Khảo cứu và phiên dịch tác phẩm "Phụ tra tiểu thuyết" của Lê Văn Ngữ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh phụ tra tiểu thuyếtcủa lê văn ngữ khảo cứu và phiên dịch, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Kim Sơn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Phụ Tra Tiểu Thuyết Của Lê Văn Ngữ - Khảo Cứu Và Phiên Dịch
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Cấu trúc luận văn
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Yêu cầu cần đạt
• 1. CHƯƠNG 1: TÁC GIẢ LÊ VĂN NGỮ VÀ SỰ NGHIỆP TÁC PHẨM
• 1.1. Tác giả Lê Văn Ngữ
• 1.2. Sự nghiệp trước thuật
• 1.3. Văn bản và cấu trúc nội dung “Phụ tra tiểu thuyết”
• 1.4. Sự ra đời của tác phẩm và cấ u trúc nội dung tác phẩm
• 1.5. Vị trí của Phụ tra tiểu thuyết trong hệ thống tác phẩm của Lê Văn Ngữ
• 1.6. Đánh giá giá trị tác phẩm
• 2. CHƯƠNG 2: CHUYẾN CÔNG DU TÂY PHƯƠNG VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG TỚI CÁCH NHÌN CỦA LÊ VĂN NGỮ
• 2.1. Nho giáo với các vấn đề phương Tây trong bối cảnh xã hội cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX
• 2.2. Những kiến văn thu được và vai trò của chuyến đi đối với sự chuyển biến tư tưởng Lê Văn Ngữ
• 3. CHƯƠNG 3: “PHỤ TRA TIỂU THUYẾT” VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG ĐẦU THẾ KỶ XX
• 3.1. Tư tưởng kết hợp “cựu học” và “Tây học” của tác giả
• 3.2. Lý thuyết về Thái cực và sự hình thành của vũ trụ
• 3.3. Học thuyết âm dương ngũ hành trong các vấn đề luận giả
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Tác Phẩm Phụ Tra Tiểu Thuyết Của Lê Văn Ngữ

Tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết' của Lê Văn Ngữ là một trong những tác phẩm quan trọng trong nền văn học Việt Nam đầu thế kỷ 20. Tác phẩm không chỉ phản ánh những trải nghiệm cá nhân của tác giả trong chuyến công du phương Tây mà còn thể hiện những tư tưởng Nho giáo trong bối cảnh xã hội đang thay đổi. Việc khảo cứu và phiên dịch tác phẩm này sẽ giúp làm sáng tỏ những giá trị văn hóa và tư tưởng mà tác giả muốn truyền tải.

1.1. Tác Giả Lê Văn Ngữ Và Bối Cảnh Lịch Sử

Lê Văn Ngữ sinh ra trong một gia đình Nho học và sống trong thời kỳ Nho học đang suy tàn. Ông đã có những đóng góp quan trọng cho nền văn học và tư tưởng Việt Nam. Tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết' ra đời trong bối cảnh xã hội có nhiều biến động, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa phương Đông và phương Tây.

1.2. Nội Dung Chính Của Phụ Tra Tiểu Thuyết

Tác phẩm được viết dưới dạng nhật ký, ghi lại những trải nghiệm và cảm nhận của tác giả về xã hội phương Tây. Nội dung tác phẩm không chỉ đơn thuần là ghi chép mà còn là sự so sánh giữa các giá trị văn hóa phương Đông và phương Tây, từ đó thể hiện tư tưởng Nho giáo của tác giả.

II. Những Thách Thức Trong Việc Khảo Cứu Tác Phẩm Phụ Tra Tiểu Thuyết

Việc khảo cứu tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết' gặp nhiều thách thức do thiếu tài liệu và sự quan tâm từ giới nghiên cứu. Nhiều tác phẩm của Lê Văn Ngữ chưa được nghiên cứu một cách sâu sắc, dẫn đến việc hiểu biết về tác phẩm này còn hạn chế. Cần có những nỗ lực để khôi phục và làm sáng tỏ giá trị của tác phẩm trong bối cảnh văn học Việt Nam.

2.1. Thiếu Tài Liệu Nghiên Cứu

Nhiều tài liệu liên quan đến tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết' chưa được công bố hoặc khó tiếp cận. Điều này gây khó khăn cho việc nghiên cứu và phiên dịch tác phẩm một cách chính xác và đầy đủ.

2.2. Sự Thiếu Quan Tâm Từ Giới Nghiên Cứu

Mặc dù có nhiều giá trị văn hóa và tư tưởng, nhưng tác phẩm của Lê Văn Ngữ vẫn chưa thu hút được sự chú ý từ các học giả. Cần có những chương trình nghiên cứu và hội thảo để nâng cao nhận thức về tác phẩm này.

III. Phương Pháp Khảo Cứu Tác Phẩm Phụ Tra Tiểu Thuyết

Để khảo cứu tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết', cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu văn bản học và phân tích ngữ văn. Việc này sẽ giúp làm rõ nội dung và tư tưởng của tác giả, đồng thời cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác phẩm trong bối cảnh văn học Việt Nam.

3.1. Phương Pháp Văn Bản Học

Phương pháp này giúp thu thập và phân tích các tài liệu liên quan đến tác phẩm, từ đó xác định vị trí của 'Phụ tra tiểu thuyết' trong hệ thống tác phẩm của Lê Văn Ngữ.

3.2. Phân Tích Ngữ Văn

Phân tích ngữ văn sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách thức tác giả thể hiện tư tưởng và cảm xúc trong tác phẩm. Điều này cũng giúp làm nổi bật những giá trị văn hóa mà tác giả muốn truyền tải.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tác Phẩm Phụ Tra Tiểu Thuyết

Tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết' không chỉ có giá trị văn học mà còn có thể được ứng dụng trong việc giảng dạy và nghiên cứu văn hóa. Những tư tưởng và giá trị mà tác giả truyền tải có thể giúp sinh viên và học giả hiểu rõ hơn về sự giao thoa văn hóa giữa phương Đông và phương Tây.

4.1. Giá Trị Giáo Dục

Tác phẩm có thể được sử dụng trong giảng dạy văn học và văn hóa, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về tư tưởng Nho giáo và sự phát triển của văn học Việt Nam.

4.2. Nghiên Cứu Văn Hóa

Tác phẩm cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự giao thoa văn hóa giữa phương Đông và phương Tây, từ đó mở ra hướng nghiên cứu mới cho các học giả trong lĩnh vực văn hóa và xã hội.

V. Kết Luận Về Tác Phẩm Phụ Tra Tiểu Thuyết Của Lê Văn Ngữ

Tác phẩm 'Phụ tra tiểu thuyết' của Lê Văn Ngữ là một tài sản văn hóa quý giá, phản ánh những tư tưởng và giá trị văn hóa trong bối cảnh xã hội đang thay đổi. Việc khảo cứu và phiên dịch tác phẩm này không chỉ giúp làm sáng tỏ giá trị của nó mà còn góp phần vào việc phục hồi và phát triển Nho giáo trong thời đại hiện đại.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Tác Phẩm

Tác phẩm không chỉ là một nhật ký ghi chép mà còn là một tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu văn hóa và tư tưởng Việt Nam.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về tác phẩm này để làm nổi bật giá trị của nó trong bối cảnh văn học Việt Nam, từ đó khôi phục lại những giá trị văn hóa mà tác giả đã truyền tải.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 đánh dấu bước ngoặt lịch sử sâu sắc của văn hóa Việt Nam khi hệ tư tưởng Nho giáo truyền thống dần suy tàn trước sự thâm nhập mạnh mẽ của văn minh phương Tây. Đứng trước thực tế các kỳ thi tuyển khoa cử phong kiến lần lượt bị bãi bỏ, học giả Lê Văn Ngữ (1860 - 1934) đã dành trọn tâm huyết trước thuật 6 bộ công trình học thuật lớn nhằm chấn hưng nền học vấn dân tộc. Trong hệ thống trước tác đó, "Phụ tra tiểu thuyết" là tác phẩm đặc biệt ghi lại chuyến công du sang Pháp kéo dài 4 tháng (từ tháng 4 đến tháng 8 năm 1900) với hành trình vượt hơn 8.000 hải lý. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Hán Nôm của học viên Nguyễn Thị Thu Hiền tập trung giải quyết vấn đề khảo cứu văn bản học, phiên dịch chú giải và làm rõ bước chuyển biến tư tưởng của tác giả. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xác lập giá trị văn bản, hiệu đính các chi tiết lịch sử và phân tích quan điểm kết hợp Đông - Tây của Lê Văn Ngữ. Phạm vi nghiên cứu bao quát 178 trang văn bản chữ Hán mang ký hiệu VHv lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm từ năm 1900 đến năm 1905. Ý nghĩa khoa học của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp 100% dữ liệu dịch thuật nguyên bản, nâng cao độ chính xác cho các nghiên cứu lịch sử tư tưởng cận đại tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng thời 2 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết tiếp biến văn hóa (Acculturation Theory) và Lý thuyết văn bản học Hán Nôm. Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên trục tích hợp tri thức Đông - Tây theo quan điểm "Đông học vi thể, Tây học vi dụng", kết hợp với học thuyết "Hóa nguyên luận" để phân tích sự tương đồng giữa triết học dịch lý phương Đông và các ngành khoa học tự nhiên phương Tây. Hệ thống lý thuyết làm việc với 4 khái niệm trung tâm bao gồm: Cựu học, Tây học, Hóa nguyên luận và Tiếp biến văn hóa. Sự giao thoa của 2 luồng tư tưởng này tạo cơ sở khoa học để đánh giá chính xác nỗ lực cách tân học thuật của tầng lớp trí thức Việt Nam trong 3 thập niên đầu thế kỷ 20.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của đề tài là nguyên bản tác phẩm "Phụ tra tiểu thuyết" gồm 178 trang chữ Hán, được phân chia thành 3 phần nội dung với 18 thiên chuyên đề. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ 100% dung lượng văn bản gốc, trong đó khảo cứu chuyên sâu 8 thiên tiêu biểu phản ánh trực tiếp các vấn đề kinh tế, kỹ thuật và triết học. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các thiên ghi chép mang tính thực chứng cao như Thương vụ ký, Nông vụ ký, Tự thể lược và Luận tri giác vận động. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích ngữ văn kết hợp khảo cứu văn bản học là nhằm phục dựng chính xác 8 trang chữ bị mờ nhòe ở phần cuối bản thảo, đồng thời giải mã chuẩn xác các thuật ngữ dịch âm tiếng Pháp sang tiếng Hán. Quá trình thu thập, đối chiếu văn bản và phiên dịch được tiến hành liên tục trong timeline 24 tháng (từ năm 2011 đến năm 2013).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo cứu văn bản và dịch thuật đã mang lại 4 phát hiện học thuật quan trọng:

• Xác định chính xác niên đại hoàn thành của tác phẩm trong khoảng từ năm 1900 đến năm 1905, khẳng định đây là công trình đầu tiên đặt nền móng cho 5 trước tác chuyên sâu sau này của Lê Văn Ngữ.
• Thống kê định lượng cấu trúc 178 trang văn bản với tỷ trọng rõ rệt: 55% dung lượng thuộc phần ký sự thực chứng (mô tả kỹ thuật tàu thuyền, thương vụ, quy hoạch đô thị Paris), 25% dung lượng dành cho khảo cứu lý thuyết và 20% dung lượng cho các bài luận giải triết học.
• Đính chính một sai lệch lịch sử quan trọng: quan phụ sai Từ Đạm dẫn đoàn công du sang Pháp năm 1900 lúc bấy giờ đang giữ chức Tri phủ Xuân Trường chứ không phải Đốc học Thái Nguyên như tác giả ghi nhầm trong chính văn.
• Phát hiện tư duy ngôn ngữ học độc đáo của tác giả khi đề xuất kết hợp học song song chữ Nho và chữ Quốc ngữ Latinh với tỷ lệ tương thích 50-50, trong đó chữ Latinh được giải thích theo quy luật vận hành của 24 tiết khí.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng Lê Văn Ngữ đã tiếp cận văn minh phương Tây với thái độ cởi mở và tinh thần khoa học thực chứng. Khác với xu hướng dùng Nho học làm công cụ vận động chính trị của các sĩ phu cùng thời, tác giả chọn con đường dùng khoa học tự nhiên phương Tây để minh giải cho sự huyền vi của kinh dịch và triết lý phương Đông. Toàn bộ dữ liệu khảo cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu các mảng tri thức trong tác phẩm và bảng ma trận đối chiếu 10 cặp khái niệm giữa khoa học phương Tây (điện học, hóa học, cơ khí) với triết học phương Đông (âm dương, ngũ hành, bát quái). Sự đối chiếu này khẳng định tầm nhìn vượt trước thời đại của một nhà Nho dám vượt hải trình hơn 8.000 hải lý để tìm kiếm con đường dung hòa học thuật dân tộc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu đạt được, luận văn đưa ra 4 giải pháp thực tiễn:

• Tiến hành số hóa toàn văn 100% bản thảo 178 trang ký hiệu VHv với độ phân giải cao 600 DPI trong thời hạn 6 tháng do Viện Nghiên cứu Hán Nôm chủ trì thực hiện.
• Biên soạn và phát hành ấn phẩm chuyên khảo song ngữ Hán - Việt với số lượng tối thiểu 1.000 bản trong lộ trình 12 tháng, giao Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội chịu trách nhiệm xuất bản.
• Tích hợp ít nhất 15 tiết chuyên đề về tác phẩm của Lê Văn Ngữ vào chương trình giảng dạy bậc đại học và sau đại học ngành Hán Nôm, Lịch sử tư tưởng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trong năm học tới.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa liên thông chứa hơn 50 bộ trước tác Nho giáo giao thời trong thời hạn 18 tháng dưới sự tài trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm phục vụ cộng đồng học thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Hán Nôm: Tiếp cận trọn vẹn bản dịch nghĩa chuẩn xác 100% kèm hệ thống chú giải ngữ văn đối với 8 trang tư liệu khó đọc.
• Nhà nghiên cứu lịch sử tư tưởng và triết học phương Đông: Khai thác nguồn dữ liệu thực chứng về mô hình dung hợp Cựu học và Tây học qua 18 thiên chuyên luận sâu sắc.
• Giảng viên đại học khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Ứng dụng làm học liệu giảng dạy cho ít nhất 2 học phần chuyên sâu về văn bản học và tiếp biến văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ 20.
• Chuyên gia thư tịch và bảo tồn di sản Hán Nôm: Tham khảo quy trình giám định văn bản cổ thời kỳ thuộc địa với độ tin cậy khoa học đạt trên 95% theo chuẩn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Tác phẩm "Phụ tra tiểu thuyết" giữ vị trí nào trong sự nghiệp của Lê Văn Ngữ? Đây là tác phẩm mở đầu được viết trong giai đoạn 1900 - 1905, đóng vai trò nền tảng tri thức cho 5 bộ trước tác sau này của tác giả. Cuốn sách ghi lại 4 tháng công du thực tế tại Pháp, mở đường cho phương pháp dùng khoa học tự nhiên để luận giải kinh điển Nho giáo.

Chuyến công du phương Tây năm 1900 đã tác động như thế nào đến tư tưởng tác giả? Hành trình hơn 8.000 hải lý giúp Lê Văn Ngữ tận mắt chứng kiến sự phát triển vượt bậc của cơ khí, điện học và thương nghiệp phương Tây. Ông tiếp thu tri thức hiện đại nhưng không từ bỏ Nho học, chủ trương kết hợp 2 nguồn học thuật để chấn hưng đất nước.

Luận văn đã xử lý những khó khăn văn bản học nào trong 178 trang nguyên bản? Tác giả luận văn đã khảo dị và phục dựng thành công 8 trang văn bản bị mờ nhòe chữ chân ở cuối sách, đính chính chức quan thực tế của Từ Đạm và chuyển ngữ chuẩn xác 100% các thuật ngữ khoa học dịch âm tiếng Pháp sang tiếng Việt hiện đại.

Điểm khác biệt căn bản giữa Lê Văn Ngữ và Phan Bội Châu là gì? Trong khi Phan Bội Châu dùng kinh điển Nho gia làm vũ khí chính trị để cải cách xã hội, Lê Văn Ngữ lại tập trung vào học thuật thuần túy. Ông gửi thư tới các cơ quan học thuật và chính quyền xin ấn hành sách nhằm đổi mới giáo dục thực nghiệm.

Phương pháp phân tích ngữ văn Hán Nôm mang lại lợi ích gì cho công trình? Phương pháp này giúp phân tích sâu sắc cấu trúc nghĩa của 18 thiên chuyên khảo, làm sáng tỏ mối liên hệ giữa thuyết Âm dương Ngũ hành với Điện hóa học phương Tây, bảo đảm độ chính xác học thuật cao nhất trong suốt 24 tháng nghiên cứu.

Kết luận

• Hoàn thành xuất sắc việc khảo cứu và phiên dịch 100% tác phẩm "Phụ tra tiểu thuyết" với dung lượng 178 trang chữ Hán.
• Làm sáng tỏ chuyến công du lịch sử vượt 8.000 hải lý sang Pháp năm 1900 và những biến chuyển tư tưởng sâu sắc của tác giả Lê Văn Ngữ.
• Khẳng định giá trị học thuật của mô hình dung hợp Cựu học và Tây học trong bối cảnh giao thời đầu thế kỷ 20 (1900 - 1905).
• Đính chính các cứ liệu lịch sử về quan chức triều Nguyễn và xác lập vị trí mở đầu của tác phẩm trong hệ thống 6 bộ trước tác.
• Cung cấp nguồn ngữ liệu Hán Nôm tin cậy phục vụ đào tạo và nghiên cứu học thuật cho 4 nhóm đối tượng chuyên ngành.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là làm sống lại một di sản học thuật độc đáo, chứng minh tinh thần tiếp thu khoa học tiến bộ của trí thức Nho học Việt Nam. Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2024 - 2026 sẽ hướng tới việc công bố toàn diện các công trình còn lại của Lê Văn Ngữ. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể tìm đọc toàn văn luận văn tại Thư viện Quốc gia Việt Nam và Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, luận văn đi tìm hiểu và trình bày các vấn đề chính về tác giả, sự nghiệp trước tác để sơ bộ mang đến cái nhìn tổng quát nhất về cuộc đời cũng như những đóng góp to lớn của tác giả Lê Văn Ngữ trên con đường nghiên cứu học thuật nói riêng. Tiếp đó luận văn sẽ đi riêng tìm hiểu văn bản “Phụ tra tiểu thuyết” và những cấu trúc nội dung được sắp xếp căn cứ theo văn bản chính văn, tóm lược nội dung được tác giả nói đến trong các thiên cụ thể. Cuối cùng luận văn đưa ra những đánh giá về mặt giá trị của tác phẩm để thấy được những giá trị đáng được ghi nhận, kế thừa và có thể là hướng lựa chọn nghiên cứu cho bất kỳ học giả nào.1 Tác giả Lê Văn Ngữ Theo tư liệu được biết trong cuốn “Tên tự tên hiệu của các tác gia Hán nôm Việt Nam” của tác giả Trịnh Khắc Mạnh thấy ghi rằng Lê Văn Ngữ tên hiệu là Lê Văn Ngữ, tự là Ứng Hòa, người xã Vạn Lộc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định nhưng trên thực tế thì thân thế và sự nghiệp của ông cũng chưa được rõ ràng, chỉ biết ông sống vào khoảng cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Trên những căn cứ đã được ghi chép lại, các nhà nghiên cứu đi trước đã tìm hiểu được thân thế của tác giả: ông sinh ra ở làng Vạn Lộc, nay thuộc xã Xuân Phong, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, đất đai của gia đình ông hiện đang nằm ở xóm 12 xã Xuân Phong và từ đó dần hiểu thêm về gia thế của ông.

Lê Văn Ngữ sinh ra trong một gia đình có truyền thống 5 đời dạy học, bản thân Lê Văn Ngữ là một nhà hào phú, thông gia với cử nhân tri phủ Vân Đình là Trần Trác. Lê Văn Ngữ thường hay làm phúc và khi đó các quan phủ Xuân Trường đều rất nể Nguyễn Thị Thu Hiền - Cao học Hán Nôm K52 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Phụ tra tiểu thuyết” của Lê Văn Ngữ - Khảo cứu và phiên dịch ông. Theo lời kể của một người cháu đời thứ 3 của ông được biết rằng Lê Văn Ngữ sinh vào năm 1860 và mất năm 1934 (Theo nghiên cứu điền dã được ghi lại trong luận văn thạc sỹ của Mai Thu Quỳnh). Họ Lê của ông xuất phát từ họ Phạm ở Kiến Xương - Thái Bình.

Cụ tổ bốn đời của ông lấy con gái họ Lê ở Vạn Lộc và sinh sống ở Vạn Lộc nên đã đổi sang họ Lê. Mẹ Lê Văn Ngữ là một người công giáo, đến cuối đời thì Lê Văn Ngữ lại theo kito giáo. Ông đã từng theo đoàn đi sứ của triều đình nhà Nguyễn đi sứ sang Pháp, cũng từng tiếp đón các văn thân của phong trào Duy Tân ở nhà mình. Về sau ông có gửi sách cho triều đình Huế, triều đình nhận và tặng ông tước Cửu Phẩm văn gian và một đồng tiền vàng.

Từ đó mọi người gọi ông là Cửu Ngữ. Lê Văn Ngữ đã từng cưới 3 người vợ sinh được 8 người con trai và 5 người con gái. Mặc dù theo khảo cứu biết được Lê Văn Ngữ được sinh trưởng trong một gia đình khoa bảng nhưng con đường hoạn lộ của ông không được suôn sẻ khi ông không trúng tuyển một kỳ khảo thí nào. Đây cũng chính là một lý do dẫn đến việc những thông tin về bản thân cũng như gia đình ông tương đối ít mặc dù những đóng góp của ông trong thời kỳ này cũng có khá nhiều.

Sau khi không suôn sẻ trên con đường khoa bảng, ông đóng cửa không tham gia thi cử trong các khóa thi nữa mà dành thời gian chuyên tâm nghiên cứu học thuật các kinh điển Nho giáo.