Mở đầu, nội dung và kết luận. Trong đó phần nội dung được chia làm 4 chương như sau: CHUONG 1. TONG QUAN Trong chương nay, chúng tôi trình bay một cách tổng quan về tinh hình nghiên cứu của dịch thuật và phân tích đặc trưng ngôn ngữ của VBTM Trung — Việt. Li thuyết dịch thuật chức năng của Đức và lí thuyết dịch thuật tương đương được trình bày sâu sắc dé làm điểm dựa cho việc dịch VBTM Trung — Việt.
KHẢO SÁT DỊCH TỪ NGỮ TRONG VĂN BẢN THƯƠNG MẠI TRUNG - VIỆT Trong chương này chúng tôi chọn 3 loại từ ngữ điển hình trong VBTM Trung — Việt như: thuật ngữ, từ ngữ lịch sự và cụm từ cô định dé khảo sát cụ thể việc dich từ ngữ từ tiếng Trung sang tiếng Việt. KHẢO SÁT DỊCH PHÁT NGÔN TRONG VĂN BẢN THƯƠNG MẠI TRUNG - VIỆT Chương này chúng tôi phân tích phương thức biéu hiện va cách dịch của 5 loại phát ngôn điên hình trong VBTM Trung - Việt: phát ngôn cầu khiến, phát ngôn hỏi, phát ngôn thông báo, phát ngôn cam kết và phát ngôn biểu cảm. KHẢO SÁT LOI THƯỜNG GẶP VÀ CÁCH KHAC PHỤC LOI TRONG CHUYÉN DỊCH VĂN BẢN THƯƠNG MẠI TRUNG - VIỆT Chương này là chương có tính thực hành. Chương này lấy bài luyện dịch của sinh viên Trung Quốc chuyên ngành tiếng Việt và bản dịch thực tế của nhân viên người Trung Quốc trong công ty thương mại đề phân tích các lỗi thường gặp trong việc dịch VBTM Trung — Việt.
Trên cơ sở chỉ ra những nguyên nhân gây lỗi, chúng tôi đề xuất các giải pháp cụ thé dé khắc phục lỗi. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.Tình hình nghiên cứu dich văn bản thương mai tai Trung Quốc Tư liệu lưu trữ cho thấy, các triều đình phong kiến Trung Hoa rất coi trọng việc giao lưu với các nước và các dân tộc xung quanh. Hoạt động dịch thuật Trung — Việt sớm nhất có từ những thé ki đầu công nguyên. Mặc dù có những sự khác biệt về nguồn gốc và đặc điểm loại hình nhưng từ xa xưa tiếng Việt và tiếng Trung đã có quan hệ tiếp xúc và gắn bó mật thiết, cùng với các hoạt động giao lưu về kinh tế, xã hội và văn hoá giữa hai dân tộc.
Trước khi Việt Nam có “chit quốc ngữ”, những tác phẩm kinh điển của Trung Quốc được lưu truyền tại Việt Nam đều viết bằng chữ Hán hoặc lưu truyền ở dân gian theo hình thức truyền miệng. Đến đầu thế ki XX nhiều tác phẩm van học kinh điển của Trung Quốc được dich sang chữ quốc ngữ. Ở thời kì đó, dịch thuật Trung — Việt tập trung vao việc dịch tác pham văn học cô điển Trung Hoa và thơ Đường. Sau ngày thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, hoạt động dịch thuật Trung — Viét/Viét — Trung được nhiều học giả Trung Quốc quan tâm.
Tác giả Hoàng Man Trung đã dịch cuốn “Cách mạng tháng tám” của Trường Chinh sang tiếng Trung. Sau đó, nhiều sách giới thiệu về lịch sử, văn hóa, chính trị Việt Nam được dịch sang tiếng Trung. Hoàng Dật Cầu đã dịch “Truyện Kiều” sang tiếng Trung. Ở thập ki 50 rất nhiều tác phẩm được dịch ra tiếng Việt hoặc tiếng Trung.
Trong đó có “Tuyên tập Hồ Chí Minh”, “Lí luận Đặng Tiểu Bình”, “Tuyên tập Mao Trạch Đông”, v. Những tác phẩm văn học của các nhà văn Trung Quốc như Lỗ Tan, Mao Thuan, Dinh Linh, v. đã được dịch sang tiéng Viét. Gan day, nhiều tác phẩm của Mạc Ngôn cũng đã được dịch sang tiếng Việt [š63BH, 2013].
Việc dich những tác phẩm cận hiện đại Trung Việt góp phan tăng cường sự hiểu biết giữa hai nước chúng ta. 11 Trải qua những thăng trầm của lịch sử đến thập kỉ cuối cùng của thế kỉ XX, quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc đã phát triển tốt đẹp trong bối cảnh toàn cầu hóa. Cả hai nước đều có chính sách đổi mới về kinh tế thị trường nhằm thúc đây kinh tế phát triển mạnh mẽ và hòa nhập với thế giới. Giao lưu giữa hai nước trong lĩnh vực kinh tế ngày càng tăng lên với một tốc độ nhanh.
Nhất là sau khi thành lập Khu Mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN (CAFTA), việc dịch văn ban không giới hạn ở tác phâm chính trị, văn học, thơ phú như trước đây mà còn mở rộng sang nhiều thể loại văn bản thực hành như phóng sự, kĩ thuật, pháp luật, đặc biệt là những văn bản kinh tế, thương mại. Ở Trung Quốc dịch thuật Trung — Việt hiện nay rất được quan tâm và đã có một số công trình nghiên cứu về dịch thuật Trung Việt đáng chú ý. Công trình “Tìm hiểu văn hóa ngôn ngữ Việt Nam” của Phạm Hồng Quý và Lưu Chí Cường SEBER, xl 3678, 2008] đề cập đến sự ảnh hưởng của văn hóa Trung, Việt đối với dịch thuật Trung — Việt. “Giáo trình dich Hán — Việt” của Triệu Ngoc Lan [4-k3%, 2002], “Giáo trình Kĩ năng đối dịch Hán — Việt? của Lương Viễn va Ôn Nhật Hào [3##, #8 ARR , 2007], bàn đến các nguyên tắc dịch Trung — Việt/Việt — Trung và tập trung vào giảng day dịch thuật va kĩ xảo dịch Trung — Việt/Việt — Trung.
Luận án tiễn sĩ của Hồ Thị Trinh Anh tại Trường Sư phạm Vũ Hán “Khảo sát việc dịch văn bản phi văn học từ tiếng Hán sang tiếng Việt” [49 33, 2009] nghiên cứu việc dịch văn bản chính trị dưới ánh sáng lí thuyết dịch thuật chức năng. Cùng với việc nghiên cứu dịch thuật Trung — Việt nói chung, việc nghiên cứu dịch văn bản thương mại Trung — Viét cũng được chú ý. “Giáo trình kĩ năng đối dịch Hán — Việt” [3Ä#z, 3ä H3, 2007] ngoài các nguyên tắc dịch thuật nói chung cũng đã đề cập đến một số kĩ năng dịch văn bản thương mại Trung — Việt. Bài báo “Tiêu chuẩn và sách lược dịch thương mại Việt — Hán” của Lý Thái Sinh [#Z4Z#, 2010] đưa ra ba tiêu chuẩn 12 dịch văn bản thương mại Việt — Trung, tức là “trung thực, lưu loát và chuyên nghiệp”.
Còn một số bài báo và luận văn thạc sĩ tuy không trực tiếp bàn về dịch văn bản thương mại, nhưng cũng ít nhiều có liên quan đến một khía cạnh nào đó trong việc dịch Trung — Việt, hoặc thảo luận về việc dịch thuật ngữ, hoặc dịch tên chức vụ, dịch tên người, v. Trong đó có bai báo của Tôn Hiểu Đông [##£#, 2012] “Ban về quá trình dịch thuật lĩnh vực kinh tế Hán — Việt”, Vy Đăng Tú [5 SS, 2006] “Dịch thuật ngữ danh ngữ Hán — Việt”, Lý Thái Sinh [#Z&#, 2008] “Bàn về ki xảo dich câu chữ ‘#8’ (bả) và câu chữ “4Š” (được) trong tiếng Hán và tiếng Việt”. Luận văn thạc sĩ có: Chu Hồng Hanh [El2[*%, 2011] “Phân tích tình hình sinh viên Việt Nam dịch sai trạng ngữ từ tiếng Trung sang tiếng Việt”, Ngô Diệu Linh [RR #3, 2008] “So sánh tên người Việt và người Trung và những van dé dịch thuật liên quan”, Vương Phượng Trang [= U3, 2008] “Câu chữ ‘#2’ (bả) trong tiếng Trung và tương ứng của nó trong tiếng Việt cùng van dé dịch thuật”, Trần Thi Nga [PREC 4, 2009] “Sự ảnh hưởng của từ Hán Việt với dịch thuật Hán — Việt”.Tình hình nghiên cứu dịch văn bản thương mại tại Việt Nam Hoạt động dịch thuật Trung — Việt đã có lịch sử lâu đời, nhưng chủ yếu là dịch văn chương, thơ phú, hoặc văn bản tôn giáo, chính trị. Ở Việt Nam, hầu hết các công trình nghiên cứu dịch thuật Trung — Việt gần đây van tập trung nghiên cứu theo hướng này.
Qua khảo sát cho thấy, may năm gan đây ở Việt Nam có một số báo cáo khoa học được trình bay tại các hội thảo khoa học có liên quan đến dịch Trung —Việt, trong đó có “Dịch thơ ca từ tiếng Hán ra tiếng Việt và dịch thơ ca từ tiếng Việt ra tiếng Hán” của Trần Thị Thanh Liêm; “Bước đầu tìm hiểu tính tương đương ở cấp độ từ vựng trong việc dịch các văn kiện chính tri từ Trung sang Việt (trên cứ liệu 13 văn kiện đại hội Đảng Cộng Sản Trung Quốc lần thứ XVI và XVII)” của Hồ Thi Trinh Anh. Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Long “Đặc điểm đối dịch tiếng Hán và tiếng Việt hiện đại” [2009] là một công trình mang tính lí luận về nghiên cứu dịch thuật Han — Việt, nhưng luận án không tập trung khảo sát một loại hình văn bản nhất định. Tác giả Lê Đình Khẩn xuất bản cuốn sách có tên “Phiên dịch Việt — Hán, Han — Việt” [2007], khảo sát những đặc điểm va một số kĩ xảo dịch thuat. Hiện nay, việc giao lưu trong lĩnh vực kinh tế giữa Trung Quốc và Việt Nam tăng lên không ngừng.
Chính vì vậy việc dịch các văn bản thương mại tiếng Trung sang tiếng Việt và tiếng Việt sang tiếng Trung trở thành một công việc thường nhật của các công ty. Dé đáp ứng nhu cầu của xã hội, một số giáo trình song ngữ Trung — Việt có chủ đề thương mại được xuất bản, trong đó có “Thư tín thương mại Hoa — Việt” [Trương Văn Giới et., 2006], “Giáo trình đàm thoại Hoa — Việt” [Trương Văn Giới et., 2007], “Thư tín thương mại Hoa — Việt” [Gia Linh, 2007], v. Nhiều học giả cũng bắt đầu chú ý đến các kĩ năng dịch văn bản thương mại từ tiếng Việt sang các thứ tiếng khác và ngược lại. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu vẫn còn rất ít, và nhiều nghiên cứu chỉ mang tính chất đưa ra tham khảo để mọi người quan tâm cùng góp ý kiến.
Đối với văn bản thương mại tiếng Trung, các công trình nghiên cứu phần lớn chỉ tập trung vào cấu trúc, cách sử dụng từ ngữ trong văn bản như luận văn thạc sĩ của tác giả Đỗ Xuân Thu, “Nghiên cứu đặc trưng ngôn ngữ trong hợp đồng xuất nhập khau thương mại tiếng Trung” [2013]. Công trình có liên quan đến van dé dịch thuật văn bản thương mại trước mắt vẫn còn rất ít. Năm 2013 có tác giả Bùi Thị Huyền đã “Tìm hiểu về phương pháp dịch thu tín thương mai Trung — Việt ” [2013]. Các công trình trên chỉ nói đến phương pháp dịch và đưa ra các ví dụ để minh chứng mà không đi sâu vào khảo sát các văn bản cụ thé hay so sánh cách dịch văn bản thương mại tiếng Trung sang tiếng Việt nhăm khắc phục lỗi sai mà người dịch thường hay mắc phải.Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu Tình hình nghiên cứu trên đây cho thấy, trong hoạt động dịch thuật VBTM Trung — Việt ở cả Việt Nam va Trung Quốc có sự bất cập cả về lí luận và thực tiễn.
Trước tiên, các công trình nghiên cứu trực tiếp liên quan đến việc khảo sát dịch VBTM Trung — Việt vẫn còn rat ít, tản mạn, chưa có công trình nghiên cứu di sâu khảo sát vấn dé này một cách hệ thống.