Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về cây hoa Dừa cạn 1.1 Nguồn gốc và phân loại Dừa cạn (Catharanthus roseus) có nguồn géc từ Madagascar, là một trong những loại hoa được trồng từ lâu đời và đó là một loài cây hoa rat dan da đối với con người Việt Nam. Hiện nay, hoa Dừa cạn được trồng phô biến khắp nơi, hoa dừa cạn có mặt ở các vườn hoa, công viên, ban công trong nhà. Dừa cạn mọc hoang và được trồng ở nhiều nước nhiệt đới và ôn đới. Ở nước ta dừa cạn mọc hoang và được trồng làm cảnh ở An Giang, đảo Phú Quốc và Côn Đảo, có nhiều ở Thanh Hóa, Nghệ An, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam — Đà Nẵng, Bình Dinh, Phú Yên (Lưu Anh, 2018).
Phân loại thực vật: Tên khoa học là Catharanthus roseus, Bộ Long dom (Gentianales), Họ Trúc Đào (Apocynaceae), Chi Dừa cạn (Catharanthus), Loài (C.2 Đặc điểm thực vật học Theo Nguyễn Thị Kiều Trinh (2016), dừa cạn có đặc điểm thực vật sau: Bộ rễ phát triển, thường chỉ có một rễ cái và chùm rễ phụ. Rễ cái đâm thắng xuống đất, có thé đạt chiều dai 35 — 40 cm, rễ phụ mọc thành chùm thưa, ngắn, phát triển theo chiều ngang. Vùng vỏ rễ là nơi tập trung chủ yếu các Alkaloid. Cây thân thảo hoặc cây bụi nhỏ mọc dày, có cành đứng phân cành nhiều.
Thân cây cao khoảng 40 — 60 cm. Thân hình trụ có bốn khía đọc, có lông ngắn, thân non màu xanh lục nhạt sau chuyên sang mau hồng tím. Lá đơn nguyên, mọc đối chéo chữ thập, có dạng hình ovan hay thuôn dài, đầu hơi nhọn, dài 2,5 — 9 cm, rộng 1 — 3,5 cm, mặt trên sam, mặt đưới nhạt có lông với gân lá giữa nhạt màu hơn. Cuống lá ngắn, dài 1 — 1,8 cm.
Hoa cánh đơn, mỏng, năm cánh. Có nhiều màu sắc như trắng, tím, hồng, đỏ. Thích hợp trồng chậu, trồng thảm hoặc giỏ treo. Có thể sống quanh năm nhưng tốt nhất là mùa hè và thời gian có nhiều nắng.
Hoa mọc riêng lẻ ở gần ngọn lá, hình ống ngắn, chỉ nhị rat ngăn, có năm nhị đính vào hong của ông trang. Quả gồm một cặp quả đại rộng 2 — 4 cm, mỗi quả chứa 12 — 20 hạt nhỏ màu nâu nhạt, xếp thành hai hàng và có hình trứng.3 Yêu cầu sinh thái Theo Lê Hồng Thủy Tiên (2006), yêu cầu sinh thái đối với đừa cạn gồm: Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến sinh trưởng, phát triển và nở hoa trên cây dừa cạn. Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp vào tháng 3 — 7 là 18 — 24°C, tháng 9 — 3 năm sau là 13 — 18°C, mùa đông nhiệt độ không thấp dưới 10°C. Nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy nằm từ 25 — 289C.
Dừa cạn là cây ưa sáng, ưa am và có khả năng chịu được han. Dừa can hằng năm ra hoa quả nhiều. Cây mọc từ hạt trong tự nhiên khoảng 40%, nếu được xử lý có thé tăng lên 90%. Dừa cạn thích hợp trồng ở đất pha cát, đất phù sa, chịu hạn nhưng chịu úng kém, pH đất thích hợp từ 5,4 đến 5,8.4 Một số giống hoa dừa can đứng nhập nội phố biến Theo công ty TNHH Hạt Giống Hoa Việt Nam (2017), gồm có 4 dòng dừa cạn: Tucana, Tattoo, Valiant, Megabloom được trồng phổ biến với các đặc điểm: Giống Tucana: Cây khỏe, hoa nở liên tục.
Đường kính hoa 3,5 — 4 cm. Cảnh hoa tròn và xếp đều lên nhau ngay cả khi trồng trong điều kiện thời tiết bất lợi. Cây phát triển rất tốt điều kiện nắng và khô. Thích hợp trồng chậu treo hoặc trang trí cảnh quan.
Nhiệt độ gieo trồng 25 —32°C. Hạt thô, trọng lượng 650 — 750 hạt/g. Có phủ hạt, nảy mam khoảng từ 3 — 5 ngày. Đường kính hoa 3,5 — 4 cm.
Chiều cao cây 20 — 35 cm. Sang chậu từ 30 — 35 NSG. Ra hoa đầu tiên từ 35 — 40 NST. Một số giống như: FVIN056 4 Cranberry, FVIN057 Magento Halo, FVIN058 Burgundy, FVIN061 Apricot, FVIN063 Purple.
Giống Tattoo: La bước đột phá trong công nghệ lai tạo giống hoa Dừa can. Cây khỏe, sai hoa, các cánh hoa tròn xếp đều lên nhau không tạo kẽ hở trong điều kiện nóng. Không có sự khác biệt nhiều về ngày ra hoa giữa các màu với nhau. Màu trên cánh hoa sẽ có sự tương phản rõ rệt khi trồng ở điều kiện thời tiết ấm và cường độ chiếu sáng vừa phải, mau hoa sẽ nhạt hơn khi nhiệt độ tăng va chiếu sáng cao.
Trồng ở điều kiện lạnh và cường độ chiếu sáng thấp sẽ làm cho màu hoa đậm hơn và không tạo nên sự tương phản rõ rệt trên cánh hoa. Thích hợp trồng quanh năm, nắng nhiều. Nhiệt độ gieo trồng 26 — 32°C. Hạt thô, trọng lượng 520 — 600 hat/g.
Có phủ hạt, nay mầm khoảng từ 4 — 5 ngày. Đường kính hoa 4 — 6 cm. Chiều cao cây 25 -35 cm. Sang chậu từ 30 — 35 NSG.
Ra hoa đầu tiên từ 35 — 45 NST. Một số giống như: FVIN121 Papaya, FVIN122 Raspberry, FVIN123 Black Cherry, FVIN124 Tangerine, FVIN125 Bluberry, FVIN126 Orange. Giống Megabloom: Đường kính hoa lớn, hoa nhiều là những đặc điểm nổi bat của dòng hoa dừa siêu bông này. Tán cây to, phân nhánh nhiều.
Cây khỏe và có khả năng kháng bệnh tốt. Phù hợp với điều kiện thời tiết nóng âm nhiệt đới. Thích hợp trồng quanh năm, nắng nhiều. Nhiệt độ gieo trồng 25 — 32°C.
Hat thô, trọng lượng 650 — 750 hat/g. Có phủ hạt, nay mầm khoảng từ 5 — 6 ngày. Đường kính hoa 7 — 8 em. Chiều cao cây 25 — 35 cm.
Sang chậu từ 25 — 30 NSG. Ra hoa đầu tiên từ 35 — 45 NST. Một số giống như: FVIN203 Burgundy Halo, FVIN207 Grape, FVIN204 Polka dot, FVIN213 Icy Pink, FVIN201 Red, FVIN210 Peach Pink, FVIN214 Dark Red, FVIN208 Orchid Halo, FVIN212 Apricot, FVIN200 Mix, FVIN202 Purple, FVIN205 Rasberry. Giống Valiant: Dong này không những trồng được ở điều kiện khí hậu nóng mà còn có thé trồng được ở những khu vực có khí hậu âm và mưa - nơi mà thường xuyên bị anh hưởng bởi nam Phytopthora.
Cây cho ra nhiều nhánh, nhiều hoa và hoa lớn. Vì vậy có thé chịu được sự sốc nhiệt của môi trường khi thời tiết chuyển từ nóng sang lạnh. Thich hợp trồng quanh năm, nắng nhiều. Nhiệt độ gieo trồng 25 — 30°C.
Hat thô, trọng lượng 650 hat/g. Có phủ hạt, nảy mầm khoảng từ 4 — 5 ngày. Đường kính hoa 4 — 5 cm. Chiều cao cây 35 — 50 cm.
Sang chậu từ 30 — 35 NSG. Ra hoa đầu tiên từ 25 — 30 NST. Một số giống như: FVINO81 Lilac, FVINO84 Burgundy, FVIN083 Apricot, FVIN082 Punch, FVIN085 Pure White, FVIN086 Orchid, FVIN087 Magenta, FVIN091 True Red 1.2 Giới thiệu về phân bón 1.1 Khái niệm phan bón Phân bón là các vật liệu vô cơ và hữu cơ được sử dụng để cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây hoặc duy trì và cải thiện độ phì nhiêu tự nhiên của đất (Lê Văn Dũ, 2009). Phân vô cơ: Là các loại phân (hóa chất) được chế biến tổng hợp chứa các chất dinh dưỡng của cây.
Có các chất dinh dưỡng khoảng thiết yếu đối với sinh trưởng va phát triển của cây, trong đó có các nguyên tố đa lượng (N, P, K), nguyên tố trung lượng (Ca, Mg, S) và nguyên tổ vi lượng (Fe, Mn, Zn, Cu, Mo, B, Cl). Ngoài ra, con một số nguyên tô khác cần thiết cho từng loại cây (Na, Si, Co, Al). Phân bón gốc gồm có hai loại: phân tổng hợp và hỗn hợp có các tỷ lệ NPK ở các tổ hợp khác nhau được lựa chọn phù hợp với từng loại đất và từng nhóm cây trồng (Đường Hồng Dat, 2002). Mục đích của việc sử dung phân bón: Bồ sung các chất đinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu của các loại cây trồng nhằm dat năng suất cao.
Bu dap các chất dinh dưỡng trong đất bị mất sau quá trình canh tác. Nâng cao, cải thiện và duy trì độ phì nhiêu cho đất.2 Nhu cầu các chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây dừa cạn Đạm, lân, kali là 3 nguyên tố đa lượng chính mà cây sử dụng nhiều nhất đề tăng trưởng chiều cao, số lá, ra nụ, nở hoa. Chúng bé sung lẫn nhau đề thúc day sự sinh trưởng phát triển của cây trong tất cả các thời kỳ. (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007) Theo Phạm Thị Minh Tâm và Nguyễn Phạm Hồng Lan (2017), yêu cầu đinh dưỡng đối với nhóm hoa dừa cạn: Đạm (N): Thúc đây quá trình sinh trưởng phát triển của cây hoa.
Thiếu đạm cây sinh trưởng kém, còi cọc, ra hoa nhanh, chất lượng hoa kém. Nhưng khi thừa đạm thần là mềm, yếu, dé bị ngã, ra hoa muộn cũng có thé không ra hoa, mat cân bằng tán cậy, tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển. Lân (P20s): Giúp phát triển rễ, tham gia tạo thành va vận chuyền chất hữu cơ trong cây. Khi cây thiếu lẫn lá có màu xanh tím, màu tím từ mép lá lan dần vào phải trong mặt lá cây chậm ra hoa, hoa nhỏ, ít hoa, màu sắc hoa nhợt nhạt.
Hoa dừa cạn cần bổ sung lần nhiều vào thời kỳ hình thành nụ và hoa. Kali (K›O): Tham gia vào quá trình vận chuyên và tích lũy sản phẩm quang hợp từ lá vé các cơ quan dự trữ. Giúp tổng hợp dam, làm tăng tính chống chịu của cây. Dừa cạn cần kali vào thời kỳ kết nụ và nở hoa.
Khi cây thiếu kali dau chop lá gia vàng va chết khô, cuống hoa mềm, mảu sắc nhot nhạt, hoa nhanh tàn. Thừa kali lá cây xanh tham và rút ngăn sinh trưởng.3 Phân bón NPK sử dụng trong thí nghiệm NPK là loại phân bón hỗn hợp chứa ít nhất từ 2 trong 3 nguyên tố N, P, K trở lên. Các loại phân NPK: Phân NPK 1 hạt, NPK 3 màu, NPK phức hợp. Thí nghiệm sử dụng phân bón NPK 16 — 16 — 8 + TE có thành phần gồm: N ting số: 16%, P2Os hữu hiệu: 16%, K2O hữu bien? 8%, Cu: 100ppm, Zn: 100ppm, độ 4m: 5%, Vi lượng đặc biệt.
Phan bón có tác dụng kích thích đâm chồi, ra lá mạnh, cây trồng phat triển xanh tốt. Phục hồi nhanh sau cắt hoa, tỉa cành, thay chậu. Thúc phân hóa mam hoa mạnh, ra hoa nhiều. Ra rễ mạnh, giúp bộ rễ khỏe.
Tăng sức chống chịu cho cây trồng. Lượng phân khuyến cáo dùng cho rau màu, hoa kiểng là 200 — 400 kg/ha/vụ. Lượng phân có thé thay đôi tùy vào loại đất, loại cây và tình hình sinh trưởng của cây trồng.3 Một số kết quả nghiên cứu về cây hoa dừa cạn Nguyễn Thị Ngọc Quyền (2014) đã nghiên cứu ảnh hưởng của năm mức NPK đến sinh trưởng và phát triển của cây hoa Dừa cạn (Catharanthus roseus) trồng tại Thủ Đức.