MỞ ĐẦU 1. ý do chọn đề tài Việt Nam đã và đang trong quá trình hội nhập, xã hội ngày càng phát triển, cách nhìn nhận của con người về cuộc sống ngày càng thay đổi. Tuy nhiên, đối với một nhóm người thiểu số song tính, đồng tính, chuyển giới (viết tắt LGBT) cộng đồng người Việt Nam chưa thực sự có cái nhìn cởi mở và coi họ là những người bình thường. Theo tài liệu của Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE), trước năm 1994 trên Thế giới vẫn quan niệm rằng, đồng tính là một căn bệnh thuộc nhóm bệnh lệch lạc giới tính và có liên quan đến các biểu hiện suy đồi đạo đức.
Thậm chí một số quốc gia còn liệt đồng tính thuộc bệnh tâm thần và cần theo dõi đặc biệt. Từ sau năm 1994, các nhà khoa học đã nhận ra sai lầm của mình nên từ đó đồng tính luyến ái không bị coi là bệnh. Họ nhận ra rằng đây là một hiện tượng, một thiên hướng tình dục bình thường. Sự thay đổi về nhận thức tại các quốc gia trên Thế giới, đặc biệt là những nước phát triển như Anh, Pháp, Mỹ, Đức.
đã góp phần tạo nên cách nhìn đúng đắn hơn về những người đồng tính nói riêng và cộng đòng LGBT nói chung. Mặc dù vậy, một thực tế vẫn đang tồn tại ở Việt Nam là chúng ta vẫn chưa thực sự hiểu rõ về thế nào là đồng tính, song tính, chuyển giới. Theo kết quả thống kê năm 2010 tại Việt Nam của Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE), 67,25% trong tổng số 3.231 người đồng tính trả lời hoàn toàn bí mật hoặc gần như bí mật về bản dạng đồng tính của mình. Hai lý do chính để người đồng tính muốn giữ bí mật xu hướng tình dục là lo sợ bị xã hội kỳ thị (41%) và gia đình không chấp nhận (39%).
Những năm gần đây đã có nhiều thay đổi, đặc biệt bản thân những người đồng tính, song tính, chuyển giới đã mạnh mẽ đứng lên đòi quyền con người và quyền được đối xử bình đẳng trong xã hội. Mặc dù vậy, họ vẫn chịu nhiều áp lực, khó khăn. Khác với người đồng tính nam, được biết đến và nhận hỗ trợ nhiều hơn trong xã hội, người nữ yêu nữ dám đối mặt và tiết lộ về bản thân không nhiều. Các nghiên cứu, bài viết về người đồng tính nói chung, nữ đồng tính nói riêng đã chỉ ra những áp lực, định kiến từ phía xã hội dành cho nhóm người này vẫn còn không ít.
Với lý do trên, tác giả đi đến thực hiện đề tài “Nhận diện những khó khăn của người đồng 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tính nữ trong quá trình khẳng định xu hướng tính dục của bản thân. ịch sử nghiên cứu Tính tới thời điểm hiện tại, chủ đề nghiên cứu về người đồng tính không còn quá xa lạ nhưng chủ yếu là các bài luận, cẩm nang hoặc nghiên cứu khám phá. Dưới đây là một số những nghiên cứu, báo cáo hoặc cẩm nang liên quan tới vấn đề: 2.1 Nhóm tài liệu bổ trợ kiến thức, chia sẻ. Tổ chức PFLAG (Hội phụ huynh và người thân của người đồng tính, song tính và chuyển giới) Việt Nam đã cho xuất bản cuốn cẩm nang “Những đứa con của chúng ta: Hỏi - Đáp dành cho Phụ huynh của Người Chuyển giới” là một phần trong bộ cẩm nang những kiến thức cơ bản về đa dạng tính dục và người đồng tính, song tính, chuyển giới.
Cẩm nang được dịch và biên soạn lại từ tài liệu chính thức của tổ chức PFLAG Hoa Kì. Tổ chức PFLAG Việt Nam là tổ chức hỗ trợ, dành cho cha mẹ, gia đình và bạn bè của người đồng tính, song tính và chuyển giới. Bởi vậy nên cuốn cẩm nang này cũng với mục đích dành tặng các bậc phụ huynh của nhóm người này mà không nhằm mục đích nghiên cứu. Cuốn cẩm nang “Những đứa con của chúng ta: Hỏi - Đáp dành cho Phụ huynh của người Chuyển giới” đã đưa ra những câu hỏi thường gặp về người chuyển giới như: Chuyển giới có nghĩa là gì? Định dạng người chuyển giới họ là những ai? Quá trình chuyển giới là gì, phân biệt người chuyển giới với người liên giới tính… Bên cạnh đó, cẩm nang cũng đưa ra những điểm giống và khác nhau giữa xu hướng tính dục và bản dạng giới.
Đặc biệt, trong đó đã để cập tới vấn đề của những người trẻ chuyển giới liên quan tới vấn đề về tâm lý, về gia đình, những nguy cơ mà các bạn trẻ này phải đối mặt cũng như lưu ý khi tham khảo chuyên gia về việc chuyển đổi giới. Liên quan tới vấn đề về tâm lý, tác giả cuốn cẩm nang cho rằng những bạn trẻ chuyển giới có xu hướng mặc cảm tự ti về mình, thậm chí khi lớn lên còn có tâm trạng dần trở nên căm ghét chính bản thân mình. Tuy nhiên, thời gian gần đây, những người đồng tính nam, đồng tính nữ đã tích cực đứng lên vận động, đấu tranh về một hình ảnh chân thật hơn khi nhìn nhận người đồng tính. Liên quan tới vấn đề gia đình, cuốn cẩm nang cho rằng khi người chuyển 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giới bị “lộ”, bị gia đình phát hiện, những phản ứng tâm lý khó đồng thuận, thậm chí là tiêu cực và luôn có những băn khoăn trong cách cư xử của cha mẹ dành cho những người chuyển giới như cha mẹ lo lắng cho con, cảm thấy tự ti với xã hội, khó khăn trong việc xưng hô với giới tính mới của con mình.
Song song với những vấn đề về tâm lý, cuốn cẩm nang cũng đưa ra những khó khăn, nguy cơ mà bạn trẻ chuyển giới phải đối mặt về nguy cơ bị kỳ thị, bị chối bỏ, nguy cơ bị mắc bệnh cao… Họ bị từ chối cơ hội việc làm vì ngoại hình khác biệt của mình, bị kỳ thị dẫn tới áp lực tâm lý phải bỏ học tại trường, bị từ chối các dịch vụ công cộng hay các dịch vụ chăm sóc sức khỏe khác… Cuốn cẩm nang có đưa ra những khó khăn và nguy cơ mà người đồng tính phải đối mặt. Phần cuối cuốn cẩm nang luận bàn về việc người chuyển giới với Pháp luật thông qua việc công nhận trên giấy tờ về giới tính, sự đối xử của luật phát Việt Nam đối với người liên giới tính… Nhìn chung, cuốn cẩm nang này của tổ chức PFLAG mặc dù không phải là một đề tài nghiên cứu, nhưng cũng đã đưa ra khá nhiều chiều cạnh khi định hình về người chuyển giới, một trong số đó là rào cản của xã hội, gia đình cộng đồng chung sống mang lại. Tuy nhiên, đúng như mục đích ban đầu, là cuốn cẩm nang dành cho những bậc phụ huynh của người chuyển giới, nên tác giả chỉ nhằm mục đích phác họa lên chân dung người chuyền giới và những vướng mắc tâm lý trong cuộc sống của họ, chưa phải một nghiên cứu về cộng đồng người chuyển giới, cũng mới chỉ tập trung vào phân tích và phác họa chân dung của người chuyển giới, chưa có hình ảnh của người song tính hay đồng tính. “Nói về mình – Những gợi ý về quá trình công khai của người đồng tính” được thực hiện bởi trung tâm ICS - tổ chức bảo vệ và thúc đẩy quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới tại Việt Nam là một cuốn cẩm nang hỗ trợ cho người đồng tính trong quá trình công khai (Comeout) với gia đình, bạn bè và xã hội.
Cuốn cẩm nang được chia làm ba phần với phần một bao gồm những gợi ý chung trong quá trình công khai của người đồng tính. Phần này theo cuốn cẩm nang, trước hết người đồng tính phải cởi mở với chính mình, khi đưa ra quyết định công khai phải lập kế hoạch đầy đủ với những câu hỏi gợi ý như bản thân hiểu biết đủ về LGBT chưa? Có ai ủng hộ giúp đỡ không? Có đủ kiên nhẫn để theo tới cùng quá 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình này hay không?. Kèm theo những câu hỏi gợi ý này là những lưu ý, lời nhắn nhủ về những khó khăn sẽ gặp phải khi công khai. Phần hai cuốn sách đi vào chỉ hướng cho người đồng tính cần phải tìm hiểu những bối cảnh, cần hiểu cha mẹ ra sao, tìm nguồn hỗ trợ như thế nào, chuẩn bị sẵn tâm lý ứng phó với những biến động…Rồi tiếp đến là công khai với bạn bè, nơi công sở, trường học.Và cuối cùng là phần 3 một vài trường hợp người đi trước với kinh nghiệm come out.
Có thể thấy, cuốn cẩm nang dành cho nguời đồng tính đã phần nào chỉ ra những khó khăn chung của một người đồng tính khi công khai bản thân. Cho chúng ta thêm một hướng nhìn nhận về cuộc sống tâm lý của họ. Tuy nhiên, đây không phải là nghiên cứu mà chỉ dừng lại ở mục đích hỗ trợ cho quá trình công khai của những người đồng tính bằng tập hợp ghi chép của tác giả. Cuốn tài liệu “Quyền của tôi” Biên soạn: Lương Thế Huy được phát hành nội bộ tháng 9/2014 dưới sự bảo trợ của isee (Viện nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường) cùng với Trung tâm ICS (Tổ chức bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT) cũng là một trong những cơ sở để tìm hiểu, nghiên cứu những vấn đề liên quan tới luật pháp dành cho người đồng tính tại Việt Nam.
Tài liệu này hướng đến việc cung cấp những thông tin khái quát nhưng không phải là lời tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Pháp luật luôn thay đổi và tài liệu này dựa vào những thông tin được cập nhật cho tới thời điểm phát hành. Tài liệu này giúp người LGBT và dị tính có cái nhìn rõ hơn về luật pháp. Chính những điều được đề cập tới trong tài liệu đã mở ra hướng suy nghĩ người đồng tính nữ trong cuộc sống còn nhiều những rào cản về luật pháp.
“Trả lời các câu hỏi của bạn về đồng tính và xu hướng tình dục” và “ Trả lời các câu hỏi của bạn về người chuyển giới, bản dạng giới và thể hiện giới” là tên hai tập Tài liệu được dịch từ tài liệu chính thức của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (American Psychological Association, APA) “Answers to Your Questions About Sexual Orientation and Homosexuality” và “Answers to Your Questions for A Better Understanding of Sexual Orientation & Homosexuality” được xuất bản lần 2 vào năm 2012 do tổ chức ICS công bố. Những tập tài liệu này mang tính chất gợi mở hướng nhìn nhận cho những nghiên cứu về người đồng tính, song tính hay 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyển giới một cách hữu ích.