Khảo Sát Khả Năng Kháng Khuẩn và Kháng Oxy Hóa của Cao Chiết Cây Dừa Cạn (Catharanthus roseus)

Cây dừa cạn (Catharanthus roseus) đã được biết đến với nhiều công dụng trong y học dân gian. 79 trang · Đại học An Giang · 2023.

• Tác giả: Trương Thị Mỹ Chi
• Người hướng dẫn: ThS. Bằng Hồng Lam
• Trường học: Đại học An Giang
• Chuyên ngành: Nông nghiệp - Tài nguyên thiên nhiên
• Đề tài: Khảo Sát Khả Năng Kháng Khuẩn Và Kháng Oxy Hóa Của Cao Chiết Cây Dừa Cạn (Catharanthus Roseus)
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• LỜI CAM KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ CÂY DỪA CẠN
• 2.1.1. Phân loại theo khoa học
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM CHUNG
• 2.2.1. Đặc điểm của cây dừa cạn
• 2.2.2. Phân bố của cây dừa cạn
• 2.2.3. Thành phần hóa học của cây dừa cạn
• 2.2.4. Công dụng của cây dừa cạn
• 2.3. HOẠT TÍNH CỦA CÁC BỘ PHẬN CÂY DỪA CẠN
• 2.3.1. Hoạt tính kháng khuẩn
• 2.3.2. Hoạt tính chống oxy hóa
• 2.3.3. Hoạt tính kháng nấm
• 2.4. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP HÒA TAN CHIẾT XUẤT THỰC VẬT
• 2.4.1. Mục tiêu của hòa tan chiết xuất
• 2.4.2. Các phương pháp hòa tan chiết xuất
• 2.5. TỔNG QUAN VỀ TRÍCH LY
• 2.5.1. Dung môi trích ly
• 2.6. TỔNG QUAN VỀ CAO CHIẾT (CAO THUỐC)
• 2.6.1. Đặc điểm và phân loại
• 2.6.2. Yêu cầu chất lượng
• 2.6.3. Lợi ích của cao chiết
• 2.7. CƠ CHẾ KHÁNG KHUẨN CỦA CÁC HỢP CHẤT CÓ NGUỒN GỐC THỰC VẬT
• 2.7.1. Cơ chế kháng khuẩn
• 2.8. PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH HOẠT TÍNH KHÁNG KHUẨN
• 2.8.1. Phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch
• 2.8.2. Phương pháp khuếch tán trên giếng thạch
• 2.9. GỐC TỰ DO VÀ HOẠT TÍNH KHÁNG OXY HÓA
• 2.9.1. Gốc tự do
• 2.9.2. Chất chống oxy hóa
• 2.10. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH GIÁ HOẠT TÍNH KHÁNG OXY HÓA
• 2.10.1. Phương pháp khử gốc tự do DPPH
• 2.10.2. Phương pháp sử dụng TBA – đo lượng MDA
• 2.10.3. Phương pháp đánh giá khả năng kết hợp với ion sắt II
• 2.10.4. Phương pháp pha loãng
• 2.11. SƠ LƯỢC VỀ CÁC CHỦNG VI SINH VẬT GÂY BỆNH
• 2.12. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC VÀ TRÊN THẾ GIỚI
• 2.12.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.12.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Thời gian và địa điểm tiến hành thí nghiệm
• 3.1.2. Vật liệu thí nghiệm
• 3.1.3. Môi trường phân lập
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Nội dung 1: Thu nhận cao chiết từ cây dừa cạn
• 3.2.2. Nội dung 2: Định tính một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn
• 3.2.3. Nội dung 3: Khảo sát khả năng kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn bằng phương pháp khử gốc tự do DPPH
• 3.2.4. Nội dung 4: Khảo sát khả năng kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Trích cao bằng dung môi ethanol
• 4.2. Kết quả định tính một số hợp chất có hoạt tính sinh học trong cao chiết cây dừa cạn
• 4.3. Khả năng kháng oxy hóa của cao chiết ethanol cây dừa cạn bằng phương pháp DPPH
• 4.4. Kết quả khảo sát khả năng kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn với vi khuẩn gây bệnh E. Coli, Salmonella sp., Vibrio sp.
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC CHƯƠNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa của cây dừa cạn

Cây dừa cạn (Catharanthus roseus) đã được biết đến với nhiều công dụng trong y học dân gian. Nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa của cây dừa cạn đang thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Việc khảo sát này không chỉ giúp xác định hiệu quả của cây dừa cạn mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên. Các hợp chất có trong cây dừa cạn như alkaloid, flavonoid và phenolic được cho là có tác dụng tích cực trong việc chống lại vi khuẩn và oxy hóa.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây dừa cạn và ứng dụng trong y học

Cây dừa cạn là một loài cây thân thảo, có nguồn gốc từ Madagascar. Nó chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, được sử dụng để điều trị nhiều loại bệnh. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cây dừa cạn có khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa, giúp bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu khả năng kháng khuẩn

Khả năng kháng khuẩn của cây dừa cạn có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm tự nhiên. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của các hợp chất trong cây mà còn mở ra cơ hội cho việc ứng dụng trong điều trị bệnh.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu cây dừa cạn

Mặc dù cây dừa cạn đã được sử dụng từ lâu trong y học dân gian, nhưng việc nghiên cứu khoa học về khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa của nó vẫn còn hạn chế. Các thách thức trong việc thu thập và phân tích dữ liệu, cũng như sự thiếu hụt thông tin về các hợp chất có trong cây, là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt thông tin về hợp chất trong cây dừa cạn

Nhiều nghiên cứu trước đây chưa xác định rõ ràng các hợp chất có trong cây dừa cạn, dẫn đến việc khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả kháng khuẩn và kháng oxy hóa. Cần có thêm các nghiên cứu chuyên sâu để làm rõ vấn đề này.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện thí nghiệm

Việc thực hiện các thí nghiệm để khảo sát khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa đòi hỏi điều kiện phòng thí nghiệm tốt và thiết bị hiện đại. Điều này có thể là một thách thức đối với nhiều cơ sở nghiên cứu.

III. Phương pháp khảo sát khả năng kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn

Để khảo sát khả năng kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn, các phương pháp như khuếch tán trên đĩa thạch và phương pháp khuếch tán trên giếng thạch được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định hiệu quả của cao chiết đối với các dòng vi khuẩn khác nhau.

3.1. Phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch

Phương pháp này cho phép đánh giá khả năng kháng khuẩn của cao chiết bằng cách đo đường kính vòng kháng khuẩn. Kết quả cho thấy cao chiết cây dừa cạn có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn.

3.2. Phương pháp khuếch tán trên giếng thạch

Phương pháp này cũng được sử dụng để xác định nồng độ tối ưu của cao chiết cây dừa cạn. Kết quả cho thấy nồng độ cao chiết từ 30 mg/mL trở lên có hiệu quả kháng khuẩn rõ rệt.

IV. Kết quả khảo sát khả năng kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn

Khả năng kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn được đánh giá thông qua phương pháp DPPH. Kết quả cho thấy cao chiết có khả năng kháng oxy hóa cao, đạt 95,30% ở nồng độ 500 μg/mL, cho thấy tiềm năng ứng dụng trong sản phẩm bảo vệ sức khỏe.

4.1. Phân tích kết quả kháng oxy hóa

Kết quả khảo sát cho thấy giá trị IC50 của cao chiết cây dừa cạn là 245,65 μg/mL, cho thấy khả năng kháng oxy hóa mạnh mẽ. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên.

4.2. So sánh với các chất chống oxy hóa khác

Khi so sánh với các chất chống oxy hóa khác như vitamin C, cao chiết cây dừa cạn cho thấy hiệu quả tương đương, chứng tỏ giá trị của nó trong việc bảo vệ sức khỏe.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu cây dừa cạn

Nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn đã chỉ ra tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm tự nhiên. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong y học.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy cao chiết cây dừa cạn có khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa đáng kể. Điều này khẳng định giá trị của cây dừa cạn trong y học và dược phẩm.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các hợp chất có trong cây dừa cạn và khả năng ứng dụng của chúng trong điều trị bệnh. Việc phát triển các sản phẩm từ cây dừa cạn có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong các thập niên gần đây, xu hướng nghiên cứu khai thác nguồn dược liệu từ tự nhiên nhằm tìm kiếm các minh chứng khoa học cho tác dụng dược lý ngày càng được chú trọng. Thực vật được đánh giá là nguồn dược chất thay thế tiềm năng nhờ độ an toàn sinh học cao, hạn chế tác dụng phụ và sở hữu nhiều cơ chế tác động đa dạng lên tế bào vi sinh vật, từ đó giảm thiểu nguy cơ phát sinh đột biến kháng thuốc. Việt Nam có nguồn tài nguyên thực vật phong phú với hơn 10.000 loài, trong đó có khoảng 3.200 loài cây thuốc được ghi nhận.

Cây dừa cạn (Catharanthus roseus (L.) G. Don, danh pháp đồng nghĩa Vinca rosea L.) thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae), là loài thực vật thân thảo phân bố phổ biến, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới, ra hoa quanh năm và thường được dùng làm cảnh cũng như làm thuốc dân gian. Các nghiên cứu hóa thực vật trước đây chỉ ra rằng cây chứa hơn 55 alkaloid đã được định danh, nổi bật là vincaleuciblastin (vinblastine) và vincristine có hoạt tính ức chế tế bào ung thư, cùng catharantin hỗ trợ lợi tiểu. Dù vậy, các dẫn liệu khoa học thực nghiệm về hoạt tính kháng khuẩn đối với các chủng vi sinh vật gây bệnh phổ biến cũng như năng lực kháng oxy hóa từ cao chiết toàn phần của cây dừa cạn tại địa phương vẫn còn hạn chế. Do đó, khóa luận tập trung giải quyết vấn đề đánh giá thực nghiệm hiệu suất chiết xuất, thành phần hóa học định tính sơ bộ, hoạt tính kháng oxy hóa và phổ kháng khuẩn của loài thực vật này.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định gồm:

1. Thu nhận được cao chiết cây dừa cạn dạng bột khô và định tính một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn.
2. Đánh giá được khả năng kháng oxy hóa và kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn.

Nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được triển khai theo 4 nội dung:

1. Khảo sát hiệu suất thu hồi cao chiết từ cây dừa cạn.
2. Định tính một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn.
3. Khảo sát khả năng kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn.
4. Khảo sát khả năng kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng thực vật: Cây dừa cạn (Catharanthus roseus) thu hái tại xã Phú Hưng, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang, được trồng khoảng 4 tháng tuổi, chiều cao thân cây đạt từ 25 - 30 cm, ở trạng thái tươi, không sâu bệnh hay dập nát.
• Đối tượng vi sinh vật: 5 dòng vi khuẩn gây bệnh gồm Escherichia coli, Salmonella enterica, Staphylococcus aureus, Propionibacterium acnes và Vibrio parahaemolyticus, được lưu giữ tại phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ sinh học, Trường Đại học An Giang.
• Phạm vi thời gian và không gian: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 01/2023 đến tháng 05/2023 tại Khu thí nghiệm Trung tâm, Trường Đại học An Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở hóa sinh

Nghiên cứu dựa trên cơ sở hóa thực vật và vi sinh vật học thực nghiệm. Cây dừa cạn là nguồn sinh tổng hợp tự nhiên dồi dào của hơn 120 đến 130 alkaloid dạng terpenoid indole, đồng thời chứa các nhóm hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học cao như polyphenol, flavonoid, steroid và terpenoid. Cơ chế kháng khuẩn của các hoạt chất có nguồn gốc thực vật được giải thích thông qua sự tương tác với màng sinh chất, phá vỡ lớp đôi phospholipid làm tăng tính thấm tế bào, rò rỉ các thành phần nội bào, bất hoạt hệ thống enzyme tạo năng lượng và gây tổn hại vật liệu di truyền của vi khuẩn. Đối với hoạt tính kháng oxy hóa, các gốc tự do dạng ROS và RNS gây tổn thương tế bào thông qua peroxy hóa lipid và biến đổi protein. Các chất chống oxy hóa tự nhiên đóng vai trò chất cho electron hoặc nguyên tử hydro nhằm trung hòa các gốc tự do này.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Khóa luận áp dụng hệ thống phương pháp thực nghiệm sinh học và hóa học chuẩn hóa:

• Phương pháp thu nhận cao chiết và xác định độ ẩm: Mẫu cây tươi được rửa sạch, cắt nhỏ, sấy khô ở nhiệt độ 50 °C trong 72 giờ và nghiền thành bột mịn. Bột dược liệu được ngâm dầm trong dung môi ethanol 70% theo tỷ lệ khối lượng:thể tích là 1:10 (w/v) trong bình kín, đặt ở nhiệt độ phòng trong tối suốt 72 giờ. Dịch chiết sau khi lọc được loại bỏ dung môi bằng máy cô quay chân không ở nhiệt độ dưới 60 °C, tiếp tục đông khô loại bỏ nước để thu cao chiết dạng bột khô bảo quản ở -20 °C. Độ ẩm mẫu tươi được xác định theo phương pháp làm khô đến khối lượng không đổi ở 105 °C theo Dược điển Việt Nam V.
• Phương pháp định tính các nhóm hợp chất tự nhiên: Dịch chiết cao ethanol được tiến hành phản ứng hóa học ống nghiệm theo quy trình của Sawant & Godghate (2013) và Yadav cùng cộng sự, bao gồm:
  • Alkaloid: phản ứng với thuốc thử Wagner (Iot và KI).
  • Flavonoid: phản ứng tạo tủa với chì axetat Pb(OAc)4 10%.
  • Steroid: phản ứng Salkowski với chloroform (CHCl3) và H2SO4 đậm đặc.
  • Terpenoid: phản ứng với anhydrid axetic (CH3CO)2O và H2SO4 đậm đặc.
• Phương pháp đánh giá hoạt tính kháng oxy hóa bằng gốc tự do DPPH: Thực hiện theo phương pháp của Ghasemzadeh và cộng sự (2012) có hiệu chỉnh. Cao chiết được hòa tan trong methanol thành dãy nồng độ từ 50 đến 1.000 µg/mL, phản ứng với dung dịch DPPH 0,05 mg/mL (tỷ lệ thể tích 1:1), ủ trong bóng tối 30 phút ở nhiệt độ phòng và đo độ hấp thu quang phổ tại bước sóng λ = 517 nm. Đối chứng dương là Vitamin C (dãy nồng độ 0,5 - 48 µg/mL), đối chứng âm ở nồng độ 0 µg/mL. Năng lực kháng oxy hóa được đánh giá thông qua tỷ lệ phần trăm ức chế IC (%) và chỉ số IC50 (nồng độ ức chế 50% gốc tự do).
• Phương pháp khảo sát khả năng kháng khuẩn: Áp dụng phương pháp khuếch tán giếng thạch (agar well diffusion) của Sarkar và cộng sự (1996). Năm dòng vi khuẩn được hoạt hóa trong môi trường LB lỏng ở 37 °C trong 24 giờ, chuẩn độ huyền phù vi khuẩn đạt mật số 10^7 CFU/mL và trải đều 0,1 mL lên đĩa môi trường LB agar. Các giếng thạch có đường kính 5 mm được tạo trên mặt đĩa, nạp 30 µL cao chiết pha trong DMSO 100% ở các nồng độ 10, 20, 30, 40 và 50 mg/mL. Đối chứng âm sử dụng DMSO 100% (0 mg/mL), đối chứng dương sử dụng đĩa kháng sinh Tetracyclin 30 µg. Đĩa ủ ở 37 °C trong 24 giờ và đo đường kính vòng kháng khuẩn vô dưỡng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thí nghiệm được bố trí theo thể thức hoàn toàn ngẫu nhiên với 3 lần lặp lại. Dữ liệu được tính toán trung bình, độ lệch chuẩn trên Microsoft Excel 2016 và phân tích phương sai, kiểm định sự khác biệt giữa các nghiệm thức bằng trắc nghiệm Duncan ở mức ý nghĩa p = 0,05 trên phần mềm IBM SPSS Statistics 20.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương này thiết lập cơ sở khoa học và tính cấp thiết của đề tài. Tác giả phân tích nhu cầu tìm kiếm các hợp chất có hoạt tính sinh học từ nguồn thảo dược bản địa có khả năng kháng khuẩn và chống oxy hóa nhằm giảm thiểu tình trạng kháng thuốc kháng sinh. Phần này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 4 nội dung nghiên cứu cụ thể, phạm vi thực nghiệm tại tỉnh An Giang và nêu bật các đóng góp dự kiến của đề tài đối với nghiên cứu khoa học, định hướng khai thác kinh tế và y dược học.

Chương 2: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2 cung cấp hệ thống lý thuyết nền tảng gồm 10 mục nội dung chính:

• Hệ thống phân loại thực vật học của loài Catharanthus roseus, các đặc điểm hình thái thân, lá, hoa, rễ, hạt và sự phân bố tự nhiên của cây tại các tỉnh ven biển Việt Nam.
• Dẫn liệu thành phần hóa học (hơn 120 alkaloid, saponin, polyphenol, acid pyrocatechic, flavonoid) và giá trị dược lý trong y học cổ truyền lẫn y học hiện đại (chống ung thư, hạ huyết áp, trị tiểu đường, làm lành vết thương).
• Tổng quan về kỹ thuật hòa tan chiết xuất thực vật, phân tích ưu nhược điểm của các phương pháp ngâm dầm, ngấm kiệt, sắc, chiết Soxhlet và cô đặc chân không.
• Khái niệm, phân loại cao thuốc (cao lỏng, cao đặc, cao khô) và tiêu chuẩn chất lượng theo Dược điển Việt Nam.
• Cơ chế tác động kháng khuẩn thực vật và nguyên lý của phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch, giếng thạch, phương pháp pha loãng xác định MIC.
• Bản chất gốc tự do (ROS, RNS), các chất chống oxy hóa và các kỹ thuật đánh giá hoạt tính kháng oxy hóa (DPPH, MDA-TBA, tạo phức ion sắt II).
• Đặc điểm sinh học và khả năng gây bệnh của 5 chủng vi sinh vật mục tiêu (S. aureus, E. coli, S. enterica, P. acnes, V. parahaemolyticus).
• Tổng hợp tình hình nghiên cứu cao chiết thảo dược trong nước và các công trình quốc tế nghiên cứu về hoạt tính sinh học của Catharanthus roseus.

Chương 3: Phương tiện và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết điều kiện thực nghiệm, bao gồm danh mục vật liệu sinh học, trang thiết bị (máy cô quay chân không, máy đông khô, máy đo quang phổ, tủ cấy vô trùng, máy ly tâm), hóa chất phân tích và môi trường nuôi cấy Luria Bertanni (LB). Chương này mô tả tường minh quy trình công nghệ 4 bước theo sơ đồ khối:

1. Quy trình sấy nguyên liệu ở 50 °C trong 72 giờ, trích ly bằng ethanol 70% (1:10 w/v) trong 72 giờ, lọc, cô quay và đông khô thu hồi bột cao khô.
2. Quy trình thử nghiệm hóa thực vật định tính các nhóm hợp chất flavonoid, steroid, alkaloid, terpenoid.
3. Thiết kế thí nghiệm kháng oxy hóa bằng DPPH gồm 15 nghiệm thức nồng độ cao chiết (0 - 1.000 µg/mL) và 11 nghiệm thức chuẩn Vitamin C (0 - 48 µg/mL) với 3 lần lặp lại.
4. Bố trí thí nghiệm kháng khuẩn 2 nhân tố (5 dòng vi khuẩn × 7 nghiệm thức nồng độ và đối chứng) bằng kỹ thuật khuếch tán giếng thạch, cùng phương pháp phân tích thống kê Duncan qua phần mềm IBM SPSS Statistics 20.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 diễn giải toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được qua các bảng số liệu và biểu đồ:

• Quá trình xử lý 1.670 g cây tươi ghi nhận độ ẩm trung bình đạt 81,51%, khối lượng sau sấy đạt 406,00 g; hiệu suất thu hồi cao khô đạt 8,82%.
• Kết quả định tính hóa thực vật xác định sự hiện diện của flavonoid, steroid và terpenoid; phản ứng định tính alkaloid bằng thuốc thử Wagner cho kết quả âm tính.
• Năng lực dập tắt gốc tự do DPPH tăng tuyến tính thuận theo nồng độ từ 50 µg/mL (7,66%) đến 500 µg/mL (95,30%), giá trị IC50 của cao chiết được xác định là 245,65 µg/mL.
• Khả năng kháng khuẩn thể hiện rõ rệt ở cả 5 dòng vi khuẩn, đường kính vòng ức chế tăng dần theo nồng độ từ 10 mg/mL đến 50 mg/mL, trong đó cao chiết thể hiện hoạt tính ức chế mạnh nhất trên E. coli (6,52 mm) và thấp nhất trên Salmonella sp. (4,50 mm).

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương này đúc kết các phát hiện định lượng cốt lõi từ 4 nội dung thực nghiệm, khẳng định tiềm năng ứng dụng của cao chiết dừa cạn thu nhận bằng ethanol 70%, đồng thời đề xuất định hướng nghiên cứu sâu hơn về phân lập hoạt chất và thử nghiệm in vivo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm chính

Quá trình trích ly và thu nhận cao chiết từ cây dừa cạn tươi cho thấy các chỉ tiêu về độ ẩm và hiệu suất thu hồi có độ lặp lại cao qua 3 lần phân tích thực nghiệm:

Chỉ tiêu theo dõi	Lần 1	Lần 2	Lần 3	Trung bình
Khối lượng mẫu tươi (g)	-	-	-	1.670,00
Độ ẩm nguyên liệu tươi (%)	81,37	81,19	81,97	81,51
Khối lượng mẫu sau sấy (g)	405,00	403,00	410,00	406,00
Khối lượng mẫu khô ngâm (g)	100,00	100,00	100,00	100,00
Khối lượng cao thô thu được (g)	8,81	8,85	8,79	8,82
Hiệu suất chiết xuất (%)	8,81	8,85	8,79	8,82

Kết quả định tính thành phần hóa thực vật trong cao chiết ethanol cây dừa cạn được xác định thông qua các phản ứng màu đặc trưng:

Nhóm hợp chất	Phép thử / Thuốc thử sử dụng	Hiện tượng quan sát	Kết luận
Flavonoid	Dịch trích + dung dịch Pb(OAc)4 10%	Xuất hiện kết tủa màu vàng	Dương tính (+)
Alkaloid	Dịch trích + thuốc thử Wagner (I2/KI)	Xuất hiện kết tủa màu nâu	Âm tính (-)
Steroid	Phản ứng Salkowski (CHCl3 + H2SO4 đđ)	Xuất hiện vòng đỏ nâu giữa hai lớp	Dương tính (+)
Terpenoid	Dịch trích + (CH3CO)2O + H2SO4 đđ	Xuất hiện màu đỏ đậm	Dương tính (+)

Về hoạt tính kháng oxy hóa qua phép thử DPPH, tỷ lệ trung hòa gốc tự do của cao chiết tăng mạnh theo nồng độ thử nghiệm trong khoảng từ 50 đến 500 µg/mL và đạt trạng thái bão hòa từ 600 đến 1.000 µg/mL:

• Nồng độ 50 µg/mL: tỷ lệ ức chế đạt 7,66 ± 2,14%.
• Nồng độ 100 µg/mL: tỷ lệ ức chế đạt 18,82 ± 1,41%.
• Nồng độ 200 µg/mL: tỷ lệ ức chế đạt 40,01 ± 5,15%.
• Nồng độ 300 µg/mL: tỷ lệ ức chế đạt 64,13 ± 1,24%.
• Nồng độ 500 µg/mL: tỷ lệ ức chế đạt giá trị cao nhất 95,30 ± 0,30%.
• Giá trị IC50 của cao chiết cây dừa cạn được xác định là 245,65 µg/mL.

Về khả năng kháng khuẩn, cao chiết dừa cạn thể hiện hoạt tính ức chế sinh trưởng khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) trên cả 5 dòng vi khuẩn khảo sát:

• Khả năng kháng khuẩn trung bình phân loại theo dòng vi khuẩn giảm dần theo thứ tự: Escherichia coli (6,52 mm) > Propionibacterium acnes (6,33 mm) > Staphylococcus aureus (5,90 mm) > Vibrio parahaemolyticus (5,48 mm) > Salmonella enterica (4,50 mm).
• Đường kính vòng kháng khuẩn trung bình phân loại theo nồng độ cao chiết: 50 mg/mL (5,73 mm) > 40 mg/mL (4,33 mm) > 30 mg/mL (3,73 mm) > 20 mg/mL (2,40 mm) > 10 mg/mL (1,33 mm). Nồng độ 0 mg/mL (đối chứng âm DMSO) không tạo vòng kháng khuẩn (0 mm), trong khi đối chứng dương Tetracyclin 30 µg tạo vòng kháng khuẩn trung bình 22,80 mm.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Tận dụng nguồn nguyên liệu dừa cạn sinh trưởng tại địa phương nhằm xây dựng quy trình thu nhận cao chiết có hoạt tính sinh học, nâng cao giá trị kinh tế của cây trồng và giảm thiểu phụ phẩm nông nghiệp.
• Tiếp tục nghiên cứu tinh chế, phân lập các phân đoạn dịch chiết chuyên biệt và định lượng chi tiết từng hợp chất hoạt tính để ứng dụng trong các chế phẩm hỗ trợ sức khỏe.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt khoa học: Cung cấp bộ dẫn liệu thực nghiệm có hệ thống về hiệu suất thu hồi cao khô dừa cạn bằng ethanol 70%, xác nhận sự hiện diện của flavonoid, steroid, terpenoid trong cao chiết, đồng thời xác lập các chỉ số định lượng về năng lực khử gốc tự do DPPH và phổ ức chế vi khuẩn trên 5 chủng gây bệnh phổ biến.
• Về mặt thực tiễn và y dược: Tạo cơ sở dữ liệu định hướng cho việc khai thác nguồn dược liệu dừa cạn phục vụ sản xuất các sản phẩm tự nhiên có khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Nghiên cứu mới dừng lại ở mức độ định tính sự hiện diện của các nhóm hợp chất tự nhiên thông qua phản ứng màu ống nghiệm, chưa tiến hành định lượng hàm lượng tổng polyphenol, flavonoid hay định danh cụ thể từng đơn chất hoạt tính bằng các phương pháp phân tích sắc ký hiện đại (HPLC, GC-MS).
• Phép thử định tính alkaloid bằng thuốc thử Wagner ghi nhận kết quả âm tính, điều này có thể do phương pháp ngâm dầm toàn cây bằng ethanol 70% chưa phải là điều kiện tối ưu để chiết xuất nhóm alkaloid đặc thù của loài này so với các quy trình chiết phân đoạn bằng dung môi hữu cơ phân cực khác.
• Hoạt tính sinh học chỉ mới được đánh giá bằng các mô hình in vitro trên giếng thạch và phép thử dập tắt gốc tự do DPPH, chưa tiến hành khảo sát nồng độ ức chế tối thiểu (MIC), nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (MBC) cũng như thử nghiệm trên mô hình sinh vật sống in vivo.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng khảo sát trích ly phân đoạn với các hệ dung môi có độ phân cực khác nhau (n-hexane, ethyl acetate, n-butanol) nhằm phân lập và định lượng chính xác các hoạt chất tinh khiết.
• Đánh giá hoạt tính kháng khuẩn mở rộng trên các chủng vi khuẩn phân lập lâm sàng có tính kháng đa thuốc và kiểm tra độc tính tế bào của cao chiết.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thực nghiệm hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Công nghệ sinh học, Dược học, Nông nghiệp và Vi sinh vật học. Các nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng cao gồm:

• Quy trình chiết ngâm dầm kết hợp cô quay chân không và sấy đông khô để điều chế cao chiết thực vật dạng bột khô đồng nhất, bảo toàn hoạt tính sinh học.
• Quy trình chuẩn hóa thao tác bố trí thí nghiệm đánh giá hoạt tính kháng oxy hóa bằng phương pháp DPPH đo quang phổ và kỹ thuật đục giếng thạch khảo sát khả năng kháng khuẩn vi sinh vật 2 nhân tố.
• Bộ số liệu đối sánh thực nghiệm về đường kính vòng kháng khuẩn và giá trị IC50 khử gốc tự do của dược liệu dừa cạn bản địa tỉnh An Giang.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu suất thu hồi cao chiết cây dừa cạn dạng bột khô trong nghiên cứu đạt bao nhiêu phần trăm?
Hiệu suất thu hồi cao chiết trung bình qua 3 lần lặp lại đạt 8,82% (khối lượng cao thô trung bình thu được là 8,82 g từ 100 g mẫu bột khô ngâm dầm trong dung môi ethanol 70% theo tỷ lệ 1:10 w/v).

2. Kết quả thử nghiệm hóa thực vật định tính cho thấy cao chiết dừa cạn chứa những hợp chất nào và nhóm nào âm tính?
Cao chiết cho kết quả dương tính với 3 nhóm hợp chất tự nhiên gồm Flavonoid (tạo kết tủa màu vàng với Pb(OAc)4), Steroid (xuất hiện vòng đỏ nâu qua phản ứng Salkowski), và Terpenoid (xuất hiện màu đỏ đậm với anhydrid axetic và H2SO4). Nhóm Alkaloid cho kết quả âm tính khi thử nghiệm với thuốc thử Wagner.

3. Khả năng kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn được xác định cụ thể như thế nào qua phép thử DPPH?
Khả năng khử gốc tự do DPPH tăng tỷ lệ thuận với nồng độ cao chiết từ 50 µg/mL (đạt 7,66 ± 2,14%) đến 500 µg/mL (đạt 95,30 ± 0,30%). Giá trị nồng độ ức chế 50% gốc tự do (IC50) của cao chiết được xác định là 245,65 µg/mL.

4. Cao chiết thể hiện hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhất và yếu nhất trên chủng vi sinh vật nào trong 5 dòng khảo sát?
Cao chiết thể hiện hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhất trên dòng vi khuẩn Escherichia coli với đường kính vòng vô khuẩn trung bình đạt 6,52 mm, và thể hiện hoạt tính thấp nhất trên dòng vi khuẩn Salmonella enterica với đường kính vòng vô khuẩn trung bình đạt 4,50 mm.

5. Mức độ ức chế vi khuẩn biến thiên như thế nào theo các mức nồng độ cao chiết từ 10 đến 50 mg/mL?
Đường kính vòng kháng khuẩn trung bình tăng dần tương ứng theo nồng độ cao chiết: đạt 1,33 mm ở 10 mg/mL; 2,40 mm ở 20 mg/mL; 3,73 mm ở 30 mg/mL; 4,33 mm ở 40 mg/mL; và đạt mức cao nhất 5,73 mm ở 50 mg/mL (đối chứng âm 0 mg/mL đạt 0 mm; đối chứng dương Tetracyclin 30 µg đạt 22,80 mm).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trương Thị Mỹ Chi đã hoàn thành việc xây dựng quy trình thu hồi cao chiết dạng bột khô từ cây dừa cạn (Catharanthus roseus) tại An Giang với hiệu suất chiết xuất trung bình đạt 8,82%. Thực nghiệm định tính đã xác định sự có mặt của các nhóm hoạt chất có hoạt tính sinh học gồm flavonoid, steroid và terpenoid trong dịch chiết ethanol 70%. Đồng thời, nghiên cứu chứng minh cao chiết dừa cạn sở hữu năng lực dập tắt gốc tự do DPPH rõ rệt với giá trị IC50 đạt 245,65 µg/mL và có khả năng ức chế sinh trưởng trên cả 5 chủng vi khuẩn gây bệnh thực nghiệm (E. coli, P. acnes, S. aureus, V. parahaemolyticus, Salmonella sp.), đặt nền tảng dữ liệu thực nghiệm phục vụ việc ứng dụng loài dược liệu này trong y dược học và đời sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong các thập niên gần đây, các nguồn dƣợc liệu từ thực vật và các chế phẩm thực vật, đặc biệt là các nguồn thực vật đƣợc sử dụng trong dân gian ngày càng nhiều, đƣợc các nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc quan tâm nhiều nhằm tìm kiếm các minh chứng khoa học cho tác dụng dƣợc lý của chúng. Thực vật đƣợc xem nhƣ là một trong những nguồn thay thế lý tƣởng vì mức độ an toàn, không hoặc ít phản ứng phụ và có nhiều đích tác động khác nhau lên tế bào vi khuẩn nên ít có nguy cơ gây ra sự kháng thuốc (Raskin, 2002; Ahn và cs. Đất nƣớc ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới với nền thực vật vô cùng phong phú, nguồn dƣợc liệu cùng với nền y học lâu đời. Theo số liệu thống kê gần đây, hệ thực vật Việt Nam có trên 10000 loài trong đó có khoảng 3200 loài cây thảo dƣợc (Võ Văn Chi, 2012).

Các loại thảo dƣợc điển hình nhƣ thầu dầu (R. oleifera), sài đất (W. đã đƣợc xác định là có hoạt tính kháng khuẩn rất mạnh đối với một số loại vi khuẩn gây bệnh nhƣ Vibrio parahaemolyticus và Vibrio harveyi (Hồng Mộng Huyền và cs. Dừa cạn (Catharanthus roseus (L., ) tên đồng nghĩa là Vinca rosea L.

thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae) là một loài cây đƣợc dùng làm thuốc và làm cảnh (Phạm Hoàng Hộ, 2006). Dừa cạn thích nghi tốt với mọi điều kiện khí hậu ở Việt Nam, cây ra hoa quanh năm, lâu tàn và đƣợc lai tạo thành công với nhiều màu sắc dùng để trang trí, tạo cảnh quan đô thị (Bùi Hồng Hải, Nguyễn Thị Y Thanh & Đỗ Minh Hiếu, 2020). Ngoài ra, rễ và lá dừa cạn chứa hơn 55 alkaloid đã đƣợc định danh với các công dụng khác nhau: vincaleuciblastin, leurocristine và leurosidine có tác dụng chống ung thƣ; catharantin giúp lợi tiểu; vincaleuciblastin (vinblastine) là thuốc độc bảng A dùng để trị bệnh Hodgkin, chống Plasmodium falciparum (Phạm Hoàng Hộ, 2006; Đỗ Tất Lợi, 1999). Mặc dù cây dừa cạn đã đƣợc sử dụng từ lâu đời nhƣng những công trình nghiên cứu về cây vẫn còn hạn chế.

Việc đánh giá hoạt tính sinh học của cây dừa cạn là điều hết sức cần thiết, góp phần hoàn thiện các phƣơng thuốc dân gian có tiềm năng đƣợc sử dụng trong điều trị bệnh. Với cơ sở khoa học và ý nghĩa thực tiễn trên, đề tài “Khảo sát khả năng kháng 1 khuẩn và kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn (Catharanthus roseus) ” đƣợc tiến hành để xác định hiệu suất trích ly của cao chiết từ cây dừa cạn, định tính một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn cũng nhƣ khảo sát khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Thu nhận đƣợc cao chiết cây dừa cạn dạng bột khô và định tính một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn. Đánh giá đƣợc khả năng kháng oxy hóa và kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn.

ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU Cây dừa cạn (Catharanthus roseus) đƣợc thu hái tại xã Phú Hƣng, huyện Phú Tân, t nh An Giang. Năm dòng vi khuẩn: Escherichia coli, Salmonella enterica, Staphylococcus aureus, Propionibacterium acnes v Vibrio parahaemolyticus đƣợc lƣu trữ tại phòng thí nghiệm Công nghệ sinh học, Khu thí nghiệm Trung tâm, Trƣờng Đại học An Giang. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Khảo sát hiệu suất thu hồi cao chiết từ cây dừa cạn. Định tính một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn.

Khảo sát khả năng kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn. Khảo sát khả năng kháng khuẩn của cao chiết cây dừa cạn. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Về mặt khoa học: Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về cao chiết cây dừa cạn về một số hợp chất thiên nhiên có trong cao chiết cây dừa cạn cũng nhƣ khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa của cao chiết cây dừa cạn đối với một số dòng vi khuẩn. Trong nông nghiệp và công nghiệp: Giúp ngƣời dân biết tận dụng và khai thác thêm nguồn dừa cạn và cao chiết từ cây dừa cạn giúp nâng cao giá trị sử dụng của cây và giảm thải rác thải ra môi trƣờng.

Sản xuất cao chiết cây dừa cạn có khả năng kháng khuẩn và kháng oxy hóa và ứng dụng vào một số sản phẩm hỗ trợ sức khỏe con ngƣời và đem lại hiệu quả kinh tế. Về mặt y học: Cung cấp nguồn dƣợc liệu dồi dào cho các nghiên cứu thuốc điều trị bệnh từ cao chiết cây dừa cạn. 2 CHƢƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. GIỚI THIỆU VỀ CÂY DỪA CẠN 2.1 Phân loại theo khoa học Tên khoa học: Catharanthus roseus (L.

Don; Vinca roseus L.; Lochnera rosea Reich. Tên gọi khác: Trƣờng xuân hoa, dừa tây, bông dừa, hải đằng, phjắc pót đông (Tày), dƣơng giác,. Theo Bennouna và cs. (2008), cây Dừa cạn nằm trong hệ thống phân loại nhƣ sau: Ngành: Ngọc Lan (Magnoliophyta) Lớp: Ngọc Lan (Magnoliopsida) Phân lớp: Hoa Môi (Lamiidae) Bộ: Trúc Đào (Apocynales) Họ: Trúc đào (Apocynaceae) Chi: Catharanthus Loài: Catharanthus roseus (L.

Cây dừa cạn Chi Dừa cạn Madagascar (danh pháp khoa học: Catharanthus) là một chi gồm 8 loài cây thân thảo sống lâu năm, trong số này có 7 loài là đặc hữu của Madagascar. Trong thực tế, các loài trong chi này chia sẻ cùng một tên gọi chung (Dừa cạn) với các loài trong chi Vinca (Dừa cạn Châu Âu). Các loài trong chi: 3 Catharanthus coriaceus: dừa cạn lá cứng (Markgr, 1970). Catharanthus lanceus (Bojer ex A.): dừa cạn lá kiếm (Pichon, 1948).

Catharanthus ovalis: dừa cạn tròn (Markgr, 1970). Don: dừa cạn Ấn Độ (Murray, 1837). Don, 1837: Dừa cạn, trƣờng xuân hoa, hải đằng, bông dừa. ĐẶC ĐIỂM CHUNG 2.1 Đặc điểm của cây dừa cạn Dừa cạn là cây thân thảo, sống nhiều năm, cao 40 ˗ 80 cm, phân nhiều cành thẳng đứng, cây có bộ rễ phát triển, thân gỗ ở phía gốc, mềm ở phần trên, mọc thành bụi đầy, có cành đứng (Đỗ Tất Lợi, 2006).

Lá mọc đối, thuôn dài, đầu hơi nhọn, phía cuống hẹp, nhọn, dài 3 ˗ 8 cm, rộng 1 ˗ 2,5 cm, không có nhựa mủ. Hoa trắng hoặc hồng, mùi thơm, mọc riêng lẻ ở kẽ lá phía trên, đài hợp thành ống ngắn. Tràng hợp hình đinh. Phiến có 5 thùy, 5 nhị đính trên tràng, 2 lá noãn hợp với nhau ở vòi.

Quả gồm 2 quả đại, dài 2,5 ˗ 5 cm, rộng 2 ˗ 3 mm, mọc thẳng đứng hơi ngả sang hai bên, trong có 12 ˗ 20 hạt nhỏ màu nâu nhạt, hình trứng, trên mặt hạt có những mụn nổi thành hàng dọc. Mùa hoa, quả gần nhƣ quanh năm. Rễ thƣờng ch có một rễ cái và chùm rễ phụ. Rễ cái đâm thẳng xuống đất , có thể đạt chiều dài 35 ˗ 40 cm, rễ phụ mọc thành chùm thƣa, ngắn, phát triển theo chiều ngang (Đỗ Tất Lợi, 2006).2 Phân bố của cây dừa cạn Dừa cạn là một loại cây thảo sống lâu năm, có nguồn gốc từ quần đảo Madagasca của Châu Phi.

Vào khoảng đầu thể kỷ 18, chúng du nhập vào các nƣớc có khí hậu nhiệt đới ở Nam và Đông Nam , trong đó có Việt Nam và đảo Hải Nam của Trung Quốc. Đến giữa thế kỷ 18 cây dừa cạn dần đƣợc trồng nhiều hơn ở các nƣớc Châu Âu để làm cảnh và phục vụ cho mục đích nghiên cứu (Đỗ Tất Lợi, 2006). Ở nƣớc ta, dừa cạn mọc hoang khá nhiều ở vùng bãi cát ven biển từ Hải Phòng đến Kiên Giang. Nơi tập trung nhiều nhất là các t nh Kiên Giang, đảo Phú Quốc và Côn Đảo, có nhiều ở Thanh Hóa, Nghệ An, Thừa Thiên ˗ Huế, 4 Quảng Nam ˗ Đà Nẵng, Bình Định, Phú Yên.

Cây còn mọc cả ở những vùng đồi, thảm cây bụi trên đất pha cát hoặc sỏi đá, độ cao tới 1500 m. Nguồn dừa cạn mọc tự nhiên ở Việt Nam tƣơng đối dồi dào (Đỗ Huy Bích và cs.3 Thành phần hóa học của cây dừa cạn Từ dừa cạn, ngƣời ta đã chiết đƣợc các chất sau đây: Axit pyrocatechic, sắc tố flavonic (glucozit của quercetol và campferol) và anthocyanic từ thân và lá dừa cạn hoa đỏ. Ngoài ra từ lá ngƣời ta còn chiết đƣợc acid ursoloc, từ rễ chiết đƣợc cholin (Đỗ Tất Lợi, 2006). Dừa cạn tạo ra hơn 120 alkaloid, 70 trong số đó có hoạt tính dƣợc lý.

Chiết xuất từ cây dừa cạn có đặc tính chống oxy hóa tốt do sự hiện diện của nhiều loại polyphenol khác nhau đã đƣợc xác định (Barrales-Cureño, 2019). Chất chống oxy hóa đƣợc sản xuất bởi Catharanthus roseus 2.4 Công dụng của cây dừa cạn Từ xa xƣa, Catharanthus roseus (C. roseus) đã đƣợc sử dụng để chữa trị nhiều loại bệnh khác nhau. Loài cây này đã đƣợc ứng dụng rộng rãi trong y học dân gian.

Ở Madagascar, chiết xuất của cây dừa cạn đã đƣợc sử dụng từ lâu nhƣ một loại thuốc an thần, hạ huyết áp, sát trùng và thuốc điều trị tiểu đƣờng. Ở Ấn Độ, chiết xuất từ lá của dừa cạn đã đƣợc sử dụng để xử lý vết ong đốt. Ở Trung Quốc, dừa cạn đƣợc biết đến nhƣ một loài cây giúp lợi tiểu, trị ho và làm săn se niêm mạc. Ở Trung và Nam Mỹ, dừa cạn đƣợc sử dụng để chữa viêm mắt và đau họng ( Võ Văn Chi, 2000).

Dừa cạn cũng đƣợc dùng phổ biến trong các bài thuốc Đông y để trị cao huyết áp, trị bệnh tiểu đƣờng, tiêu hóa k m, lỵ thông tiểu tiện, bệnh đi tiểu đỏ,. Một số trƣờng hợp còn dùng để trị ung thƣ máu, ung thƣ phổi ( Võ Văn Chi, 2012). 5 Catharanthus roseus đƣợc coi là một nhà máy sản xuất đến 130 terpenoid indole alkaloids (TIAs) khác nhau, trong đó có nhiều chất có hoạt tính dƣợc học quan trọng đƣợc dùng trong điều trị ung thƣ, tiểu đƣờng, cao huyết áp, dị ứng, táo bón và nhiều bệnh đƣờng ruột. Trong đó, vinblastine là hợp chất đã đƣợc FDA (Food and Drug Administration) của Mỹ phê duyệt vào năm 1965 và trở thành một thành phần chính của phƣơng pháp hóa trị liệu trong điều trị nhiều loại ung thƣ nhƣ bạch cầu, bàng quang, tinh hoàn, các u bạch huyết, ung thƣ vú, ung thƣ phổi tế bào nhỏ,…đƣợc bán trên thị trƣờng hơn 40 năm nay.

Ngoài ra, vincristine và vinblastine còn thể hiện hoạt tính kháng khuẩn (Grellier và cs. Các nhà khoa học hiện đại đã tiến hành nghiên cứu và chứng minh đƣợc khả năng điều trị tiểu đƣờng của các alkaloid trong loài cây này (Islam và cs., 2009; Robert và cs. Các alkaloids từ Catharanthus roseus ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thƣ bằng cách liên kết với các tubulin trong quá trình phân bào. Chúng cũng gây nên apoptosis (trình tự hủy diệt của tế bào theo chƣơng trình có sẵn trong gen).