PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Như chúng ta đã biết, bậc học trung học phổ thông là thời kỳ quan trọng cho mỗi học sinh, đây là giai đoạn trực tiếp chuẩn bị cho mỗi cá nhân bước tiếp vào các trường chuyên nghiệp. Thực tế trong các trường phổ thông hiện nay học sinh thường ít quan tâm đến việc đọc. Những học sinh xuất sắc, học giỏi toàn diện như trong cuộc thi Đường lên đỉnh Ôlimpia chỉ là cá biệt.
Mục tiêu giáo dục toàn diện của chúng ta rất khó thành hiện thực, hoặc chỉ đạt được trong một mặt bằng kiến thức rất thấp. Qua trao đổi với nhiều người và từ những hiểu biết trong lĩnh vực giáo dục của mình, chúng tôi đã nhận thấy tình trạng phân hoá sâu sắc trong trình độ của học sinh ngày nay. Có nghĩa là trình độ học sinh hôm nay về mũi nhọn thì có khá hơn trước, song về mặt bằng chung lại thấp hơn. Đối với học sinh miền núi thì vấn đề này càng trở nên khó khăn hơn so với các khu vực khác.
Bởi đặc thù nơi đây hội tụ nhiều học sinh đến từ các dân tộc khác nhau. Điều kiện tiếp cận với các ấn phẩm sách cũng không thể thuận lợi như các khu vực thành thị. Có lẽ vì vậy mà hàng năm, tỷ lệ học sinh miền núi thi đỗ vào các trường đại học là khá thấp, đặc biệt khi xét về khả năng hiểu biết chung. Mà thực tế, những hiểu biết đó có được là từ thói quen đọc sách.
Trong nhiều năm qua, vấn đề giới đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhiều quốc gia cũng như nhiều nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách. Bởi một thực tế rõ ràng là khoảng cách giới hiện nay vẫn chưa được thu hẹp nhiều hơn bao nhiêu. Định kiến và phân biệt đối xử giới đã trở thành một nếp nghĩ và ứng xử trong lối sống của nhiều người. Cũng chính vì thế mà cơ hội đối với nữ giới nói chung và trẻ em gái nói riêng trở nên thật sự khó khăn.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc tiếp cận với các phương tiện truyền thông để nhận được những thông tin có lợi cho mình đối với phụ nữ còn hạn chế. Nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài cho rằng trẻ em nữ có khả năng tiếp thu tri thức và đọc sách tốt hơn trẻ em nam. Tuy nhiên, thực tế hiện nay đã có sự công bằng trong việc tiếp cận với các phương tiện truyền thông giữa hai giới hay không, đặc biệt là đối với trẻ em ở vùng sâu vùng xa? Và những yếu tố nào tạo ra rào cản đối với hành vi đọc của mỗi giới? Có thể nhận thấy, hành vi đọc sách đã xuất hiện trong nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước. Tuy vậy, chưa có một nghiên cứu nào tập trung tìm hiểu về hành vi đọc sách của học sinh ở khía cạnh giới.
Vì vậy chúng tôi đã tiến hành thực hiện nghiên cứu này. Để tìm câu trả lời cho các vấn đề như hiện trạng hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi hiện nay và những khác biệt ở khía cạnh giới trong việc đọc sách, thiết nghĩ nghiên cứu về “Khác biệt giới trong hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi” là điều cần thiết. Vì vậy, trong phạm vi đề tài này, chúng tôi hướng đến việc tìm hiểu sự khác biệt giới trong hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi (với lứa tuổi từ 16 – 18 tuổi) ở miền núi nhằm tìm hiểu rõ nét hơn về vấn đề đọc sách của học sinh hiện nay. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 2.
Ý nghĩa khoa học Khi chọn đề tài nghiên cứu về “Khác biệt giới trong hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi” chúng tôi mong muốn được vận dụng những kiến thức đã được học, cụ thể là những lý thuyết, khái niệm vào một đề tài nghiên cứu thực nghiệm, khẳng định lại các giá trị khoa học đó, đồng thời mong muốn tìm tòi và phát hiện ra những vấn đề thực tiễn có 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giá trị, có ý nghĩa khoa học mới để làm phong phú thêm tri thức ngành khoa học xã hội học. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài này giúp chúng ta có một cái nhìn tổng quan về thực trạng vấn đề đọc sách của học sinh miền núi hiện nay và phần nào giúp chúng ta tìm ra được những nhân tố ảnh hưởng đến việc đọc sách của học sinh và những khác biệt trên góc độ giới ở học sinh trong hành vi đọc sách. Trên cơ sở kết quả điều tra, chúng tôi đưa ra một số đề xuất được xem là giải pháp tham khảo đối với các nhà hoạch định chính sách về giáo dục. Từ đó có những phương án cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh trung học phổ thông miền núi hiện nay.
Mục tiêu nghiên cứu: Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn chúng tôi hướng đến việc nghiên cứu những vấn đề sau: + Tìm hiểu mức độ khác biệt giới trong hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi, cụ thể là ở thể loại sách, mục đích đọc sách, thời gian đọc sách, mức độ đến thư viện của học sinh. + Trên cơ sở những phân tích đó đưa ra những khuyến nghị và giải pháp nhằm giúp các em học sinh miền núi đến được với các tài liệu đọc một cách tốt hơn, phù hợp với nhu cầu mỗi giới và nâng cao chất lượng đọc. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Khác biệt giới trong hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi.
Khách thể nghiên cứu Học sinh đang theo học tại bốn trường trung học phổ thông ở tỉnh Bắc Kạn. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phạm vi nghiên cứu * Phạm vi thời gian: Từ tháng 10/2010 đến tháng 5/2011. * Phạm vi không gian: Trường THPT Chuyên Bắc Kạn, Trường THPT Bắc Kạn, Trường PTDT Nội trú tỉnh Bắc Kạn, Trường Phổ thông dân lập Hùng Vương.
Giả thuyết nghiên cứu - Phần lớn học sinh trung học phổ thông đã ý thức được tầm quan trọng của việc đọc sách, số học sinh thường xuyên tiếp cận với sách là khá cao. - Có sự khác biệt trong hành vi đọc sách giữa học sinh nam và học sinh nữ: + Học sinh nữ thường thích đọc những cuốn sách đơn giản, dễ hiểu hơn học sinh nam. + Học sinh nam dành ít thời gian đọc sách hơn học sinh nữ. + Mục đích đọc sách, tiêu chí lựa chọn sách và nơi đọc sách của học sinh nam cũng có sự khác biệt so với học sinh nữ.
- Yếu tố cá nhân, phương pháp giảng dạy của giáo viên và cơ sở vật chất của thư viện trường có ảnh hưởng đến sự khác biệt trong hành vi đọc của học sinh nam và học sinh nữ. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp luận Trong báo cáo này chúng tôi sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, mà trọng tâm là học thuyết hình thái kinh tế xã hội làm nền tảng. Chủ nghĩa duy vật biện chứng là cơ sở phương pháp luận đặt ra khi xem xét đánh giá mỗi hiện tượng – sự kiện xã hội.
Tức là phải đặt nó trong mối liên hệ phổ biến, trong sự tác động và ảnh hưởng qua lại với các hiện tượng – sự kiện khác. Ngoài ra, phải có quan điểm toàn diện khi đánh giá một vấn đề để tránh cái nhìn phiến diện, thiếu khách quan, không đầy đủ. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp nghiên cứu cụ thể Để thu thập thông tin phục vụ đề tài, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu xã hội học sau: - Phương pháp phỏng vấn sâu: để bổ sung thông tin cho các phân tích định lượng, chúng tôi tiến hành phỏng vấn sâu cá nhân với 8 học sinh thuộc 4 trường THPT trong mẫu nghiên cứu, mỗi trường chọn 2 đối tượng để phóng vấn.
Nội dung phỏng vấn xung quanh vấn đề đọc sách của học sinh. - Phương pháp quan sát: được sử dụng kết hợp trong quá trình phát bảng hỏi và phỏng vấn sâu nhằm tìm hiểu rõ hơn những thông tin của người trả lời. Thông qua tri giác trực tiếp và sử dụng những ghi chép bằng giấy bút, bằng hình ảnh để ghi lại những vấn đề xoay quanh đề tài nghiên cứu. - Phương pháp phân tích tài liệu: nguồn thông tin khai thác từ các báo cáo của trường học, báo chí, truyền hình, các công trình nghiên cứu đã được đăng tải trên internet và một số tư liệu khác có liên quan đến một số yếu tố tác động đến hành vi đọc sách của học sinh trung học phổ thông miền núi.
- Phương pháp chọn mẫu: Thông tin sẽ được thu thập từ mẫu được lựa chọn ngẫu nhiên từ bốn trường trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Dung lượng mẫu dự kiến là 400. Tính đại diện của mẫu nghiên cứu được đảm bảo bằng quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên theo mẫu cụm nhiều giai đoạn. Cách chọn như sau: 1.
Lập danh sách các trường. Tại mỗi trường lập danh sách số lớp của ba khối lớp (khối lớp 10, lớp 11 và lớp 12). Bốc thăm chọn lớp, mỗi khối chọn 1 đến 4 lớp để khảo sát tùy thuộc vào sĩ số của mỗi lớp. Cách chọn ở từng lớp như sau: - Chọn học sinh ngồi giữa dãy bàn từ dãy trên xuống dãy dưới.
14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Không chọn hai học sinh ngồi cạnh nhau để hỏi. Trƣờng học Tần số Tần suất % Trường THPT Chuyên Bắc Kạn 100 25 Trường THPT Bắc Kạn 100 25 Trường PTDTNT tỉnh Bắc Kạn 100 25 Trường THPT Dân lập Hùng Vương 100 25 Tổng 400 100 Cơ cấu giới tính của mẫu nghiên cứu: Giới tính Tần số Tần suất (%) Nam 200 50 Nữ 200 50 Tổng 400 100 Cơ cấu dân tộc của mẫu: Dân tộc Tần số Tần suất (%) Kinh 115 28,8 Tày 145 46,2 Dao 65 16,2 Nùng 26 6,5 Mông 9 2,2 - Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi tự ghi: đây là phương pháp được sử dụng chủ yếu trong đề tài nhằm thu thập thông tin thực nghiệm. Chúng tôi tiến hành phát 400 phiếu trưng cầu ý kiến cho học sinh các lớp trong 4 trường. Nội dung phiếu gồm hai phần lớn: Phần nội dung chính của phiếu hỏi và phần thông tin cá nhân.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Phần các câu hỏi: chúng tôi đưa ra các câu hỏi về hành vi đọc sách của học sinh.