Luận văn thạc sĩ ussh khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại của tiếng hán trong tác phẩm tam quốc diễn nghĩasang tiếng việt

Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại của tiếng Hán trong tác phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa sang tiếng Việt, mang lại cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ.

• Tác giả: Lưu Lệ (Liu Li)
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hồng Dương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo Sát Cách Chuyển Dịch Câu Tồn Tại Tiếng Hán Sang Tiếng Việt Trong Tác Phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU TRONG LUẬN VĂN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• 0.6. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Lý luận về câu tồn tại
• 1.5. Khái niệm và đặc điểm của câu tồn tại trong tiếng Trung và tiếng Việt
• 1.6. Mô hình câu tồn tại trong tiếng Trung và tiếng Việt
• 1.7. Quan điểm của luận văn
• 1.8. Một số lý thuyết về biên, phiên dịch
• 1.9. Tiêu chuẩn phiên dịch Tín-Đạt-Nhã
• 1.10. Giới thiệu về tác giả, tác phẩm “Tam Quốc diễn nghĩa” và bản dịch
• 1.11. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT CÂU TỒN TẠI TRONG “TAM QUỐC DIỄN NGHĨA” BẢN TIẾNG TRUNG
• 2.1. Lưu ý về thành phần “chủ ngữ giả” trong câu tồn tại
• 2.2. Tình hình sử dụng một số mô hình câu tồn tại điển hình trong “Tam Quốc diễn nghĩa”
• 2.3. Câu tồn tại chữ 有(Có)
• 2.4. Câu tồn tại chữ 是(Là)
• 2.5. Một số mô hình câu tồn tại khác
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT CÁCH CHUYỂN DỊCH CÂU TỒN TẠI TRONG TÁC PHẨM “TAM QUỐC DIỄN NGHĨA” TỪ TIẾNG TRUNG SANG TIẾNG VIỆT
• 3.1. Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại có mô hình hoàn chỉnh
• 3.2. Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại chữ 有(Có)
• 3.3. Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại chữ 是(Là)
• 3.4. Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại không hoàn chỉnh
• 3.5. Câu tồn tại thiếu đoạn A
• 3.6. Câu tồn tại thiếu đoạn B
• 3.7. Câu tồn tại thiếu đoạn C
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại trong Tam Quốc Diễn Nghĩa

Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại trong tác phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa là một chủ đề thú vị và có giá trị nghiên cứu cao. Tác phẩm này không chỉ nổi tiếng trong văn học Trung Quốc mà còn có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa Việt Nam. Việc chuyển dịch câu tồn tại từ tiếng Hán sang tiếng Việt không chỉ đơn thuần là việc dịch nghĩa mà còn liên quan đến cấu trúc ngữ pháp và ngữ dụng của hai ngôn ngữ. Nghiên cứu này sẽ giúp người học tiếng hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của câu tồn tại trong cả hai ngôn ngữ.

1.1. Đặc điểm của câu tồn tại trong tiếng Hán và tiếng Việt

Câu tồn tại là một trong những kiểu câu phổ biến trong tiếng Hán và tiếng Việt. Trong tiếng Hán, câu tồn tại thường sử dụng các từ như 有 (có) và 是 (là) để diễn đạt sự tồn tại. Trong khi đó, tiếng Việt sử dụng cấu trúc khác để thể hiện ý nghĩa tương tự. Việc so sánh này giúp làm rõ sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu câu tồn tại trong văn học

Nghiên cứu câu tồn tại trong văn học không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngữ pháp mà còn mở rộng kiến thức về văn hóa và tư tưởng của hai dân tộc. Tác phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, và việc chuyển dịch chính xác sẽ giúp bảo tồn những giá trị này.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển dịch câu tồn tại

Chuyển dịch câu tồn tại từ tiếng Hán sang tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và ngữ dụng. Người dịch cần phải nắm vững cả hai ngôn ngữ để có thể chuyển dịch một cách chính xác và tự nhiên. Những khó khăn này không chỉ đến từ từ vựng mà còn từ cách diễn đạt ý nghĩa trong từng ngữ cảnh.

2.1. Khó khăn trong việc hiểu nghĩa ngữ pháp

Người học tiếng thường gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng ý nghĩa ngữ pháp của câu tồn tại. Sự khác biệt trong cấu trúc câu giữa hai ngôn ngữ có thể dẫn đến việc hiểu sai hoặc dịch không chính xác.

2.2. Thách thức trong việc duy trì tính tự nhiên của câu dịch

Khi chuyển dịch, cần phải đảm bảo rằng câu dịch không chỉ chính xác về nghĩa mà còn phải tự nhiên trong ngữ cảnh tiếng Việt. Điều này đòi hỏi người dịch phải có khả năng linh hoạt trong việc sử dụng ngôn ngữ.

III. Phương pháp chuyển dịch câu tồn tại trong Tam Quốc Diễn Nghĩa

Để chuyển dịch câu tồn tại từ tiếng Hán sang tiếng Việt, có nhiều phương pháp khác nhau được áp dụng. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp nâng cao chất lượng bản dịch.

3.1. Phương pháp dịch trực tiếp

Phương pháp dịch trực tiếp thường được sử dụng khi cấu trúc câu trong tiếng Hán tương đồng với tiếng Việt. Tuy nhiên, cần phải cẩn trọng để không làm mất đi ý nghĩa gốc.

3.2. Phương pháp dịch thoát

Phương pháp dịch thoát được áp dụng khi cấu trúc câu không thể dịch trực tiếp. Người dịch sẽ phải thay đổi trật tự từ và sử dụng cấu trúc quen thuộc trong tiếng Việt để đảm bảo tính tự nhiên.

3.3. Phương pháp kết hợp

Phương pháp kết hợp là sự kết hợp giữa dịch trực tiếp và dịch thoát. Phương pháp này giúp người dịch linh hoạt hơn trong việc chuyển dịch và đảm bảo tính chính xác cũng như tự nhiên của câu dịch.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu câu tồn tại

Nghiên cứu cách chuyển dịch câu tồn tại không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Những kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong các khóa học tiếng Hán và tiếng Việt.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu giảng dạy cho sinh viên học tiếng Hán và tiếng Việt. Việc hiểu rõ cách chuyển dịch câu tồn tại sẽ giúp sinh viên nâng cao khả năng ngôn ngữ của mình.

4.2. Ứng dụng trong dịch thuật

Nghiên cứu này cũng có thể hỗ trợ các dịch giả trong việc chuyển dịch các tác phẩm văn học từ tiếng Hán sang tiếng Việt, đảm bảo tính chính xác và tự nhiên của bản dịch.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu cách chuyển dịch câu tồn tại trong Tam Quốc Diễn Nghĩa mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực ngôn ngữ học. Những kết quả đạt được không chỉ có giá trị trong việc hiểu biết về ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc bảo tồn văn hóa.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật của câu tồn tại trong tiếng Hán và tiếng Việt, đồng thời đề xuất các phương pháp chuyển dịch hiệu quả.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các kiểu câu tồn tại khác và mở rộng sang các tác phẩm văn học khác để có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lĩnh vực ngôn ngữ học, câu tồn tại là một kiểu câu phổ biến và có vai trò quan trọng trong việc biểu đạt sự hiện diện của sự vật, hiện tượng tại một không gian hoặc thời gian nhất định. Tác phẩm “Tam Quốc diễn nghĩa” (TQDN) của La Quán Trung, một trong tứ đại danh tác văn học Trung Hoa, chứa đựng hệ thống câu tồn tại phong phú với 1493 câu được khảo sát trong nghiên cứu này. Việc chuyển dịch câu tồn tại từ tiếng Hán sang tiếng Việt không chỉ đòi hỏi sự chính xác về mặt ngữ pháp mà còn cần đảm bảo tính tự nhiên, phù hợp với phong cách ngôn ngữ đích. Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát và phân tích các phương pháp chuyển dịch câu tồn tại trong TQDN từ tiếng Trung sang tiếng Việt, tập trung vào bốn mô hình câu tồn tại phổ biến nhất, nhằm rút ra các quy luật dịch thuật có giá trị thực tiễn và lý luận. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong tác phẩm TQDN bản tiếng Trung xuất bản năm 2010 và bản dịch tiếng Việt của Phan Kế Bính – Bùi Kỷ hiệu đính, với trọng tâm là phương diện cú pháp và cấu trúc câu tồn tại. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ giảng dạy ngoại ngữ, nâng cao kỹ năng dịch thuật, đồng thời góp phần làm sáng tỏ các đặc điểm ngôn ngữ học của câu tồn tại trong hai ngôn ngữ có nhiều điểm tương đồng này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về câu tồn tại trong tiếng Trung và tiếng Việt, trong đó câu tồn tại được định nghĩa là câu biểu thị sự có mặt hoặc tồn tại của một người hoặc vật tại một địa điểm hoặc thời gian nhất định. Hai mô hình câu tồn tại chính được phân tích gồm mô hình hoàn chỉnh (bao gồm từ chỉ địa điểm/thời gian + cụm động từ + cụm danh từ) và mô hình không hoàn chỉnh (có sự tỉnh lược một trong ba thành phần). Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng lý thuyết về phương pháp dịch thuật, đặc biệt là phân loại dịch sát và dịch thoát, cùng tiêu chuẩn phiên dịch Tín-Đạt-Nhã của Yan Fu, nhằm đánh giá chất lượng và hiệu quả của các phương pháp chuyển dịch câu tồn tại. Các khái niệm chuyên ngành như “phương vị từ” (từ/cụm từ chỉ phương hướng, vị trí), “chủ ngữ giả” trong câu tồn tại, cũng được làm rõ để phục vụ cho việc phân tích cú pháp và dịch thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là 1493 câu tồn tại trong tác phẩm TQDN bản tiếng Trung (NXB Văn học Nhân dân, 2010) và bản dịch tiếng Việt của Phan Kế Bính – Bùi Kỷ hiệu đính. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp miêu tả: Thống kê, mô tả các loại câu tồn tại phổ biến trong TQDN.
• Phương pháp đối chiếu: So sánh cấu trúc và cách dịch câu tồn tại giữa bản gốc tiếng Trung và bản dịch tiếng Việt.
• Phương pháp thống kê, phân tích: Thống kê tần suất xuất hiện các mô hình câu tồn tại, phương vị từ, và phân tích các phương pháp dịch được sử dụng.

Cỡ mẫu là toàn bộ 1493 câu tồn tại được chọn lọc từ tác phẩm, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ câu tồn tại trong tác phẩm để khảo sát toàn diện. Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2019, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và viết luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất sử dụng câu tồn tại chữ 有 (Có) chiếm 71,2% trong tổng số 1493 câu tồn tại khảo sát, với 1063 câu xuất hiện trong TQDN. Đây là loại câu tồn tại phổ biến nhất, thể hiện sự tồn tại hoặc có mặt của sự vật, sự việc.

2. Phương vị từ “上” (trên) chiếm tỷ lệ cao nhất 22,05% trong các câu tồn tại, tiếp theo là “后” (sau) với 20% và “中” (giữa) với 13%. Các phương vị từ này thường xuất hiện thành cặp đối xứng như 上下 (trên dưới), 前后 (trước sau), 左右 (trái phải), tạo nên tính cân đối và logic trong câu.

3. Mô hình câu tồn tại hoàn chỉnh gồm ba thành phần: đoạn A (từ chỉ địa điểm/thời gian), đoạn B (cụm động từ), đoạn C (cụm danh từ) được sử dụng phổ biến trong tiếng Trung, nhưng khi dịch sang tiếng Việt, dịch giả thường chuyển đổi sang mô hình câu chủ-vị thông thường, đảo trật tự từ để phù hợp với cấu trúc tiếng Việt.

4. Phương pháp dịch thoát được sử dụng rộng rãi hơn dịch sát, nhằm đảm bảo tính tự nhiên, dễ hiểu và phù hợp với phong cách ngôn ngữ đích, đồng thời vẫn giữ được tiêu chuẩn “Tín-Đạt-Nhã”. Ví dụ, câu “草堆前面// 是// 一所庄院” được dịch thoát thành “Một cái trại ở trước mặt đống cỏ” thay vì dịch sát theo cấu trúc nguyên tác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc dịch giả thường sử dụng phương pháp dịch thoát là do sự khác biệt về cấu trúc cú pháp giữa tiếng Trung và tiếng Việt, đặc biệt là trong cách biểu đạt câu tồn tại. Tiếng Trung có xu hướng sử dụng cấu trúc “Từ chỉ địa điểm + Động từ + Bổ ngữ”, trong khi tiếng Việt ưu tiên cấu trúc chủ-vị quen thuộc. Việc đảo trật tự từ và thay đổi mô hình câu giúp bản dịch trở nên mạch lạc, dễ hiểu hơn, đồng thời vẫn giữ được ý nghĩa gốc, phù hợp với tiêu chuẩn “Tín-Đạt-Nhã” của Yan Fu.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này nhất quán với quan điểm cho rằng câu tồn tại trong tiếng Trung và tiếng Việt có nhiều điểm tương đồng về mặt cấu trúc nhưng khác biệt về cách sử dụng trong ngữ cảnh giao tiếp và văn bản. Việc khảo sát trên tác phẩm văn học kinh điển TQDN cung cấp ngữ liệu phong phú, có tính đại diện cao, giúp làm rõ các quy luật dịch thuật cụ thể và thực tiễn hơn so với các nghiên cứu chỉ dựa trên ngữ liệu tự nhiên hoặc văn bản phi văn học.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các phương vị từ trong câu tồn tại hoặc bảng so sánh các mô hình câu tồn tại và phương pháp dịch tương ứng giữa tiếng Trung và tiếng Việt, giúp minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích sử dụng phương pháp dịch thoát linh hoạt trong chuyển dịch câu tồn tại từ tiếng Trung sang tiếng Việt nhằm đảm bảo tính tự nhiên và dễ hiểu của bản dịch, đặc biệt trong văn học. Thời gian áp dụng: ngay lập tức; Chủ thể thực hiện: dịch giả, giảng viên dịch thuật.

2. Tăng cường đào tạo về cấu trúc câu tồn tại và phương vị từ trong tiếng Trung và tiếng Việt cho sinh viên và người học tiếng Trung, giúp họ nắm vững đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa để dịch chính xác hơn. Thời gian: trong các khóa học ngoại ngữ; Chủ thể: các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ.

3. Phát triển tài liệu tham khảo và bài giảng chuyên sâu về phương pháp dịch câu tồn tại, dựa trên các mô hình và quy luật đã khảo sát trong TQDN, nhằm hỗ trợ giảng dạy và nghiên cứu dịch thuật. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: các nhà nghiên cứu, giảng viên ngôn ngữ.

4. Khuyến nghị dịch giả chú ý đến việc xử lý linh hoạt đoạn A (từ chỉ địa điểm/thời gian) trong câu tồn tại, vì đây là bộ phận có nhiều cách dịch và ảnh hưởng lớn đến tính chính xác và tự nhiên của bản dịch. Thời gian: áp dụng trong quá trình dịch thuật; Chủ thể: dịch giả, biên tập viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên ngành Ngôn ngữ học và Dịch thuật: Giúp hiểu sâu về cấu trúc câu tồn tại và phương pháp dịch thuật giữa tiếng Trung và tiếng Việt, nâng cao kỹ năng dịch văn học.

2. Dịch giả và biên tập viên: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để lựa chọn phương pháp dịch phù hợp, đảm bảo chất lượng bản dịch văn học cổ điển.

3. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu so sánh ngôn ngữ, dịch thuật và giảng dạy ngoại ngữ.

4. Người học tiếng Trung và tiếng Việt: Hỗ trợ nhận diện và sử dụng đúng kiểu câu tồn tại, tránh nhầm lẫn trong giao tiếp và học tập.

Câu hỏi thường gặp

1. Câu tồn tại là gì và tại sao nó quan trọng trong dịch thuật?
   Câu tồn tại biểu thị sự có mặt hoặc tồn tại của sự vật, hiện tượng tại một địa điểm hoặc thời gian nhất định. Trong dịch thuật, hiểu đúng cấu trúc và ý nghĩa câu tồn tại giúp dịch giả chuyển tải chính xác và tự nhiên nội dung giữa tiếng Trung và tiếng Việt.

2. Phương pháp dịch sát và dịch thoát khác nhau như thế nào?
   Dịch sát giữ nguyên cấu trúc câu gốc, đảm bảo tương đồng từng thành phần; dịch thoát linh hoạt thay đổi cấu trúc để phù hợp với ngôn ngữ đích, giúp bản dịch tự nhiên và dễ hiểu hơn.

3. Tại sao câu tồn tại chữ 有 (Có) lại chiếm tỷ lệ cao trong TQDN?
   Động từ 有 (Có) là từ phổ biến nhất để biểu thị sự tồn tại trong tiếng Trung, do đó xuất hiện nhiều trong câu tồn tại, phản ánh đặc điểm ngôn ngữ và phong cách văn học cổ điển.

4. Làm thế nào để xử lý đoạn A (từ chỉ địa điểm/thời gian) khi dịch câu tồn tại?
   Đoạn A thường được dịch linh hoạt, có thể đảo vị trí hoặc chuyển đổi thành trạng ngữ trong câu tiếng Việt để phù hợp với cấu trúc chủ-vị, đảm bảo tính tự nhiên và mạch lạc.

5. Tiêu chuẩn Tín-Đạt-Nhã ảnh hưởng thế nào đến phương pháp dịch câu tồn tại?
   Tiêu chuẩn này yêu cầu bản dịch phải chính xác về nội dung (Tín), mạch lạc dễ hiểu (Đạt) và có phong cách phù hợp, tự nhiên (Nhã). Do đó, dịch giả cần cân nhắc giữa việc giữ nguyên cấu trúc gốc và điều chỉnh để đạt tiêu chuẩn này.

Kết luận

• Luận văn đã khảo sát 1493 câu tồn tại trong tác phẩm “Tam Quốc diễn nghĩa”, tập trung vào bốn mô hình câu tồn tại phổ biến và phương pháp dịch từ tiếng Trung sang tiếng Việt.
• Phát hiện chính là câu tồn tại chữ 有 (Có) chiếm 71,2%, phương vị từ “上” (trên) chiếm 22,05%, và dịch giả thường sử dụng phương pháp dịch thoát để đảm bảo tính tự nhiên.
• Nghiên cứu làm rõ sự tương đồng và khác biệt về cấu trúc câu tồn tại giữa hai ngôn ngữ, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn phiên dịch Tín-Đạt-Nhã để đánh giá chất lượng dịch thuật.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, phát triển tài liệu và áp dụng phương pháp dịch linh hoạt nhằm nâng cao hiệu quả dịch thuật câu tồn tại.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên, dịch giả và người học ngôn ngữ tham khảo để phát triển kỹ năng và kiến thức về câu tồn tại và dịch thuật song ngữ Trung-Việt.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu sang các kiểu câu tồn tại khác và ứng dụng trong giảng dạy dịch thuật; phát triển công cụ hỗ trợ dịch thuật dựa trên các quy luật đã khảo sát.

Các chuyên gia và học viên ngành ngôn ngữ học, dịch thuật nên áp dụng và tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về câu tồn tại để nâng cao chất lượng dịch thuật và hiểu biết ngôn ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo: Chƣơng 1: Lịch sử nghiên cứu vấn đề và cơ sở lý thuyết Chƣơng 2: Khảo sát câu tồn tại trong “Tam Quốc diễn nghĩa” bản tiếng Trung Chƣơng 3: Khảo sát cách chuyển dịch câu tồn tại trong tác phẩm “Tam Quốc diễn nghĩa” từ tiếng Trung sang tiếng Việt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Các nghiên cứu về câu tồn tại và các phương diện liên quan đến câu tồn tại trong tiếng Trung và tiếng Việt có rất nhiều, nhưng từ góc độ đối chiếu, khảo sát phương pháp dịch thuật thì rất ít. Về cơ bản tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài như sau: 1. Tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc Nhiều cuốn sách chuyên khảo về lĩnh vực ngữ pháp, từ vựng của Trung Quốc đều ít nhiều đề cập đến câu tồn tại.

Ví dụ: Cuốn Nhập môn nghiên cứu và học tập ngữ pháp Hán ngữ hiện đại của Cui Ying Xian (Công ty trách nhiệm hữu hạn Nxb.Qinghua Daxue, 2004), trong mục liên quan đến câu tồn hiện (trang 254-257), tác giả đã phân loại và giới thiệu về hai kiểu câu tồn hiện phổ biến nhất trong tiếng Trung là “Câu tồn tại” và “Câu ẩn hiện” (gọi chung là câu tồn hiện). Sau đó tập trung vào khái niệm, định nghĩa của các kiểu câu tồn hiện. Điểm nổi bật của cuốn sách này là chỉ ra các tiêu chí mang tính đặc trưng của từng kiểu câu. Ví dụ các động từ thường xuất hiện trong câu tồn tại/câu ẩn hiện.

Tác giả cũng phân loại các mô hình câu tồn tại thường gặp trong tiếng Trung theo tính chất động hoặc tĩnh. Mặc dù nghiên cứu về câu tồn tại ở tài liệu này chưa sâu, nhưng cũng nhờ các giới thiệu khái quát được đưa ra trong sách mà chúng tôi mới có gợi ý để lựa chọn 4 mô hình câu tồn tại phổ biến nhất để tiến hành khảo sát. Wang Jian trong bài Nghiên cứu tổng quan về câu tồn hiện trong tiếng Trung hiện đại (Tạp chí học viện Chang Shu, kỳ 01, 2007) đã giới thiệu tình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hình nghiên cứu về câu tồn hiện và các trường phái phân loại câu tồn hiện trong giới nghiên cứu Trung Quốc và nước ngoài, quan điểm của các trường phái. Điểm nổi bật của bài viết là phân loại rất chi tiết các mô hình câu tồn tại và các mô hình câu ẩn hiện (hai loại câu tồn hiện) trong tiếng Trung.

Tuy nhiên do đây chỉ là bài viết nghiên cứu đăng tạp chí, vì vậy tác giả chỉ giới thiệu và đưa ví dụ về các mô hình câu tồn tại, hầu như không có các phân tích mang tính chuyên môn hoặc chiều sâu. Gu Chun Lei trong luận văn Phân tích ngữ dụng của câu tồn tại trong tiếng Trung hiện đại (Luận văn thạc sĩ Đại học Sư phạm Chiết Giang, 2007) thì khác với các nghiên cứu khác thường chỉ nghiên cứu, so sánh đối chiếu về cấu trúc cú pháp của câu tồn tại, luận văn này lại lấy trọng tâm là phân tích ba bình diện ngữ dụng của câu tồn tại, trên cơ sở khảo sát số lượng lớn các ví dụ. Liu Shun, Pan Wen có bài Khảo sát và phân tích câu chữ “ 有 (Có) + Zhe(着) trong tiếng Trung hiện đại (Học viện Văn học Đại học Sư phạm Nam Kinh, tạp chí Nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ, kỳ 3/2007). Hai tác giả giới thiệu Câu tồn tại “有(Có) + trợ từ 着(Zhe)” là cấu trúc câu mới xuất hiện trong tiếng Trung hiện đại.

Thường chỉ xuất hiện trong ngôn ngữ viết và ở hình thức khẳng định, không có hình thức phủ định. Thành phần trung tâm câu thường là danh từ trừu tượng, ngoài ra còn bắt buộc phải có định ngữ. Qua nghiên cứu này, chúng tôi đã hiểu được thêm một số quy luật sử dụng câu tồn tại chữ 有(Có) trong tiếng Trung nói chung và câu tồn tại chữ “有(Có) + trợ từ 着(Zhe)” nói riêng. Ví dụ như việc xuất hiện trợ từ biểu thị hành động tiếp diễn着(Zhe) có liên quan đến việc quy luật đối xứng về âm tiết.

Hoặc về mặt ngữ dụng, trọng tâm của kiểu câu này hướng tới là bộ phận định ngữ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong phần trung tâm ngữ,. Do tiếng Việt cũng có kiểu câu tồn tại chữ 有(Có) nên nghiên cứu này rất có ích cho việc so sánh, đối chiếu. Câu tồn tại chữ 有(Có) cũng là một trong những trọng tâm nghiên cứu của luận văn. Wang Zhi Jie trong bài viết Mô hình của câu tồn hiện (Đại học Nội Mông Cổ, Học báo Đại học phát thanh truyền hình, kỳ 1, 2004) thì lại chỉ tập trung vào thảo luận mô hình của câu tồn tại, không bàn đến các khía cạnh khác như ngữ dụng, ngữ nghĩa,… Tác giả cho rằng mô hình câu tồn hiện có thể chia thành hai dạng câu chủ vị và câu phi chủ vị trong loại hình câu đơn.

Tác giả đã giới thiệu mô hình hoàn chỉnh và phi hoàn chỉnh của câu tồn hiện, nhờ đó người đọc có thể hiểu thêm về bản chất của loại câu này. Một nghiên cứu khác của Wang Zhi Jie, Yan Xiao Li là bài Sự rút gọn, mở rộng và biến đổi của câu tồn tại trong văn bản (học báo Đại học Nội Mông Cổ, quyển 32 kỳ 4, 2006). Không như các nghiên cứu trước đây thường chỉ nghiên cứu câu tồn tại ở trạng thái “tĩnh”, tác giả bài viết phân tích câu tồn tại ở trạng thái “động”, nghiên cứu về ba dạng “động” của câu tồn tại đó là trường hợp rút gọn (tỉnh lược), trường hợp mở rộng và trường hợp biến đổi. Hệ thống ví dụ và ngữ liệu sử dụng trong bài viết vô cùng phong phú, đơn giản, dễ hiểu, tuy chỉ là bài viết hội thảo ngắn nhưng cũng có những giá trị tham khảo nhất định cho chúng tôi.

Luận văn thạc sĩ Nghiên cứu đối chiếu câu tồn tại chữ 有(Có) trong tiếng Trung và tiếng Việt của Ruan Shi Li Xin (Đại học Sư phạm Hoa Đông, 2006) cũng là một tài liệu tham khảo rất có ích cho luận văn. Tác giả luận văn lấy câu tồn tại chữ 有(Có) trong tiếng Trung làm đối tượng nghiên cứu, phân tích một cách có hệ thống và đi từ nhiều góc độ, phương pháp để làm nổi bật 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ba phương diện cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng của câu tồn tại chữ 有(Có) trong tiếng Trung và tiếng Việt. Đặc biệt, luận văn Nghiên cứu đối chiếu câu tồn hiện trong tiếng Trung và tiếng Việt của Cheng Deng Qun (Đại học Dân tộc Quảng Tây, 2015) gợi cho chúng tôi khá nhiều ý tưởng nghiên cứu dựa trên những điểm mà luận văn này chưa làm được. Luận văn này đã làm được các việc như phân tích các điểm giống và khác nhau về cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng của câu tồn hiện trong tiếng Trung và tiếng Việt, từ đó rút ra một số quy tắc về mặt chức năng ngữ pháp của câu tồn hiện và một số quy luật khi chuyển dịch từ tiếng Trung sang tiếng Việt.

Tuy nhiên, luận văn này phân tích khá nhiều về mặt ngữ dụng, ngữ nghĩa của câu tồn tại, những kết quả của luận văn hầu hết là đưa ra các tổng kết về cách sử dụng các mô hình câu tồn tại cụ thể mà không đề cập đến phương pháp chuyển dịch từ Trung sang Việt (và ngược lại). Đồng thời các ví dụ luận văn này sử dụng đều là những ngữ liệu tự nhiên, còn luận văn của chúng tôi lấy tư liệu trực tiếp từ tác phẩm TQDN - do đó các ví dụ của chúng tôi đều mang đậm phong cách ngôn ngữ văn học. Cách thức triển khai đề tài của chúng tôi cũng hoàn toàn khác vì hướng nghiên cứu của luận văn là phương pháp dịch câu tồn tại dựa trên kết quả khảo sát, thống kê, không phải chỉ đơn giản là nghiên cứu về cách sử dụng câu tồn tại trong tiếng Trung và tiếng Việt. Tiếp cận từ phương pháp giảng dạy ngoại ngữ, luận văn Phân tích lỗi sai của sinh viên Việt Nam khi sử dụng câu tồn tại tiếng Trung của Pei Shi Qiu Qiong (Đại học Cát Lâm, 2012) đã chỉ ra những lỗi sai sinh viên Việt Nam hay mắc phải khi sử dụng câu tồn tại trong tiếng Trung.

Trên cơ sở đó phân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tích nguyên nhân và đưa ra các đề xuất, phương pháp khắc phục. Luận văn sử dụng hình thức điều tra bảng hỏi, sử dụng các lý thuyết về phân tích lỗi sai, từ đó thống kê, phân loại các lỗi sai mà sinh viên Việt Nam thường gặp khi sử dụng câu tồn hiện. Trên cơ sở phân loại, thống kê cùng với việc khái quát, mô tả các định nghĩa, khái niệm, luận văn giới thiệu các phương pháp khắc phục trong quá trình giảng dạy về câu tồn hiện tiếng Trung cho sinh viên Việt Nam. Như vậy, có thể thấy rằng nghiên cứu về câu tồn tại tiếng Trung và tiếng Việt từ góc độ so sánh, đối chiếu, khảo sát về phương pháp dịch là chưa nhiều.

Hầu hết các luận văn hoặc công trình nghiên cứu đều chỉ tập trung vào phân tích, mô tả những kết cấu câu tồn tại điển hình, chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa chúng. Đây là điểm rất khác với đề tài của chúng tôi, chúng tôi đi từ góc độ phương pháp dịch câu tồn tại, các ví dụ phân tích đều đặt trong một tác phẩm văn học nổi tiếng, đã được nhiều người biết đến, vì vậy đều là những nguồn ngữ liệu đáng tin cậy, chính xác cả về mặt nội dung lẫn hình thức. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Câu tồn tại cũng là một kiểu câu nhận được nhiều quan tâm của các học giả Việt Nam. Rất nhiều nhà ngôn ngữ nổi tiếng của Việt Nam theo chúng tôi tổng hợp, tìm hiểu được đều ít nhiều có các nghiên cứu, công trình, bài viết… về câu tồn tại.

Nhà nghiên cứu nổi tiếng Diệp Quang Ban đã có nhiều công trình nghiên cứu giá trị, làm nền tảng cho nhiều nghiên cứu sau này cả về phương diện ngữ pháp, từ vựng, ngữ nghĩa,… Điển hình là công trình Một số vấn đề về câu tồn tại trong tiếng Việt ngày nay (Luận án Phó Tiến sĩ Khoa học ngữ văn, Đại học Sư phạm I, Hà Nội, 1980), sau này được in thành sách là cuốn Câu tồn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tại trong tiếng Việt.