Khảo sát lỗi trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào tại trường Đại học Quảng Bình

Khảo sát lỗi trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào tại Đại học Quảng Bình, phân tích nguyên nhân và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Đặng Lê Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thúy Hồng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo Sát Lỗi Trật Tự Từ Trong Câu Tiếng Việt Của Sinh Viên Lào Học Tiếng Việt (Tại Trường Đại Học Quảng Bình)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Lỗi và lý thuyết phân tích lỗi
• 1.2. Trật tự từ. Câu và cụm từ
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT LỖI VỀ TRẬT TỰ TRONG CỤM TỪ VÀ MỘT SỐ BÀI TẬP KHẮC PHỤC LỖI
• 2.1. Lỗi trật tự từ trong cụm danh từ
• 2.2. Lỗi trật tự từ trong cụm động từ
• 2.3. Thiết kế một số bài tập khắc phục lỗi trật tự từ trong ngữ
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT LỖI VỀ TRẬT TỰ THÀNH PHẦN CÂU VÀ MỘT SỐ BÀI TẬP KHẮC PHỤC LỖI
• 3.1. Lỗi trật tự từ trong câu
• 3.2. Thiết kế một số bài tập khắc phục lỗi về trật tự câu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đề tài

Đề tài 'Khảo sát lỗi trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào tại Đại học Quảng Bình' được thực hiện nhằm mục đích phân tích và đánh giá các lỗi ngữ pháp, đặc biệt là lỗi ngữ pháp liên quan đến trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn mà sinh viên Lào gặp phải khi học tiếng Việt mà còn góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Đặc biệt, trong bối cảnh ngày càng nhiều sinh viên Lào theo học tại Việt Nam, việc nắm bắt và khắc phục các lỗi này là rất cần thiết.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu lỗi ngữ pháp

Nghiên cứu về lỗi ngữ pháp trong việc học tiếng Việt của sinh viên Lào có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện phương pháp giảng dạy. Các lỗi về trật tự từ thường xuất phát từ sự khác biệt giữa ngữ pháp tiếng Lào và tiếng Việt. Việc phân tích các lỗi này giúp giáo viên nhận diện được những điểm yếu trong quá trình học tập của sinh viên, từ đó đưa ra các phương pháp giảng dạy phù hợp hơn. Theo nghiên cứu, việc hiểu rõ nguyên nhân gây ra lỗi ngữ pháp sẽ giúp giáo viên thiết kế các bài tập khắc phục hiệu quả hơn, nâng cao khả năng sử dụng tiếng Việt của sinh viên Lào.

II. Phân tích lỗi trật tự từ trong câu

Chương này tập trung vào việc khảo sát các lỗi trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào. Các lỗi này được phân loại theo từng loại câu và cụm từ, từ đó đưa ra các ví dụ minh họa cụ thể. Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên Lào thường gặp khó khăn trong việc sắp xếp các thành phần câu, dẫn đến việc diễn đạt không rõ ràng. Việc phân tích các lỗi này không chỉ giúp sinh viên nhận thức được sai sót của mình mà còn giúp giáo viên có cái nhìn tổng quát về những vấn đề mà sinh viên đang gặp phải.

2.1. Lỗi trật tự từ trong cụm danh từ

Trong quá trình khảo sát, nhiều sinh viên Lào mắc phải lỗi ngữ pháp liên quan đến trật tự từ trong cụm danh từ. Cụ thể, họ thường sắp xếp các thành phần không đúng thứ tự, dẫn đến việc câu trở nên khó hiểu. Ví dụ, thay vì nói 'cái bàn đỏ', một số sinh viên lại nói 'đỏ cái bàn'. Điều này cho thấy sự ảnh hưởng của ngôn ngữ mẹ đẻ đến việc sử dụng tiếng Việt. Việc nhận diện và phân tích các lỗi này sẽ giúp giáo viên thiết kế các bài tập thực hành phù hợp, từ đó cải thiện khả năng sử dụng tiếng Việt của sinh viên.

III. Giải pháp khắc phục lỗi trật tự từ

Để khắc phục các lỗi trật tự từ, chương này đề xuất một số giải pháp cụ thể. Các bài tập thực hành được thiết kế nhằm giúp sinh viên Lào làm quen với cách sắp xếp từ trong câu tiếng Việt. Việc sử dụng các phương pháp giảng dạy tương tác, như trò chơi ngôn ngữ hay các hoạt động nhóm, sẽ giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ hơn. Ngoài ra, việc cung cấp phản hồi kịp thời từ giáo viên cũng là một yếu tố quan trọng trong việc cải thiện khả năng ngôn ngữ của sinh viên.

3.1. Thiết kế bài tập khắc phục lỗi

Các bài tập khắc phục lỗi trật tự từ cần được thiết kế đa dạng và phong phú. Ví dụ, giáo viên có thể sử dụng các bài tập điền từ vào chỗ trống, sắp xếp lại câu hoặc viết lại câu theo đúng trật tự từ. Những bài tập này không chỉ giúp sinh viên nhận diện lỗi mà còn tạo cơ hội cho họ thực hành và cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của mình. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ giúp sinh viên Lào tự tin hơn khi sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp hàng ngày.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc dạy và học tiếng Việt như một ngoại ngữ ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển hợp tác đa phương. Theo báo cáo của ngành giáo dục, số lượng lưu học sinh nước ngoài học tiếng Việt tại các trường đại học như Quảng Bình, Hà Tĩnh tăng trung bình từ 20-30% mỗi năm, với hơn 400 lưu học sinh Lào đang theo học tại Đại học Quảng Bình tính đến năm 2015. Tuy nhiên, việc học tiếng Việt đối với người nước ngoài, đặc biệt là sinh viên Lào, gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về hệ thống ngôn ngữ và văn hóa, trong đó lỗi trật tự từ trong câu là một trong những vấn đề phổ biến và ảnh hưởng lớn đến khả năng giao tiếp và học tập.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát, phân loại và thống kê các lỗi trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào học tiếng Việt tại Trường Đại học Quảng Bình, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bài viết, bài thi của 320 sinh viên Lào ở các trình độ A, B và C trong giai đoạn từ năm 2012 đến 2015. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện chất lượng đào tạo tiếng Việt cho người nước ngoài, đồng thời góp phần phát triển giáo trình phù hợp với đặc điểm người học Lào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết phân tích lỗi của Pit Corder, nhấn mạnh lỗi là hiện tượng tự nhiên và cần thiết trong quá trình học ngôn ngữ thứ hai, phản ánh sự phát triển ngôn ngữ trung gian của người học. Lỗi được phân biệt thành lỗi hệ thống (error) và sai lầm không hệ thống (mistake), trong đó lỗi hệ thống là trọng tâm nghiên cứu nhằm xác định nguyên nhân và cơ chế mắc lỗi. Ngoài ra, lý thuyết phân tích tương phản được áp dụng để so sánh cấu trúc ngữ pháp và trật tự từ giữa tiếng Việt và tiếng Lào, từ đó giải thích nguyên nhân chuyển di ngôn ngữ dẫn đến lỗi.

Nghiên cứu tập trung vào các khái niệm chính gồm: trật tự từ trong câu và cụm từ, cấu trúc cụm danh từ và cụm động từ trong tiếng Việt và tiếng Lào, cũng như các thành phần phụ trước và sau trung tâm trong cụm từ. Trật tự từ được xem là phương tiện ngữ pháp quan trọng trong tiếng Việt, đặc biệt với loại hình ngôn ngữ đơn lập như tiếng Việt và tiếng Lào, trong đó sự thay đổi trật tự từ có thể làm thay đổi nghĩa câu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là 320 bài thi, bài viết của sinh viên Lào học tiếng Việt tại Trường Đại học Quảng Bình, phân bố đều ở các trình độ A, B và C. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Thủ pháp thống kê và phân loại lỗi: Thu thập, thống kê và phân loại các lỗi trật tự từ trong cụm danh từ và cụm động từ dựa trên các tiêu chí ngữ pháp.
• Phân tích lỗi: Phân tích chi tiết các lỗi về trật tự từ, xác định nguyên nhân dựa trên sự khác biệt giữa tiếng Việt và tiếng Lào.
• So sánh đối chiếu: So sánh cấu trúc ngữ pháp và trật tự từ giữa hai ngôn ngữ để làm rõ cơ chế mắc lỗi và ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2012 đến 2015, tập trung khảo sát các bài viết và bài thi của sinh viên Lào tại trường.

Cỡ mẫu 320 bài tập được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trình độ học viên. Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là định tính kết hợp với định lượng để đánh giá mức độ phổ biến và tính hệ thống của các lỗi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lỗi trật tự từ trong cụm danh từ:

   • Tỷ lệ lỗi cao nhất ở trình độ A chiếm 72%, giảm dần ở trình độ B (24%) và C (4%).
   • Các lỗi phổ biến gồm: đặt sai vị trí các định tố chỉ tổng thể (tất cả, mọi), số lượng (một, vài), và từ chỉ xuất (cái). Ví dụ: "Người Việt Nam tất cả" thay vì "Tất cả người Việt Nam".
   • Nguyên nhân chủ yếu do chuyển di cấu trúc từ tiếng Lào sang tiếng Việt, trong đó danh từ trung tâm đứng đầu cụm danh từ trong tiếng Lào, còn trong tiếng Việt các định tố thường đứng trước danh từ.

2. Lỗi trật tự từ trong cụm động từ:

   • Lỗi phổ biến ở phần phụ trước động từ như sắp xếp sai phó từ chỉ sự tiếp diễn, thời gian, phủ định, mệnh lệnh. Ví dụ: "Họ uống lại nữa" thay vì "Họ lại uống nữa".
   • Một số lỗi liên quan đến trật tự các phụ từ chỉ thời gian và phủ định như "Tôi đã gọi nhưng bạn ấy nói không sẽ đi" thay vì "Tôi đã gọi nhưng bạn ấy nói sẽ không đi".
   • Lỗi này xuất phát từ sự khác biệt trong cách sử dụng các phó từ và phụ từ trong tiếng Lào và tiếng Việt.

3. So sánh trật tự từ giữa tiếng Việt và tiếng Lào:

   • Cụm danh từ tiếng Việt có cấu trúc: Phụ trước – Trung tâm – Phụ sau, trong khi tiếng Lào chủ yếu là Trung tâm – Phụ sau.
   • Cụm động từ tiếng Việt có phần phụ trước đa dạng và có trật tự tương đối ổn định, còn tiếng Lào có sự khác biệt về vị trí các phụ từ chỉ thời gian, mệnh lệnh, phủ định.
   • Sự khác biệt này là nguyên nhân chính dẫn đến các lỗi trật tự từ của sinh viên Lào khi học tiếng Việt.

4. Tác động của trình độ học viên:

   • Lỗi trật tự từ giảm dần theo trình độ, chứng tỏ quá trình học tập và tiếp thu ngôn ngữ đích có hiệu quả.
   • Tuy nhiên, một số lỗi vẫn tồn tại ở trình độ cao do thói quen chuyển di ngôn ngữ mẹ đẻ và khó khăn trong nhận biết các thành phần cú pháp phức tạp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy lỗi trật tự từ là một trong những khó khăn lớn nhất của sinh viên Lào khi học tiếng Việt, đặc biệt ở giai đoạn đầu (trình độ A). Việc chuyển di cấu trúc từ tiếng Lào sang tiếng Việt là nguyên nhân chủ yếu, phù hợp với giả thuyết phân tích lỗi và lý thuyết phân tích tương phản. So với các nghiên cứu trước đây về lỗi ngữ pháp của người nước ngoài học tiếng Việt, nghiên cứu này tập trung chuyên sâu vào trật tự từ, cung cấp số liệu cụ thể và phân tích chi tiết theo trình độ học viên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ lỗi theo từng loại lỗi và trình độ, hoặc bảng so sánh cấu trúc cụm danh từ và cụm động từ giữa tiếng Việt và tiếng Lào để minh họa sự khác biệt dẫn đến lỗi. Việc hiểu rõ cơ chế mắc lỗi giúp giáo viên thiết kế bài tập sửa lỗi hiệu quả, đồng thời góp phần biên soạn giáo trình phù hợp với đặc điểm người học Lào.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống bài tập sửa lỗi trật tự từ

   • Thiết kế bài tập tập trung vào các lỗi phổ biến trong cụm danh từ và cụm động từ.
   • Mục tiêu giảm tỷ lệ lỗi trật tự từ ít nhất 50% trong vòng 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: giáo viên tiếng Việt tại Đại học Quảng Bình.

2. Tổ chức các lớp đào tạo nâng cao nhận thức về cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt

   • Tập huấn cho giáo viên và sinh viên về sự khác biệt cấu trúc giữa tiếng Việt và tiếng Lào.
   • Thời gian: 3 tháng đầu năm học mới.
   • Chủ thể: Khoa Ngôn ngữ học, Đại học Quảng Bình.

3. Phát triển giáo trình tiếng Việt dành riêng cho sinh viên Lào

   • Tích hợp các bài tập sửa lỗi trật tự từ và giải thích chi tiết về cấu trúc câu.
   • Mục tiêu hoàn thành trong 1 năm.
   • Chủ thể: nhóm biên soạn giáo trình phối hợp với chuyên gia ngôn ngữ học.

4. Áp dụng phương pháp giảng dạy lấy người học làm trung tâm

   • Khuyến khích sinh viên tự phát hiện và sửa lỗi qua các hoạt động nhóm, thảo luận.
   • Đánh giá hiệu quả qua kết quả bài tập và phản hồi học viên.
   • Chủ thể: giáo viên và sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Việt cho người nước ngoài

   • Lợi ích: Hiểu rõ các lỗi phổ biến về trật tự từ của sinh viên Lào, từ đó áp dụng phương pháp giảng dạy phù hợp.
   • Use case: Thiết kế bài giảng và bài tập sửa lỗi hiệu quả.

2. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng

   • Lợi ích: Nắm bắt cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm về lỗi trật tự từ trong tiếng Việt như một ngoại ngữ.
   • Use case: Phát triển nghiên cứu sâu hơn về ngôn ngữ thứ hai và phân tích lỗi.

3. Nhà biên soạn giáo trình tiếng Việt

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng giáo trình phù hợp với đặc điểm người học Lào.
   • Use case: Tích hợp bài tập sửa lỗi và giải thích cấu trúc ngữ pháp.

4. Sinh viên Lào học tiếng Việt

   • Lợi ích: Nhận thức được các lỗi thường gặp và cách khắc phục, nâng cao kỹ năng sử dụng tiếng Việt chính xác.
   • Use case: Tự học và luyện tập theo các bài tập được đề xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Lỗi trật tự từ phổ biến nhất của sinh viên Lào là gì?
   Lỗi phổ biến nhất là sắp xếp sai vị trí các định tố trong cụm danh từ, ví dụ như đặt từ chỉ tổng thể hoặc số lượng sau danh từ trung tâm, do ảnh hưởng của cấu trúc tiếng Lào.

2. Tại sao lỗi trật tự từ lại giảm theo trình độ học viên?
   Khi trình độ tăng, sinh viên có hiểu biết sâu hơn về ngữ pháp tiếng Việt và dần điều chỉnh thói quen ngôn ngữ mẹ đẻ, từ đó giảm lỗi trật tự từ.

3. Phương pháp nào hiệu quả để sửa lỗi trật tự từ?
   Phương pháp kết hợp giữa giảng dạy lý thuyết cấu trúc câu và thực hành qua bài tập sửa lỗi, đồng thời áp dụng phương pháp lấy người học làm trung tâm giúp sinh viên tự nhận biết và sửa lỗi.

4. Sự khác biệt chính giữa trật tự từ tiếng Việt và tiếng Lào là gì?
   Tiếng Việt có cấu trúc cụm danh từ với phần phụ trước danh từ trung tâm, trong khi tiếng Lào thường đặt các thành phần phụ sau danh từ trung tâm, dẫn đến lỗi chuyển di khi học tiếng Việt.

5. Làm thế nào để giáo viên phát hiện và phân loại lỗi trật tự từ?
   Giáo viên cần thu thập ngữ liệu từ bài viết, bài nói của học viên, sử dụng phương pháp phân tích lỗi để nhận diện lỗi hệ thống và phân loại theo các nhóm lỗi cụ thể như lỗi trong cụm danh từ, cụm động từ.

Kết luận

• Luận văn đã xác định và phân loại chi tiết các lỗi trật tự từ trong câu tiếng Việt của sinh viên Lào, tập trung vào cụm danh từ và cụm động từ.
• Tỷ lệ lỗi cao nhất ở trình độ sơ cấp (A) chiếm 72%, giảm dần ở các trình độ cao hơn, phản ánh quá trình tiếp thu ngôn ngữ.
• Nguyên nhân chính của lỗi là sự chuyển di cấu trúc từ tiếng Lào sang tiếng Việt do khác biệt về trật tự từ trong cụm từ và câu.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực gồm xây dựng bài tập sửa lỗi, đào tạo giáo viên, phát triển giáo trình và áp dụng phương pháp giảng dạy lấy người học làm trung tâm.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, đặc biệt là sinh viên Lào, và mở rộng cơ sở lý thuyết cho các nghiên cứu tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất tại Đại học Quảng Bình, đánh giá hiệu quả qua các kỳ học tiếp theo và mở rộng nghiên cứu sang các nhóm học viên khác.

Các nhà giáo dục và nghiên cứu ngôn ngữ được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện chất lượng đào tạo tiếng Việt cho người nước ngoài, đồng thời tiếp tục phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về lỗi ngôn ngữ trong học tập ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài Chương 2: Lỗi về trật tự từ trong ngữ và một số bài tập khắc phục lỗi Chương 3: Lỗi về trật tự từ trong câu và một số bài tập khắc phục lỗi Kết luận 15 z CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Lỗi và lý thuyết phân tích lỗi 1. Khái niệm lỗi Lỗi (error), theo quan điểm tri nhận, là một hiện tượng đương nhiên trong quá trình người học thụ đắc một ngoại ngữ. Lỗi không phải là hiện tượng tiêu cực trong quá trình học ngoại ngữ, không phải là phiên bản méo mó của ngôn ngữ đích mà lỗi thể hiện sự tham gia tích cực của người học trong quá trình thụ đắc ngôn ngữ đích, thể hiện những chiến lược quan trọng mà người học áp dụng để khám phá ngôn ngữ đích, và lỗi là chứng cứ rõ ràng nhất về hệ thống ngôn ngữ đang phát triển của người học - ngôn ngữ trung gian (Interlanguage) [18; tr 227].

Ngôn ngữ trung gian này luôn biến đổi trong quá trình người học thụ đắc ngôn ngữ đích và tiệm tiến đến ngôn ngữ đích nhưng không thể trở thành ngôn ngữ đích hoàn toàn. Người khởi xướng cho quan niệm "cách mạng" về lỗi này là Pit Corder với hàng loạt công trình để lại những dấu ấn rõ nét và giúp định hướng cho ngành phân tích lỗi (Error Analysis) (Corder, 1973, 1981. Những nhà ngôn ngữ học ứng dụng có cách nhìn mới đối với lỗi bao gồm L. Trong việc học ngoại ngữ, đặc điểm khác nhau về ngữ âm, từ vựng, ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp giữa các ngôn ngữ thường gây ra những trở ngại đối với người học.

Những trở ngại đó có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, ví dụ như người học hiểu không đúng hoặc áp dụng quá cứng nhắc những quy luật của thứ ngoại ngữ mà họ đã từng học qua vào việc sử dụng ngôn ngữ là đối tượng mình đanghọc. Trong quá trình thụ đắc một ngôn ngữ thứ hai, việc mắc lỗi là điều không thể tránh khỏi. Việc các nhà ngôn ngữ học và giáo học pháp theo trường phái dạy ngôn ngữ giao tiếp nhấn mạnh đến ý nghĩa và tầm quan trọng của lỗi trong việc dạy và 16 z học ngoại ngữ đã làm cho lỗi của người học trở thành một hiện tượng tự nhiên, một thành phần tất yếu trong quá trình học ngoại ngữ nói chung và học tiếng Việt nói riêng. Do vậy, phát hiện và phân tích lỗi cũng như tìm hiểu nguyên nhân gây lỗi là một công việc hết sức cần thiết nhằm đem lại hiệu quả cao cho việc dạy và học ngoại ngữ.

[34;tr 1] Đã có nhiều nhà nghiên cứu đưa ra các định nghĩa khác nhau về lỗi. Theo Từ điển ngôn ngữ học ứng dụng và dạy tiếng (Nhà xuất bản Longman, 1985), “lỗi” được định nghĩa như sau: “Lỗi của người học (trong khi nói hoặc viết một ngôn ngữ thứ hai hay ngoại ngữ) là hiện tượng sử dụng một đơn vị ngôn ngữ (chẳng hạn một từ, một đơn vị ngữ pháp, một hành vi ngôn từ.) bằng cái cách mà người bản ngữ hoặc người giỏi thứ tiếng đó cho là sai hoặc cho là chưa đầy đủ” [19; tr 7] Hendrickson cho rằng: “Lỗi là một phát ngôn, một hình thức biểu đạt hoặc là một kết cấu mà một giáo viên ngôn ngữ đặc biệt thấy rằng không thể chấp nhận được bởi các cách sử dụng không hợp lí của chúng hoặc là sự vắng mặt của chúng trong các diễn ngôn đời thường”. Giáo sư Lê Quang Thiêm định nghĩa về lỗi như sau: “Lỗi học và dùng ngoại ngữ là tài liệu thô rất quý về nhiều mặt mà ta cần thu thập, hệ thống hóa và phân tích, nghiên cứu. Thiếu nó, chúng ta không thể có một cách hiểu đầy đủ về những tiến bộ xảy ra trong cảm thức ngôn ngữ của người học tiếng” [33; tr 68] Dựa trên những quan điểm đi trước, tác giả Phạm Đăng Bình đã đưa ra một định nghĩa tương đối đầy đủ về lỗi như sau: “Lỗi thể hiện sự khiếm khuyết về năng lực giao tiếp của người học trong cách nhìn nhận, đánh giá của người bản ngữ và những người song ngữ.

Lỗi là nguyên nhân gây ra các hiện tượng trống nghĩa, mơ hồ về nghĩa và là nguyên nhân trực tiếp gây ra những sự hiểu nhầm hoặc ngưng trệ giao tiếp. Sự có mặt của lỗi trong 17 z giao tiếp liên ngôn nhiều khi trở thành một trong những nguyên nhân dẫn đến các xung đột hoặc sốc văn hóa”[5; tr. 4] Trên thực tế nghiên cứu, tác giả Hà Lê Kim Anh cũng nhấn mạnh rằng người học ngôn ngữ sẽ trải qua quá trình: không hiểu – xuất hiện lỗi – sử dụng đúng. Có thể nói, lỗi có vai trò quan trọng trong tất cả các quá trình nghiên cứu, dạy và học ngoại ngữ.

Đối với người học lỗi là một cách thức thể nghiệm những kiến thức mà mình đã học được, để từ đó có thể biến ngoại ngữ đó thành của mình [19;tr. 11] Pit Corder, một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên đưa ra lý thuyết phân tích lỗi cho rằng: Lỗi (error) là sự lệch chuẩn so với ngữ pháp và vi phạm các tắc sử dụng ngôn ngữ và các quy ước văn hóa. Người học không những không nhận ra các lỗi của mình mà còn không thể tự chữa được chúng khi lưu ý. Thậm chí họ còn mắc thêm lỗi khác khi làm việc đó.Lỗi thể hiện dự khiếm khuyết về năng lực giao tiếp của người học trong cách nhìn nhận đánh giá của người bản ngữ và những người song ngữ.Lỗi là nguyên nhân gây ra các hiện tượng trống nghĩa, mơ hồ về nghĩa và là nguyên nhân trực tiếp gây ra những hiểu lầm hoặc ngưng trệ giao tiếp.Sự có mặt của lỗi trong giao tiếp liên ngôn nhiều khi trở thành một trong những nguyên nhân dẫn đến xung đột văn hóa.

Ở đây Pit Corder cũng phân biệt hai loại lỗi là “mistake” – lỗi do nhầm lẫn, không có tính hệ thống và “errors” – lỗi xuất hiện lặp đi lặp lại có tính hệ thống do sự tiếp nhận ngôn ngữ đích còn hạn chế. Một số nguyên nhân có thể tạo ra lỗi trong quá trình học ngôn ngữ thứ hai như sau [19; tr. 34]: - Vượt tuyến: Là chiến lược người học nới rộng những quy tắc ngôn ngữ ra ngoài phạm vi của nó. Hay nói cách khác là đã sử dụng những tri thức đã biết ở ngôn ngữ đích để khám phá ngôn ngữ đích.

18 z - Chuyển di: Là chiến lược người học mượn những tri thức có sẵn trong tiếng mẹ đẻ để khám phá ngôn ngữ đích. - Chiến lược giao tiếp: Người học tìm mọi cách để giao tiếp mặc dù câu nói có sai ngữ pháp. Lỗi có thể xuất phát từ bản thân người học, do người học tự tìm tòi khám phá ngôn ngữ mới hoặc do năng lực không hoàn hảo của người học, tuy nhiên lỗi cũng có thể do quá trình giảng dạy, do kết quả của những tình huống học cụ thể trên lớp dẫn đến những lỗi của người học. Tuy nhiên dù là do người học hay do giảng dạy thì lỗi cũng là một phần tất yếu của quá trình thụ đắc một ngôn ngữ mới.

Trong xu hướng dạy và học ngoại ngữ theo định hướng giao tiếp như hiện nay, thì “lỗi” là một phần tất yếu không thể thiếu được đối với người học, giúp người học đi từ nhận diện đến thích ứng và sử dụng đúng ngôn ngữ thứ hai. Như vậy việc định nghĩa về “lỗi” trong quá trình học ngoại ngữ sẽ giúp người dạy và người học hiểu rõ hơn về lỗi, để từ đó có phương pháp giảng dạy cũng như tiếp nhận “lỗi” một cách đúng đắn hơn và có hiệu quả hơn. Lý thuyết phân tích lỗi Lý thuyết về phân tích lỗi trong việc học một ngôn ngữ thứ hai được Stephen Pit Corder và các đồng nghiệp đưa ra vào những năm 60. Corder cho rằng phân tích lỗi như là một phương pháp khoa học trong ngôn ngữ học.

Như các trích dẫn của Rod Ellis"Cho tới những năm 1970, phân tích lỗi đã trở thành một phần được thừa nhận trong ngôn ngữ học ứng dụng, và sự phát triển phần lớn là do công việc của Corder"[39; tr3]. Trước Corder, các nhà ngôn ngữ học đã nhận ra lỗi của người học, phân chia chúng thành các loại, cố gắng xem những lỗi nào là lỗi phổ biến nhưng không thực sự chú ý nhiều đến vai trò của chúng trong việc giảng dạy và tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai. 19 z Theo Pit Corder, phân tích lỗi là thủ thuật do các nhà nghiên cứu và giáo viên sử dụng. Nó bao gồm việc thu thập các mẫu ngôn ngữ của người học, xác định lỗi các mẫu, miêu tả lỗi, phân loại lỗi và đánh giá mức độ nghiên trọng của lỗi.

Ông cho rằng việc phân tích lỗi không chỉ quan tâm đến mục đích ứng dụng của nó là chữa lỗi mà còn phải quan tâm đến mục đích lý thuyết của nó là giải thích sự thể hiện cơ chế ngôn ngữ của người học, tức là nghiên cứu những chiến lược học và những giả thuyết mà người học đã sử dụng để tạo ra ngôn ngữ của riêng mình. Quá trình phân tích lỗi được Pit Corder chia làm các giai đoạn [38; tr. 8]: - Thu thập mẫu ngôn ngữ của người học: Để có thể phân tích lỗi thì trước hết cần phải thu thập các ngữ liệu của người học. Căn cứ vào ngữ liệu đã thu thập được để tiến hành thống kê và nhận diện lỗi theo hệ thống.

- Nhận diện lỗi: Ở giai đoạn này cần phân biệt giữa lỗi (error) và sai lầm (mistake) của người học. Đầu tiên để nhận diện được lỗi hay sai lầm của người học thì cần kết hợp với việc kiểm tra tính nhất quán của hiệu suất của người học ngôn ngữ thứ hai. Nếu một người học đôi khi sử dụng đúng dạng của một cấu trúc hoặc quy tắc nào đó và sau đó sử dụng sai cấu trúc, thì đó là một sai lầm và có thể tự sửa chữa. Tuy nhiên, nếu người học luôn sử dụng nó sai thành hệ thống, thì đó là một lỗi.

Lỗi xảy ra do sự hạn chế về năng lực ngoại ngữ, người học chưa nắm vững các quy tắc của ngôn ngữ thứ hai và thường sử dụng ngoại ngữ như một bản năng. Người học không phát hiện ta rằng mình đã mắc lỗi và không có khả năng tự sửa lỗi. - Miêu tả lỗi: Giai đoạn này được thực hiện sau bước nhận diện lỗi. Không có mô tả nào có thể được thực hiện mà không xác định lỗi.