Khảo Sát Chủ Ngữ Tiếng Việt Dưới Góc Nhìn Của Lý Thuyết Điển Mẫu

Luận án tiến sĩ khảo sát chủ ngữ tiếng Việt từ góc nhìn lý thuyết điển mẫu, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngữ pháp và cấu trúc ngôn ngữ.

• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Hiệp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ
• Đề tài: Khảo Sát Chủ Ngữ Tiếng Việt Dưới Góc Nhìn Lý Thuyết Điển Mẫu
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ ngôn ngữ học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chủ Ngữ Tiếng Việt Lý Thuyết Điển Mẫu Là Gì

Chủ ngữ trong tiếng Việt luôn là một chủ đề được quan tâm trong ngôn ngữ học. Việc xác định chủ ngữ không phải lúc nào cũng dễ dàng do tính đa dạng và linh hoạt của cấu trúc câu tiếng Việt. Nhiều nhà ngôn ngữ học đã đặt ra câu hỏi về sự tồn tại thực sự của chủ ngữ trong tiếng Việt. Lý thuyết điển mẫu, một lý thuyết phổ biến trong nhiều lĩnh vực khoa học, có thể mang lại một góc nhìn mới để giải quyết vấn đề này. Lý thuyết điển mẫu đặc biệt hiệu quả khi áp dụng cho các hiện tượng có ranh giới phạm trù không rõ ràng. Luận án này sẽ áp dụng lý thuyết điển mẫu để nghiên cứu thành phần chủ ngữ, hướng đến xây dựng bức tranh về phạm trù chủ ngữ trong câu tiếng Việt với nhiều loại chủ ngữ khác nhau, cùng đặc điểm riêng quyết định vị trí của chúng trong phạm trù.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Lý Thuyết Điển Mẫu Rosch

Lý thuyết điển mẫu Rosch cho rằng các phạm trù không có ranh giới rõ ràng. Các thành viên trong một phạm trù có mức độ điển hình khác nhau. Một số thành viên là điển mẫu, đại diện tốt nhất cho phạm trù, trong khi những thành viên khác nằm ở vùng biên. Điển mẫu trong ngôn ngữ học giúp giải thích những hiện tượng cú pháp phức tạp, đặc biệt khi ranh giới giữa các thành phần câu không rõ ràng. Việc áp dụng lý thuyết này vào chủ ngữ tiếng Việt sẽ mở ra một hướng tiếp cận mới, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất và chức năng của thành phần này trong câu.

1.2. Tại Sao Chọn Lý Thuyết Điển Mẫu Cho Chủ Ngữ Tiếng Việt

Tiếng Việt là một ngôn ngữ đơn lập điển hình với câu hỏi mà cho đến nay các nhà ngữ pháp vẫn chưa thống nhất được câu trả lời: “tiếng Việt là ngôn ngữ thiên về chủ ngữ hay thiên về chủ đề”? Việc áp dụng lý thuyết điển mẫu vào việc xem xét chủ ngữ trong tiếng Việt, chúng tôi muốn bắt đầu chỉ ra các cơ sở xác lập một điển mẫu chủ ngữ, bao gồm các tiêu chí chung để từ đó xem xét các thành phần có thể đóng vai trò làm chủ ngữ trong câu. Nếu thành phần nào đáp ứng được các tiêu chí như vậy, thì thành phần đó sẽ được xem là chủ ngữ điển mẫu.

II. Vấn Đề Xác Định Chủ Ngữ Thách Thức Trong Ngữ Pháp

Việc xác định chủ ngữ trong tiếng Việt không phải là một nhiệm vụ đơn giản. Sự không thống nhất trong các quan điểm còn khiến các nhà ngôn ngữ học thậm chí đã đưa ra giả thuyết “tiếng Việt không có chủ ngữ” (Cao Xuân Hạo) và nghi ngờ tư cách xác đáng của cấu trúc chủ - vị được áp dụng lâu nay để miêu tả cấu trúc cú pháp của câu tiếng Việt. Nguyên nhân sâu xa của sự tranh luận và bàn cãi về vấn đề tiếng Việt có hay không có chủ ngữ này, chính là bản chất cú pháp của tiếng Việt, một ngôn ngữ đơn lập.

2.1. Sự Khác Biệt Giữa Các Trường Phái Ngôn Ngữ Học Về Chủ Ngữ

Các trường phái ngôn ngữ học khác nhau có những quan điểm khác nhau về chức năng của chủ ngữ. Một số trường phái tập trung vào vai trò cú pháp của chủ ngữ, trong khi những trường phái khác nhấn mạnh vai trò ngữ nghĩa hoặc ngữ dụng. Chính sự khác biệt này đã dẫn đến những tranh cãi về việc xác định chủ ngữ trong tiếng Việt, đặc biệt là khi áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ học từ các ngôn ngữ khác.

2.2. Tiêu Chí Xác Định Chủ Ngữ Hình Thức và Ngữ Nghĩa

Nhiều tiêu chí đã được đưa ra để nhận diện thành phần quan trọng này của câu, cả các tiêu chí hình thức và ngữ nghĩa. Song, như lịch sử nghiên cứu cú pháp tiếng Việt cho thấy, đây là một việc làm hết sức khó khăn bởi hiện thực nhiều chiều kích của câu bao giờ cũng phức tạp hơn rất nhiều so với những lập thức lí thuyết ban đầu, có lẽ bởi vậy mà đến hiện nay vẫn chưa có một mô hình, một cách giải quyết nào thỏa đáng được đưa ra.

2.3. Giả Thuyết Tiếng Việt Không Có Chủ Ngữ Phân Tích Chi Tiết

Giả thuyết “tiếng Việt không có chủ ngữ” là một quan điểm cực đoan, nhưng nó đặt ra một câu hỏi quan trọng về bản chất của cấu trúc câu tiếng Việt. Liệu cấu trúc chủ-vị có phải là cách duy nhất để mô tả câu tiếng Việt? Các nhà ngôn ngữ học theo trường phái này cho rằng tiếng Việt thiên về chủ đề hơn là chủ ngữ, và các thành phần trong câu được sắp xếp theo một trật tự khác so với các ngôn ngữ có chủ ngữ rõ ràng.

III. Phương Pháp Xác Lập Tiêu Chí Chủ Ngữ Điển Mẫu Hướng Dẫn

Để xác định chủ ngữ điển mẫu trong tiếng Việt, cần xây dựng một bộ tiêu chí dựa trên các đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng. Các tiêu chí này sẽ giúp đánh giá mức độ điển hình của một thành phần câu trong vai trò chủ ngữ. Bộ tiêu chí này sẽ là nền tảng để phân tích và so sánh các loại chủ ngữ khác nhau trong tiếng Việt.

3.1. Tiêu Chí Ngữ Pháp Vị Trí và Hình Thức Biểu Đạt

Tiêu chí ngữ pháp bao gồm vị trí của chủ ngữ trong câu (thường đứng trước động từ chính), hình thức biểu đạt (danh từ, cụm danh từ, đại từ), và khả năng kết hợp với các thành phần khác trong câu. Những thành phần câu nào thường xuyên xuất hiện ở vị trí chủ ngữ và có hình thức biểu đạt rõ ràng sẽ được coi là gần với điển mẫu chủ ngữ hơn.

3.2. Tiêu Chí Ngữ Nghĩa Vai Trò và Ý Nghĩa Của Chủ Ngữ

Tiêu chí ngữ nghĩa tập trung vào vai trò và ý nghĩa của chủ ngữ trong câu. Chủ ngữ có thể là tác thể, chịu thể, người trải nghiệm, hoặc chủ sở hữu. Những chủ ngữ có vai trò tích cực và ý nghĩa rõ ràng trong câu sẽ được đánh giá cao hơn về mức độ điển hình.

3.3. Tiêu Chí Ngữ Dụng Thông Tin Mới và Thông Tin Cũ

Tiêu chí ngữ dụng xem xét vai trò của chủ ngữ trong việc truyền đạt thông tin. Chủ ngữ thường mang thông tin đã biết (thông tin cũ), trong khi vị ngữ thường mang thông tin mới. Một chủ ngữ điển mẫu thường liên kết với thông tin đã được đề cập trước đó trong cuộc hội thoại hoặc văn bản.

IV. Chủ Ngữ Điển Mẫu Trong Câu Tiếng Việt Phân Loại Chi Tiết

Chương này trình bày các kiểu câu có chủ ngữ đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đã đề ra trong bộ tiêu chí điển mẫu. Các trường hợp này sẽ được khảo sát cụ thể ở tất cả các bình diện, thông qua số liệu thống kê và miêu tả các ví dụ.

4.1. Chủ Ngữ Điển Mẫu Trong Câu Có Hệ Từ Là

Trong các câu có hệ từ “là”, chủ ngữ điển mẫu thường là một danh từ hoặc cụm danh từ xác định, biểu thị một đối tượng hoặc khái niệm cụ thể. Ví dụ: "Học sinh là tương lai của đất nước". Trong câu này, "Học sinh" là một chủ ngữ điển mẫu vì nó đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng.

4.2. Vai Nghĩa Của Chủ Ngữ Điển Mẫu Trong Câu SV O Thông Thường

Trong các câu có trật tự SV(O) thông thường (Chủ ngữ - Động từ - Tân ngữ), chủ ngữ điển mẫu thường là tác thể hoặc hành thể. Ví dụ: "Người nông dân cày ruộng". Trong câu này, "Người nông dân" là tác thể thực hiện hành động "cày ruộng".

V. Chủ Ngữ Không Điển Mẫu Đặc Điểm và Phân Tích Cấu Trúc

Không phải tất cả các thành phần câu đóng vai trò chủ ngữ đều đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của chủ ngữ điển mẫu. Một số trường hợp chủ ngữ có thể được cấu tạo bởi động từ, tính từ, giới từ, hoặc các kết cấu C-V. Những trường hợp này được gọi là chủ ngữ không điển mẫu. Chúng tôi sẽ miêu tả, phân tích và gom nhóm các trường hợp chủ ngữ không phải là chủ ngữ điển mẫu (không đáp ứng được đầy đủ các tiêu chí).

5.1. Chủ Ngữ Cấu Tạo Bởi Động Từ Tính Từ Phân Tích Ngữ Nghĩa

Trong một số trường hợp, chủ ngữ có thể được cấu tạo bởi động từ hoặc tính từ. Ví dụ: "Ăn uống điều độ rất quan trọng". Trong câu này, "Ăn uống điều độ" là chủ ngữ, nhưng nó không phải là một danh từ hoặc cụm danh từ. Những trường hợp này thường mang ý nghĩa khái quát hoặc trừu tượng.

5.2. Chủ Ngữ Đảo Trí Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Thông Tin

Chủ ngữ đảo trí là hiện tượng chủ ngữ xuất hiện sau vị ngữ. Ví dụ: "Ngoài vườn có một cây hoa". Trong câu này, "một cây hoa" là chủ ngữ, nhưng nó đứng sau động từ "có". Hiện tượng này thường được sử dụng để nhấn mạnh sự tồn tại của một đối tượng hoặc để giới thiệu thông tin mới.

5.3. Chủ Ngữ Zero Tỉnh Lược Phân Tích Ngữ Cảnh Sử Dụng

Chủ ngữ zero là trường hợp chủ ngữ bị lược bỏ trong câu, nhưng người nghe hoặc người đọc vẫn có thể hiểu được chủ ngữ đó là gì dựa vào ngữ cảnh. Ví dụ: "Hôm qua đi xem phim". Trong câu này, chủ ngữ "tôi" bị lược bỏ. Những trường hợp này thường xuất hiện trong văn nói hoặc trong các văn bản không trang trọng.

VI. Kết Luận Mô Hình Phạm Trù Chủ Ngữ Trong Tiếng Việt

Tổng hợp tất cả các kết quả nghiên cứu trên, luận án góp ý kiến vào việc trả lời câu hỏi lý thuyết: về mặt loại hình học cú pháp tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ nào: thiên chủ ngữ (Subject - prominent) hay thiên chủ đề (Topic - prominent) , tiếng Việt có chủ ngữ hay không, có thể dùng bộ khái niệm cấu trúc cú pháp nào để miêu tả câu tiếng Việt?

6.1. Đánh Giá Mức Độ Điển Hình Của Các Loại Chủ Ngữ

Luận án sẽ tiến hành nghiên cứu điển mẫu áp dụng cho chủ ngữ ở mức độ cụ thể nhất có thể, nhằm tránh những khó khăn lâu nay trong việc xác định và phân loại. Việc chỉ ra các ngoại lệ và các chủ ngữ không điển mẫu chắc chắn sẽ giúp tránh được cái nhìn phiến diện trong nghiên cứu, mà vẫn không làm mất tính thống nhất của các thành phần vốn chỉ khác nhau về mức độ .

6.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Giáo Dục và Ngôn Ngữ Học

Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có thể ứng dụng trong việc biên soạn sách giáo khoa tiếng Việt, sách dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và các sách giảng dạy ngữ văn. Luận án sẽ góp phần vào việc tìm một hướng đi mới cho việc giải quyết một vấn đề của cú pháp tiếng Việt nói riêng và cú pháp nói chung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Lịch sử vấn đề và Cơ sở lý thuyết Trong phần lịch sử vấn đề, chúng tôi tổng kết lại các khuynh hướng nghiên cứu về thành phần “chủ ngữ” nói riêng, kết cấu “chủ- vị” nói chung của các tác giả trong nước và trên thế giới. Trong đó, chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh đến các nghiên cứu gần đây theo khuynh hướng đặt ra nghi vấn “có hay không có chủ ngữ trong tiếng Việt”. Phần Cơ sở lý thuyết trình bày tập trung vào lý thuyết chính của luận án: Lý thuyết điển mẫu.

Thông qua việc tóm tắt các công trình nghiên cứu lý thuyết điển mẫu trên thế giới và trong nước, đồng thời tham khảo một số áp dụng của lý thuyết điển mẫu vào nghiên cứu cú pháp, chúng tôi đề xuất cách áp dụng lý thuyết điển mẫu trong nghiên cứu thành phần chủ ngữ tiếng Việt. Cơ sở xác lập và bộ tiêu chí xác định chủ ngữ điển mẫu Chương này trình bày các bộ tiêu chí được luận án lấy làm nền tảng (bộ tiêu chí của Keenan, Dyvik, các tác giả Việt ngữ học.), đồng thời xây dựng nên bộ tiêu chí thích hợp để xác định chủ ngữ điển mẫu trong câu tiếng Việt gồm 3 nhóm tiêu chí là: tiêu chí ngữ pháp, tiêu chí ngữ nghĩa, và tiêu chí ngữ dụng. Các trường hợp chủ ngữ điển mẫu trong câu tiếng Việt Thông qua số liệu thống kê và miêu tả các ví dụ, luận án tổng hợp lại các kiểu câu có chủ ngữ đáp ứng được đầy đủ các tiêu chí đề ra trong bộ tiêu chí điển mẫu. Các trường hợp này sẽ được khảo sát cụ thể ở tất cả các bình diện.

Các trường hợp chủ ngữ không điển mẫu trong câu tiếng Việt Chương này sẽ miêu tả, phân tích và gom nhóm các trường hợp chủ ngữ không phải là chủ ngữ điển mẫu (không đáp ứng được đầy đủ các tiêu chí). Thông qua việc miêu tả và phân tích trên cả 3 bình diện, các trường hợp chủ ngữ này sẽ được sắp xếp theo thang độ (có 5 cấp độ từ gần tâm đến xa tâm) tùy theo số lượng (LUAN.01 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.01 tiêu chí mà chúng đáp ứng được. Từ đó, chúng tôi xây dựng sơ đồ (từ tâm ra biên) của các thành viên điển mẫu và phi điển mẫu trong phạm trù chủ ngữ.01 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.

Các khuynh hƣớng nghiên cứu “chủ ngữ” trong các trƣờng phái ngôn ngữ học 1. Khuynh hướng cổ điển Thuật ngữ chủ ngữ xuất hiện trong các tác phẩm về logic hình thức của Aristotle từ những năm 300 trước công nguyên. “Bằng việc sáng lập ra logic học và gắn liền với nó là việc nghiên cứu sự biểu đạt tư duy bằng ngôn ngữ, Aristotle là người sáng lập ra ngữ pháp học logic mà ngày nay, người ta còn thấy ảnh hưởng sâu đậm trong ngữ pháp nhà trường cũng như trong ngữ pháp khoa học ở châu Âu và thế giới” [64: 153]. Trong đó, chủ ngữ (hay chủ từ) được hiểu như một trong hai bộ phận cấu thành nên phán đoán gồm S (subject – chủ ngữ) và P (predicate – vị ngữ) được viết dưới dạng S là/không là P.

Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng, vào thời kì của Aristotle, khi bàn về ngôn ngữ người ta chưa đưa ra một khái niệm về chủ ngữ một cách cụ thể, mà chỉ đề cập đến thuật ngữ mà sau này được hiểu như chủ ngữ/chủ từ, đó là ónóma. Sở dĩ Aristotle cho rằng “ónóma và réma đã phần nào mang ý nghĩa của danh từ và động từ, vì ông đã dựa vào những tiêu chí hình thái học; réma có ý nghĩa độc lập, kèm theo sắc thái về thời gian, còn ónóma thì không có sắc thái về thời gian, mà là những tên gọi thuộc giống đực, giống cái hay giống trung. Tuy vậy, ở nhiều chỗ, réma bao gồm cả tính từ vẫn được tác giả coi như “vị ngữ” (dùng thuật ngữ của ngôn ngữ học hiện đại) và ónóma cũng vẫn mang ý nghĩa của chủ ngữ. Không tách biệt từ loại và chức năng cú pháp là một trong những đặc điểm của ngữ pháp học thời này” [64: 151].

Trong một thời kì dài, logic học có ảnh hưởng một cách trực tiếp đến cách phân tích và lí giải về ngôn ngữ. Đặc biệt đến thế kỉ 17, do ảnh hưởng của logic học Aristotle, sự ra đời của cuốn “Ngữ pháp tổng quát và duy lý” do Arnauld và Lancelot – 2 nhà giáo của tu viện Port-Royal - soạn năm 1660 đánh dấu một bước ngoặt của ngữ pháp học, mà cũng là của ngôn ngữ học châu Âu. Hai tác giả Arnauld (LUAN.01 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.01 và Lancelot đã đề cập đến thuật ngữ “chủ từ” (tương ứng với cách gọi “chủ ngữ” hiện tại) với tư cách là một thành tố của phán đoán “Phán đoán mà ta tiến hành đối với các vật như khi tôi nói quả đất tròn (la terre est ronde), gọi là MỆNH ĐỀ; và thế là mọi mệnh đề bao gồm hai thành phần: một là chủ từ, là cái được ta khẳng định, như quả đất chẳng hạn; và hai là thuật từ (attribut) là điều mà người ta khẳng định như tròn chẳng hạn: ngoài ra còn mối nối giữa hai thành phần là est”. Mặc dù không chú ý nhiều đến cú pháp ngôn ngữ mà chỉ chú ý đến cú pháp phán đoán, các tác giả cũng đã nêu ra một số quan điểm về thành phần gọi là chủ ngữ và các quy tắc liên quan đến chủ cách như sau: - Không bao giờ ta gặp chủ cách mà không có quan hệ với một động từ nào đó.

- Không có động từ nếu không có chủ cách của nó, dù là được biểu lộ hay được hiểu ngầm là có. Bởi vì thuộc tính của động từ là bày tỏ sự khẳng định, cho nên đòi hỏi chủ từ phải được khẳng định. Theo đó, ngữ pháp Port-Royal đã đồng nhất ngôn ngữ với tư duy, logic, đồng nhất câu và phán đoán, đồng nhất chủ ngữ của câu với chủ từ của phán đoán, cũng như đồng nhất vị ngữ của câu với vị từ (thuật từ) của phán đoán. Điều này cũng thể hiện một cái nhìn hình thái học đối với phạm trù “chủ ngữ”.

Tuy nhiên, như ngày nay mọi người đều biết, tư duy và ngôn ngữ, logic và ngữ pháp không thể đồng nhất mặc dù giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ. Việc áp dụng một ngữ pháp phổ quát cho mọi ngôn ngữ cũng là một điều không thể. Ngữ pháp Port-Royal chỉ giới hạn ở việc nghiên cứu một vài thứ tiếng châu Âu mà lại khái quát lên cho mọi ngôn ngữ là một điều hết sức sai lầm và dẫn đến nhiều mâu thuẫn về sau. Tuy vậy, ngữ pháp Port-Royal cũng đã chứng tỏ được tầm ảnh hưởng của mình cả về bề rộng và bề dài lịch sử về sau.

Bằng chứng là trong suốt thế kỷ XVIII, “mọi công trình ngôn ngữ hay triết lý – ngôn ngữ ở thế kỷ này đều mang (LUAN.01 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.01 theo ảnh hưởng của ngữ pháp Port-Royal” dưới dạng này hay dạng khác [64: 315]. Chẳng hạn, về khái niệm chủ ngữ/chủ từ, tác giả Đuy Macxe (Các nguyên lý ngữ pháp học) đã lập luận: chủ từ phải đặt trước động từ vì “tự nhiên và lí trí dạy ta rằng: 1/Cần tồn tại mới có thể hoạt động; 2/cần tồn tại mới có thể là đối tượng của một hoạt động nào đó; 3/cần tồn tại trong hiện thực hay trong sự tưởng tượng thì mới có thể định nghĩa được” [64: 320] hay Vico cho rằng “mệnh đề cần phải có một chủ từ” nên “danh từ ra đời dần dần, trước động từ… Động từ xuất hiện sau cùng” [64: 341]. Khuynh hướng ngữ pháp duy lý Port-Royal cũng đã có những ảnh hưởng sâu rộng đến ngữ pháp tiếng Việt thời kì đầu tiên. Tuy nhiên, khuynh hướng tâm lý tự nhiên của ngôn ngữ học lí thuyết về sau đã bắt đầu có sự thay đổi.

Không đồng nhất ngôn ngữ với tư duy (mà chỉ xem ngôn ngữ là công cụ tạo nên tư tưởng, là phương tiện cơ bản của tư duy và của ý thức) nên Potebnja không tán thành quan điểm của trường phái logic về quan hệ giữa câu và mệnh đề (phán đoán) và cho rằng mệnh đề ngữ pháp nói chung không đồng nhất với mệnh đề logic ([64: 453]. Bởi vậy ông thừa nhận những mô hình câu không chủ ngữ: “Sự phát triển của câu không chủ ngữ chứng tỏ cố gắng thay thế danh từ ngay cả khi nó làm chủ ngữ. Câu không chủ ngữ hiện còn ít nhưng theo sự phát triển của ngôn ngữ, loại câu ấy sẽ nhiều thêm”. Bên cạnh đó, ông cho rằng đặc điểm của chủ ngữ là danh cách của động từ (dẫn theo Nguyễn Kim Thản [64: 453]).

Cách tiếp cận cấu trúc cú pháp câu từ góc độ hình thái học, định nghĩa chủ ngữ là “danh ngữ có hình thái ở danh cách” đã đề cập đúng cương vị ngữ pháp của chủ ngữ trong câu, tức là chủ ngữ ngữ pháp. Mặc dù vậy, do không phải ngôn ngữ nào cũng có hiện tượng biến cách của danh từ và hình thức nhân xưng của động từ nên đây không phải là một đặc điểm phổ quát. Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, với sự phát triển của khuynh hướng Ngữ pháp trẻ với trường phái Laixich, trên quan điểm tâm lý học, Fortunatov có cách tiếp cận độc đáo về cú pháp học. Mối quan hệ của các biểu tượng với nhau thường (LUAN.01 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.01 được gọi là các phán đoán tâm lí, trong đó có thể chia làm 2 phần: phần thứ nhất “do phần thứ hai tiền giả định, gọi là chủ ngữ tâm lý”, và phần thứ hai “trong mối quan hệ với phần thứ nhất, gọi là vị ngữ tâm lý”.

Chủ ngữ tâm lý là biểu tượng hay phức thể biểu tượng hiện ra trước tiên trong ý thức của người nói hay người nghe. “Từ góc nhìn của ngôn ngữ, mỗi phán đoán tâm lý gồm có ba yếu tố: 1) biểu tượng của đối tượng tư tưởng thứ nhất thuộc phạm trù sự vật tính; 2) biểu tượng của đối tượng thứ hai (thường thuộc phạm trù vận động); 3) quan hệ hay sự khuyết quan hệ của các đối tượng ấy. Hình thức biểu đạt phán đoán tâm lý là câu. Song phân tích câu về mặt ngữ pháp có thể không trùng hợp với phân tích phán đoán tâm lý.

Ví dụ: phán đoán tâm lý NN priekhal iz Moskvy (NN từ Moskva tới) có chủ ngữ tâm lý “NN priekhal” (sự kiện đã biết), và vị ngữ tâm lý “iz Moskvy” (nêu điều mới) [64: 471].