CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Du lịch cộng đồng 1. Khái niệm Du lịch: là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một thời gian nhất định. Du lịch bền vững: định nghĩa về phát triển du lịch bền vững được Hội đồng du lịch và Lữ hành quốc tế (WTTC) đưa ra năm 1996: “Du lịch bền vững là việc đáp ứng nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch trong tương lai”.
(Trần Thị Lê Ngân, 2018) Du lịch cộng đồng: là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để mang lại lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường chung, thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (phong cảnh, văn hóa. (Nguyễn Thị Dung, 2020) Du lịch cộng đồng dựa trên sự tò mò, mong muốn của du khách để tìm hiểu thêm về cuộc sống hằng ngày của người dân từ các nền văn hóa khác nhau. Du lịch cộng đồng thường liên kết với người dân từ thành thị đến các vùng nông thôn để thưởng thức cuộc sống tại đó trong một khoảng thời gian nhất định. Các hình thức du lịch cộng đồng như Du lịch sinh thái: du lịch sinh thái là một hình thức du lịch diễn ra trong khu vực tự nhiên (đặc biệt là trong khu vực cần được bảo vệ và môi trường xung quanh nó) kết hợp tìm hiểu bản sắc văn hóa - xã hội của địa phương có sự quan tâm đến vấn đề môi trường.
Nó thúc đẩy một hệ sinh thái Luan van 7 bền vững thông qua một quá trình quản lý môi trường có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Du lịch văn hóa: là một trong những thành phần quan trọng nhất của du lịch dựa vào cộng đồng từ khi văn hóa, lịch sử, khảo cổ học, là yếu tố thu hút khách chủ yếu của cộng đồng địa phương. Ví dụ về du lịch dựa vào văn hóa bao gồm khám phá các di tích khảo cổ học, địa điểm tôn giáo nổi tiếng hay trải nghiệm cuộc sống địa phương tại một ngôi làng dân tộc thiểu số. Du lịch nông nghiệp: đây là một hình thức du lịch tại các khu vực nông nghiệp như vườn cây ăn trái, trang trại nông lâm kết hợp, trang trại thảo dược và các trang trại động vật, đã được chuẩn bị phục vụ cho khách du lịch.
Khách du lịch xem hoặc tham gia vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp như làm việc với công cụ của nhà nông hoặc thu hoạch mùa mà không ảnh hưởng đến hệ sinh thái hoặc năng suất của gia đình chủ nhà. Một sản phẩm mới đặc biệt là nghỉ ngơi ở các trang trại hữu cơ, nơi du khách có thể tìm hiểu thêm về thiên nhiên và học tập các phương pháp canh tác không dùng thuốc trừ sâu. (Viện nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam, 2012) Du lịch bản địa: du lịch bản địa/ dân tộc đề cập đến một loại du lịch, nơi đồng bào dân tộc thiểu số hoặc người dân bản địa tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, nền văn hóa vốn có của họ chính là yếu tố thu hút khách du lịch. (Viện nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam, 2012) Du lịch làng: khách du lịch chia sẻ các hoạt động trong cuộc sống thôn bản và các làng nông thôn thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động du lịch.
Dân làng cung cấp các dịch vụ ă ở, nhà trọ cho khách nghỉ ngơi qua đêm. Nhà trọ chính là các điểm kinh doanh, trong đó du khách ở lại du lịch qua đêm trong những ngôi nhà làng, cùng với một gia đình. Khách du lịch có thể chọn nhà nghỉ, các nhà nghỉ này được hoạt động bởi một hợp tác xã, làng, hoặc các nhân, cung cấp cho du khách không gian riêng tư hơn, thoải mái cho cả họ và Luan van 8 đôi khi cũng là thoải mái hơn cho chủ nhà. (Viện nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam, 2012) Nghệ thuật và thủ công mỹ nghệ: nghệ thuật và sản xuất thủ công mỹ nghệ ở địa phương có một lịch sử lâu dài.
Nó không phải là một hình thức độc lập của du lịch, mà chính là một thành phần của các loại hình khác nhau của du lịch. Du lịch không chỉ mang lại cơ hội kinh doanh tốt hơn cho ngành công nghiệp thủ công mỹ nghệ của khu vực, doanh số bán hàng của hàng thủ công mỹ nghệ có thể giúp người dân địa phương để tìm hiểu thêm về di sản văn hóa và nghệ thuật phong phú, độc đáo của họ. Du lịch gắn với hộ gia đình (Homestay): du lịch Homestay là một loại hình du lịch mà khách du lịch đến tạm thời và tham gia trực tiếp vào một số hoạt động hằng ngày của người dân bản địa trong thời gian chuyến du lịch để thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, khám phá văn hóa bản địa. Du lịch Homestay là loại hình du lịch ở nhà dân nghĩa là người dân chính là cơ sở lưu trú phục vụ khách du lịch và cung cấp cho khách du lịch các dịch vụ bổ sung trong quá trình lưu trú.
Khách du lịch thông qua loại hình này có thể khám phá, tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa bản địa đặc trưng. Du lịch Homestay là loại hình hướng tới lịch ích của cộng đồng địa phương nhằm đảm bảo sự công bằng trong du lịch, góp phần bảo tồn tài nguyên du lịch. Đặc điểm của du lịch cộng đồng Du lịch cộng đồng là sự khai thác những giá trị văn hóa và truyền thống của vùng miền. Loại hình du lịch này tập trung vào hoạt động thưởng thức những đặc sản truyền thống đến từ nền văn hóa ẩm thực, làng nghề hay những hoạt động dân gian của khách du lịch.
Luan van 9 Khách tham quan được hòa mình vào với thiên nhiên, mang tới các trải nghiệm cực kỳ bình yên, thú vị và tạo một khoảng không gian thoải mái, trong lành tại vùng quê. Đối với du lịch cộng đồng được tổ chức thêm hình thức kinh doanh lưu trú kiểu gia đình còn giúp cho khách tham quan tìm hiểu sâu sắc hơn về lối sinh hoạt của người dân địa phương tại đây. Vai trò của du lịch cộng đồng Du lịch cộng đồng góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương, đặc biệt ở các vùng sâu vùng xa nơi nghèo đói. Điều này cực kỳ quan trọng vì nó làm giảm áp lực của con người lên các nguồn lực tự nhiên và cảnh quan tự địa phương.
Du lịch cộng đồng thúc đẩy sự công bằng trong phát triển du lịch với việc mang lại cho toàn bộ cộng đồng những lợi ích từ việc cung cấp các dịch vụ du lịch và cơ sở hạ tầng, bất kể họ có tham gia tích cực vào du lịch hay không, nghĩa là hệ thống các cơ sở hạ tầng được cải thiện tốt hơn, điều kiện tiếp cận tốt hơn như: khả năng tiếp cận các nguồn nước sạch, viễn thông vv. Du lịch cộng đồng tạo ra việc làm: Thông qua các loại hình dịch vụ, các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, hộ gia đình tham gia du lịch cộng đồng tạo ra cơ hội việc làm cho bản thân và người địa phương. Du lịch cộng đồng có thể giúp thay đổi cơ cấu việc làm tại địa phương và giảm di cư từ nông thôn ra thành thị. Du lịch cộng đồng bảo vệ và thúc đẩy di sản tự nhiên và văn hóa, góp phần phục hồi phát triển các giá trị văn hóa, truyền thống, cải tạo, bảo vệ tài nguyên thiên và môi trường.
Du lịch cộng đồng tạo ra các cơ hội để giao lưu văn hóa và kinh tế Việt Nam với các nước khác. Đây là yếu tố quan trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, truyền thống và là cơ hội phát triển kinh tế của các vùng khó khăn. Các yếu tố ảnh hưởng đến du lịch cộng đồng Các chính sách của chính quyền, địa phương: các chính sách có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng. Chính sách đưa ra các quy hoạch, hỗ trợ thúc đẩy phát triển du lịch Con người: con người là một trong những nhân tố rất quan trọng trong việc quyết định đến sự thành công của mô hình du lịch cộng đồng; thái độ thân thiện, dễ mến làm cho du khách cảm thấy mình được chào đón vui vẻ, chu đáo, tạo nên một nét đẹp đặc trưng của những điểm du lịch cộng đồng.
Tài nguyên: - Cảnh quan: cảnh quan thiên nhiên nói lên được vẻ đẹp riêng có của vùng; nét đặc trưng riêng mà các vùng khác không có, những cảnh quan tự nhiên nên gìn giữ và cần được phát huy bảo vệ để không bị mất đi vẻ đẹp riêng vốn có của vùng. - Văn hóa, đặc sắc vùng: tạo nên điểm nhấn cho điểm du lịch đó, những nét đẹp về văn hóa, phong thuc tập quán của vùng thu hút khách du lịch tìm hiểu và khám phá cũng như những món ăn đặc sản của địa phương tạo nên một cái gì đó riêng biệt cho vùng mà khi nhắc tới địa danh đó, người ta nghĩ ngay tới những món ăn đặc trưng hay một nét văn hóa gì đó mà chỉ có ở khu vực đó mới có. - Giao thông: giao thông có vai trò quan trọng trong sự phát triển của du lịch; giao thông thuận lợi, dễ dàng trong quá trìng di chuyển tới các khu vực có điểm du lịch, gắn kết đưa các tour du lịch thuận tiện hơn, thu hút nhiều khách du lịch hơn. - Mô hình làm du lịch tại địa phương: các mô hình trải nghiệm, du khách tham gia và các hoạt động sản xuất,.
nhiều mô hình mới mẻ kết hợp với những tour trải nghiệm nhiều khách du lịch. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng Luan van 11 Sức hấp dẫn của điểm đến du lịch: điểm đến du lịch có thể được hiểu là một địa điểm mà khách du lịch lựa chọn đến và ở lại trong một khoảng thời gian để tham quan, trải nghiệm (Leiper, 1995). Theo UNWTO (2007) thì điểm đến du lịch bao gồm một số các thành phần cơ bản thu hút khách du lịch đến với điểm đến và thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch khi họ đã đến.