Khảo Sát Lăng Mộ Thoại Ngọc Hầu Trong Hệ Thống Lăng Mộ Thời Nguyễn Ở Nam Bộ Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu lăng thoại ngọc hầu châu đốc an giang trong hệ thống lăng mộ thời nguyễn ở nam bộ việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất

• Tác giả: Lương Chánh Tòng
• Người hướng dẫn: Phạm Hữu Công
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Khảo cổ học
• Đề tài: Khảo Sát Lăng Mộ Thoại Ngọc Hầu và Hệ Thống Lăng Mộ Thời Nguyễn Ở Nam Bộ Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lăng Mộ Thoại Ngọc Hầu và Thời Nguyễn 55 ký tự

Lăng mộ là một loại hình di tích khảo cổ học quan trọng, đặc biệt là lăng mộ của hoàng gia và quan lại đại thần. Nghiên cứu lăng mộ cung cấp thông tin về thân thế, sự nghiệp của chủ nhân và các vấn đề lịch sử - văn hóa. Ở Nam Bộ Việt Nam, có khoảng 30 lăng mộ quan lại thời Nguyễn. Tuy nhiên, nhiều lăng mộ đã không còn tồn tại hoặc đang xuống cấp. Hệ thống lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ là di sản văn hóa chứa đựng nhiều giá trị về kiến trúc nghệ thuật. Các quan lại đại thần có nhiều công lao đóng góp cho lịch sử dân tộc và lịch sử khai phá vùng đất Nam Bộ. Hiện nay, chưa có công trình nghiên cứu nào thống kê toàn bộ tư liệu liên quan đến lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ. Cần có một nghiên cứu tổng thể về lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ để tổng hợp hệ thống hóa các nguồn tư liệu.

1.1. Vị Trí và Ý Nghĩa Lịch Sử của Lăng Thoại Ngọc Hầu

Lăng Thoại Ngọc Hầu nằm ở Châu Đốc, An Giang, là một di tích lịch sử quan trọng. Thoại Ngọc Hầu (Nguyễn Văn Thoại) là một vị quan có nhiều công lao trong việc khai khẩn và bảo vệ vùng đất Nam Bộ dưới triều Nguyễn. Lăng mộ không chỉ là nơi an nghỉ của ông mà còn là biểu tượng cho sự phát triển của vùng đất này. Việc nghiên cứu lăng mộ giúp hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của ông, cũng như những đóng góp của ông cho lịch sử dân tộc. Lăng mộ Thoại Ngọc Hầu là một phần quan trọng của hệ thống lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ.

1.2. Giá Trị Văn Hóa và Kiến Trúc của Lăng Mộ Thời Nguyễn

Các lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ không chỉ có giá trị về mặt lịch sử mà còn có giá trị về mặt văn hóa và kiến trúc. Kiến trúc của các lăng mộ thường mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống Việt Nam, kết hợp với các yếu tố kiến trúc của các nền văn hóa khác trong khu vực. Các lăng mộ cũng thường được trang trí bằng các họa tiết, hoa văn tinh xảo, thể hiện sự tài hoa của các nghệ nhân xưa. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các lăng mộ này là rất quan trọng để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Các di tích lịch sử này cần được quan tâm và bảo vệ.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Lăng Mộ Thời Nguyễn ở Nam Bộ 58 ký tự

Việc nghiên cứu lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ gặp nhiều khó khăn. Nhiều lăng mộ đã bị phá hủy hoặc xuống cấp nghiêm trọng do thời gian, thiên tai và con người. Việc tìm kiếm và thu thập tư liệu về các lăng mộ cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn sử liệu chính thống và sự phân tán của các di vật. Bên cạnh đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị của các lăng mộ cũng gặp nhiều thách thức do thiếu kinh phí và sự quan tâm của cộng đồng. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này.

2.1. Tình Trạng Xuống Cấp và Hủy Hoại của Các Lăng Mộ

Nhiều lăng mộ đã bị xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thời gian và môi trường. Các yếu tố như mưa, gió, nắng nóng đã làm hư hại các công trình kiến trúc, làm phai màu các họa tiết trang trí. Bên cạnh đó, nhiều lăng mộ đã bị phá hủy do chiến tranh, thiên tai hoặc do sự thiếu ý thức của con người. Tình trạng này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá trị lịch sử và văn hóa của các di tích.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Thu Thập và Phân Tích Tư Liệu

Việc thu thập và phân tích tư liệu về các lăng mộ gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn sử liệu chính thống và sự phân tán của các di vật. Nhiều tư liệu quan trọng đã bị thất lạc hoặc hư hỏng. Bên cạnh đó, việc tiếp cận các lăng mộ cũng gặp nhiều khó khăn do vị trí địa lý hiểm trở hoặc do các quy định về bảo tồn. Cần có những phương pháp nghiên cứu khoa học và sự phối hợp giữa các nhà nghiên cứu để giải quyết những khó khăn này.

2.3. Vấn Đề Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Di Sản

Công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các lăng mộ còn gặp nhiều hạn chế. Nguồn kinh phí dành cho công tác này còn hạn hẹp. Sự quan tâm của cộng đồng đối với các di tích còn chưa cao. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Lăng Mộ Thoại Ngọc Hầu Hướng Tiếp Cận 59 ký tự

Nghiên cứu lăng mộ Thoại Ngọc Hầu cần có phương pháp tiếp cận khoa học và toàn diện. Cần kết hợp giữa nghiên cứu tư liệu lịch sử, khảo sát thực địa, phân tích kiến trúc và di vật. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến việc so sánh, đối chiếu với các lăng mộ thời Nguyễn khác ở Nam Bộ và các khu vực khác để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt. Việc nghiên cứu cũng cần phải đặt trong bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội của thời đại để hiểu rõ hơn về ý nghĩa và giá trị của lăng mộ.

3.1. Khảo Sát Kiến Trúc và Bố Cục Tổng Thể Lăng Mộ

Việc khảo sát kiến trúc và bố cục tổng thể của lăng mộ là rất quan trọng để hiểu rõ về quy mô, cấu trúc và phong cách kiến trúc của lăng mộ. Cần chú ý đến các yếu tố như vị trí, hướng, kích thước, vật liệu xây dựng, họa tiết trang trí và các công trình phụ trợ. Việc khảo sát cần được thực hiện một cách tỉ mỉ và chính xác để có được những thông tin đầy đủ và tin cậy.

3.2. Phân Tích Di Vật Tùy Táng và Ý Nghĩa Văn Hóa

Các di vật tùy táng trong lăng mộ là nguồn thông tin quan trọng về đời sống vật chất và tinh thần của chủ nhân lăng mộ và thời đại. Cần phân tích các di vật về chất liệu, hình dáng, kích thước, chức năng và ý nghĩa văn hóa. Việc phân tích cần được thực hiện bởi các chuyên gia có kinh nghiệm để có được những kết luận chính xác và sâu sắc.

3.3. So Sánh với Các Lăng Mộ Khác Thời Nguyễn ở Nam Bộ

Việc so sánh lăng mộ Thoại Ngọc Hầu với các lăng mộ khác thời Nguyễn ở Nam Bộ giúp tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó hiểu rõ hơn về vị trí và vai trò của lăng mộ Thoại Ngọc Hầu trong hệ thống lăng mộ thời Nguyễn. Việc so sánh cần được thực hiện một cách khách quan và khoa học, dựa trên các tiêu chí như kiến trúc, di vật, táng tục và bối cảnh lịch sử.

IV. Kiến Trúc Độc Đáo Lăng Thoại Ngọc Hầu Phân Tích Chi Tiết 57 ký tự

Kiến trúc lăng Thoại Ngọc Hầu mang những đặc điểm độc đáo, phản ánh sự giao thoa văn hóa và kỹ thuật xây dựng thời bấy giờ. Từ bố cục tổng thể đến chi tiết trang trí, đều thể hiện sự tinh xảo và tâm huyết của người xây dựng. Việc phân tích chi tiết kiến trúc giúp chúng ta hiểu sâu hơn về giá trị nghệ thuật và lịch sử của lăng mộ. Lăng mộ là một phần quan trọng của di sản văn hóa.

4.1. Vật Liệu Xây Dựng và Kỹ Thuật Chế Tác

Vật liệu xây dựng lăng Thoại Ngọc Hầu chủ yếu là gạch, đá, vôi vữa. Kỹ thuật chế tác thể hiện sự khéo léo của các nghệ nhân xưa. Việc phân tích thành phần vật liệu giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và chất lượng của vật liệu, cũng như kỹ thuật xây dựng được sử dụng.

4.2. Họa Tiết Trang Trí và Ý Nghĩa Biểu Tượng

Các họa tiết trang trí trên lăng Thoại Ngọc Hầu mang nhiều ý nghĩa biểu tượng, thể hiện ước vọng về sự trường tồn, thịnh vượng và an lành. Các họa tiết thường gặp là rồng, phượng, hoa lá, mây trời. Việc giải mã ý nghĩa của các họa tiết giúp hiểu rõ hơn về tư tưởng và văn hóa của thời đại.

4.3. Phong Thủy và Sự Hài Hòa với Thiên Nhiên

Vị trí và hướng của lăng Thoại Ngọc Hầu được lựa chọn theo nguyên tắc phong thủy, nhằm tạo sự hài hòa với thiên nhiên và mang lại sự an lành cho người đã khuất. Việc nghiên cứu yếu tố phong thủy giúp hiểu rõ hơn về quan niệm của người xưa về mối quan hệ giữa con người và vũ trụ.

V. Di Vật Tùy Táng Lăng Thoại Ngọc Hầu Giá Trị Lịch Sử 55 ký tự

Các di vật tùy táng tìm thấy trong lăng Thoại Ngọc Hầu là những chứng cứ vật chất quý giá, phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của chủ nhân lăng mộ và xã hội đương thời. Việc nghiên cứu các di vật giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa và kinh tế của vùng đất Nam Bộ thời Nguyễn. Các cổ vật này cần được bảo tồn.

5.1. Gốm Sứ và Đồ Gia Dụng Phản Ánh Đời Sống Sinh Hoạt

Các loại gốm sứ và đồ gia dụng như bát, đĩa, ấm chén, bình vôi... cho thấy đời sống sinh hoạt của chủ nhân lăng mộ và gia đình. Chất liệu, kiểu dáng và hoa văn trang trí của các vật dụng này phản ánh trình độ sản xuất và thẩm mỹ của thời đại.

5.2. Tiền Tệ và Vật Phẩm Tế Lễ Tín Ngưỡng Tâm Linh

Tiền tệ và các vật phẩm tế lễ như hương án, đèn thờ, lư hương... thể hiện tín ngưỡng tâm linh của người xưa. Việc phân tích các vật phẩm này giúp hiểu rõ hơn về quan niệm về thế giới bên kia và các nghi lễ cúng bái.

5.3. Trang Sức và Vật Dụng Cá Nhân Địa Vị Xã Hội

Trang sức và vật dụng cá nhân như vòng tay, nhẫn, trâm cài, lược... cho thấy địa vị xã hội và gu thẩm mỹ của chủ nhân lăng mộ. Chất liệu, kiểu dáng và hoa văn trang trí của các vật dụng này phản ánh sự giàu có và quyền lực của người sở hữu.

VI. So Sánh Lăng Thoại Ngọc Hầu với Lăng Mộ Nguyễn Khác 52 ký tự

So sánh lăng Thoại Ngọc Hầu với các lăng mộ thời Nguyễn khác ở Nam Bộ và lăng mộ hoàng gia ở Huế giúp làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt và vị trí của lăng Thoại Ngọc Hầu trong hệ thống lăng mộ thời Nguyễn. Sự so sánh này cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về kiến trúc, văn hóa và lịch sử của thời kỳ này. Lịch sử lăng mộ Việt Nam rất phong phú.

6.1. Điểm Tương Đồng và Khác Biệt về Kiến Trúc

Phân tích những điểm tương đồng và khác biệt về bố cục, vật liệu, kỹ thuật xây dựng và trang trí giữa lăng Thoại Ngọc Hầu và các lăng mộ khác. Điều này giúp xác định vị trí của lăng Thoại Ngọc Hầu trong phong cách kiến trúc chung của thời đại.

6.2. So Sánh Di Vật Tùy Táng và Ý Nghĩa Văn Hóa

So sánh các di vật tùy táng về loại hình, chất liệu, số lượng và ý nghĩa văn hóa. Điều này giúp hiểu rõ hơn về đời sống vật chất, tinh thần và tín ngưỡng của chủ nhân lăng mộ và xã hội đương thời.

6.3. Vị Trí và Vai Trò trong Hệ Thống Lăng Mộ Thời Nguyễn

Đánh giá vị trí và vai trò của lăng Thoại Ngọc Hầu trong hệ thống lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ và so sánh với các lăng mộ hoàng gia ở Huế. Điều này giúp hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của Thoại Ngọc Hầu và những đóng góp của ông cho lịch sử dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tư liệu (33 trang) Nội dung tập trung giới thiệu các tư liệu nghiên cứu liên quan đến hệ thống lăng Thoại Ngọc Hầu nói riêng và lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ nói chung qua các giai đoạn lịch sử. Nghiên cứu tổng hợp về vị trí địa lý, lịch sử hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ; lịch sử hình thành và phát triển các loại hình táng tục vùng đất Nam Bộ trong lịch sử. Nghiên cứu thao tác hóa khái niệm liên quan đến đề tài như lăng, lăng mộ, mộ…; di vật, di vật tùy táng và các loại hình tên gọi, kiểu thức và trang trí kiến trúc lăng mộ. Chương 2: Lăng Thoại Ngọc Hầu: Kiến trúc và di vật (62 trang) Tác giả tập trung nghiên cứu lăng Thoại Ngọc Hầu dưới góc độ tiếp cận khảo cổ học và phương pháp nghiên cứu liên ngành để nhận diện và làm rõ được các đặc điểm về vị trí địa lý, lịch sử vùng đất Châu Đốc; không gian cảnh quan, bố cục mặt bằng, kết cấu và trang trí kiến trúc; cùng với đó là các loại hình tư liệu Hán Nôm như văn bia, liễn đối, thơ văn.

Đặc biệt là việc nghiên cứu hệ thống hóa các nguồn tư liệu về di vật tùy táng tìm thấy trong khu lăng Thoại Ngọc Hầu với nhiều phát hiện mới, cung cấp cho khảo cổ học nguồn tư liệu giá trị để nghiên cứu về lăng mộ Việt Nam trong lịch sử một cách toàn diện. Đồng thời cung cấp cho lịch sử, văn hóa nhiều nguồn tư liệu 11 liên quan đến lịch sử Việt Nam nói chung và Nam Bộ nói riêng giai đoạn -XIX qua việc nghiên cứu nguồn gốc xuất xứ, niên đại và những vấn đề lịch sử văn hóa ẩn chứa đằng sau di vật tùy táng tìm thấy trong khu lăng Thoại Ngọc Hầu. Chương 3: Lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ (55 trang). Tác giả tập trung giới thiệu hệ thống lăng mộ thời Nguyễn với các đặc điểm, đặc trưng về lịch sử xây dựng; đặc điểm kiến trúc và trang trí kiến trúc; đặc điểm hệ thống di vật tùy táng tìm thấy trong các lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ.

Trên cơ sở nghiên cứu có hệ thống dưới góc độ đặc điểm kiến trúc và di vật tùy táng của lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ, tác giả đặt hệ thống lăng mộ thời Nguyễn ở Nam Bộ trong so sánh với hệ thống lăng mộ Việt Nam thời Nguyễn và một số giai đoạn trước đó. Từ đó góp phần bổ sung về mặt lý luận và thực tiễn, đặc biệt là đối với khảo cổ học mộ táng nói chung và nghiên cứu lăng mộ Việt Nam trong lịch sử nói riêng. 12 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TƢ LIỆU 1. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ Nam Bộ Việt Nam phân theo khu vực địa lý hiện nay nằm trong khoảng tọa độ địa lý 8032’32” đến 12017’48” Vĩ độ Bắc; 104024’ đến 107032’ Kinh độ đông.

Phía Tây giáp Vịnh Thái Lan, phía Đông và Đông nam giáp Biển Đông; phía Bắc và Tây bắc giáp Campuchia và một phần Nam Tây Nguyên, Nam Trung Bộ. Tổng diện tích tự nhiên khoảng 64. Phân theo vùng, Nam Bộ chia làm hai khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, gồm 17 tỉnh và 02 thành phố trực thuộc Trung ương: TP.HCM, các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh (Đông Nam Bộ); TP.Cần Thơ, Long An, Tiền Giang, Vĩnh Long, Bến Tre, Đồng Tháp, Hậu Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau. Điều kiện địa lý tự nhiên Lịch sử thành tạo vùng đất Nam Bộ đã trải qua bốn giai đoạn: Địa hào từ Đại cổ sinh, trở thành một vịnh biển mênh mông trong Đại trung sinh và hình thái châu thổ được phác họa trong quá trình biển thoái vào Đại tân sinh; Châu thổ Nam Bộ hiện nay được định hình sau đợt biển tiến Flandrian từ khoảng 18.

Lúc đầu mực nước dâng nhanh, cả vùng Đông Nam Á đã bị hạ xuống, khiến cho biển tràn vào những vùng thấp như đồng bằng sông Cửu Long ngày nay. Vịnh Thái Lan được hình thành từ đó. Vùng Hà Tiên – Rạch Giá vào thời kỳ này nằm ở vùng giáp ranh giữa biển và đất liền [14]. Nam Bộ có độ cao trung bình từ vài mét đến khoảng 200m, gồm có những bề mặt cao nguyên thấp và những đồi lượng sóng, ít bị chia cắt sâu.

Đây là khu vực mang tính địa hình chuyển tiếp từ vùng cao nguyên đất đỏ ở Nam Đông Dương xuống các bậc thềm đồi đá phiến và bazan, phù sa cổ phù hợp với quy mô của sông Cửu Long.11 -12] Nhìn chung, những hoạt động địa chất kỷ thứ 4 (1,6 triệu năm trước đây) đã để lại trên địa hình Nam Bộ những bậc thềm sông và thềm biển cổ: miền Đông Nam Bộ, các bậc thềm sông do hoạt động của sông Đồng Nai và có thể cả sông Cửu 13 Long để lại ở độ cao 50 – 70m trải dài từ Bình Phước đến Biên Hòa; tiếp đến là độ cao 25 -35m phân bố từ Tây Ninh qua Đồng Nai đến Bà Rịa; ở độ cao 10 -15m dọc theo các con sông suối. Bán đảo Cà Mau hình thành trong thời kỳ Toàn tân giữa – muộn (6.000 năm trở lại đây) do phù sa sông Mêkông qua hạ lưu của nó trên đất Việt là sông Tiền và sông Hậu. Trước đó, đường bờ biển cổ Nam Bộ chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam từ miền Đông qua vùng Tri Tôn – Bảy Núi – Hà Tiên (ở An Giang và Kiên Giang) ngày nay [57, tr. Về khí hậu, Nam Bộ nằm trong vùng đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa và cận xích đạo.

Nhiệt độ trung bình toàn Nam Bộ dao động khoảng từ 250C đến 290, trung bình 26,90C. Độ ẩm tương đối cao từ 80 đến 82%, tạo khí hậu luôn mát mẻ, chia làm 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4. Sách Gia Định thành thông chí (GĐTTC) của Trịnh Hoài Đức chép: “Phương Nam thuộc về quẻ Ly, là nơi mặt trời và nơi lửa nóng. Người ở gần biển miền Gia Định thường thấy trước mặt trời mọc, hình thể rất lớn, vì biển Nam ở cách hang mặt trời không xa, cho nên thấy mặt trời lớn hơn…Khí hậu Gia Định thường nóng.

Cuối mùa Xuân mới bắt đầu mưa, đến mùa Hè là mùa mưa, Thu hay mưa rào, nhiều khi mưa to như đổ nước, nhưng chỉ trong 1 đến 2 giờ rồi tạnh ngay. Tuy bốn mùa có mưa, mà đến khí đông hơi lạnh. Khí hậu không thường, bốn mùa đều có hoa nở và thơm nhiều…” [19, tr.16-17] Tất cả các điều kiện thuận lợi về tự nhiên ở trên, từ thời tối cổ đến thời nay, nơi đây luôn thu hút được sự tập trung dân cư sinh sống và khai thác trên các khu vực thềm phù sa cổ và ven các con sông lớn, kênh rạnh ở Nam Bộ. Lịch sử hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ Khảo cổ học đã chứng minh từ cách đây hàng chục vạn năm, trên vùng đất Nam Bộ đã có người cổ sinh sống với các dấu tích văn hóa sơ kỳ đá cũ ở Đồng Nai, Bình Dương… được tìm thấy.

Bước sang hậu kỳ thời đại đá mới, sơ kỳ đồ đồng, cư dân vùng đất này đã tạo dựng nên một nền văn hóa phát triển dựa trên nền tảng nghề trồng lúa nước. Các di 14 chỉ được phát hiện dọc theo lưu vực sông Đồng Nai với những diễn biến khá liên tục từ Cầu Sắt, Bến Đò, Phước Tân, Cù Lao Rùa, Dốc Chùa, Cần Giờ…cho thấy toàn bộ quá trình lịch sử này đã có cơ sở vững chắc trên nền văn hóa bản địa – văn hóa Đồng Nai [27, tr.13] Trên cơ nền văn hoá tiền sơ sử Đồng Nai cùng nhiều yếu tố nội sinh khác, kết hợp với giao lưu văn hoá với thế giới bên ngoài, trong những thế kỷ đầu Công nguyên, vùng đất Nam Bộ được biết đến vương quốc Phù Nam – văn hoá Óc Eo qua các nguồn ghi chép từ các nguồn sử liệu và thực địa khai quật khảo cổ học của người Pháp và giai đoạn sau này của khảo cổ học Việt Nam. Vương quốc Phù Nam và văn hoá Óc Eo được các nhà nghiên cứu đánh giá là một nền văn minh phát triển rực rỡ ở Đông Nam Á, niên đại kéo dài từ những thế kỷ cuốn trước Công nguyên, đến khoảng thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên. Thế kỷ thứ 7, lợi dụng lúc nước Phù Nam suy yếu, nước Bhavacura (người Trung Quốc gọi là Chân Lạp) được hình thành từ một thuộc quốc của Phù Nam có địa bàn hoạt động từ Đông Bắc Campuchia hiện nay xâm chiếm.

Và khi đó, người Chân Lạp mới đặt chân lên vùng đất Nam Bộ… Chân Lạp là một quốc gia hoàn toàn khác Phù Nam. Nhà nước Chân Lạp đã hình thành phát triển ở vùng trung lưu sông Mêkông, cư dân lấy nông nghiệp làm nghề sống chính. Còn Phù Nam là một quốc gia ven biển, có truyền thống thương nghiệp, trong đó có cả hoạt động thương hải. Phù Nam từng là một vương quốc hùng mạnh, có một số thuộc quốc, trong đó có Chân Lạp.

Nước Chân Lạp sau khi xâm chiếm được Phù Nam, tiếp tục mở rộng, bao gồm một phần lãnh thổ phía Tây Nam Bộ Việt Nam ngày nay. Năm 706, nước Chân Lạp lại chia làm hai: Lục Chân Lạp mà trung tâm là khu vực Biển Hồ thuộc Campuchia và Cò Rạt thuộc Thái Lan ngày nay; và Thủy Chân Lạp ở hạ lưu sông Mêkông (Nam Bộ Việt Nam ngày nay). Sau đó Chân Lạp lại bị nước Java chiếm, đến năm 802 mới khôi phục lại được quyền tự do và rút về phía Bắc Biển Hồ. Đó là địa bàn chủ yếu của người Khmer… [14, tr.585-589] 15 Thế kỷ 13, sứ thần Trung Hoa là Chu Đạt Quan đến vùng đất Nam Bộ đã viết trong tác phẩm Chân Lạp phong thổ ký của mình về vùng đất Nam Bộ như sau: “Bắt đầu vào Chân Bồ (vùng cửa sông Tiền Giang), phần lớn là rừng thấp cây rậm.

Sông dài cảng rộng, kéo dài mấy trăm dặm cổ thụ rậm rạp, mây leo um tùm, tiếng chim muông chen lẫn nhau ở đó. Đến nửa cảng mới thấy đồng ruộng rộng rãi, tuyệt không có một tấc cây. Nhà ra xa chỉ thấy cây lúa, rờn rờn mà thôi. Trâu rừng họp thành từng đàn trăm ngàn con, tụ tập ở đấy.

Lại có giồng đất đầy tre dài dằng dặc mấy trăm dặm. Loại tre đó đốt có gia, măng rất đắng. Bốn mặt đều có núi cao”.