CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ MÔN BÓNG CHUYỀN 3 1. Lịch sử hình thành và sự phát triển môn bóng chuyền thế giới 1. Sự ra đời của môn bóng chuyền Ngày nay đa số các nhà sử học cho rằng bóng chuyền xuất hiện đầu tiên tại nước Mỹ do giáo viên thể dục thể thao (TDTT) tại thành phố Gelink - Massachusetts tên là William Morgan nghĩ ra. Ông muốn đề xướng môn thể thao đơn giản để tập luyện, không đòi hỏi thiết bị đặc biệt và chi phí tốn kém.
Vào năm 1895, William Morgan đã đưa ra luật chơi môn thể thao mới và gọi tên là “bóng chuyền”. Lần đầu tiên tổ chức thi đấu bóng chuyền vào tháng 6 năm 1896 tại Springfield - Massachusetts. Luật chơi bóng chuyền đầu tiên được ban hành vào năm 1897 ở Mỹ, bao gồm có 10 mục sau: 1. Đánh dấu sân 2.
Kích thước sân: 7,5 m x 15,1 m 4. Kích thước lưới: 0,61 m x 8,2 m; chiều cao lưới: 198 cm. Bóng: Ruột bóng bằng cao su, vỏ bóng bằng da hay chất tổng hợp tương tự. Chu vi bóng: 63,5 cm - 68,5 cm, trọng lượng bóng: 340 gam.
Phát bóng : Cầu thủ phát bóng đứng một chân trên vạch biên ngang và đánh bóng bằng bàn tay mở. Nếu lần đầu phát bóng phạm lỗi thì được phát lại. Tính điểm: Mỗi lần đối phương không đỡ được phát bóng thì bên phát bóng được 1 điểm (chỉ có bên phát bóng mới được điểm). Nếu sau khi phát bóng mà bên phát bóng phạm sai lầm thì phải đổi vận động viên phát bóng.
Trong thời gian thi đấu (trừ phát bóng) bóng chạm lưới coi như phạm luật. Bóng rơi vào vạch giới hạn là phạm luật. Không hạn chế số người chơi. Sự phát triển của phong trào bóng chuyền Từ năm 1895 đến năm 1920, bóng chuyền được du nhập vào các nước khác và phát triển rộng rãi ở các châu lục.
Trong giai đoạn này luật bóng chuyền cũng thay đổi và hoàn thiện dần. Năm 1912 các vận động viên nghiệp dư thành lập hiệp hội và năm 1913 tổ chức giải bóng chuyền tại Paradise. Bóng chuyền vào châu Âu đầu tiên ở Pháp. Vào Nga, Tiệp Khắc, Ba Lan khoảng năm 1920 - 1921 và phát triển nhanh ở các nước châu Âu.
Năm 1928 tại Mátxcơva trong chương trình đại hội thể dục thể thao đã có bóng chuyền. Tháng 4/1947 tại Pari (Pháp), Hội nghị bóng chuyền Quốc tế đầu tiên quyết định thành lập hiệp hội bóng chuyền quốc tế (FIVB). Sự kiện này chứng tỏ bóng chuyền là môn thể thao có tầm thế giới. Năm 1948: Lần đầu tiên FIVB tổ chức giải vô địch bóng chuyền nam Châu Âu tại ý với 6 đội tham gia.
Đội Tiệp Khắc đoạt chức vô địch. Tháng 9/1949 tại Praha (Tiệp Khắc) tổ chức giải bóng chuyền Thế giới lần thứ nhất cho các đội nam và vô địch châu Âu cho các đội nữ. Hai đội bóng chuyền nam, nữ của Liên Xô đều giành chức vô địch. Từ 1948-1968: Bóng chuyền phát triển mạnh trên thế giới.
Các giải vô địch Thế giới, vô địch châu Âu. được tiến hành thường xuyên và có nhiều nước tham gia. Giải vô địch thế giới năm 1956 tại Pháp có 17 đội bóng chuyền nữ và 24 đội bóng chuyền nam tham gia. Trong đó châu Á có 3 đội tham gia là Ấn Độ, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên.
Châu Mỹ có 3 đội tham gia là Mỹ, Brazil và Cu Ba. 5 Năm 1964: Bóng chuyền chính thức được đưa vào chương trình thế vận hội Tokyo (Nhật Bản), đội bóng chuyền nam Liên Xô và đội nữ Nhật Bản giành chức vô địch. Tháng 7/ 1966 tại Hungary lần đầu tiên tổ chức Giải bóng chuyền trẻ châu Âu (đến 20 tuổi) có 12 đội nữ và 16 đội nam tham gia. Đội bóng chuyền nam, nữ trẻ của Liên Xô đoạt chức vô địch.
Bắt đầu từ năm 1965 đã xác định thứ tự tổ chức các giải bóng chuyền quốc tế lớn: Cúp thế giới tổ chức vào năm sau giải vô địch, sau đó là giải vô địch châu Âu và cuối cùng là Thế vận hội Olympic. Như vậy mỗi năm đều có một giải thi đấu chính thức. Từ năm 1975 giải vô địch Bóng chuyền châu Âu 2 năm tổ chức 1 lần. Liên đoàn bóng chuyền Thế giới (FIVB) tổ chức các giải chính thức sau: + Giải trong chương trình của Thế vận hội Olympic tổ chức 4 năm 1 lần (1976, 1980….) + Giải Vô địch Thế giới 4 năm một lần (1978, 1982.
+ Cúp Thế giới 4 năm một lần ( 1981, 1985. + Vô địch châu Âu 2 năm một lần (1981, 1983…). + Vô địch trẻ châu Âu (đến 19 tuổi) 2 năm một lần (1980, 1982. + Cúp vô địch các đội đoạt cúp châu Âu hằng năm dành cho các đội câu lạc bộ.
Từ con số 14 thành viên đầu tiên năm 1947, đội ngũ các quốc gia hội viên của FIVB đã tăng nhanh. Năm 1955, FIVB đã có 45 thành viên; năm 1964 (khi bóng chuyền góp mặt tại Olympic) lên 89 nước và tới năm 1968, con số thành viên đã lên tới 101, bao gồm đủ mặt đại diện thuộc 5 châu lục. Năm 1983 FIVB có 146 nước thành viên. Tới thời điểm hiện tại, FIVB có 220 thành viên thuộc các quốc gia và vùng lãnh thổ (còn đông hơn cả FIFA – Liên đoàn bóng 6 đá thế giới).
Bóng chuyền trở thành một trong những môn thể thao hàng đầu của thế giới. Sự phát triển của luật bóng chuyền Cùng với sự phát triển của phong trào bóng chuyền, luật thi đấu cũng được thay đổi: - Năm 1900 mỗi điểm kết thúc ở điểm 21. Chiều cao lưới là 2,13m và các đường biên được tính là trong sân. - Năm 1912 diện tích sân là 10,6m x 18,2m ; chiều cao lưới là 2,28 m ; chiều rộng lưới là 0,91m.
Sau khi phát bóng hỏng thì thay cầu thủ. - Năm 1917: Chiều cao lưới là 2,43 m. - Năm 1918: Đội hình mỗi đội có 6 người, điểm mỗi hiệp là 15. - Năm 1921: Có thêm đường kẻ giữa sân.
- Năm 1922: Mỗi đội chỉ được chạm bóng 3 lần. - Năm 1923: Diện tích sân bóng chuyền là 9,1 m x 18,2 m - Năm 1925: Khi ở tỉ số 14 - 14, đội nào hơn 2 điểm trước thì thắng hiệp ấy. - Năm 1934 Tại Thụy Điển, thành lập ủy ban kỹ thuật bóng chuyền, quyết định lấy luật bóng chuyền Mỹ làm cơ sở cho luật thi đấu bóng chuyền (có thay đổi vài điều) và đưa môn bóng chuyền vào chương trình thi đấu Thế vận hội năm 1940. + Lấy đơn vị mét làm đơn vị đo lường thống nhất.
+ Phần thân thể chạm bóng chỉ được tính từ thắt lưng trở lên. + Đấu thủ chắn bóng không được chạm bóng lần thứ 2 khi chưa có người khác chạm bóng. + Chiều cao của lưới nữ là 2,24 m. 7 + Vị trí phát bóng được thu hẹp lại.
Luật bóng chuyền vẫn không ngừng được hoàn thiện: + Năm 1949 : Mỗi hiệp đấu được tạm ngừng 3 lần để hội ý và cho phép chắn bóng tập thể. + Năm 1951 : Có đường hạn chế tấn công (vạch 3m) và cho phép đổi vị trí trên sân sau khi phát bóng. + Năm 1952 : Mỗi hiệp chỉ được hội ý 2 lần. + Năm 1957 : Giảm số lần thay người từ 12 lần xuống 4 lần.
Giảm thời gian thay người từ 1 phút xuống 30 giây. Cấm làm động tác che khuất đấu thủ phát bóng. Ngoài ra, FIVB còn quy định Luật bóng chuyền sẽ được thay đổi 4 năm 1 lần. + Năm 1961 : Tăng số lần thay người trong một hiệp lên 6 lần.
+ Năm 1965 : Cho phép tay qua lưới chắn bóng và người tham gia chắn bóng được đánh bóng lần thứ 2 ngay sau khi chắn chạm bóng nhằm nâng cao khả năng phòng thủ và sự liên tục của trận đấu. Sự phát triển của kỹ thuật và chiến thuật bóng chuyền Luật lệ thay đổi có tác dụng thúc đẩy các mặt kỹ thuật và chiến thuật phát triển. Từ một trò chơi được hình thành từ các động tác tự nhiên với mục đích nghỉ ngơi tích cực, bóng chuyền trở thành một môn thể thao. Từ năm 1929 đến năm 1939, kỹ thuật và chiến thuật bóng chuyền có những bước tiến nhảy vọt.
Chắn bóng tập thể xuất hiện đã thúc đẩy sự phát triển các hình thức tấn công mới. Bóng chuyền trở thành môn thể thao mang tính tập thể nhiều hơn. Điều đó được thể hiện rất rõ trong cách sắp xếp các đấu thủ trên sân, trong việc tổ chức tấn công và phòng thủ, trong việc yểm hộ người đập bóng và người chắn bóng. 8 Trong thời gian 1948 - 1968, kỹ chiến thuật bóng chuyền cũng được phát triển cao: + Kỹ thuật đập bóng giãn biên, đập nhanh, đập lao, đập trên tay chắn đã xuất hiện nhiều ở các giải đấu quốc tế.
+ Chiến thuật tấn công cũng phát triển như: Tấn công 2 chuyền phối hợp với động tác giả; tấn công 3 người do hàng sau đan lên tổ chức (chuyền 2); tấn công " đan chéo", "đập chồng", đập với động tác giả. + Chiến thuật phát bóng cũng xuất hiện, đặc biệt là kỹ thuật phát bóng cao tay nghiêng mình bay của đội bóng chuyền nữ Nhật Bản. + Đi đôi với sự cải tiến kỹ - chiến thuật phát bóng, kỹ thuật đệm bóng cũng xuất hiện và được sử dụng chủ yếu trong chuyền bước một. Các kỹ thuật lăn ngã cứu bóng trong phòng thủ cũng ra đời.
Do yêu cầu phát triển toàn cầu đã có nhiều thay đổi về luật lệ, kỹ chiến thuật cũng không ngừng được nâng cao nhằm làm cho bóng chuyền trở thành một môn thể thao thêm phần hấp dẫn. Sự hình thành và phát triển của môn bóng chuyền ở Việt Nam 1. Trước Cách mạng tháng Tám đến năm 1954 1. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 Theo các chuyên gia và qua những kết quả nghiên cứu, bóng chuyền du nhập vào nước ta bằng nhiều con đường khác nhau: ban đầu là các lái buôn người Ấn Độ, Trung Hoa, Pháp, sau đó là những thành viên của bộ máy cai trị của thực dân Pháp đưa qua xứ Đông Dương.
Vì vậy, nhiều yếu tố chuyên môn như luật chơi và những quy định khác đã được định hình. Thời kỳ đầu, môn bóng chuyền chỉ phổ biến trong giới học sinh người Hoa ở Hà Nội, Hải Phòng và ở một số thành phố khác. Năm 1927, trận đấu bóng chuyền đầu tiên được tổ chức giữa người Hoa ở Hải Phòng và Hà Nội. Năm 1928, trận đấu giao hữu giữa 2 đội Việt Nam và 9 Pháp được tổ chức tại Bắc Kỳ.
Không lâu sau, bóng chuyền cùng những môn thể thao khác như: bóng đá, bóng bàn và tennis là những môn chơi khá phổ biến.