Khai Thác Di Tích Chùa Keo Tại Thái Bình Để Phát Triển Du Lịch

Thái Bình, vùng đất giàu truyền thống lịch sử, là quê hương của nhiều danh nhân và di tích nổi tiếng. 75 trang · Trường Đại Học Thái Bình · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Thái Bình
• Chuyên ngành: Du Lịch
• Đề tài: Khai Thác Di Tích Chùa Keo Tại Thái Bình Để Phát Triển Du Lịch
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Bình

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
• 1.1. Khái niệm về di tích lịch sử văn hóa
• 1.2. Các loại di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu
• 1.3. Quan hệ giữa du lịch với các di tích lịch sử văn hóa
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHAI THÁC DU LỊCH TẠI DI TÍCH CHÙA KEO – THÁI BÌNH
• 2.1. Giới thiệu khái quát về tỉnh Thái Bình
• 2.2. Di tích chùa Keo – Thái Bình
• 2.3. Giá trị của di tích Chùa Keo
• 2.4. Thực trạng khai thác du lịch hiện nay tại chùa Keo
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC DI TÍCH CHÙA KEO PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI THÁI BÌNH
• 3.1. Bảo tồn di tích thông qua hoạt động du lịch
• 3.2. Xây dựng hình ảnh điểm đến
• 3.3. Kết hợp với các loại hình du lịch khác
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Di Tích Chùa Keo Thái Bình Giá Trị Lịch Sử

Thái Bình, vùng đất giàu truyền thống lịch sử, là quê hương của nhiều danh nhân và di tích nổi tiếng. Trong số đó, Di tích Chùa Keo Thái Bình nổi bật như một viên ngọc quý, mang đậm giá trị văn hóa và lịch sử. Cùng với đền Trần và đền Đồng Bằng, Chùa Keo là một nguồn tài nguyên du lịch độc đáo, góp phần vào sự phát triển của ngành du lịch tỉnh nhà. Tuy nhiên, việc khai thác di tích này vẫn còn nhiều hạn chế, chưa phát huy hết tiềm năng vốn có. Hoạt động du lịch còn tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ và quản lý chặt chẽ, dẫn đến lãng phí tài nguyên và lợi ích kinh tế chưa tương xứng. Khóa luận này tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp để khai thác hiệu quả Di tích Chùa Keo phục vụ phát triển du lịch.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Lịch Sử Hình Thành Chùa Keo

Chùa Keo, tọa lạc tại xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình, là một trong những ngôi chùa cổ kính và lớn nhất Việt Nam. Lịch sử hình thành của chùa gắn liền với Thiền sư Không Lộ, một vị cao tăng có nhiều công lao với đất nước. Chùa Keo không chỉ là một công trình kiến trúc tôn giáo mà còn là một di sản văn hóa, lịch sử quan trọng, minh chứng cho sự phát triển của Phật giáo và văn hóa dân tộc. Việc tìm hiểu về vị trí địa lý và lịch sử hình thành giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về giá trị của di tích.

1.2. Giá Trị Văn Hóa và Kiến Trúc Độc Đáo của Chùa Keo

Kiến trúc Chùa Keo là sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật kiến trúc truyền thống Việt Nam và phong cách Phật giáo. Chùa có quy mô lớn với nhiều công trình kiến trúc độc đáo như gác chuông, tam quan, điện Phật. Các công trình được chạm khắc tinh xảo, thể hiện tài năng và sự sáng tạo của các nghệ nhân xưa. Ngoài ra, Chùa Keo còn là nơi lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa, như tượng Phật, chuông đồng, bia đá. Những giá trị này góp phần làm nên sức hấp dẫn của chùa đối với du khách.

II. Thực Trạng Khai Thác Du Lịch Tại Di Tích Chùa Keo Hiện Nay

Hiện nay, Di tích Chùa Keo đã trở thành một điểm đến du lịch tâm linh quan trọng của tỉnh Thái Bình. Lượng du khách Chùa Keo đến tham quan và chiêm bái ngày càng tăng, đặc biệt là vào dịp lễ hội. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch vẫn còn nhiều hạn chế. Cơ sở hạ tầng du lịch chưa phát triển đồng bộ, dịch vụ du lịch còn nghèo nàn, chưa đáp ứng được nhu cầu của du khách. Công tác quảng bá, xúc tiến du lịch còn hạn chế, chưa thu hút được nhiều du khách trong và ngoài nước. Theo tài liệu gốc, hoạt động du lịch tại đây còn diễn ra tự phát, chưa có quy hoạch cụ thể, đồng bộ.

2.1. Điểm Mạnh và Điểm Yếu Trong Khai Thác Du Lịch Chùa Keo

Điểm mạnh của Du lịch Chùa Keo là có nguồn tài nguyên du lịch phong phú, độc đáo, mang đậm giá trị văn hóa, lịch sử. Chùa có vị trí địa lý thuận lợi, dễ dàng kết nối với các điểm du lịch khác trong tỉnh. Tuy nhiên, điểm yếu là cơ sở hạ tầng du lịch còn hạn chế, dịch vụ du lịch chưa đa dạng, công tác quảng bá, xúc tiến du lịch còn yếu. Cần có những giải pháp khắc phục để phát huy tối đa tiềm năng du lịch của chùa.

2.2. Tác Động Của Du Lịch Đến Bảo Tồn Di Tích Chùa Keo

Hoạt động du lịch có thể mang lại nguồn thu nhập để bảo tồn và phát huy giá trị của Di tích Chùa Keo. Tuy nhiên, nếu không được quản lý chặt chẽ, du lịch cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến di tích, như ô nhiễm môi trường, xuống cấp công trình kiến trúc, ảnh hưởng đến không gian linh thiêng của chùa. Cần có sự cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn di tích để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.3. Phân Tích SWOT về Hoạt Động Du Lịch tại Chùa Keo

Phân tích SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) giúp đánh giá toàn diện về hoạt động du lịch tại Chùa Keo. Điểm mạnh (Strengths) là giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc. Điểm yếu (Weaknesses) là cơ sở hạ tầng, dịch vụ du lịch. Cơ hội (Opportunities) là tiềm năng phát triển du lịch tâm linh, văn hóa. Thách thức (Threats) là tác động tiêu cực của du lịch đến di tích, cạnh tranh từ các điểm du lịch khác. Dựa trên phân tích này, có thể xây dựng chiến lược phát triển du lịch phù hợp.

III. Giải Pháp Khai Thác Di Tích Chùa Keo Phát Triển Du Lịch

Để khai thác hiệu quả Di tích Chùa Keo phục vụ phát triển du lịch, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trong đó, bảo tồn di tích là yếu tố then chốt, đảm bảo giá trị văn hóa, lịch sử của chùa được giữ gìn và phát huy. Xây dựng hình ảnh điểm đến là yếu tố quan trọng để thu hút du khách. Kết hợp với các loại hình du lịch khác giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch và tăng sức hấp dẫn cho Du lịch tâm linh Thái Bình.

3.1. Bảo Tồn và Tôn Tạo Di Tích Chùa Keo Bền Vững

Bảo tồn di tích lịch sử là ưu tiên hàng đầu. Cần có kế hoạch bảo tồn chi tiết, khoa học, đảm bảo giữ gìn nguyên vẹn giá trị kiến trúc, văn hóa của chùa. Đồng thời, cần có sự đầu tư để tôn tạo các công trình bị xuống cấp, tạo không gian khang trang, sạch đẹp cho chùa. Việc bảo tồn cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương để đảm bảo tính bền vững.

3.2. Xây Dựng Hình Ảnh Điểm Đến Du Lịch Chùa Keo Hấp Dẫn

Xây dựng hình ảnh điểm đến là yếu tố quan trọng để thu hút du khách. Cần có chiến lược marketing hiệu quả, quảng bá rộng rãi về Di tích Chùa Keo trên các phương tiện truyền thông. Tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch để tạo ấn tượng tốt đẹp cho du khách.

3.3. Liên Kết Chùa Keo Với Các Tuyến Du Lịch Thái Bình

Để tăng sức hấp dẫn cho Du lịch Chùa Keo, cần kết hợp với các loại hình du lịch khác như du lịch sinh thái, du lịch làng nghề, du lịch ẩm thực. Xây dựng các tour du lịch liên kết Chùa Keo với các điểm du lịch khác trong tỉnh, tạo ra một hành trình khám phá Thái Bình đa dạng và phong phú. Điều này giúp du khách có thêm nhiều trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Chùa Keo

Phát triển du lịch cộng đồng là một hướng đi tiềm năng để khai thác Di tích Chùa Keo một cách bền vững. Du lịch cộng đồng giúp tạo ra thu nhập cho người dân địa phương, nâng cao nhận thức về bảo tồn di tích và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời, du khách có cơ hội trải nghiệm cuộc sống địa phương, tìm hiểu về văn hóa và con người Thái Bình. Theo tài liệu, du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc dân tộc với sự tham gia của cộng đồng.

4.1. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Du Lịch Cộng Đồng Chuyên Nghiệp

Để phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả, cần có đội ngũ nhân lực du lịch chuyên nghiệp, am hiểu về văn hóa địa phương, có kỹ năng giao tiếp và phục vụ du khách. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho người dân địa phương, giúp họ tham gia vào hoạt động du lịch một cách chủ động và hiệu quả.

4.2. Xây Dựng Sản Phẩm Du Lịch Cộng Đồng Độc Đáo Hấp Dẫn

Sản phẩm du lịch cộng đồng cần mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, tạo ra những trải nghiệm độc đáo và hấp dẫn cho du khách. Có thể tổ chức các hoạt động như tham quan làng nghề truyền thống, trải nghiệm cuộc sống nông thôn, thưởng thức ẩm thực địa phương, tham gia các lễ hội truyền thống. Cần có sự sáng tạo để tạo ra những sản phẩm du lịch khác biệt và thu hút.

4.3. Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Du Lịch Cho Cộng Đồng Địa Phương

Phát triển du lịch cộng đồng cần gắn liền với việc hỗ trợ phát triển kinh tế cho người dân địa phương. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào các hoạt động kinh doanh du lịch, như cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển, bán hàng lưu niệm. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật để người dân phát triển kinh tế du lịch một cách bền vững.

V. Kết Luận Tương Lai Phát Triển Du Lịch Chùa Keo Bền Vững

Di tích Chùa Keo là một tài sản vô giá của tỉnh Thái Bình, có tiềm năng lớn để phát triển du lịch. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, cần có sự quan tâm đầu tư của các cấp chính quyền, sự tham gia của cộng đồng địa phương và sự hợp tác của các doanh nghiệp du lịch. Với những giải pháp đồng bộ và toàn diện, Du lịch Chùa Keo sẽ phát triển bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Bình.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Du Lịch Chùa Keo

Để thúc đẩy phát triển du lịch tại Chùa Keo, cần có những chính sách hỗ trợ từ các cấp chính quyền. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ vốn đầu tư, miễn giảm thuế, hỗ trợ quảng bá, xúc tiến du lịch, đào tạo nguồn nhân lực du lịch. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành để triển khai các chính sách một cách hiệu quả.

5.2. Nghiên Cứu Thêm Về Ảnh Hưởng Của Du Lịch Đến Chùa Keo

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về tác động của du lịch đến Di tích Chùa Keo, cả về mặt kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp đưa ra những giải pháp quản lý du lịch phù hợp, đảm bảo sự phát triển bền vững của du lịch tại chùa. Nghiên cứu cần có sự tham gia của các nhà khoa học, các chuyên gia du lịch và cộng đồng địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tỉnh Thái Bình là vùng đất đồng bằng sông Hồng có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa gắn liền với nhiều nhân vật lịch sử như Bát Nạn tướng quân Vũ Thị Thục Nương, Lý Bí (Lý Nam Đế), Sứ quân Trần Lãm, và nhà bác học Lê Quý Đôn. Địa phương này hiện còn lưu giữ hệ thống di tích lịch sử phong phú như đền Trần (Tiến Đức – Hưng Hà), đền Đồng Bằng (An Lễ – Quỳnh Phụ) và đặc biệt là di tích chùa Keo (xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư). Chùa Keo là công trình kiến trúc cổ kính, độc đáo, giữ vị trí quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc và là nguồn tài nguyên du lịch nhân văn có tiềm năng lớn đối với ngành du lịch tỉnh Thái Bình.

Tuy nhiên, thực tiễn khai thác di tích chùa Keo phục vụ phát triển du lịch trong những năm qua chưa phát huy được hiệu quả tương xứng với tiềm năng. Hoạt động du lịch tại điểm đến này còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ, công tác quản lý tài nguyên từ chính quyền địa phương chưa chặt chẽ, dẫn đến lãng phí tài nguyên và đóng góp kinh tế cho địa phương còn hạn chế. Xuất phát từ bối cảnh đó, đề tài "Khai thác di tích chùa Keo ở Thái Bình phục vụ phát triển du lịch" được thực hiện nhằm nghiên cứu thực trạng và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác du lịch tại di tích này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Nghiên cứu, tìm hiểu di tích chùa Keo nhằm hệ thống hóa các giá trị lịch sử, nghệ thuật kiến trúc, lễ hội cổ truyền và tiềm năng du lịch của công trình.
2. Vận dụng lý luận khoa học du lịch để khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động khai thác du lịch tại di tích chùa Keo cũng như bối cảnh du lịch tỉnh Thái Bình.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp mang tính định hướng nhằm khắc phục bất cập, bảo tồn di tích và thúc đẩy phát triển du lịch địa phương trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Di tích chùa Keo tại xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình.
• Phạm vi nghiên cứu: Không gian kiến trúc - cảnh quan di tích và thời gian lịch sử hình thành, tồn tại của di tích chùa Keo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng nội dung dựa trên khung pháp lý và lý thuyết chuyên ngành du lịch học:

• Khái niệm di tích lịch sử văn hóa: Dẫn chiếu quy định của Luật Di sản văn hóa về công trình xây dựng, địa điểm, di vật, bảo vật quốc gia có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học; phân loại di tích thành di tích khảo cổ học (di chỉ cư trú, di chỉ mộ táng), di tích lịch sử văn hóa, di tích văn hóa nghệ thuật, di tích cách mạng và danh lam thắng cảnh.
• Khái niệm du lịch văn hóa: Căn cứ Điều 4 Luật Du lịch Việt Nam năm 2005 (hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống) và giáo trình Nhập môn khoa học du lịch của tác giả Trần Đức Thanh (hoạt động du lịch diễn ra trong môi trường nhân văn hoặc tập trung khai thác tài nguyên du lịch văn hóa/nhân văn).
• Lý thuyết về tài nguyên du lịch văn hóa (vật thể và phi vật thể), đặc trưng sản phẩm du lịch văn hóa, mối quan hệ biện chứng giữa du lịch và bảo tồn di tích, các tác động tích cực - tiêu cực và 4 xu hướng phát triển của du lịch văn hóa (gia tăng số lượng, xã hội hóa du khách, mở rộng địa bàn, kéo dài thời vụ).

Khóa luận sử dụng 3 phương pháp nghiên cứu chính:

1. Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu: Thu thập thông tin từ thư tịch cổ, sách "Không Lộ Thiền sư ký ngữ lục", văn bia, địa bạ chùa Keo, báo cáo thống kê kinh tế - xã hội và tài liệu quy hoạch du lịch tỉnh Thái Bình để xử lý, chọn lọc dữ liệu.
2. Phương pháp thực địa: Khảo sát trực tiếp cảnh quan, các hạng mục công trình kiến trúc, hiện vật cổ và các hoạt động lễ hội tại chùa Keo nhằm ghi nhận thông tin thực tế.
3. Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh tổng hợp: Phân tích các chỉ số phát triển du lịch (lượng khách, doanh thu, cơ sở lưu trú) và đối chiếu thực trạng khai thác nhằm hình thành cơ sở đề xuất giải pháp.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp quy (Luật Di sản văn hóa, Luật Du lịch 2005, Quy chế lễ hội của Bộ Văn hóa Thông tin năm 1994 và 2001), số liệu thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thái Bình, Sở Thương mại và Du lịch tỉnh Thái Bình, cùng các tư liệu lịch sử lưu trữ tại ban quản lý di tích.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung

Chương này tập trung làm rõ hệ thống khái niệm nền tảng về di tích lịch sử văn hóa và mối quan hệ với hoạt động du lịch:

• Phân tích các loại hình di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu ở Việt Nam:
  • Đình làng: Xuất hiện từ thế kỷ XV (như đình Thụy Phiêu 1531, đình Lỗ Hạnh 1576, đình Tây Đằng 1583), thực hiện 3 chức năng (hành chính, văn hóa, tôn giáo thờ Thành Hoàng), các kiểu bố cục mặt bằng hình chữ Nhất, chữ Nhị, chữ Đinh, chữ Công và nghệ thuật chạm khắc gỗ thời Mạc - Lê.
  • Chùa: Gắn liền với lịch sử Phật giáo Việt Nam, phân chia thành chùa làng và chùa nước; các kiểu thức kiến trúc miền Bắc (tháp, chữ Nhất, chữ Đinh, chữ Công, Nội công ngoại quốc, chữ Tam), miền Trung (chữ Khẩu, chữ Nhị) và miền Nam (chữ Tam, Nội công ngoại quốc).
  • Đền, miếu, nghè, am, quán, phủ: Thiết chế thờ tự thần linh, danh nhân, Đạo giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu (Điện Mẫu, Phủ).
• Mối quan hệ tương tác giữa du lịch và di tích lịch sử văn hóa:
  • Tác động tích cực: Tăng cường giao lưu văn hóa theo phương châm "hòa nhập nhưng không hòa tan", tạo nguồn thu tái đầu tư cho bảo tồn, phục hồi không gian văn hóa phi vật thể, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ và đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân.
  • Tác động tiêu cực: Tình trạng quá tải sức chứa gây xuống cấp di tích, ô nhiễm môi trường do xả rác bừa bãi, thương mại hóa làm sai lệch giá trị lịch sử (thuyết minh sai, chèo kéo khách, hàng kém chất lượng), phát sinh tệ nạn mê tín dị đoan, ăn xin, trộm cắp.
• Xu hướng phát triển của du lịch gắn với di tích: Tăng nhanh về số lượng du khách do nâng cao mức sống và thời gian rỗi; xã hội hóa thành phần khách du lịch; chuyển dịch luồng khách quốc tế theo hướng Tây - Đông (khu vực châu Á - Thái Bình Dương); từng bước giảm thiểu tính thời vụ trong du lịch văn hóa.

Chương 2: Thực trạng khai thác du lịch tại di tích chùa Keo – Thái Bình

Chương 2 trình bày bức tranh tổng thể về tài nguyên du lịch tỉnh Thái Bình, đi sâu khảo sát các giá trị đặc trưng và hiện trạng khai thác tại chùa Keo:

1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hạ tầng du lịch tỉnh Thái Bình:

• Tự nhiên: Diện tích 1.84 km² (ghi chú theo văn bản), bờ biển dài 52 km, mạng lưới 4 sông chính (sông Hóa 35 km, sông Luộc 53 km, sông Hồng 67 km, sông Trà Lý 65 km) đổ ra 4 cửa sông (Diêm Điền, Ba Lạt, Trà Lý, Lân). Nhiệt độ trung bình 23,5°C, lượng mưa trung bình 1.200 mm/năm, độ ẩm 85–90%. Tỉnh có Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng (UNESCO công nhận năm 2004) gồm rừng ngập mặn Thái Thụy và Khu bảo tồn thiên nhiên Tiền Hải.
• Kinh tế - xã hội: Dân số năm 2011 đạt 1.000.000 người, mật độ 1.138 người/km² (90,1% sống ở nông thôn). GDP năm 2013 đạt 37.188 tỷ đồng (tăng 8,8%), cơ cấu Nông nghiệp - Công nghiệp/Xây dựng - Dịch vụ tương ứng là 31,97% - 34,76% - 33,27%; GDP bình quân đầu người đạt 26,1 triệu đồng/năm. Toàn tỉnh có gần 82 lễ hội, 16 loại hình diễn xướng/trò chơi dân gian, hơn 1.400 di tích lịch sử văn hóa (261 di tích xếp hạng).
• Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật du lịch: Trục giao thông kết nối gồm Quốc lộ 10, Quốc lộ 39, Quốc lộ 37, đường 217, ĐT 458 (đường 39B), dự án Cầu Hiệp (dài 542,5 m, rộng 12 m); hệ thống điện có 1 trạm 220kV và 8 trạm 110kV. Năm 2012, toàn tỉnh có 140 cơ sở lưu trú (gồm 01 khách sạn 4 sao Dầu Khí, 04 khách sạn 2 sao, 01 khách sạn 1 sao).

Địa bàn (Huyện/Thành phố)	Số lượng cơ sở lưu trú	Số phòng ước tính
Thành phố Thái Bình	Khoảng 20 khách sạn	Hơn 400 phòng
Huyện Tiền Hải	Khoảng 20 khách sạn	Hơn 350 phòng
Huyện Vũ Thư	Khoảng 15 khách sạn	Hơn 180 phòng
Huyện Quỳnh Phụ	Khoảng 13 khách sạn	Hơn 170 phòng
Huyện Hưng Hà	Khoảng 14 khách sạn/nhà hàng	Hơn 100 phòng
Huyện Thái Thụy	Khoảng 16 khách sạn	Hơn 100 phòng
Huyện Kiến Xương	Khoảng 7 khách sạn	100 phòng
Huyện Đông Hưng	Khoảng 3 khách sạn	90 phòng

• Tình hình kinh doanh du lịch tỉnh Thái Bình:

Tiêu chí	Năm 2006	Năm 2009	Năm 2012
Tổng lượt khách	257.000 lượt	302.500 lượt	525.000 lượt
Trong đó: Khách quốc tế	3.400 lượt	5.182 lượt	8.900 lượt
Doanh thu du lịch	67 tỷ đồng	-	172 tỷ đồng

(Tốc độ tăng trưởng lượng khách bình quân đạt 17%/năm; khách nội địa chiếm 98%, chủ yếu đến từ Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định; doanh thu giai đoạn 2000–2005 đạt 54,1 tỷ đồng).

2. Khảo sát di tích chùa Keo – Thái Bình:

• Lịch sử và nhân vật thờ tự: Gắn liền với Thiền sư Dương Không Lộ (húy Minh Nghiêm, 1016–1094, thọ 79 tuổi), tổ đời thứ 10 thiền phái Vô Ngôn Thông, Quốc sư triều Lý và ông tổ nghề đúc đồng (tác giả của "Thiên Nam tứ khí": Tháp Báo Thiên, Tượng Phật Quỳnh Lâm, Vạc Phổ Minh, Chuông Phả Lại). Chùa nguyên tên là Nghiêm Quang tự (xây dựng năm 1061), năm 1167 đổi thành Thần Quang tự. Sau sự cố vỡ đê, cư dân chuyển sang tả ngạn sông Hồng lập chùa Keo Thượng (Duy Nhất, Vũ Thư, Thái Bình), đối xứng với chùa Keo Hạ (Hành Thiện, Xuân Trường, Nam Định).
• Quy mô kiến trúc: Khu di tích nguyên bản rộng 28 mẫu (154 gian thuộc 21 công trình trên diện tích 58.000 m²). Hiện nay còn tồn tại 17 công trình với 128 gian bằng gỗ lim, bố cục đăng đối theo trục dọc theo mô hình "tiền Phật hậu Thánh":
  • Tam quan ngoại (3 gian 2 chái, vì giá chiêng chồng rường, sân đá 11,10m x 10,10m), hồ nước lớn.
  • Tam quan nội (3 gian 2 chái, bộ cửa trung quan thế kỷ XVII hiện lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, bản tại chùa là phục chế).
  • Khu chùa Phật (mặt bằng chữ Công): Chùa Ông Hộ (7 gian, thức tàu đao lá mái), tòa Ống muống (3 gian, sập thờ thời Lê Trung hưng), tòa Tam bảo (3 gian).
  • Tòa Giá Roi và Khu Đền Thánh: Tòa Giá Roi (5 gian, dấu ấn trung tâm hành chính thôn xã cổ - nơi xử kiện, phạt vạ, bổ bán công điền của làng Keo), tiếp nối Thiêu hương (5 gian), Phụ quốc, Thượng điện (5 gian) kết hợp thành chữ Công.
  • Hai dãy hành lang Đông - Tây: Mỗi bên 33 gian (tổng chiều dài 91m, kích thước gian từ 1,65m đến 3,25m), khép kín tạo thế chữ Quốc.
  • Gác chuông: Cao 11,04m, kết cấu 3 tầng mái cổ các chồng diêm với 12 đao loan, 4 cột cái chịu lực (đường kính chân 0,55m, cao 5m).
  • Hiện vật: Lưu giữ 197 di vật, cổ vật, 3 bia đá thời Lê, chuông đồng, khánh đá cùng 86 con sơn gỗ chạm trổ tinh xảo hình rồng, nghê, mây lửa thời Lê.
• Lễ hội chùa Keo: Gồm Hội xuân (mùng 4 Tết với các trò thi bắt vịt, nấu cơm, ném pháo) và Hội thu (13–16 tháng 9 âm lịch, tưởng niệm ngày mất và ngày sinh Thiền sư Không Lộ). Các nghi lễ đặc thù gồm: Lễ rước nước, Lễ mộc dục (lau tượng bằng nước ngũ vị), Lễ Phục miều y (dựng cột phướn dài 10m có hình quạ đen), Lễ Thánh đản (đêm 13 rạng 14) và Lễ rước phụng nghinh sáng ngày 14 (rước kiệu bay, kiệu thuyền rồng, giải Phù Kiều, sắc chỉ Cảnh Hưng 43 năm 1783).
• Đánh giá thực trạng khai thác: Khai thác chưa có quy hoạch tổng thể; dịch vụ du lịch tại chỗ nghèo nàn; còn hiện tượng quá tải cục bộ vào mùa lễ hội gây ảnh hưởng cảnh quan và môi trường di tích; quản lý nguồn thu và công tác hướng dẫn, thuyết minh còn nhiều hạn chế.

Chương 3: Một số giải pháp khai thác di tích chùa Keo phục vụ phát triển du lịch tại Thái Bình

Chương này đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm phát triển du lịch gắn với bảo tồn di tích:

• Bảo tồn di tích thông qua hoạt động du lịch: Trùng tu, tôn tạo các hạng mục kiến trúc gỗ lim, bảo vệ 197 di vật, cổ vật và 3 bia đá thời Lê; quy hoạch phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt khu vực di tích gốc; kiểm soát sức chứa du khách trong mùa lễ hội; thiết lập hệ thống thu gom và xử lý rác thải; trích một phần doanh thu du lịch tái đầu tư cho công tác tu bổ.
• Xây dựng hình ảnh điểm đến: Tăng cường tuyên truyền, quảng bá giá trị kiến trúc Gác chuông và lễ hội chùa Keo; chuẩn hóa nội dung thuyết minh phục vụ khách tham quan; tổ chức lễ hội theo đúng quy chế văn hóa, loại bỏ các hiện tượng tiêu cực (chèo kéo, mê tín dị đoan, hàng rong); nâng cao ý thức văn minh du lịch cho cộng đồng dân cư địa phương.
• Kết hợp với các loại hình du lịch khác: Xây dựng các tuyến du lịch tổng hợp và chuyên đề, kết nối chùa Keo với các di tích lịch sử lân cận (cụm đền Trần - Hưng Hà, đền Tiên La, đền Đồng Bằng, đền Đồng Xâm, khu lưu niệm danh nhân Lê Quý Đôn, Nguyễn Đức Cảnh, Bác Hồ) và các tuyến du lịch sinh thái, làng nghề (làng vườn Bách Thuận, múa rối nước Nguyên Xá, làng chạm bạc Đồng Xâm, khu du lịch Cồn Vành – Cồn Thủ, rừng ngập mặn Thái Thụy).

Kết quả và đóng góp của đề tài

• Tổng hợp và hệ thống hóa toàn diện các dữ liệu khoa học về di tích chùa Keo: Khảo cứu nguồn gốc lịch sử Thiền sư Không Lộ, kết cấu 17 công trình kiến trúc (128 gian), thông số kỹ thuật Gác chuông 3 tầng (cao 11,04m), hệ thống 86 con sơn chạm khắc và kho tàng 197 di vật, cổ vật quý giá.
• Phân tích rõ nét tính độc đáo của thiết chế tôn giáo - hành chính thông qua sự hiện diện của tòa Giá Roi trước Đền Thánh, phản ánh vai trò của ngôi chùa như một trung tâm quản lý làng xã cổ truyền của làng Dũng Nhuệ.
• Cung cấp số liệu thống kê thực chứng về thực trạng hạ tầng và hoạt động kinh doanh du lịch tỉnh Thái Bình giai đoạn 2000–2012 (tổng lượt khách đạt 525.000 lượt năm 2012, doanh thu 172 tỷ đồng, hệ thống 140 cơ sở lưu trú).
• Đề xuất hệ thống 3 nhóm giải pháp khai thác gắn liền với bảo tồn, chỉ ra hướng liên kết không gian du lịch văn hóa tâm linh chùa Keo với du lịch sinh thái và làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Các số liệu thống kê kinh tế du lịch và lượng khách trong khóa luận chủ yếu phản ánh quy mô toàn tỉnh Thái Bình, chưa bóc tách được chuỗi số liệu định lượng độc lập về lượng khách, cơ cấu chi tiêu và doanh thu chuyên biệt tại riêng điểm di tích chùa Keo.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Triển khai các nghiên cứu điều tra xã hội học định lượng về mức độ hài lòng và hành vi tiêu dùng của du khách tại chùa Keo; nghiên cứu so sánh đối chiếu mô hình quản trị, khai thác du lịch giữa Chùa Keo Thái Bình (chùa Keo Thượng) và Chùa Keo Nam Định (chùa Keo Hạ).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Du lịch học, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Văn hóa học và Lịch sử khi nghiên cứu về di tích lịch sử văn hóa và phương thức khai thác tài nguyên du lịch nhân văn vùng đồng bằng sông Hồng.
• Cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, thể thao và du lịch tại địa phương trong việc xây dựng quy hoạch điểm đến và kế hoạch quản lý lễ hội truyền thống.
• Các doanh nghiệp lữ hành trong quá trình khảo sát, thiết kế và xây dựng các tour du lịch văn hóa tâm linh kết hợp du lịch làng nghề, sinh thái tại Thái Bình.

Nội dung đáng tham khảo nhất của công trình là phần khảo cứu chi tiết về nghệ thuật kiến trúc gỗ lim, cấu trúc tòa Giá Roi, kỹ thuật dựng Gác chuông và quy trình thực hiện các nghi lễ cổ truyền trong Lễ hội mùa thu chùa Keo tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Quần thể di tích chùa Keo Thái Bình hiện nay có quy mô kiến trúc như thế nào? Theo văn bia và địa bạ, toàn khu di tích xưa rộng 28 mẫu (58.000 m²) gồm 21 công trình với 154 gian. Hiện nay, chùa Keo còn lại 17 công trình với 128 gian bằng gỗ lim, bố cục đăng đối theo trục dọc gồm Tam quan ngoại, Tam quan nội, khu chùa thờ Phật (chùa Ông Hộ, Ống muống, Tam bảo), tòa Giá Roi, khu Đền Thánh (Thiêu hương, Phụ quốc, Thượng điện), hai dãy hành lang Đông - Tây (mỗi bên 33 gian) và Gác chuông.

2. Tòa Giá Roi trong quần thể chùa Keo có nguồn gốc và chức năng gì đặc biệt? Tòa Giá Roi gồm 5 gian nằm ngay phía trước Đền Thánh, là công trình không xuất hiện trong các kinh sách Phật giáo hay chùa chiền thông thường. Xưa kia, đây là nơi dân làng Dũng Nhuệ (làng Keo) dùng làm nơi xử kiện, phạt vạ, bổ bán công điền, công thổ. Sự hiện diện của tòa Giá Roi chứng minh chùa Keo từng giữ vai trò là trung tâm hành chính của thôn xã cổ.

3. Gác chuông chùa Keo có những thông số kỹ thuật và đặc điểm kiến trúc nào nổi bật? Gác chuông nằm ở phía sau khu di tích, có chiều cao 11,04m tính từ nền tới bờ nóc, thiết kế 3 tầng mái cổ các chồng diêm với 12 đao loan uốn cong. Toàn bộ trọng lực công trình đặt trên 4 cột gỗ lớn (đường kính chân 0,55m, cao 5m), liên kết bằng hệ thống xà ngang, xà nách và các dàn đấu ăn mộng thước thợ chắc chắn.

4. Lễ hội chùa Keo được tổ chức vào các thời điểm nào và có những nghi lễ chính nào? Lễ hội được tổ chức 2 kỳ trong năm: Hội xuân vào ngày mùng 4 Tết Nguyên Đán (với các trò thi bắt vịt, nấu cơm, ném pháo) và Hội thu từ ngày 13 đến 16 tháng 9 âm lịch. Hội thu gồm các nghi thức: Lễ rước nước, Lễ mộc dục, Lễ Phục miều y (kéo lá phướn dài 10m có hình quạ đen), Lễ Thánh đản (đêm 13 rạng 14) và Lễ rước phụng nghinh vào sáng ngày 14 (rước kiệu bay, thuyền rồng, kiệu sắc phong Cảnh Hưng 43).

5. Thực trạng hoạt động lưu trú và phát triển du lịch tại Thái Bình được ghi nhận ra sao trong giai đoạn nghiên cứu? Năm 2012, toàn tỉnh có 140 cơ sở lưu trú (1 khách sạn 4 sao Dầu Khí, 4 khách sạn 2 sao, 1 khách sạn 1 sao). Tổng lượng khách du lịch đạt 525.000 lượt (tăng trưởng bình quân 17%/năm), trong đó khách nội địa chiếm 98% (chủ yếu từ Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định) và khách quốc tế đạt 8.900 lượt. Doanh thu du lịch năm 2012 đạt 172 tỷ đồng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã cung cấp cái nhìn hệ thống về giá trị lịch sử, kiến trúc gỗ lim và lễ hội truyền thống đặc sắc của di tích chùa Keo trong không gian văn hóa tỉnh Thái Bình. Trên cơ sở phân tích thực trạng kinh doanh và hạ tầng du lịch giai đoạn 2000–2012, tác giả đã chỉ ra những mặt hạn chế trong công tác quản lý và khai thác điểm đến. Công trình đã đề xuất 3 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm gắn kết việc bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa bền vững, tạo cơ sở tham khảo cho công tác quy hoạch và xây dựng sản phẩm du lịch tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Một số vấn đề lý luận chung. Thực trạng khai thác du lịch tại di tích chùa Keo - Thái Bình. Đề xuất một số giải pháp khai thác di tích chùa Keo phục vụ phát triển du lịch tại Thái Bình.

4 CHƢƠNG 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG. Khái niệm về di tích lịch sử văn hóa. Khái niệm di tích lịch sử văn hoá đƣợc bắt nguồn từ các khái niệm về di tích lịch sử và di tích văn hóa. Vậy có thể hiểu: Di tích lịch sử văn hoá là nơi ghi dấu sự kiện chính trị quan trọng, tiêu biểu có ý nghĩa quyết định chiều hƣớng phát triển của đất nƣớc, của địa phƣơng.

Đây là nơi ghi dấu những kỉ niệm, ghi dấu chiến công xâm lƣợc, ghi dấu tội ác của đế quốc và phong kiến. Di tích văn hóa là những đặc điểm ẩn dấu một bộ phận giá trị văn hóa trong lịch sử, là những di tích gắn với các công trình kiến trúc có giá trị. Những di tích này không chỉ chứa những giá trị kiến trúc mà còn chứa đựng cả những giá trị văn hóa xã hội, văn hóa tinh thần. Theo Luật di sản văn hóa thì: Di tích lịch sử văn hoá đƣợc hiểu là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa khoa học.

Di tích lịch sử văn hoá là những không gian vật chất cụ thể khách quan trong đó chứa đựng các giá trị điển hình lịch sử do tập thể hoặc cá nhân con ngƣời sáng lập ra trong lịch sử để lại. Di tích lịch sử văn hoá là tài nguyên văn hóa quý báu của mỗi địa phƣơng, mỗi dân tộc, mỗi đất nƣớc và của cả nhân loại. Nó là bằng chứng trung thành, xác thực và cụ thể về đặc điểm văn hóa của mỗi nƣớc. Ở đó chứa đựng tất cả những gì thuộc về truyền thống tốt đẹp, những tinh hoa, trí tuệ, tài năng, giá trị văn hóa nghệ thuật của mỗi quốc gia.

Đó chính là bộ mặt quá khứ của mỗi dân tộc, mỗi đất nƣớc, là biểu tƣợng chói ngời trong kho tàng văn hóa dân tộc và nhân loại. Mỗi quốc gia đều có những quan niệm về di tích lịch sử văn hoá. Để các quan niệm đƣợc thống nhất với nhau thì cần có những quy định chung nhƣ sau: - Di tích lịch sử văn hoá là nơi ẩn dấu một bộ phận giá trị văn hóa khảo cổ. 5 - Những địa điểm khung cảnh ghi dấu về dân tộc.

- Những nơi diễn ra sự kiện chính trị quan trọng có ý nghĩa thúc đẩy lịch sử đất nƣớc, lịch sử địa phƣơng phát triển. - Những địa điểm ghi dấu chiến công xâm lƣợc, áp bức. - Những nơi ghi dấu giá trị lƣu niệm về nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa, nhà khoa học. - Những công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị toàn quốc hoặc khu vực.

- Những danh lam thắng cảnh do thiên nhiên bài trí sẵn và có bàn tay con ngƣời tạo dựng thêm vào đƣợc xếp là một loại trong các di tích lịch sử văn hoá. Các loại di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu: 1. Đình làng Đình là yếu tố vật chất quan trọng nhất trong văn hóa làng. Ngôi đình là biểu tƣợng cho văn hóa làng Việt và khi nói đến văn hóa làng Việt là nói đến cây đa, giếng nƣớc, sân đình.

Đình làng ra đời vào khoảng thế kỉ XV, các ngôi đình cổ nhất còn lại hiện nay là: đình Thụy Phiêu (Ba Vì - Hà Nội - 1531), đình Lỗ Hạnh (Hiệp Hòa - Bắc Giang - 1576), đình La Phù (Thƣờng Tín - Hà Nội - 1579), đình Tây Đằng (Ba Vì - Hà Nội - 1583). Đến thế kỉ XVI đình phát triển nhiều và đến thế kỉ XVII là sự phát triển đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc đình. Đình không chỉ là biểu tƣợng cho làng xã Việt Nam mà còn là hình ảnh của con ngƣời Việt Nam, đặc biệt là trƣớc cách mạng tháng Tám không ở đâu có hệ thống đình phong phú nhƣ ở nông thôn miền Bắc nƣớc ta. Không biết tự bao giờ, đình làng đã trở thành một bộ phận trong đời sống của bà con nông dân, đây là nơi chứng kiến mọi sinh hoạt, lề thói, mọi thay đổi trong đời sống văn hóa - xã hội của làng quê Việt Nam.

Có thể nói đình là biểu tƣợng, là linh hồn của làng quê, đình là dấu ấn trong văn hóa truyền thống. 6 Đình có ba chức năng chính đó là: chức năng hành chính, chức năng văn hóa và chức năng tôn giáo.Trƣớc hết đình là nơi thờ Thành Hoàng làng - ngƣời có công với làng. Tín ngƣỡng Thành Hoàng làng có nguồn gốc từ Trung Quốc và du nhập vào nƣớc Việt Nam từ thời Bắc thuộc. Thành Hoàng có nhiều loại: đó có thể là nhân thần vật lịch sử (hay còn gọi là nhân thần) đã có công với đất nƣớc nhƣ: các tƣớng của Hai Bà Trƣng, Ngô Quyền, Trần Hƣng Đạo; có thể là các tăng ni cao đạo nhƣ: Không Lộ, Minh Không, Từ Đạo Hạnh; có thể là thiên thần nhƣ Thánh Tản Viên; có thể là những ngƣời có công lập làng (gọi là Tiền Thần), hay những ông tổ họ của làng, những ngƣời là tổ nghề (gọi là Tiền Sƣ).

Ngoài chức năng trên đình còn có chức năng hành chính. Đây là nơi thực hiện công việc của cả làng, cả xã. Việc xử, việc phạt, khao đều đƣợc tiến hành tại đình, phổ biến hƣơng ƣớc cũng đƣợc tiến hành tại đây. Đây là nơi chứng kiến những việc của làng xã, những thay đổi trong tổ chức hành chính của làng quê Việt Nam.

Chức năng văn hóa: Đình là nơi để biểu diễn kịch hay các hoạt động văn hóa nghệ thuật. Đặc biệt vào là vào dịp lễ hội, ngoài phần lễ nghi không thể thiếu phần hội với nhiều trò chơi dân gian nhƣ: múa hát, trọi trâu, trọi gà, đánh đu, bơi thuyền, hát xoan ghẹo. Ở lễ hội, một mặt ngƣời ta biểu dƣơng, giáo dục truyền thống tốt đẹp của quê hƣơng đất nƣớc, hƣớng con ngƣời ta đến cái “chân - thiện - mỹ ”, ở đây họ tìm thấy sự thoải mái và bình đẳng. Mỗi dịp lễ hội nhƣ là một lần hẹn, vào dịp này tại mỗi làng quê, những ngƣời lao động không phải lo nghĩ gì, họ thả hồn mình đi trảy hội, đây là dịp để nam nữ hẹn hò gặp mặt.

Đình cũng là nơi để phát hiện, nuôi dƣỡng những môn nghệ thuật độc đáo. Ngay kể cả vào dịp không có lễ hội, mỗi khi thoáng mát, đình cũng là nơi nghỉ ngơi, trò chuyện của ngƣời dân làng quê. Việc xây dựng đình có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống của dân làng. Ngƣời dân Việt Nam luôn dành những gì tốt đẹp nhất cho đình làng.

Đình đƣợc xây dựng do sự đóng góp tài sản và sức lực của mọi thành viên trong làng. Đình là nơi hội tụ những nét đẹp về mặt truyền thống, kiến trúc nghệ thuật và cả yếu tố phong thủy. Để xây dựng đình, ngƣời dân phải chọn một mảnh đất có phong thủy 7 đẹp, tức là địa điểm đó phải có sông, có cây, có hƣớng đất đẹp, là nơi cao ráo, có long mạch. Chính vì vậy nhiều đình để tạo thế đất ngƣời ta đào ao, hồ nƣớc trƣớc cửa đình.

Ngoài những giá trị văn hóa, xã hội mà đình để lại cho đến ngày nay, thì giá trị kiến trúc - nghệ thuật lại không thể bỏ qua và đặc biệt ở đây là nghệ thuật điêu khắc. Tại đây ghi lại sự phát triển vƣợt bậc của nghệ thuật điêu khắc, đặc biệt là hình tƣợng con rồng. Các nghệ nhân đã dùng đôi bàn tay khéo léo và tâm hồn của mình để khắc họa lên những suy nghĩ, tâm tƣ, tình cảm và nguyện vọng của ngƣời dân Việt Nam. Tạo cho đình một không gian thoáng mát, linh thiêng và hội tụ những giá trị nghệ thuật cao đẹp.

Đây không chỉ là những bằng chứng xác thực cho một thời kì, một nền văn hóa mà là một nguồn tài liệu về lịch sử - mỹ thuật Việt Nam để nghiên cứu đời sống hàng ngày cũng nhƣ tâm hồn của ngƣời dân Việt Nam. Về kiến trúc của đình thƣờng có một số kiểu kiến trúc phổ biến sau: Kết cấu chữ “Nhất” là kết cấu một tòa đình có 5 gian hoặc 7 gian và 2 dĩ. Kết cấu này thƣờng thấy ở các ngôi đình thời nhà Mạc, đến thế kỉ XVII ngƣời ta đƣa Thành Hoàng vào thờ ở đình, xuất hiện tục thờ thần, cấu trúc chữ “Nhất” của đình bị phá vỡ và phát triển thành kiểu kiến trúc nhƣ sau: Cấu trúc chữ “Nhị” gồm có phần đại đình và phần hậu cung. Cấu trúc chữ “Đinh” hay còn gọi hình “chuôi vồ”, bao gồm phần đại đình và phần hậu cung.

Cấu trúc chữ “Công” gồm phần đại đình, hậu cung và tòa ống muống nối giữa hai phần này. Giống nhƣ đền và chùa, là những nơi linh thiêng nhƣng lại là nơi có kiến trúc tôn giáo khác biệt. Tại đây ta có thể bắt gặp những hình ảnh sinh động gần gũi với cuộc sống đời thƣờng. Cảnh hội hè đình đám: uống rƣợu, bơi chải, chọi gà; cảnh lao động làm ăn: dựng đình, săn hƣơu; cảnh sinh hoạt ở làng: bế con, gánh con, cõng con đã biến những khúc gỗ vô tri vô giác thành những bức trạm 8 trổ mang tính nghệ thuật cao; cũng có khi là những hình ảnh thoáng đạt nhƣ hiện tƣợng đôi trai gái đùa ghẹo nhau hay đang tự tình; cũng có thể là hình tƣợng ngƣời phụ nự ngồi khỏa thân.

Qua sự biến đổi, phát triển của thời gian. Đến nay đã có nhiều ngôi đình trở thành kiệt tác nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc đặc sắc, độc đáo và trở thành những di tích lịch sử văn hoá quốc gia nhƣ: đình Tây Đằng (Hà Nội), Đình Bảng (Bắc Ninh), đình Phù Lãng (Vĩnh Phúc). Chùa Chùa là một loại di tích lịch sử, có kiến trúc nghệ thuật độc đáo, chiếm số lƣợng lớn, do vậy chùa có vị trí quan trọng trong di sản văn hóa nƣớc ta. Chùa có lịch sử ra đời và phát triển gắn liền với sự du nhập và phát triển của đạo phật ở nƣớc ta và lịch sử phát triển của đất nƣớc.

Chùa đƣợc phát triển theo thời gian và phân hóa theo không gian, làng nào cũng có chùa (đất vua chùa làng). Chùa Việt Nam chủ yếu là chùa làng và chùa nƣớc. Chùa làng thƣờng đƣợc xây dựng trong một không gian đẹp, yên tĩnh, trong lành tĩnh mịch, nơi hội tụ khí thiêng trời đất.