TRUONG ĐẠI HỌO KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VAN, ĐiiQGHN KHOA VIỆT NAM ĐỌC & THING VIET PONS song a 2 was en eh LES 5% WY Reo NM. Tuan HÓA LUẠN TOT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGANH VIET NAM HỌC & TILNG VIET Hệ đáo tạo: Chink quy Khóa học: QH-20:0-X HÀ NỘI, 2014 _ KHOA VIỆT NAM HỌC & TIENG VIỆT Phạm Đình Tuân ĐÈN VÀ LỄ HỘI HAI BÀ TRƯNG Ở HÁT MÔN KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH VIỆT NAM HỌC & TIENG VIỆT Hệ đào tạo: Chính quy Khóa học: QH-2010 X NGƯỜI HƯỚNG DÃN:Tiến Sĩ Đặng Thị Vân Chi HÀ NỘI, 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bài khóa luận tốt nghiệp, đề tài “ Đền và lễ hội Hai Bà Trưng ở Hát Môn” hoàn toàn là công trình nghiên cứu của cá nhâ n tôi, trê n cơ sở ngh iên cứu nh ữn g tài liệ u, lý thu yết , phỏ ng vấn .m à tôi thu thậ p, tổn g hợ p đượ c, khô ng sao ché p dướ i bất cứ hìn h thứ c nào. Nội dung bài khóa luận tốt nghiệp này có sử dụng và tham khảo các tài liệ u, thô ng tin của các tác giả trê n các tác ph ẩm sác h, báo , tập chí , trê n mạng internet theo danh mục tài liệu tham khảo. Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình.
Tác giả khóa luận Pham Dinh Tuan LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên cho tôi xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể các thầy cô khoa Việt Nam Học và Tiếng Việt đã tạo điều kiện cho tôi được làm Khóa luận tốt nghiệp này, đây là một cơ hội tốt để cho tôi có thể thực hành các kiến thức được học trên lớp và cũng giúp ích rất lớn dé tôi ngày càng tự tin về bản thân mình hơn. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Cô Giáo — Giáo viên hướng dẫn Tiến Sĩ Đặng Thị Vân Chi trong suốt thời gian vừa qua đã không quản ngại khó khăn và đã nhiệt tình chi dạy, giúp đỡ dé tôi có thé hoàn thành tốt bài khóa luận tốt nghiệp này. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến toàn bộ các cụ ông, cụ bà trong Ban Quản Lí Di Tích đền Hai bà Trưng ở Hát Môn, những người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo và đã cung cấp cho tôi nhiều tài liệu và kiến thức trong suốt thời gian qua. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến toàn thể bạn bè, người thân, gia đình những người đã luôn bên cạnh em, cé vũ tỉnh thần lớn lao và đã ủng hộ tôi trong suốt thời gian qua.
Tac gia khóa luận Phạm Đình Tuân Mục lục 1. Lí do chọn đề tai. Lich sử nghiên cứu vấn đề.---- +6 tk AE kEE1121111 1311. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài.----- sex E11 E71EE11E71E11E111xE1EEkerkerkrsrkd 6 8/0800:1210711757. 8 TONG QUAN VỀ XÃ HAT MON. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên.---cccc+ccxxeerrrrrrrrrrrrrrrrrrrree 8 LLL.
Điều kiện tự nhiên. Lịch sử làng Hat Môn. -- -Ă- Ă S91 vn ng ng my 12 1. Tên làng và thay đổi địa giới hành chính.
Cơ cấu, tổ chức làng Hát Môn. Dân cư Hat Môn. Đời sống kinh tẾ. Tình hình ruộng đất va sản xuất nông nghiệp.
Tình hình ruộng đất. Tình hình sản xuất nông nghiệp.- -- 2 2 se xe set 20 1. Tha voi ao. Thương nghiệp và chợ làng.
Đời sống văn hóa, xã hội tại Hát Môn. Các loại hình văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng tại Hát Môn. Các công trình kiến trúc, văn hóa.Chùa Bao Lâm. Phủ QUAN Công.-- --- s9 11 1 nh ng Hàn ng 25 1.
Quán Đức Ông.-- + tk EEEEEkeEEEEEEEE1EEEEEE111ExEEkcrkerreee 25 1.Nhà Tho họỌ. --- 5 1 1n HH HT Hà HT HT HH 26 1.-- -- ¿+ +5 £+sx+exsxss2 26 Chương 2. HT Họ HC TH TT TT Ti 0X 26 DEN HAI BÀ TRUNG Ở HÁT MÔN. Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng và kháng chiến chống quân xâm lược s01.
Xây dựng, trùng tu, tôn tạo đền Hai Bà qua các thời kỳ. Quan thé di tích đền Hai Bà Trưng. DEN CHÍNH. - «HH TH HT HT Họ TT HH ng Hàn 35 2.
Nhà Ngự lDỘI. --- 5Q HH TH TT Hàn nh 38 2. Nhà Tưởng Niệm bà Nguyễn Thị Định. Tổ chức bảo vệ, trùng tu, tôn tạo, sử dung , sửa chữa đền thờ Hai Bà.
Tổ chức trông nom, tu bé và bảo vệ Đền Hai Bà Trưng. Phân chia và sử rụng ruộng miéu của đến.eeeeeeee 43 LE HỘI DEN HAI BÀ TRƯNG. Các ngày lễ thường.---s-- + ©x xe xEx21112111112111111111111111 1e xe,44 3. Các ngày dai lễ.-- 6s cv cv 41111111101111111112111111111111 1tr6.
Lễ khao quân ngày mồng bốn tháng chín âm lịch. Đại lễ 24/12 âm lịch (rước mộc dục và dịch phục). Tổ chức rước nước và rước mộc đục. Nghi lễ mộc dỤC.
Nghi lễ dich phục.--c+- tt 7112111 tr HH Hà HH ng gàng ren 49 3. Nghi lễ những ngày đại lỄ. Bố trí gia đình chứa 18. Tổ chức rước lỄ.
Nghi lễ tiến lễ, tế lỄ. Nghỉ lễ tiến lễ lệ làng. Nghỉ lễ tiến lễ của dân và khách thập phương. Nghỉ lễ tế lễ ngoài sân đền.
Phẩm quà trong những ngày lễ, tiết. LE tuy€n 7 an ẽ. 56 Chương ÏYV. <0 0340011010730710011711E 57 ANH HUONG CUA DEN VA LE HOI HAI BA TRUNG DEN NHAN DAN HAT (0) -‹i‹-äŸÃÃ.
Vi8c King 2an›o. Ky BUY mm c-£. Hai Bà Trưng”- biểu tượng của tinh thần yêu nước, bat khuất chống ngoại xâm, vì độc lập tự do của dân tỘC. Lễ hội Hai Bà Trung- hạt nhân gắn kết cộng đồng.
Sự thống nhất trong lNs 0 0ÔÖÔỎÔỎ 60 4. Tinh thần Hai Bà Trưng — động lực của khát vọng vươn lên. Tài liệu tham khiảO. Hương ước, ngọc phả.-- ---«- 6 sọ HH ng tt 68 2.
--- --- + 5s HH ng 1 te 68 2. Ngọc pha làng Hát Môn Nguyễn Bính 1572, bản sao năm 1938. Phụ Lục Ảnh. 73 PHAN MỞ DAU 1.
Lido chgn dé tai. Cách đây hai mươi thế ky, vào mùa xuân năm 40 sau Công nguyên, cuộc khởi nghĩa do Hai Bà Trưng lãnh đạo đã đập tan bộ máy cai trị của triều đại Đông Hán phương Bắc, giành lại độc lập, tự đo cho người Việt. Vinh dự và tự hào cho người dân Hát Môn là Hai Bà Trưng đã chọn Hát Môn làm căn cứ tụ nghĩa, tập trung quân sĩ, thao luyện binh đao, dựng cờ khởi nghĩa xuất quân ra trận tiêu điệt kẻ thù, giải phóng đất nước. Cũng tại nơi đây, Hai Bà Trưng đã đi vào cõi vĩnh hằng.
Với lòng thương tiếc và biết ơn công lao to lớn của Hai Bà, dân làng Hát Môn đã lập đền thờ, thờ phụng Hai Bà. Đất nước có nhiều thăng trầm, Hát Môn có nhiều biến đổi, trải qua bao cuộc xâm lăng, lúc bị lõ lụt phong ba, nhưng đền thờ Hai Bà Trưng luôn được người dân Hát Môn bảo vệ, trùng tu, tôn tạo, quanh năm phụng thờ, đèn nhang sớm tối. Hang năm, không ké những ngày lễ thường, nhân dân Hát Môn có tới ba kì đại lễ để tưởng nhớ công ơn Hai Bà. Năm 2012, đền Hai Bà Trưng ở Hát Môn cùng 11 đi tích khác được thành phố Hà Nội đề nghị nhà nước công nhận là 11 di tích đặc biệt cấp quốc gia.
Ngày 11/12/2013 theo quyết định của thủ tướng chính phủ, đền Hai Bà Trưng ở Hát Môn, Phúc Thọ cùng với 4 di tích của thành phố Hà Nội và 9 di tích khác trên cả nước được công nhận là di tích đặc biệt cấp quốc gia, và đền Hai Bà Trưng ở Hát Môn đã trở thành 1 trong 48 di tích đặc biệt cấp quốc gia trên cả nước. Là một người con của Hát Môn, tự hào và hãnh diện là một người con may mắn đã được sinh ra ở mảnh đất này, tôi mong muốn không chỉ tìm hiểu về đền và lễ hội quê mình mà còn muốn giới thiệu đến du khách gần xa biết thêm thông tin, cũng như hiểu rõ hơn đền thờ Hai Bà Trưng và Lễ Hội Hai Bà Trưng ở Hát Môn, qua đó hy vọng có chút đóng góp nhỏ cho quê hương. Việc tìm hiểu đền thờ và lễ hội Hai Bà Trưng không chỉ có ý nghĩa khoa học giúp hiểu thêm về lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, kiến trúc, điêu khắc của Việt Nam.mà còn góp phần hun đúc, gìn giữ phát huy truyền thống của nhân dân Hát Môn đã có mấy nghìn năm lịch sử. Đó chính là những động lực thôi thúc tôi chon đề tài này làm khóa luận tốt nghiệp của mình.
Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, nhưng do hạn chế về nguồn tài liệu cũng như khả năng của người viết, nên chắc chắn dé tài còn nhiều còn nhiều thiếu sót, mong được thầy cô và các bạn chi giáo và lượng thứ. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Xưa nay, nghiên cứu về Hai Bà Trưng và cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng đã được nhiều nhà sử học trong và ngoài nước quan tâm, đầu tư thời gian nghiên cứu, trước hết là những nhà viết sử Trung Hoa, họ là những người đầu tiên có những ghi chép về Hai Bà Trưng, những sách đầu tiên ghi chép về thời kỳ Hai Bà Trưng mà nay dé tìm đọc là 4 bộ sau: Han thư, Hậu Han kỷ, Hậu Hán thư và Thủy kinh chú. Các bộ sử Trung Quốc soạn ở những đời sau như Ty tri thông giám của Tư Mã Quang (đời Tống), Việt kiệu thu của Lý Văn Phượng (đời Minh), An Nam chí của Cao Hùng Trưng (đời Thanh) v.
đều có phan viết về thời kỳ Hai Bà Trưng. Chính sử Việt Nam có các tác phẩm Đại Việt sử ký, Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục dựa trên những thư tịch Trung Quốc để viết về thời kỳ này. Sang thế kỷ XX, đặc biệt là thập ki 70, 80 của thé ki XX, nhiều bài nghiên cứu trên tạp chí nghiên cứu lich sử về Hai Bà Trung đã được công bố, đặc biệt hội thảo về khởi nghĩa Hai Bà Trưng ở Hà Nội được tổ chức tháng 3 năm 1982 tại làng Đồng Nhân (Hà Nội) đã làm sáng tỏ nhiều vẫn đề về cuộc khởi nghĩa này. Tuy nhiên, những nghiên này tập trung giải quyết những.
tranh cãi xung quanh cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Hầu như chưa có công trình nào nghiên cứu, giới thiệu đầy đủ về đền và lễ hội Hai Bà Trưng ở Hát Môn, ngoài tên Hát Môn xuất hiện như một địa danh trong cuộc khởi nghĩa năm 40. Tuy vậy, vì Đền và Lễ hội ở Hát Môn gắn trực tiếp với thân thế và sự nghiệp Hai Bà Trưng nên những nghiên cứu này cũng đã cung cấp một lượng thông tin cần thiết cho bài nghiên cứu.