mở đầu va kết thúc đều đứng trước tiêu điểm nhưng cách tiêu điểm không xa. Quá khứ hoàn thành Quá khứ hoàn thành là một loại của thì quá thứ , trong đó thời điểm kết thúc của hành động phải đứng trước thời điểm nói. Bàn về phạm trù ngữ pháp “ thời gian “ trong tiếng Việt "Ngôn ngữ học đại cương “ đã khẳng định , phạm trù thời là một phạm trù ngữ pháp của động từ. Sự thống nhất giữa ý nghĩa ngữ pháp và các hình thức biểu hiện của động từ sẽ hình thành một “phạm trò ngữ pháp thời gian”.
Bây giờ chúng ta lần lượt xét ý nghĩa ngữ pháp và hình thức biểu hiện của động từ tiếng Việt trong quá trình biểu đạt ý nghĩa thời gian. Xét ý nghĩa ngữ pháp của động từ Đông từ là những từ chỉ hoạt động , trạng thái của sự vat. Chính vì thế đông từ luôn mang tính quá trình. Các quá trình này được biểu hiện ở ba miễn thời gian là quá khứ , hiện tại ,và tương lai.
Ví du ta khảo sát đông từ “ học “ Quá trình “ học“ diễn ra trước thời điểm nói ( thì quá khứ ) trong các trường hợp sau : Cách đây hai nam,tôi có hoc tiếng Anh. Tôi đã hoc bài xong. Sáng nay , tôi hoc dan rổi mới đi chơi. Quá trình “ học“ diễn ra trong thời điểm nói (thì hiện tại) trong trường hợp : Ví dụ l: Tôi đang hoc.
Ví dụ 2: A - Em làm gì đó ? B - Dạ , em học bài. Quá trình “ học “ cũng có thể xảy ra sau thời điểm nói ( thì tương lai ) như ví du: Tôi sẽ học Ngày mai , tôi học dan. Bố hứa cho tôi học vẽ. Như vậy , vé ý nghĩa ngữ pháp , động từ “ hoc “đảm bảo việc thể hiện ý nghĩa thời gian ở cả ba miền - ba thì : hiện tại , tương lai và quá khứ.
Xét hình thức biểu hiện Ta khảo sát lẦn lượt các ví dụ sau : (1) Tôi đã đi đến trường. (2) Tôi đang đi đến trường. (3) Tôi sẽ đi đến trường. (4) Tôi gặp anh ấy khi đang đi đến trường.
(5) Tôi đi đến trường rồi mới đi xem phim. (1) : Quá trình “ dj“ điễn ra ở thì quá khứ - hình thức biểu hiện "' đi “ (2) : Quá trình " dj " điễn ra ở thời hiện tại - hình thức biểu hiện “ di “ (3) : Quá trình “ di“ diễn ra ở thời tương lai - hình thức biểu hiện "* đi " (4) : Quá trình “ dij“ điễn ra ở thì quá khứ và đồng thời với fitith trình khác- hình thức hiểu hiện “ di “ (5) : Quá trình “ di “ diễn ra ở thì quá khứ và trước một quá trình khác cũng ở thời quá khứ - hình thức biểu hiện “ di “ Dù biểu đạt ý nghĩa ngữ pháp của thời gian ở thì nào chăng nữa thì hình thức biểu hiện của động từ vẫn không thay đổi. Trong khi đó , đổi với tiếng Anh ( English ) (1) I went to school (2) I go to school (3) I will go to school (4) in When I met him , I had been goto ol schog (5) After I had gone to school , Í went to the cinema (1) : Ý nghĩa ngữ pháp : thi quá khứ đơn - hình thức biểu hiện “ went" (2) : Ý nghĩa ngữ pháp : thì hiện tại - hình thức biểu hiện “ go “ (3) : Ý nghĩa ngữ pháp : thì tương lai - hình thức biểu hiện “ will go “ (4) : Ý nghĩa ngữ pháp : thì quá khứ hoàn thành diễn tiến - hình thức biểu hiện (5) : Ý nghĩa ngữ pháp : thì thì quá khứ hoàn thành - hình thức biểu hiện Ta nhận thấy , từ động từ nguyên thể “ go “ ( đi ) khi điễnđạt các ý nghĩa thời gian khác nhau thì hình thức biểu hiện cũng có sự thay đổi cho phù hợp. Một ví dy khác : Động từ “ viết" Trong tiếng Việt ta có : Tôi đã viết sách.
Tôi đang viết sách. Tôi sẽ viết sách. Vậy là , với một hình thức “ V-I-Ế-T", đông từ này biểu hiện cả ba ý nghĩa thời gian : thời gian quá khứ , thời gian hiên tai và tương thời gian lai Trong tiếng Nga có : ll Từ vị từ nguyên thể “ “ , khi biểu hiện ý nghĩa ngữ pháp của thời gian cho ba miền , hình thức động từ đã biến hình thành ba dang tương ứng phù hợp: Tương tự như tiếng Nga , tiếng Pháp ( French ) cũng đảm bảo sự thống nhất giữa ý nghĩa ngữ pháp và hình thức biểu hiện của động từ khi diễn đạt thời gian : Jai écrit ce livre J écrit livre me écrirai livre Việc so sánh , đối chiếu với các ngôn ngữ tổng hợp tính cho phép ta kết luận : khi ý nghĩa ngữ pháp của động từ thay đổi thì hình thức biểu hiện không có sự thay đổi tương ứng. Một hình thức của động từ có thể thể hiện được các mặt đối lập của phạm trò thời.
Như vậy , tiếng Việt - một ngôn ngữ đơn tính - không có phạm trù ngữ pháp thời gian vì động từ tiếng Việt không đảm bảo sự thống nhất giữa ý nghĩa ngữ pháp và hình thức biểu hiện. IV, “ “« @ “ « ee Theo cách hiểu thông thường xưa naythi “ đã “ thể hiện thời gian quá khứ, “dang “ hiện tại và “ sẽ “ chỉ tương lai. Nhưng thực tế , các tit“ đã “ „“ dang“, “ sẽ “ được vận dung linh hoạt hơn rất nhiều. Sau đây là những kết luận mà chúng tôi rút ra được trong quá trình tiếp thu ý kiến của những người đi trước và khảo sát thực tế vận dụng ngôn ngữ.
1, Ý nghĩa thời gian của từ “ đã “ 1.“ Đã “ đứng trước vị từ thể hiện thời gian quá khứ. Trước khi trình bày vấn để này , chúng tôi xin được để cập đến khái niệm vị từ ( động | và vị từ không [ động ]. Nguyễn Thị Quy , với* vị từ hành động tiếng Việt và các tham tố của nó “{Nguyễn Thị Quy ,6A], đã trình bày tiêu chí phân biệt hai vị từ { động ] và không [ động ] cla Dik. Áp dụng vào tiếng Việt , ta nhận thấy , vị từ [động ] , ký hiệu là [ + động | , bao gồm những từ chỉ biến cố , hành động , quá trình ; vj từ không động , ký hiệu [-d6ng ] bao gồm những từ chỉ trang thái , tư thé , tình trạng.
PTS cũng nhấn mạnh “ đã “ kết hợp với các vị từ [+ động ] điển tả hoạt đông, trạng thái , tính chất ở thì quá khứ hoàn thành. Ta xét ví du : Nam đã treo bức tranh này lên tường. Vị từ | + động | “ treo “ nhờ kết hợp với từ " đã “ mà thông báo được với người tiếp nhận là hành động đã diễn ra và hoàn thành trước thời điểm nói. 12 Bây giờ , ta không sử dụng từ “ đã “ , tức là : Nam treo bức tranh này lên tường , thì hành động “ treo * không thể xác định được mién thời gian.
Muốn xác định được ta phải căn cứ vào ngữ cảnh. Ví dụ hành động “* treo “ ở thời quá khứ : [- Ai treo bức tranh này ? ] - Nam treo bức tranh này. hành động “treo * ở thời hiện tại : |- Nam làm gì vậy ? ] - Nam đang treo bức tranh. hành động “treo “ ở thời tương lai : [- Nam ơi ] Nam treo bức tranh này [ nhé!| Còn khi từ “ đã “ kết hợp với vị trí [-d6ng] thì hoạt động , trang thái hay tính chất mà vị từ đó diễn đạt không còn mang ý nghĩa hoàn thành.
Vẫn ví dụ trên nhưng nếu ta diễn đạt : Bức tranh đã treo lên tường rồi. thì vị từ “ treo “* không còn là vị từ [+động ] nữa mà đã trở thành vị từ [ -động | diễn dat trạng thái “ treo * của bức tranh. Trạng thái này có thời điểm khởi đầu trong quá khứ nhưng thời điểm kết thúc , trong một chừng mực nào đó , tổn tại ở tương lai. Ta có ví du khác tương tự : “Trái cây đã vàng tươi.
Còn dấu nhiều bí mật “ Trạng thái “ vàng “ cũng mang ý nghĩa thời gian diễn tiến. Khác với các vị từ [+động ] , khi kết hợp với các vị từ {-động ] , “ đã "' kết hợp rất hạn chế. " Đã “ chỉ di với những vị từ bao hàm nghĩa kết quả như “ già “, “ cũ “chin”, vàng “'„. Trong thực tế , người Việt không bao giờ nói : - Bà ấy đã trẻ - Trái cây đã xanh Nhưng những trường hợp đặc biệt , những ngữ cảnh mà người thông báo và người tiếp nhận đều đã biết thì những câu sau đây sẽ có nghĩa : - Cô ấy đã sống lại (+) - Chị ấy trồng đã trẻ lại (+) - Ngôi trường đã mới lại (+) Ở trên chúng ta đã xét câu không có trang ngữ chỉ thời gian có vị từ kết hợp với từ “ đã *.
Bây giờ chúng ta xét câu có trạng ngữ chỉ thời gian. Khi câu có trạng ngữ chỉ thời gian thì trạng ngữ sẽ đảm nhận vai trò chính trong việc thể hiện miễn thời gian của vị từ. Từ “ đã “ chỉ mang ý nghĩa nhấn manh ý nghĩa thời gian quá khứ. Những trạng ngữ thời gian quá khứ thường là : hổi , dạo , hôm qua , ngày ấy.
Nếu trạng ngữ thời gian mang tính không xác định thì hành động xảy ra mang tính khái quát , tức là ta không biết được thời điểm chính xác của hành động đã dién ra trong quá khứ. 13 Vị du : Hồi tôi mới về , nó đã hết một hạn công - ta. ( Nam Cao ) Hồi ấy , Bố đã can thiệp cho tôi vào làm việc ở một công ty điện lực. Ta chỉ nhận biết trang thái “ hết hạn công -ta “ và hokđộng “ can thiệp " diễn | ra ở quá khứ , nhưng tại thời điểm cụ thể nào thì không xác định được.
Ngướợc lại , những trường hợp : - Mẹ tôi về quê hồi thứ ba tuần trước. - Hôm qua Nam đến nhà tôi. - Cách đây hai ngày „ tôi đi Hà Nôi .