Tìm Hiểu Phong Cách Thơ Tản Đà: Di Sản Văn Học Giao Thời

Tài liệu nghiên cứu Tìm hiểu phong cách thơ tản đà, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Lê Giang
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Tìm Hiểu Phong Cách Thơ Tản Đà
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ ngữ văn
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tản Đà Di Sản Văn Học Giao Thời Đặc Sắc

Tản Đà, Nguyễn Khắc Hiếu, là một thi sĩ lớn của văn học Việt Nam giai đoạn giao thời đầu thế kỷ XX. Ông được xem là người Nho sĩ cuối mùa cấp tiến, có sứ mệnh đón chào thời đại thi ca mới trong xu thế hội nhập thế giới. Sáng tác của Tản Đà trải rộng trên nhiều thể loại, thể hiện sự kiểm tra và tổng duyệt lại năng lực biểu đạt nghệ thuật của hệ thống thể loại văn học truyền thống trước những đòi hỏi mới mẻ từ thực tiễn đời sống văn học. Vì lẽ đó, Tản Đà luôn được nhắc đến như một tác gia quan trọng của giai đoạn văn học giao thời. Tài năng và thành tựu của ông đã được khẳng định qua hàng nghìn trang sách nghiên cứu, địa vị vững chắc trong lịch sử văn học Việt Nam là điều không thể phủ nhận. Việc nghiền ngẫm lại những gì Tản Đà đã gặt hái được giúp ta hình dung được cốt lõi diện mạo thơ Việt Nam buổi giao thời, giai đoạn khởi đầu đầy ý nghĩa trên bước đường hiện đại hóa nền văn học dân tộc.

1.1. Tiểu Sử và Sự Nghiệp Văn Chương Của Tản Đà

Tản Đà, tên thật Nguyễn Khắc Hiếu, sinh ra trong một gia đình nhà nho. Ông sớm tiếp xúc với văn hóa phương Tây, điều này ảnh hưởng lớn đến tư tưởng và phong cách sáng tác của ông. Sự nghiệp văn chương của Tản Đà rất đa dạng, bao gồm thơ, văn xuôi, kịch, và dịch thuật. Ông được biết đến như một người tiên phong trong việc đổi mới thơ ca Việt Nam, kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại. Tản Đà đã để lại một di sản văn học phong phú, có giá trị lớn đối với nền văn học Việt Nam.

1.2. Vị Trí Của Tản Đà Trong Văn Học Việt Nam Đầu Thế Kỷ 20

Tản Đà được xem là một trong những nhà thơ quan trọng nhất của Việt Nam đầu thế kỷ 20. Ông là người mở đường cho phong trào Thơ Mới, một phong trào thơ ca lãng mạn, hiện đại, đánh dấu sự chuyển mình của văn học Việt Nam từ văn học trung đại sang văn học hiện đại. Tản Đà đã có những đóng góp to lớn trong việc đổi mới thể loại, ngôn ngữ, và tư tưởng thơ ca. Ông đã tạo ra một phong cách thơ độc đáo, kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, ảnh hưởng sâu sắc đến các thế hệ nhà thơ sau này.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Phong Cách Thơ Tản Đà Hiện Nay

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về Tản Đà, việc tìm hiểu phong cách thơ Tản Đà vẫn còn nhiều thách thức. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào việc khám phá và soi xét giá trị nội dung, khẳng định vai trò trung gian giữa hai thời trung đại và hiện đại. Việc tìm hiểu về phong cách thơ ông chỉ mới dừng lại ở việc phát hiện, ngợi ca từng phương diện nhỏ chứ chưa mổ xẻ thật tường tận, thấu đáo một cách có hệ thống. Thơ Tản Đà cần được nhìn nhận như một chỉnh thể với những quy luật vận động nội tại dưới góc độ hình thức của nội dung. Cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn về ngôn ngữ, hình ảnh, nhạc điệu, và cấu trúc thơ của Tản Đà để hiểu rõ hơn về phong cách độc đáo của ông.

2.1. Thiếu Nghiên Cứu Toàn Diện Về Hình Thức Thơ Tản Đà

Các nghiên cứu hiện tại thường tập trung vào nội dung tư tưởng và cảm xúc trong thơ Tản Đà, ít chú trọng đến hình thức nghệ thuật. Cần có những phân tích chi tiết về ngôn ngữ, hình ảnh, nhạc điệu, và cấu trúc thơ để hiểu rõ hơn về phong cách độc đáo của ông. Việc phân tích hình thức thơ sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách Tản Đà sử dụng ngôn ngữ để diễn tả cảm xúc và tư tưởng của mình.

2.2. Đánh Giá Chủ Quan Về Giá Trị Thơ Tản Đà

Một số đánh giá về thơ Tản Đà còn mang tính chủ quan, dựa trên cảm nhận cá nhân của người đọc. Cần có những phân tích khách quan, dựa trên cơ sở lý thuyết văn học để đánh giá giá trị thơ Tản Đà một cách chính xác hơn. Việc đánh giá khách quan sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những đóng góp của Tản Đà cho nền văn học Việt Nam.

2.3. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Tư Liệu Nghiên Cứu

Một số tư liệu nghiên cứu về Tản Đà còn hạn chế, gây khó khăn cho việc tìm hiểu và phân tích thơ của ông. Cần có những nỗ lực để thu thập và công bố các tư liệu này, giúp cho việc nghiên cứu về Tản Đà được đầy đủ và chính xác hơn. Việc tiếp cận đầy đủ tư liệu sẽ giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về sự nghiệp văn chương của Tản Đà.

III. Phân Tích Cái Tôi Trữ Tình Trong Phong Cách Thơ Tản Đà

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên phong cách thơ Tản Đà là cái tôi trữ tình độc đáo. Đó là cái tôi ngông nghênh, mộng và say, cái tôi giang hồ, yêu cái đẹp, và cái tôi Tản Đà - sản phẩm độc đáo của nền văn học buổi giao thời. Cái tôi này thể hiện sự phá cách, nổi loạn, và khát vọng tự do của Tản Đà. Ông không ngần ngại thể hiện những cảm xúc cá nhân, những suy tư về cuộc đời, và những hoài bão lớn lao. Cái tôi trữ tình của Tản Đà đã tạo nên một giọng điệu thơ riêng biệt, vừa lãng mạn, vừa trào phúng, vừa sâu sắc, vừa gần gũi.

3.1. Cái Tôi Ngông Nghênh Mộng Và Say Trong Thơ Tản Đà

Tản Đà thường thể hiện một cái tôi ngông nghênh, không tuân theo những quy tắc và chuẩn mực xã hội. Ông tự do thể hiện những suy nghĩ và cảm xúc của mình, không ngại va chạm với những quan điểm truyền thống. Đồng thời, cái tôi của Tản Đà cũng rất mộng mơ, luôn hướng đến những điều tốt đẹp và lý tưởng. Ông thường tìm đến rượu để giải sầu và tìm kiếm cảm hứng sáng tác.

3.2. Cái Tôi Giang Hồ Yêu Cái Đẹp Trong Thơ Tản Đà

Tản Đà có một tâm hồn lãng du, thích khám phá những vùng đất mới và trải nghiệm những điều thú vị. Ông yêu cái đẹp trong thiên nhiên và trong cuộc sống, luôn tìm kiếm những khoảnh khắc tươi đẹp để đưa vào thơ. Cái tôi giang hồ của Tản Đà thể hiện sự tự do và phóng khoáng trong tâm hồn.

3.3. Cái Tôi Tản Đà Sản Phẩm Của Văn Học Giao Thời

Cái tôi trữ tình trong thơ Tản Đà là sản phẩm của sự giao thoa giữa văn hóa phương Đông và phương Tây, giữa truyền thống và hiện đại. Ông đã kết hợp những yếu tố này để tạo ra một phong cách thơ độc đáo, không giống ai. Cái tôi Tản Đà thể hiện sự trăn trở và khát vọng của con người Việt Nam trong giai đoạn chuyển giao lịch sử.

IV. Phương Thức Thể Hiện Phong Cách Thơ Tản Đà Thể Loại Ngôn Ngữ

Phong cách thơ Tản Đà được thể hiện qua nhiều phương thức khác nhau, trong đó quan trọng nhất là thể loại và ngôn ngữ. Tản Đà đã sử dụng nhiều thể loại thơ khác nhau, từ thơ Đường luật truyền thống đến thơ tự do hiện đại. Ông đã dân tộc hóa thơ Đường luật, trở về với các thể loại thơ ca dân tộc, và mở đường cho thơ Mới. Ngôn ngữ thơ Tản Đà cũng rất độc đáo, với sự đan xen giữa ngôn từ tượng trưng, ước lệ với ngôn từ đời thường, khẩu ngữ. Ông đã cách tân nhạc điệu trên nền nhạc điệu thơ ca truyền thống, tạo nên một giọng điệu thơ riêng biệt.

4.1. Dân Tộc Hóa Thơ Đường Luật Trong Sáng Tác Tản Đà

Tản Đà đã có những đóng góp quan trọng trong việc dân tộc hóa thơ Đường luật. Ông đã sử dụng ngôn ngữ đời thường, gần gũi với người dân để viết thơ Đường luật, tạo nên một phong cách thơ vừa trang trọng, vừa giản dị. Tản Đà cũng đã phá vỡ những quy tắc khắt khe của thơ Đường luật, tạo ra những biến thể mới, phù hợp với cảm xúc và tư tưởng của mình.

4.2. Sự Đan Xen Ngôn Từ Tượng Trưng Và Đời Thường

Ngôn ngữ thơ Tản Đà là sự kết hợp độc đáo giữa ngôn từ tượng trưng, ước lệ của văn học truyền thống với ngôn từ đời thường, khẩu ngữ của cuộc sống hàng ngày. Sự kết hợp này tạo nên một phong cách thơ vừa trang trọng, vừa gần gũi, vừa lãng mạn, vừa hiện thực. Tản Đà đã sử dụng ngôn ngữ một cách sáng tạo, linh hoạt, để diễn tả những cảm xúc và tư tưởng của mình một cách chân thực và sâu sắc.

4.3. Cách Tân Nhạc Điệu Thơ Ca Truyền Thống Của Tản Đà

Tản Đà đã có những đóng góp quan trọng trong việc cách tân nhạc điệu thơ ca truyền thống. Ông đã sử dụng những nhịp điệu mới, phá vỡ những khuôn mẫu cũ, tạo nên một phong cách thơ vừa du dương, vừa mạnh mẽ. Tản Đà cũng đã sử dụng những biện pháp tu từ như điệp âm, điệp vần, để tăng tính nhạc điệu cho thơ.

V. Giọng Điệu Thơ Tản Đà Ngông Nghênh Cảm Thương Ưu Ái

Giọng điệu là một yếu tố quan trọng tạo nên phong cách thơ Tản Đà. Thơ ông có nhiều giọng điệu khác nhau, từ giọng ngông nghênh phóng túng đến giọng cảm thương ưu ái. Giọng ngông nghênh thể hiện sự phá cách, nổi loạn, và khát vọng tự do của Tản Đà. Giọng cảm thương thể hiện sự đồng cảm, xót xa trước những nỗi đau của con người và xã hội. Giọng ưu ái thể hiện tình yêu thương, trân trọng đối với thiên nhiên và cuộc sống. Sự đa dạng trong giọng điệu đã tạo nên một phong cách thơ phong phú, đa chiều.

5.1. Giọng Ngông Nghênh Phóng Túng Trong Thơ Tản Đà

Tản Đà thường thể hiện một giọng điệu ngông nghênh, không tuân theo những quy tắc và chuẩn mực xã hội. Ông tự do thể hiện những suy nghĩ và cảm xúc của mình, không ngại va chạm với những quan điểm truyền thống. Giọng ngông nghênh của Tản Đà thể hiện sự phá cách và nổi loạn trong tâm hồn.

5.2. Giọng Cảm Thương Ưu Ái Trong Thơ Tản Đà

Bên cạnh giọng ngông nghênh, Tản Đà cũng thường thể hiện một giọng điệu cảm thương, ưu ái đối với những nỗi đau của con người và xã hội. Ông đồng cảm với những người nghèo khổ, bất hạnh, và lên tiếng bảo vệ những giá trị tốt đẹp của cuộc sống. Giọng cảm thương của Tản Đà thể hiện sự nhân ái và lòng trắc ẩn trong tâm hồn.

VI. Giá Trị Di Sản Và Ảnh Hưởng Của Thơ Tản Đà Đến Nay

Thơ Tản Đà có giá trị di sản to lớn và ảnh hưởng sâu sắc đến nền văn học Việt Nam. Ông là người mở đường cho phong trào Thơ Mới, một phong trào thơ ca lãng mạn, hiện đại, đánh dấu sự chuyển mình của văn học Việt Nam từ văn học trung đại sang văn học hiện đại. Tản Đà đã có những đóng góp to lớn trong việc đổi mới thể loại, ngôn ngữ, và tư tưởng thơ ca. Phong cách thơ độc đáo của ông đã ảnh hưởng sâu sắc đến các thế hệ nhà thơ sau này. Nghiên cứu về di sản văn học Tản Đà giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam.

6.1. Tản Đà Người Mở Đường Cho Phong Trào Thơ Mới

Tản Đà được xem là người mở đường cho phong trào Thơ Mới, một phong trào thơ ca lãng mạn, hiện đại, đánh dấu sự chuyển mình của văn học Việt Nam từ văn học trung đại sang văn học hiện đại. Ông đã có những đóng góp to lớn trong việc đổi mới thể loại, ngôn ngữ, và tư tưởng thơ ca.

6.2. Ảnh Hưởng Của Phong Cách Thơ Tản Đà Đến Các Thế Hệ Sau

Phong cách thơ độc đáo của Tản Đà đã ảnh hưởng sâu sắc đến các thế hệ nhà thơ sau này. Nhiều nhà thơ đã học hỏi và kế thừa những yếu tố trong phong cách thơ của ông, như sự tự do trong thể loại, sự sáng tạo trong ngôn ngữ, và sự chân thành trong cảm xúc.

6.3. Bài Học Từ Thơ Tản Đà Cho Sự Phát Triển Văn Học Hiện Đại

Thơ Tản Đà mang đến nhiều bài học quý giá cho sự phát triển của văn học hiện đại. Ông đã chứng minh rằng, để tạo ra những tác phẩm có giá trị, cần phải kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, giữa cái tôi cá nhân và cái chung của xã hội. Tản Đà cũng cho thấy rằng, sự sáng tạo và đổi mới là yếu tố quan trọng để văn học có thể phát triển và đáp ứng được những yêu cầu của thời đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, chúng tôi đi tìm hiểu Những cơ sở lý luận nghiên cứu phong cách thơ Tản Đà. Ở phần giới thuyết về phong cách nghệ thuật, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến phong cách tác giả và hình tượng cái tôi trữ tình trong phong cách tác giả. Từ vấn đề giới thuyết, chúng tôi tìm hiểu về tác giả Tản Đà đặt trong bối cảnh nền văn học giao thời những năm đầu thế kỷ XX. Cuối cùng, người viết đi đến khẳng định vai trò tiêu biểu nhất mà Tản Đà đến với văn học nước nhà là một nhà thơ có phong cách độc đáo, tài hoa – một nhà thơ giao thời.

Chúng tôi triển khai chương này bằng các đề mục sau: 1. Giới thuyết về Phong cách nghệ thuật 1. Nền văn học giao thời và tác gia giao thời tiêu biểu: Tản Đà 1. Tản Đà - Một phong cách thơ Tiếp theo, ở Chương 2, chúng tôi triển khai tìm hiểu Phong cách thơ Tản Đà về mặt nội dung qua hình tượng cái tôi trữ tình độc đáo của thi nhân.

Đó là hình tượng của một cái tôi đa diện: ngông, mộng, say, đa tình, giang hồ,. đậm chất nhà Nho tài tử. Hình tượng cái tôi trữ tình đó làm nên diện mạo cho một tác 13 giả giao thời, đồng thời cũng chứa đựng những mâu thuẫn, phức tạp của một giai đoạn văn học đầy biến động: văn học giao thời. Chúng tôi triển khai chương 2 bằng các đề mục sau: 2.1 Nhìn chung về hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ Tản Đà 2.2 Cái tôi Ngông nghênh, Mộng và Say 2.3 Cái tôi đa tình của bậc tài tử 2.4 Cái tôi giang hồ yêu cái đẹp 2.5 Cái tôi Tản Đà - sản phẩm độc đáo của nền văn học buổi giao thời.

Ở chương cuối cùng của luận văn, Chương 3, chúng tôi đi tìm hiểu Những phương thức thể hiện phong cách thơ Tản Đà trên ba nội dung lớn: Thể thơ, Ngôn ngữ và Giọng điệu. Phần thể thơ, sau khi nhận định chung về các thể loại thơ Tản Đà, chúng tôi tìm hiểu bốn đóng góp lớn của Tản Đà về phương diện thể loại. Phần Thể thơ được chúng tôi triển khai với những mục như sau: 3.1 Nhìn chung về các thể thơ Tản Đà 3.2 Dân tộc hóa thơ Đường luật (Đường luật khẩu ngữ thi) 3.3 Trở về với các thể loại thơ ca dân tộc 3.5 Mở đường cho thơ Mới Phần ngôn ngữ thơ Tản Đà, chúng tôi tìm hiểu những đóng góp của Tản Đà trên ba phương diện: từ vựng, ngữ âm và ngữ pháp. Ở mỗi phương diện chúng tôi cố gắng tìm hiểu những cái mới – cũ đan cài làm nên phong cách của tác giả giao thời.

Đóng góp nổi bật nhất về phương diện từ vựng thơ Tản Đà đó là Sự đan xen giữa ngôn từ tượng trưng, ước lệ với ngôn từ đời thường, khẩu ngữ; về phương diện ngữ âm là sự Cách tân nhạc điệu trên nền nhạc điệu thơ ca truyền thống; còn về phương diện ngữ pháp đó là Sự trùng khít giữa dòng thơ với câu thơ và 14 tính trực giác trong tư duy thơ Tản Đà. Phần này được chúng tôi triển khai thành ba đề mục như sau: 3.1 Sự đan xen giữa ngôn từ tượng trưng, ước lệ với ngôn từ đời thường, khẩu ngữ 3.2 Cách tân nhạc điệu trên nền nhạc điệu thơ ca truyền thống 3.3 Sự trùng khít giữa dòng thơ với câu thơ và tính trực giác trong tư duy thơ Tản Đà Phần giọng điệu thơ Tản Đà, chúng tôi tìm hiểu hai giọng điệu chính làm nên giọng điệu đặc trưng của Tản Đà và triển khai thành hai đề mục chính như sau: 3.1 Giọng Ngông nghênh phóng túng đầy hóm hỉnh, hài hước 3.2 Giọng cảm thương ưu ái Ngoài phần chính văn ra, luận văn còn có phần phụ lục gồm hai phần: phần một là những bảng số liệu người viết thống kê trong quá trình thực hiện đề tài; phần hai với mục đích soi sáng thêm cho những nhận định ít nhiều có tính chất chủ quan của các nhà nghiên cứu, nhất là chủ quan của chúng tôi, người viết có dụng ý tập hợp và trình ra những ý kiến do chính Tản Đà phát biểu về thơ văn, nghệ thuật. Đó là những quan niệm văn chương được Tản Đà phát biểu bằng thơ và bằng văn xuôi. CƠ SƠ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU PHONG CÁCH THƠ TẢN ĐÀ 1.

Giới thuyết về Phong cách nghệ thuật Phong cách nghệ thuật là nét đặc sắc, độc đáo của chủ thể sáng tạo văn học thể hiện trong sự thống nhất giữa hình thức và nội dung. Theo Lại Nguyên Ân trong Từ điển thuật ngữ văn học thì “Phong cách là những nét chung, tương đối bền vững của hệ thống hình tượng, của các phương thức biểu hiện nghệ thuật, tiêu biểu cho bản sắc sáng tạo của một nhà văn, một tác phẩm, một khuynh hướng văn học, một nền văn học nào đó” [3, tr 254]. Còn Phan Ngọc thì cho rằng “Phong cách là một cấu trúc hữu cơ của tất cả các kiểu lựa chọn tiêu biểu, hình thành một cách lịch sử và chứa đựng một giá trị lịch sử, có thể cho phép ta nhận diện một thời đại, một thể loại, hay một tác giả” [77, tr 9]. Như vậy, nói đến phong cách là muốn nhấn mạnh đến cá tính của chủ thể sáng tạo trong tác phẩm.

Theo Phương Lựu thì “phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật có phẩm chất thẩm mĩ thể hiện trong sáng tác của những nhà văn ưu tú” [70, tr 89]. Còn Nguyễn Đăng Mạnh trong Nhà văn, tư tưởng và phong cách gắn phong cách với cá tính nhà văn. Ông quan niệm “Văn chương là một hình thái ý thức xã hội có đặc trưng riêng. Đây là lĩnh vực cần đến năng khiếu và tài nghệ, cần cá tính và phong cách” [72, tr 15].

Rồi sau đó, trong Nhà văn Việt Nam hiện đại: chân dung và phong cách, ông chỉ ra phong cách “phụ thuộc vào những thói quen tâm lý và những sở trường riêng của nhà văn” [73, tr 24]. Như vậy, dù bề mặt từ ngữ có thể chưa trùng khít, và dù cách tiếp cận có khác nhau, nhưng vấn đề nội hàm khái niệm phong cách trong lí luận văn học 16 dường như đã có một sự thống nhất nhất định. Các nhà nghiên cứu đều đồng loạt nhấn mạnh đến nét riêng, sự khu biệt, bản sắc của một cá nhân, một tác phẩm, hay một thời đại khi nói về phong cách. Có thể nói, phong cách là sự biểu hiện hoàn mỹ vào tác phẩm cái nhân cách, tư tưởng, tình cảm của chủ thể sáng tạo.

Đây là một phạm trù quan trọng vào bậc nhất trong nghiên cứu văn học. Từ xa xưa, phương Tây cũng như phương Đông, đã có quan niệm: Phong cách là bản thân con người, hay nói ngắn gọn hơn, “văn như kỳ nhân”, văn tức là người. Nhưng cũng cần phải nói rõ hơn, phong cách một tác giả không giản đơn chỉ là tính độc đáo về đề tài, chủ đề, ngôn ngữ, thể loại mà còn là quy luật riêng của mỗi chủ thể sáng tạo nghệ thuật. Tính chất cá thể ở đó là vô cùng rõ nét.

Mỗi nhà văn trong quá trình sáng tác đều có cho mình một lựa chọn tiêu biểu. Điều đó đã hình thành nên những nét riêng biệt mà người ta có thể soi rọi vào đó để phân biệt tác giả này với tác giả khác, thời đại này với thời đại khác. Tuy nhiên, không phải sự lựa chọn tiêu biểu nào cũng tạo nên dấu ấn. Chỉ những chủ thể sáng tạo có năng lực và cá tính độc đáo mới làm nên một phong cách riêng cho chính mình.

Quan trọng hơn, việc “nhận diện” ra phong cách không thuộc về chủ thể sáng tạo mà thuộc về độc giả và cả những thước đo của thời gian. Trong văn học, phong cách là sự thống nhất chủ quan và khách quan trong quá trình sáng tác. Nhà văn bên cạnh việc vượt lên trên mọi sự mô phỏng giản đơn đối với tự nhiên còn phải vừa vượt lên trên cái tác phong, kiểu cách chủ quan của cá nhân mình. Có thể nói, phong cách nghệ thuật là một phạm trù thẩm mỹ, chỉ sự thống nhất tương đối ổn định của hệ thống hình tượng, của các phương tiện biểu hiện nghệ thuật.

Nó làm bật lên cái nhìn độc đáo trong sáng tác của một nhà văn, trong tác phẩm riêng lẻ hay trong trào lưu văn học. Hiện đã có nhiều công trình lí thuyết trong và ngoài nước nghiên cứu về phong cách. Công trình Lí luận về phong cách (1968) của A. Sokolov đã khẳng định phong cách là một hiện tượng nghệ thuật, thể hiện quy luật của nghệ thuật, là phạm trù thẩm mỹ trong tất cả mọi nghệ thuật.

Bản chất của nó là sự thống nhất của mọi thành tố nghệ thuật theo những quy luật đặc thù. Đồng quan điểm với A. Likhashop trong Con người trong văn học Nga cổ và Thi 17 pháp văn học Nga cổ quan tâm đến phong cách như là “hệ thống hình thức và nội dung”, “là sự thống nhất của cái nhìn với các phương pháp nghệ thuật”. Theo ông, phong cách bao giờ cũng là sự thống nhất nghệ thuật, thống nhất xuyên suốt của hình thức tác phẩm và nội dung của nó.

Ở Việt Nam, phong cách học ra đời tương đối muộn. Các công trình về phong cách học rất ít. Đó là công trình Dẫn luận phong cách học của Nguyễn Thái Hòa, Viết về phong cách ngôn ngữ thì có các công trình Tu từ học của Đinh Trọng Lạc, Phong cách học tiếng Việt hiện đại của nhóm Cù Đình Tú, Lê Anh Hiền, Nguyễn Nguyên Trứ, Phong cách học và đặc điểm tu từ của Cù Đình Tú,… Các công trình phong cách nghệ thuật còn mang tính rải rác như quan niệm phong cách nghệ thuật của Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học, Nguyễn Khắc Sính trong Phong cách thời đại nhìn từ một thể loại văn học, Nguyễn Đăng Mạnh trong Nhà văn tư tưởng và phong cách, Phan Ngọc với Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều,… Xét về bản chất của phong cách, chúng ta dễ dàng nhận ra rằng: phong cách trước hết phải là một dấu hiệu độc đáo, không lặp lại, đánh dấu phẩm chất thẩm mỹ riêng biệt của một hiện tượng hay một cá nhân văn học nào đó. Đó là sự sáng tạo, sự mới mẻ làm nên vẻ riêng biệt ít thấy ở hiện tượng văn học khác nhưng lại nhất quán, xuất hiện thường xuyên ở một hiện tượng văn học cụ thể.

Sự bền vững, nhất quán là cái cốt lõi, cái trong bản chất, còn trong quá trình triển khai thì phong cách lại đòi hỏi sự đa dạng và đổi mới.