiếp ứng xử. VD, trong nghiên cứu của A.Roiac về sự phát sinh “hàng rào tâm lý” đƣợc lý giải theo mối tƣơng quan giữa hoạt động và giao tiếp. Tác giả gọi “hàng rào tâm lý” là hiện tƣợng tâm lý xã hội độc đáo mà cá nhân cảm nhận những khó khăn trong ứng xử.

Theo sổ tay tâm lý học thì hàng rào tâm lý là trạng thái tâm lý thể hiện ở tính thụ động qúa mức của chủ thể, gây cản trở trong việc thực hiện hành động. Cơ chế tình cảm của hàng rào tâm lý là sự gia tăng những mặc cảm và tâm thế tiêu cực: hổ thẹn, cảm giác tội lỗi, sợ hãi. Trong những hành vi xã hội của con ngƣời, “hàng rào tâm lý” xuất hiện nhƣ những vách ngăn (cản trở) trong ứng xử (thiếu sự đồng cảm, không trùng lặp về ý nghĩa của các thông tin.) làm nảy sinh khó khăn trong quá trình hiểu biết lẫn nhau và thiết lập hành động chung. Qua những phân tích ở trên cho phép chúng ta đi đến kết luận rằng việc đƣa ra định nghĩa nội hàm khái niệm “khó khăn tâm lý” trong ứng xử thƣờng dựa vào một trong những thông số cuả “các hàng rào tâm lý”.

Do đó trong từng trƣờng hợp nghiên cứu cụ thể, hiện tƣợng khó khăn ứng xử không đƣợc xem xét một cách đầy đủ và toàn diện. Vì vậy, dẫn tới tình trạng có nhiều cách quan niệm khác nhau về khó khăn tâm lý trong ứng xử căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ của từng công trình nghiên cứu. Đứng trên quan điểm cấu trúc [3:trg 33-34], có một số quan niệm về khó khăn tâm lý trong ứng xử nhƣ sau: - Quan niệm thứ nhất: Khó khăn tâm lý trong ứng xử là trạng thái tâm lý thể hiện tính thụ động quá mức của chủ thể ứng xử, làm cản trở quá trình giao tiếp cũng nhƣ kết qủa giao tiếp của chủ thể. Cơ chế của khó khăn tâm lý trong ứng xử là sự gia tăng các mặc cảm và tâm thế tiêu cực nhƣ mặc cảm xấu hổ, tâm trạng sợ hãi, lo lắng, mặc cảm tự ti đánh giá thấp bản thân.

- Quan niệm thứ hai: Khó khăn tâm lý trong ứng xử là tổ hợp các thuộc tính, các trạng thái tâm lý, các đặc điểm nhân cách làm cho chủ thể không 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát huy đƣợc năng lực và kĩ năng ứng xử, do đó hạn chế kết quả giao tiếp. Quan niệm này chú ý đến năng lực và kĩ năng ứng xử kém phát triển của ngƣời gặp khó khăn tâm lý trong ứng xử. Rõ ràng là ngƣời có năng lực và kĩ năng ứng xử phát triển thƣờng khắc phục đƣợc các trạng thái tâm lý và tâm thế tiêu cực của bản thân, linh hoạt trong ứng xử để đạt đƣợc mục tiêu giao tiếp và ít gặp khó khăn tâm lý trong ứng xử. Những ngƣời có kĩ năng và năng lực ứng xử kém phát triển thƣờng gặp nhiều khó khăn trong ứng xử - Quan niệm thứ ba: Khó khăn tâm lý trong ứng xử là sự không phù hợp của đặc điểm nhân cách và trạng thái tâm lý của chủ thể với đối tƣợng giao tiếp, làm cho quá trình giao tiếp ứng xử gặp khó khăn, mâu thuẫn, xung đột và làm giảm hiệu quả giao tiếp.

Quan niệm này nhấn mạnh tính chất không phù hợp về tâm lý của chủ thể với đối tƣợng giao tiếp. Sự không phù hợp này là nguyên nhân cản trở kết quả của giao tiếp. Theo quan niệm này, một ngƣời có thể có nhân cách phát triển toàn diện, có năng lực ứng xử nhƣng gặp đối tƣợng giao tiếp có đặc điểm nhân cách xung khắc với mình thì sẽ gặp khó khăn khó khăn trong ứng xử. Từ những điều trên ta thấy khi nói đến khó khăn tâm lý trong ứng xử phải chú ý đến những vấn đề sau: - Tính đa dạng của trở ngại tâm lý trong ứng xử.

Mỗi loại nhân cách, tính cách có trở ngại đặc trƣng riêng. - Mọi ngƣời, ai cũng có những lúc gặp trở ngại tâm lý trong ứng xử. Khó khăn này là khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn của chủ thể. Tuy nhiên, mức độ khó khăn tâm lý trong ứng xử ở mỗi ngƣời là khác nhau, có ngƣời nhiều, có ngƣời ít.

- Khó khăn tâm lý trong ứng xử là một trong những nguyên nhân cơ bản làm giảm hiệu quả ứng xử. Tuy nhiên, bên cạnh nó cũng còn nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khó khăn tâm lý thƣờng diễn ra trong các tình huống phức tạp, bất ngờ trong ứng xử, thƣờng gặp ở những ngƣời kém phát triển về năng lực và kĩ năng ứng xử, những ngƣời có nhân cách lệch chuẩn mực xã hội, những ngƣời mà đặc điểm nhân cách không phù hợp với vai trò và địa vị xã hội, với nghề nghiệp mà họ đang làm. - Khó khăn tâm lý cũng giống nhƣ bất kì hiện tƣợng tâm lý nào, cũng có nguồn gốc từ thực tiễn khách quan, từ quá trình hình thành và phát triển nhân cách.

Bởi vì, khó khăn tâm lý trong ứng xử bắt nguồn từ nhân cách, mà nhân cách chịu sự tác động của môi trƣờng, của giáo dục, hoạt động, giao tiếp, tự tu dƣỡng, rèn luyện. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình quan niệm về khó khăn tâm lý theo nghĩa rộng là: những khó khăn ngăn cản sự thể hiện (bộc lộ) tâm lý của cá nhân phù hợp với đòi hỏi của nội dung, đối tƣợng và hoàn cảnh giao tiếp, ứng xử. Theo nghĩa hẹp khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử là những trở ngại tâm lý của chủ thể ngăn cản những hành vi ứng xử phù hợp với nội dung đối tƣợng và hoàn cảnh giao tiếp. Tóm lại, tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình cho rằng khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử là toàn bộ những đặc điểm tâm lý cá nhân và kiểu hành vi ứng xử không phù hợp với nội dung, đối tƣợng và hoàn cảnh giao tiếp.

Tóm lại, qua những quan niệm về khó khăn tâm lý trên cho thấy khó khăn tâm lý trong ứng xử là một hiện tƣợng tâm lý mang tính chủ thể đậm nét. Bản thân chủ thể ứng xử cũng cảm thấy rõ những khó khăn đó trong ứng xử với mọi ngƣời. Trong đề tài này chúng tôi cho rằng khó khăn tâm lý trong ứng xử là sự không phù hợp giữa những đặc điểm tâm lý cá nhân và kiểu hành vi ứng xử với nội dung, đối tƣợng và hoàn cảnh giao tiếp. Biểu hiện của khó khăn tâm lý trong ứng xử.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Những dấu hiệu cơ bản của khó khăn tâm lý trong ứng xử đƣợc thể hiện ở ba mặt: nhận thức, tình cảm và hành vi ứng xử [3: trg 37-38]  Nhận thức: Ngƣời có trở ngại tâm lý trong ứng xử thƣờng không hiểu biết đầy đủ về đối tƣợng giao tiếp, đánh giá tình huống ứng xử không chính xác và đặc biệt là hiểu biết về bản thân cũng chƣa sâu sắc.  Xúc cảm tình cảm: Biểu hiện không phù hợp với tình huống ứng xử, đối tƣợng ứng xử, thiếu khả năng kiềm chế xúc cảm – tình cảm, thiếu khả năng biểu cảm theo tình huống (hoàn cảnh) ứng xử.  Hành vi ứng xử: thiếu tự nhiên, gò bó, lúng túng, hành vi thiếu nhịp điệu cần thiết, bột phát. Nguyên nhân gây trở ngại tâm lý trong ứng xử.

Khó khăn tâm lý trong ứng xử là một vấn đề hết sức phức tạp và khó khăn, do đó việc xem xét nguyên nhân gây nên các khó khăn đó cũng rất phức tạp. Xuất phát từ một số quan điểm và thực tế ứng xử. Có một số nguyên nhân khách quan và chủ quan gây ra các khó khăn tâm lý trong ứng xử sau [3: trg 40-41] * Nguyên nhân khách quan: - Hoàn cảnh ứng xử mới lạ - Tình huống ứng xử bất ngờ, phức tạp.