Khắc Phục Rào Cản Về Khả Năng Tiếp Nhận Trong Chuyển Giao Công Nghệ Ở Miền Núi

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý khoa học và công nghệ, giải pháp khắc phục rào cản tiếp nhận công nghệ ở miền núi qua mô hình trình diễn.

• Tác giả: Trần Văn Đoài
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Khắc Phục Rào Cản Về Khả Năng Tiếp Nhận Trong Chuyển Giao Công Nghệ Ở Miền Núi Bằng Mô Hình Trình Diễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN
• 1.1. Chuyển giao công nghệ
• 1.2. Công nghệ
• 1.3. Khái niệm về kỹ thuật
• 1.4. Định nghĩa công nghệ do Uỷ ban Kinh tế và Xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP)
• 1.5. Các thành phần của công nghệ
• 1.6. Dưới góc độ pháp luật, công nghệ có hai cách hiểu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG RÀO CẢN TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ Ở MIỀN NÚI
• 2.1. Thực trạng chuyển giao công nghệ ở vùng miền núi
• 2.2. Rào cản từ điều kiện tự nhiên đến chuyển giao công nghệ ở vùng miền núi
• 2.3. Rào cản về đất đai
• 2.4. Rào cản về môi trường
• 2.5. Rào cản từ điều kiện kinh tế - xã hội đến chuyển giao công nghệ ở vùng miền núi
• 2.6. Rào cản từ phương thức canh tác
• 2.7. Rào cản về ngôn ngữ và văn hóa
• 2.8. Rào cản về chất lượng nguồn nhân lực
• 2.9. Rào cản về cơ chế chính sách
• 2.10. Rào cản về điều kiện tiếp nhận và vận hành công nghệ
• 2.11. Nguyên nhân của những rào cản trong chuyển giao công nghệ ở vùng miền núi
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG MÔ HÌNH TRÌNH DIỄN ĐỂ KHẮC PHỤC RÀO CẢN TRONG CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ Ở MIỀN NÚI
• 3.1. Các quy định về chuyển giao công nghệ có liên quan đến mô hình trình diễn
• 3.2. Thực tiễn áp dụng mô hình trình diễn trong chuyển giao công nghệ ở miền núi
• 3.3. Nguyên tắc khi thực hiện mô hình trình diễn
• 3.4. Thành phần thực hiện mô hình trình diễn
• 3.5. Bài học kinh nghiệm từ mô hình trình diễn thành công
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rào cản công nghệ ở miền núi

Vùng miền núi Việt Nam, với đặc thù địa hình và khí hậu, thường gặp nhiều rào cản công nghệ trong quá trình tiếp nhận công nghệ. Những rào cản này không chỉ đến từ điều kiện tự nhiên mà còn từ yếu tố kinh tế - xã hội. Việc phát triển công nghệ ở đây cần phải xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Theo nghiên cứu, năng lực tiếp nhận công nghệ của người dân miền núi còn hạn chế, dẫn đến việc nhiều công nghệ không được áp dụng hiệu quả. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức và khả năng tiếp nhận công nghệ của người dân. Một trong những giải pháp đó là áp dụng mô hình trình diễn để minh họa và hướng dẫn cách thức sử dụng công nghệ mới.

1.1. Đặc điểm của miền núi và ảnh hưởng đến công nghệ

Miền núi Việt Nam có địa hình phức tạp, khí hậu khắc nghiệt và điều kiện sống khó khăn. Những yếu tố này tạo ra nhiều rào cản công nghệ trong việc tiếp nhận công nghệ mới. Đặc biệt, sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến cho việc phát triển công nghệ gặp khó khăn. Người dân ở đây thường thiếu thông tin và kiến thức về công nghệ, dẫn đến việc không thể áp dụng hiệu quả các công nghệ mới vào sản xuất. Do đó, việc xây dựng các mô hình trình diễn phù hợp với điều kiện thực tế là rất cần thiết để giúp người dân hiểu rõ hơn về công nghệ và cách thức áp dụng vào cuộc sống hàng ngày.

II. Mô hình trình diễn trong chuyển giao công nghệ

Mô hình trình diễn (MHTD) được xem là một giải pháp hiệu quả trong việc khắc phục rào cản công nghệ ở miền núi. MHTD không chỉ giúp người dân tiếp cận công nghệ mới mà còn nâng cao nhận thức về lợi ích của việc áp dụng công nghệ trong sản xuất. Mô hình này bao gồm các bước cụ thể từ việc đánh giá thực trạng, xác định nhu cầu công nghệ, đến việc tổ chức thực hiện và giám sát. Việc áp dụng MHTD đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của người dân. Các dự án thành công đã chứng minh rằng, khi người dân được tham gia vào quá trình ứng dụng công nghệ, họ sẽ có khả năng tiếp nhận và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả hơn.

2.1. Quy trình thực hiện mô hình trình diễn

Quy trình thực hiện MHTD bao gồm bảy bước chính. Đầu tiên, cần đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu về công nghệ. Tiếp theo, chọn địa điểm xây dựng MHTD và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật. Sau đó, lựa chọn hộ nông dân để xây dựng mô hình. Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng kế hoạch hoạt động, tổ chức thực hiện và giám sát định kỳ. Cuối cùng, đánh giá và nghiệm thu kết quả thực hiện MHTD, từ đó tổ chức nhân rộng mô hình đã thành công. Quy trình này không chỉ giúp người dân hiểu rõ hơn về công nghệ mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các bên liên quan trong quá trình chuyển giao công nghệ.

III. Đánh giá hiệu quả của mô hình trình diễn

Việc áp dụng MHTD đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng miền núi. Các mô hình thành công đã giúp người dân cải thiện năng suất sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, MHTD đã tạo ra một môi trường học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm giữa các hộ nông dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như việc duy trì và mở rộng các mô hình đã thành công. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội để đảm bảo rằng các mô hình này có thể phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Những bài học kinh nghiệm từ mô hình thành công

Các mô hình trình diễn thành công đã chỉ ra rằng, việc kết hợp giữa công nghệ và thực tiễn sản xuất là rất quan trọng. Người dân cần được tham gia vào quá trình chuyển giao công nghệ để họ có thể hiểu rõ hơn về cách thức áp dụng. Bên cạnh đó, việc tổ chức các buổi tập huấn và hội thảo cũng rất cần thiết để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân. Những bài học này không chỉ có giá trị cho miền núi mà còn có thể áp dụng cho các vùng khác trong cả nước, nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động chuyển giao công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng dân tộc thiểu số và miền núi chiếm gần 3/4 diện tích đất liền của Việt Nam, với 51 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, trong đó có 19 tỉnh miền núi vùng cao và 22 tỉnh miền núi có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đây là khu vực có vị trí chiến lược về kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng, nhưng vẫn là vùng nghèo nhất nước với nhiều rào cản trong phát triển. Theo báo cáo, tỷ lệ người dân tộc thiểu số không biết chữ ở một số tỉnh miền núi như Lai Châu, Hà Giang, Điện Biên lên tới trên 30%, trong khi tỷ lệ này toàn quốc chỉ khoảng 6,5%. Các rào cản về địa hình, đất đai, môi trường, phương thức canh tác, ngôn ngữ, dân trí và chất lượng nguồn nhân lực đã làm hạn chế khả năng tiếp nhận công nghệ của người dân vùng miền núi.

Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất mô hình trình diễn nhằm khắc phục các rào cản về khả năng tiếp nhận trong chuyển giao công nghệ ở miền núi, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và giảm nghèo bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các mô hình trình diễn tại các tỉnh miền núi như Lạng Sơn, Bình Thuận, Bắc Kạn, Yên Bái và Lào Cai trong giai đoạn từ năm 2004 đến 2013. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các giải pháp chuyển giao công nghệ phù hợp với đặc thù vùng miền núi, từ đó nâng cao năng lực tiếp nhận và ứng dụng công nghệ của người dân, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết chuyển giao công nghệ và mô hình trình diễn trong chuyển giao công nghệ.

• Chuyển giao công nghệ được định nghĩa là việc chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ công nghệ từ bên chuyển giao sang bên nhận, bao gồm các bước: xác định nhu cầu, chuẩn bị điều kiện tiếp nhận, chuyển giao, sử dụng, đánh giá và nhân rộng công nghệ. Công nghệ được hiểu là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm.

• Mô hình trình diễn (MHTD) là hình mẫu tối ưu, đã qua thử nghiệm, được tạo ra tại một điểm trong khu vực nhất định nhằm làm mẫu để nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tham quan học tập và nhân rộng. MHTD giúp người dân trực quan hóa công nghệ mới, từ đó nâng cao khả năng tiếp nhận và áp dụng công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: rào cản trong chuyển giao công nghệ (kỹ thuật và xã hội), năng lực tiếp nhận công nghệ, đặc điểm vùng miền núi (địa hình, dân trí, tập quán), và trình tự 7 bước triển khai mô hình trình diễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp từ các báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các chương trình chuyển giao công nghệ; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa tại 5 mô hình trình diễn ở các tỉnh miền núi.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ tiếp nhận công nghệ giữa các mô hình thành công và không thành công; phân tích nội dung phỏng vấn sâu với cán bộ kỹ thuật, người dân và các bên liên quan; thảo luận nhóm để nhận diện rào cản và đánh giá hiệu quả mô hình trình diễn.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát 5 mô hình trình diễn, trong đó có 1 mô hình không thành công và 4 mô hình thành công, được lựa chọn dựa trên tính đại diện về địa lý, loại hình công nghệ và mức độ tiếp nhận của người dân. Mẫu khảo sát gồm các hộ nông dân tham gia mô hình, cán bộ kỹ thuật và lãnh đạo địa phương.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2012-2013, bao gồm khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu, phân tích và thử nghiệm mô hình trình diễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Rào cản về khả năng tiếp nhận công nghệ ở miền núi rất đa dạng và phức tạp: Khoảng 60% người dân tộc thiểu số không được tham khảo ý kiến về kế hoạch sử dụng đất xã, 77% không có kiến thức về kế hoạch này. Tỷ lệ người không biết chữ ở một số tỉnh miền núi lên tới 42,6%, ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp nhận công nghệ.

2. Mô hình trình diễn giúp nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ: Trong 4 mô hình trình diễn thành công khảo sát, năng suất cây trồng tăng từ 25-30%, chăn nuôi và thủy sản tăng 10-20%, lợi nhuận đạt từ 40 đến 500 triệu đồng/ha tùy loại cây trồng. Mô hình trình diễn tạo điều kiện cho người dân trực quan, thực hành và tự tin áp dụng công nghệ mới.

3. Rào cản từ điều kiện kinh tế - xã hội chiếm ưu thế: Các rào cản như phương thức canh tác truyền thống, ngôn ngữ, dân trí thấp, chất lượng nguồn nhân lực kém, cơ chế chính sách chưa phù hợp và thiếu vốn đầu tư là những nguyên nhân chính làm giảm khả năng tiếp nhận công nghệ.

4. Trình tự 7 bước của mô hình trình diễn là giải pháp hiệu quả: Việc đánh giá thực trạng, lựa chọn địa điểm, chọn hộ nông dân, xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát và nhân rộng mô hình đã giúp khắc phục các rào cản, nâng cao nhận thức và năng lực của người dân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các rào cản là do đặc thù vùng miền núi với địa hình phức tạp, điều kiện kinh tế xã hội khó khăn và trình độ dân trí thấp. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực thủy sản hoặc cây trồng riêng lẻ, nghiên cứu này mở rộng phạm vi và tập trung vào khía cạnh năng lực tiếp nhận công nghệ của người dân miền núi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ tiếp nhận công nghệ giữa các mô hình trình diễn thành công và không thành công, bảng thống kê tỷ lệ người không biết chữ theo tỉnh, và biểu đồ tăng trưởng năng suất, lợi nhuận sau khi áp dụng công nghệ.

Kết quả cho thấy mô hình trình diễn không chỉ giúp người dân hiểu và áp dụng công nghệ mà còn thay đổi tập quán canh tác truyền thống, góp phần phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường. Việc tổ chức các nhóm cùng sở thích và hỗ trợ kỹ thuật liên tục là yếu tố then chốt để duy trì và nhân rộng hiệu quả mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân miền núi: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, sử dụng phương pháp trực quan, tranh ảnh, video để phù hợp với trình độ dân trí thấp. Mục tiêu nâng tỷ lệ người dân hiểu và áp dụng công nghệ lên trên 70% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến nông, khuyến ngư, các tổ chức phi chính phủ.

2. Xây dựng và nhân rộng mô hình trình diễn phù hợp đặc thù địa phương: Áp dụng trình tự 7 bước xây dựng mô hình trình diễn, lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất. Mục tiêu nhân rộng mô hình tại ít nhất 20 xã miền núi trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ, UBND các tỉnh.

3. Cải thiện cơ chế chính sách hỗ trợ chuyển giao công nghệ: Đề xuất chính sách ưu đãi về vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật, miễn giảm thuế cho các dự án chuyển giao công nghệ tại vùng miền núi. Mục tiêu tăng nguồn vốn đầu tư cho chuyển giao công nghệ lên 30% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, Ngân hàng Chính sách xã hội.

4. Phát triển hạ tầng kỹ thuật và thông tin liên lạc vùng miền núi: Đầu tư xây dựng đường giao thông, điện lưới, hệ thống thông tin để tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển giao công nghệ và tiếp cận thị trường. Mục tiêu hoàn thiện hạ tầng tại 50% số xã đặc biệt khó khăn trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách vùng miền núi: Giúp hiểu rõ các rào cản và giải pháp chuyển giao công nghệ phù hợp, từ đó xây dựng chính sách phát triển hiệu quả.

2. Các tổ chức nghiên cứu và chuyển giao công nghệ: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn để thiết kế mô hình trình diễn phù hợp với đặc điểm vùng miền núi, nâng cao hiệu quả chuyển giao.

3. Nhà đầu tư và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và công nghệ: Hỗ trợ đánh giá tiềm năng và rủi ro khi đầu tư vào vùng miền núi, đồng thời tìm kiếm mô hình hợp tác hiệu quả.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành quản lý khoa học và công nghệ, phát triển nông thôn: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân tích rào cản và ứng dụng mô hình trình diễn trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình trình diễn là gì và tại sao lại quan trọng trong chuyển giao công nghệ ở miền núi?
   Mô hình trình diễn là hình mẫu tối ưu được thử nghiệm tại một điểm nhằm làm mẫu cho người dân học tập và áp dụng. Nó giúp người dân trực quan hóa công nghệ mới, từ đó nâng cao khả năng tiếp nhận và áp dụng, đặc biệt phù hợp với vùng miền núi có trình độ dân trí thấp.

2. Những rào cản chính trong chuyển giao công nghệ ở miền núi là gì?
   Rào cản bao gồm yếu tố tự nhiên như địa hình phức tạp, đất đai khó canh tác; và yếu tố kinh tế - xã hội như phương thức canh tác truyền thống, ngôn ngữ, dân trí thấp, chất lượng nguồn nhân lực kém, cơ chế chính sách chưa phù hợp và thiếu vốn đầu tư.

3. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của mô hình trình diễn?
   Hiệu quả được đánh giá qua các tiêu chí: phù hợp với nhu cầu và điều kiện địa phương, khả năng tiếp nhận của người dân, hiệu quả kinh tế - xã hội, mức độ áp dụng và nhân rộng công nghệ sau khi mô hình kết thúc.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn này?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp phân tích số liệu thứ cấp, khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm để nhận diện rào cản và đánh giá hiệu quả mô hình trình diễn.

5. Các bước triển khai mô hình trình diễn gồm những gì?
   Bao gồm 7 bước: đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu; chọn địa điểm và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật; chọn hộ nông dân xây dựng mô hình; xây dựng kế hoạch hoạt động; tổ chức thực hiện và giám sát; đánh giá nghiệm thu kết quả; tổ chức nhân rộng mô hình thành công.

Kết luận

• Rào cản về khả năng tiếp nhận công nghệ ở vùng miền núi bao gồm cả yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả chuyển giao công nghệ.
• Mô hình trình diễn là công cụ hiệu quả giúp khắc phục các rào cản này, nâng cao năng lực tiếp nhận và áp dụng công nghệ của người dân miền núi.
• Trình tự 7 bước triển khai mô hình trình diễn đã được chứng minh phù hợp và cần được nhân rộng trong các chương trình chuyển giao công nghệ.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào đào tạo, xây dựng mô hình phù hợp, cải thiện chính sách và phát triển hạ tầng kỹ thuật nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ hiệu quả.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho việc phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển và giảm nghèo bền vững.

Next steps: Triển khai nhân rộng mô hình trình diễn tại các địa phương miền núi, đồng thời hoàn thiện chính sách hỗ trợ và tăng cường đào tạo kỹ thuật cho người dân.

Các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng mô hình trình diễn, nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ, góp phần phát triển bền vững vùng miền núi Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm có 3 chương, bao gồm: Chương |. Cơ sở lý luận của Luận văn; Chương 2. Những rào cản trong quá trình chuyển giao công nghệ ở miền núi; Chương 3. Áp dụng mô hình trình diễn để khắc phục rào cản trong quá trình chuyên giao công nghệ ở miên núi.

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN 1. Chuyển giao công nghệ 1. Công nghệ Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng dé biến đổi nguồn lực thành sản phẩm. Có nhiều cách hiểu về công nghệ.

Nhìn chung có thé hiểu công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng dé biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Nhu vậy công nghệ là việc phát triển và ứng dụng các dụng cụ, máy móc, nguyên liệu và quy trình dé giúp đỡ giải quyết những vấn đề của con người. Với tư cách là hoạt động con người, công nghệ diễn ra trước khi có khoa học và kỹ nghệ. Nó thể hiện kiến thức của con người trong giải quyết các van đề thực tế dé tạo ra các dụng cụ, máy móc, nguyên liệu hoặc quy trình tiêu chuẩn.

Việc tiêu chuẩn hóa như vậy là đặc thù chủ yếu của công nghệ. Khái niệm về kỹ thuật: Kỹ thuật được hiểu là bao gồm toàn bộ những phương tiện lao động và nhưng phương pháp tạo ra cơ sở vật chất. Công nghệ (có nguồn gốc từ technologia, hay teyvoÀoytœ, trong tiếng Hy Lạp; techne có nghĩa là thủ công và logia có nghĩa là "châm ngôn") là một thuật ngữ rộng ám chỉ đến các công cụ và mưu mẹo của con người. Tùy vào từng ngữ cảnh mà thuật ngữ công nghệ có thé được hiểu: - Công cụ hoặc máy móc giúp con người giải quyết các van dé; - Các kỹ thuật bao gồm các phương pháp, vật liệu, công cụ và các tiến trình dé giải quyết một van dé; - Các sản phẩm được tạo ra hàng loạt và giống nhau; - Sản phẩm có chất lượng cao và giá thành hạ.

Định nghĩa công nghệ do Uỷ ban Kinh tế và Xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP): Công nghệ là kiến thức có hệ thống về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin. Nó bao gồm kiến thức, 9 thiết bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hoá và cung cấp dịch vụ. Các thành phần của công nghệ: Mỗi công nghệ đều bao gồm 4 thành phần chính: - Kỹ thuật (T): bao gồm các máy móc thiết bị. Thành phần kỹ thuật là cốt lõi của bất kỳ công nghệ nào.

Nhờ máy móc, thiết bị, phương tiện mà con người tăng được sức mạnh cơ bắp và trí tuệ trong hoạt động sản xuất. - Con người (H): Bao gồm kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng đo học hỏi, tích lũy được trong quá trình hoạt động, nó cũng bao gồm các tô chất của con người như tính sáng tạo, sự khôn ngoan, khả năng phối hợp, đạo đức lao động. - Thông tin (I): Bao gồm các dữ liệu về phần kỹ thuật, về con người và tổ chức. Các thông số về đặc tính của thiết bi, số liệu về vận hành thiết bị, dé duy trì và bảo dưỡng, dữ liệu dé nâng cao và dit liệu dé thiết kế các bộ phận của phần kỹ thuật.

Thành phần thông tin biểu hiện các tri thức được tích lũy trong công nghệ, nó giúp trả lời câu hỏi "làm cái gì" và "làm như thế nào". Dưới góc độ pháp luật, công nghệ có hai cách hiểu: công nghệ nói chung và công nghệ có thê chuyền giao. Luật Khoa học và Công nghệ đề cập đến công nghệ nói chung (trong đó có công nghệ không thê được chuyền giao, ví dụ công nghệ giáo dục, công nghệ đảo tạo). Còn Luật chuyên giao công nghệ chỉ đề cập đến công nghệ có thể được chuyên giao.

Nhân đây cũng phải bàn thêm về thuật ngữ “công nghệ” trong Dự thảo Luật KH&CN [6;39]. Khoản 2 điều 2 Luật KH&CN 2000 định nghĩa Công nghệ là tập hop các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Khoản 2 điều 3 Dự thảo Luật KH&CN định nghĩa Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Lý do đề các 10 nhà soạn thảo dự thảo đưa ra sự thay đôi này là “chỉnh sửa cho chính xác va phù hợp với khoản 2 điều 3 Luật chuyển giao công nghệ năm 2006”.

Luận văn không bình luận vê nội ham của khái niệm công nghệ trong hai văn bản vừa nêu, nhưng lý do dé chỉnh sửa lại không thuyết phục bởi lẽ: - Công nghệ trong Luật chuyên giao công nghệ chỉ được hiểu là công nghệ có thể được chuyên giao, tức là công nghệ có thể được thương mại hóa. - Công nghệ trong Luật KH&CN phải được hiểu là công nghệ nói chung, tức là cả công nghệ có thé được thương mại hóa va công nghệ không thể được thương mại hóa. Cần thấy rằng phương pháp, quy trình, kỹ năng. Không có tô chức, cá nhân nào lại bỏ tiền ra mua độc quyền sử dụng phương pháp dạy văn học cô điển, quy trình kiểm tra bài tập của học sinh tiêu học, kỹ năng nghe tiếng Anh cho trẻ em.

Luận văn định nghĩa công nghệ như sau: Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng dé biến đổi các nguôn lực thành sản phẩm. Trong đó nhẫn mạnh đến công nghệ có thé được chuyên giao và loại trừ công nghệ trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Vai trò của công nghệ Nhiều nhà kinh tế đồng ý rằng sự tiến bộ về công nghệ là nhân tố chính cho tăng trưởng kinh tế và đến lượt nó, các họat động nghiên cứu và chuyên giao là động lực chủ yếu cho các tiến bộ về công nghệ. Mặt khác, nhiều nhà kinh tế còn nhấn mạnh hơn và cho rằng các lí thuyết về tăng trưởng cổ điển với việc khang định lao động va vốn thì chưa đủ dé đóng góp cho sự tăng trưởng của nền kinh tế.

Nhà kinh tế hoc Robert Solow, người đã đọat giải Nobel về kinh tế năm 1987 với lí thuyết về vai trò của công nghệ trong tăng trưởng kinh tế chứng minh rang sự thay đổi về công nghệ bao gồm cả công 11 nghệ được cải thiện, và nâng cao trình độ lực lượng lao động là nhân tố chính trong tăng trưởng dài hạn. Một số lý thuyết kinh tế đề cập nhiều đến mối quan hệ giữa tiến bộ về công nghệ và phát triển kinh tế. Lý thuyết tăng trưởng mới nhắn mạnh tốc độ tăng trưởng do nguồn vốn con người, bao gồm các tri thức hay các ý tưởng sáng tạo từ khu vực doanh nghiệp, trường học và chính phủ. Cách tiếp cận này như thế cho rằng các ý tưởng mới là nguồn gốc dẫn đến sự cải tiễn về công nghệ và do đó dẫn đến sự cải thiện về năng suất.

Trong một nền kinh tế toàn cầu cạnh tranh như hiện nay, các quốc gia cần duy trì sự phát triển về công nghệ trong hầu hết các khu vực kinh tế. Hàn Quốc và Đài Loan là những ví dụ điển hình về sự đầu tư vào phát triển công nghệ, dé từ đó, chuyển các doanh nghiệp nội địa thành các công ty toàn cầu. Trong khi đó, Singapore thì thực hiện việc thương mại hóa công nghệ dé dat được sự tăng trưởng kinh tế. Một đặc điểm nỗi bật của thế giới ngày nay là sự phân chia giàu nghèo ngày càng lớn giữa các nước phát triển và dang phát triển.

Một số nước đang phát triển ở Châu Á, đặc biệt là tại các nước Đông Nam Á đã vươn lên rút ngắn thời gian và đạt được sự tăng trưởng nhanh chóng, giảm khoảng cách giàu nghèo trong khuôn khổ của phát triển bền vững bằng con đường CNH. Trong đó, vai trò thúc day của công nghệ đóng vai trò cốt lõi của mọi quá trình. Có thé hiểu công nghệ là tong hop các giải pháp cũng như công cu dé chuyên đổi các nguồn tài nguyên thiên nhiên và sức lao động của con người thành sản phẩm hàng hoá và dịch vụ phục vụ cho nhu cầu của xã hội. Chính công nghệ là yếu tổ quyết định mức độ hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên, làm nên sự thay đổi xã hội.

Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh mối quan hệ biện chứng giữa công nghệ và phát triển bằng việc tăng cường áp dụng công nghệ, xã hội loài người đã từng bước chuyên dịch vị thế của mình từ thế giới tự nhiên sang xã hội. Công nghệ cũng chính là yếu tổ quyết định sự thịnh vượng hay suy vong của một quốc gia. 12 Trong xã hội hiện đại, vai trò của công nghệ ngày cảng tăng lên. Nó đã và đang trở thành hàng hoá được chuyền giao trên thị trường và được bảo hộ bằng pháp luật.

Những tiến bộ như vũ bão của KH&CN trong hai thập kỷ qua, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ Nano, tự động hoá đã làm đảo lộn tư duy và chiến lược của nhiều nước. Không ai còn có thé hoài nghi về vai trò của công nghệ trong phát triển kinh tế toàn cầu và của mỗi quốc gia. Trong những năm qua, Nhà nước có nhiều chủ trương, chính sách khuyến khích ứng dụng KH&CN vào sản xuất, nhất là sản xuất nông nghiệp. Song những cơ chế khuyến khích 20% kinh phí của Nhà nước và 80% kinh phí đối ứng của người dân theo kênh khuyến nông chưa thật sự đủ mạnh dé tác động việc mạnh dạn chuyên đổi cơ cau cây trồng, vật nuôi, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vao sản xuất để tạo ra sản phẩm hàng hóa có hàm lượng chất xám và giá trị kinh tế cao.

Nhất là vùng nông thôn và miền núi người dân còn nghèo, trình độ dân trí còn thấp, điều đó đã tạo ra rào cản rất lớn cho KH&CN thâm nhập sâu vào đời sống cộng đồng nơi đây. Chương trình nông thôn miền núi đã thật sự mở ra một cơ hội mới cả về vốn và công nghệ sản xuất cho người dân vùng nông thôn trong giai đoạn hiện nay. Giai đoạn Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế, các sản phẩm nông nghiệp đều phải sản xuất sạch, nông nghiệp hữu cơ và sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.