0 | 591 Tai Lieu Chat Luong TINH THẦN KHAI MINH QUYỂN Tủ sách Nhập môn Triết học Chính trị LỊCH SỬ TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ 0 | 591 LỊCH SỬ TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ --- Biên soạn: Minh Anh – Vi Yên [Nhóm Tinh Thần Khai Minh] 1 | 591 MỤC LỤC Lời nói đầu.4 Triết học chính trị .68 Lý thuyết của Aristotle về nhà nước tốt nhất khả hữu .128 Mệnh lệnh mới của Machiavelli .152 Lý thuyết của Thomas Hobbes về nhà nước duy lý .163 Lý thuyết của John Locke về nhà nước đạo đức .194 Montesquieu và thuyết phân quyền .221 Rousseau và khế ước xã hội .251 Voltaire: sự xán lạn của nước Pháp .268 Tư tưởng chính trị xã hội của John Stuart Mill .314 Hegel và tư tưởng quốc gia cực đoan .356 Alexis de Tocqueville và sự trầm tư về nền dân trị .377 2 | 591 Tư tưởng triết học của Hayek .429 Triết học chính trị của Karl Popper .446 John Rawls: chỉ có công lý khi có tự do .489 Tư tưởng chính trị của Robert Nozick .550 3 | 591 LỜI NÓI ĐẦU Tủ sách “Nhập môn Triết học chính trị” là tủ sách nhập môn bàn về các chủ đề cơ bản trong lĩnh vực Triết học chính trị, do nhóm Tinh Thần Khai Minh sưu tầm, biên tập và chuyển ngữ từ các bài viết của các học giả trong và ngoài nước. Chúng tôi rất cám ơn Luật Khoa Tạp chí đã hỗ trợ và tạo điều kiện cho chúng tôi phát triển Tủ sách này. Chúng tôi cũng tỏ lòng biết ơn đến các học giả đã dày công viết nên những bài viết chất lượng, bổ ích. Quyển sách này là tập hợp các bài viết nhập môn dành cho các bạn mới tìm hiểu về Triết học chính trị.
Trong tài liệu này, chúng tôi trình bày tư tưởng của các triết gia chính trị lớn theo dòng lịch sử, từ cổ đại cho đến hiện đại. Mỗi triết gia đưa ra một lý thuyết riêng của mình về các chủ đề quan trọng trong triết học chính trị như công bằng, tự do và mô hình tổ chức nhà nước. Mọi thắc mắc, góp ý xin liên hệ email tinhthankhaiminh@gmail. Xin cám ơn quý độc giả.
Trân trọng, Nhóm Tinh Thần Khai Minh 4 | 591 BÀI MỘT TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ Tác giả: Nguyễn Ước I. Vấn nạn và quan điểm Từ thời này sang thời khác, ta thường nghe các chính trị gia mỗi khi vận động quần chúng, tranh cử hay tranh luận với nhau trong nghị trường, thường nói tới việc "quay trở lại với nền tảng", hoặc hô hào bằng hai tiếng văn hoa hơn: "về nguồn" hay dùng một cụm từ rúng động hơn như: "lấy cứu cánh và các giá trị của quốc gia dân tộc làm phương châm". Dù sử dụng cách nói nào trong ba cách ấy đều có chung một hàm ý là tái khẳng định nguyện vọng và mục đích của con người khi tìm tới với nhau để lập thành một cộng đồng lớn rộng của người dân, mang hình thức xã hội. Hầu hết người nói và người nghe đều mặc nhiên hiểu với nhau rằng nền tảng ấy là những nguyên tắc căn bản của thể chế dân chủ hoặc dân chủ xã hội hoặc dân tộc chủ nghĩa hoặc thậm chí các quyền của con người được luật pháp quốc tế ghi trong nhiều công ước và tuyên ngôn của Liên hiệp quốc.
Ðôi bên tranh luận đều tìm cách phân tích, giải thích, chống 5 | 591 đối hoặc biện minh cho pháp chế đặc thù hoặc việc đưa ra một chính sách nào đó liên quan tới thiện ích của xã hội như một toàn bộ hoặc tới các khái niệm về công bình. Vài câu hỏi gợi ý Nhưng những nguyên tắc căn bản có tính nền tảng mà các chính trị gia có thể chọn lựa để quay trở lại là những cái gì? Ðể góp phần gợi ý nhằm khám phá chúng, ta thử nêu lên một số câu hỏi như sau: 1. Có phải chúng là những cơ sở trên đó các hệ thống chính trị được lập nên? Nếu như thế, chúng bao gồm những gì? 2. Ý nghĩa triết học của lối nói "về nguồn" hoặc "quay trở lại nền tảng" hoặc "lấy cứu cánh và các giá trị của quốc gia dân tộc làm phương châm" ấy là gì? Nếu một chính trị gia dính líu tới một vụ tai tiếng tính dục nào đó, ta có thể cho rằng anh ta đang đi ngược lại các nguyên tắc căn bản không? Ðằng sau câu hỏi ấy ẩn chứa một câu hỏi khái quát hơn về việc có thể xem các giá trị gia đình là nền tảng không? Ðối với kẻ không tuân giữ các "qui tắc căn bản" về gia đình vốn được xem như qui ước của xã hội thì sao? 6 | 591 3.
Nhưng các nhu cầu và các cảm xúc cùng các thôi thúc căn bản của con người là gì? Với câu hỏi này, bạn có thể bắt chẹt các chính trị gia hời hợt vào những lúc ơ hờ nhất của anh ta. Nói một cách khái quát hơn nữa, cái gì là "nền tảng" của một đời sống được văn minh hóa? 5. Ta có thể tiếp tục đồng thuận các giá trị căn bản nào, nếu có? Phải chăng có một giá trị nền tảng nào đó để từ đó bạn xuất phát và rồi triển khai, hoặc có phải nó là cái gì đó cố định và không thay đổi mà bạn cần quay trở lại nó từ thời này tới thời khác? Các chủ đề của triết học chính trị Bắt đầu từ cụm từ "quay trở lại nền tảng", chúng ta đi vào một số chủ đề được triết học chính trị quan tâm. Có thể trình bày các khái niệm ấy bằng những thuật ngữ trừu tượng hơn như thế này: a.
Các khái niệm về giải phóng, công bình, tự do và bình đẳng; b. Vai trò của quốc gia; c. Mối quan hệ giữa quốc gia và cá nhân; d. Bản chất của chính quyền; e.
Ðịa vị của luật pháp; 7 | 591 d. Vai trò của quyền lực; e. Các quyền con người. Chỉ cá nhân thôi sao? Có thật sự hiện hữu cái được gọi là quốc gia không? Có cái được gọi là xã hội không? Nếu đột nhiên tôi tuyên bố rằng quốc gia Canada không hiện hữu, tôi chác chắn bị xem là người mất trí, nhưng có quả thật tôi điên không? Thật ra, chưa chắc tôi là người mất trí, vì có tới hai cách nhìn các vấn đề ấy trong tương quan giữa cá nhân và xã hội.
Cách thứ nhất cho rằng xã hội, hoặc quốc gia là một thực tại ở bên trên cá nhân các công dân. Quốc gia là "thật" với ý nghĩa rằng nó có thể sử dụng sức mạnh của nó trên các công dân, cưỡng bách họ ra chiến trường, đánh thuế và thu thế cùng áp đặt luật pháp lên mọi người dân. Lòng yêu nước đặt cơ sở trên việc có ý tưởng về thực tại ấy. Cách thứ hai cho rằng không có cái được gọi là xã hội như thế.
Chỉ có các cá nhân cùng nhau quyết định các nguyên tắc và các qui định nhằm mang lại phúc lợi cho nhau và cùng nhau hợp đoàn để cùng thực hiện những điều vượt quá khả năng của một người hoặc một gia đình. Xét theo trường hợp này, Nhật Bản hoặc Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ chỉ là hai cái 8 | 591 tên: cả hai không có thực tại nào khác hơn hàng chục triệu, hay hàng trăm triệu người dân tình cờ sống trên hai mảnh đất ấy của địa cầu với các định chế đa dạng mà bằng vào đó họ tổ chức đời sống của chính họ. Không xã hội thì không cá nhân Nếu thiên về cách nhìn thứ nhất, bạn có thể rướn thêm một bước nữa và tuyên bố rằng cá nhân chỉ hiện hữu như là thành phần của các đoàn nhóm xã hội rộng lớn hơn. Từ đó, bạn có thể lập luận rằng: 1.
Bạn là thành phần của một gia đình và một nhóm bạn bè: bạn là mẹ, là cha, là con hoặc là người bạn tùy vào tư cách quan hệ của bạn. Nếu không có những người ấy, tức chẳng có mối quan hệ nào thì bạn cũng chẳng có bất cứ danh xưng hay địa vị nào trong những cái vừa kể. Bạn đang nói loại ngôn ngữ không do bạn đặt ra. Bạn chung chia một kho lưu trữ ngôn từ và tư tưởng.
Không có xã hội sẽ không có ngôn ngữ. Bạn có "các quyền" như một cá nhân chỉ vì chúng được cung cấp cho bạn qua xã hội. Do đó, dù vẫn tiếp tục là con người nhưng nếu không có xã hội, bạn sẽ không thật sự là một "cá nhân" với đầy đủ họ và tên, các quyền, ngôn ngữ và một kho tàng dồi dào tư tưởng để bạn mặc sức thừa hưởng. 9 | 591 Diễn tả cách khác Ngang đây, ta có thể trình bày những ý tưởng trên theo một cách khác: a.
Ðối mặt với con mèo, con chuột không thể dùng lập luận cho trường hợp của nó để đòi hỏi quyền sống, tự do và hạnh phúc; b. Các quyền của cá nhân và các nghĩa vụ xã hội không được con người phát hiện ra trong tự nhiên mà đều do xã hội đặt ra; c. Không có xã hội thì không có các quyền, không có các nghĩa vụ, không có luật pháp và không có đạo đức. Ði tìm sự cân bằng Ý tưởng về cá nhân hoặc công dân được nối kết mật thiết với ý tưởng về xã hội hoặc quốc gia.
Cái này được xác định trong tương quan với cái kia. Ðối với triết học chính trị, chủ đề mang tính trung tâm là tìm kiếm một sự cân bằng có thể chấp nhận được giữa hai cái đó. Chủ nghĩa cá nhân; thể chế dân chủ; chủ nghĩa toàn trị; chủ nghĩa xã hội; chủ nghĩa đế quốc văn hóa; chủ nghĩa bá quyền khu vực; chủ nghĩa dân tộc; chủ nghĩa quốc tế: tất cả những chủ nghĩa ấy đều liên quan tới sự cân bằng giữa cá nhân hoặc đoàn nhóm và toàn bộ xã hội rộng lớn hơn mà chúng là thành phần. 10 | 591 Thế nhưng, liệu các thành phần hợp thành đoàn nhóm hay toàn bộ xã hội đó có một lòng một dạ với nhau không? Ðể trả lời ta thử tìm hiểu: 1.
Trong Hiệp hội các nước Ðông Nam Á (Association of Southeast Asian Nations - Asean) bạn sẽ trông mong phúc lợi tổng thể của một hệ thống tiền tệ và chính trị thống nhất, theo kiểu mẫu của Liên hiệp châu Âu (European Union – EU) hoặc bạn nhấn mạnh tới nhu cầu phải có quyết định địa phương của các quốc gia hội viên riêng biệt, hoặc tới sự đe dọa cho quyết định thuộc loại đó. Theo bạn, có phải Liên hiệp quốc hiện nay là một loại kiểu mẫu cho "nhà nước toàn cầu" trong tương lai, trong đó những quốc gia cá biệt gộp lại các lợi ích riêng của họ vì thiện ích lớn lao hơn?