CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNG SẢN XUẤT SẢN PHẨM 1. Những vấn đề cơ bản về chi phí sản xuất và tính giá thành tại doanh nghiệp 1. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất 1.1 Khái niệm chi phí sản xuất Bất kì một doanh nghiệp nào khi tiến hành hoạt động sản xuất cũng đều phải tiêu tốn những nguồn lực nhất định. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Sự tiêu hao các yêu tố này trong quá trình sản xuất tạo ra các chi phí tương ứng, nhưng mức độ hao mòn của chúng lại rất khác nhau, vì vậy để biết được số chi phí mà doanh nghiệp đã chi ra trong một kì kế toán nào đó là bao nhiêu, phải sử dụng thước đo tiền tệ để đo lường mức độ hao phí các nguồn lực và điều này đã làm phát sinh khái niệm chi phí Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm). Nói cách khác, bản chất chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.2 Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất có rất nhiều loại khác nhau về cả nội dung, tính chất, công dụng, vai trò,. trong quá trình sản xuất. Để thuận lợi cho công tác quản lý và hạch toán, cần thiết phải tiến hành phân loại chi phí sản xuất.
Có nhiều cách phân loại chi phí sản xuất khác nhau, chúng bổ sung cho nhau, giữ vai trò nhất định trong quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Sau đây là một số cách phân loại chủ yếu được áp dụng phổ biến trong kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trên góc độ của kế toán tài chính a. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí Theo cách phân loại này người ta sắp xếp các chi phí có cùng nội dung, tính chất kinh tế vào một loại gọi là yếu tố chi phí, không phân biệt chi phí đó phát sinh Sinh viên: Đào Thị Thu Hà 4 Lớp: K20 - KTC Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Kim Dung ở đâu và có tác dụng như thế nào.
Cách phân loại này còn được gọi là phân loại chi phí theo yếu tố. Theo quy định hiện hành bao gồm 5 yếu tố: - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm giá mua, chi phí mua nguyên vật liệu dùng cho hoạt động sản xuất trong kì hoạt động sản xuất trong kì. Yếu tố này bao gồm: Chi phí NVL chính, NVL phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế và chi phí nguyên vật liệu khác - Chi phí nhân công: Là các khoản về tiền lương phải trả cho người lao động, các khoản trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ theo tiền lương của người lao động - Chi phí khấu hao máy móc thiết bị: Bao gồm khấu hao của tất cả tài sản cố định dùng trong kì của doanh nghiệp -Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp như tiền điện, nước,. - Chi phí bằng tiền khác: Là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trính sản xuất ngoài 4 yếu tố chi phí như trên Phân loại chi phí theo tiêu thức này có ý nghĩa to lớn trong quản lý chi phí sản xuất, nó cho biết kết cấu, tỉ trọng của từng yếu tố trong tổng chi phí của doanh nghiệp, giúp cho việc phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất b.
Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích và công dụng của chi phí Căn cứ vào mục đích của từng loại hoạt động trong doanh nghiệp sản xuất và công dụng kinh tế của chi phí thì chi phí sản xuất được chia thành: -Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là toàn bộ chi phí về NVL được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất sản phẩm, lao vụ, dịch vụ - Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm chi phí về lương, tiền trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ của công nhân trực tiếp sản xuất - Chi phí sản xuất chung: Là tất cả những chi phí để sản xuất ra sản phẩm nhưng không bao gồm chi phí NVL trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp (Ví dụ như: tiền lương của nhân viên quản lý phân xưởng, khấu hao TSCĐ là máy móc sản xuất, …. ) Sinh viên: Đào Thị Thu Hà 5 Lớp: K20 - KTC Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Kim Dung Phân loại theo cách này phục vụ cho việc quản lý chi phí theo định mức, là cơ sở cho kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo khoản mục; là căn cứ để thực hiện kế hoạch giá thành và định mức chi phí sản xuất cho kì sau c. Phân loại chi phí sản xuất theo cách quy nạp chi phí vào đối tượng - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí phát sinh liên quan trực tiếp đến từng đối tượng chịu chi phí (từng loại sản phẩm, công việc, đơn đặt hàng, …).
Các khoản chi phí này được ghi nhận trực tiếp vào từng đối tượng chi phí như chi phí NVL trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp - Chi phí gián tiếp: Là những chi phí phát sinh liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí khác nhau, được ghi nhận chung sau đó phân bổ cho từng đối tượng chịu chi phí theo tiêu thức phân bổ thích hợp 1.3 Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất Phương pháp tập hợp CPSX là cách thức mà kế toán sử dụng để tập hợp, phân loại các khoản chi phí sản xuất phát sinh trong một kì theo các đối tượng tập hợp chi phí đã xác định Có hai phương pháp tập hợp chi phí: Phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp Phương pháp này được sử dụng để tập hợp chi phí có liên quan trực tiếp đến các đối tượng tập hợp chi phí đã xác định. Chi phí phát sinh liên quan đến từng đối tượng tập hợp chi phí cụ thể đã xác định sẽ được tập hợp và quy nạp trực tiếp cho đối tượng đó Phương pháp tập hợp và phân bổ gián tiếp Phương pháp này được áp dụng đối với chi phí sản xuất có liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, không thể tập hợp cho từng đối tượng riêng được, sau khi tập hợp kế toán sẽ tiến hành phân bổ chi phí này cho các đối tượng tập hợp chi phí có liên quan theo một tiêu thức phân bổ thích hợp. Việc phân bổ chi phí cho từng đối tượng thường được tiến hành theo hai bước: Sinh viên: Đào Thị Thu Hà 6 Lớp: K20 - KTC Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Kim Dung Xác định hệ số phân bổ Hệ số phân bổ = Xác định mức chi phí phân bổ cho từng đối tượng theo công thức: Ci = Ti x H Trong đó: Ci: Chi phí phân bổ cho từng đối tượng i Ti: Tiêu chuẩn phân bổ của đối tượng i H: Hệ số phân bổ 1.4 Các khái niệm cơ bản về kế toán chi phí sản xuất Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, nửa thành phẩm mua ngoài hoặc tự chế, vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng trực tiếp cho việc sản xuất chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện lao vụ, dịch vụ Chi phí nhân công trực tiếp là những khoản tiền phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm, thực hiện lao vụ, dịch vụ như lương, phụ cấp có tính chất lương, các khoản đóng góp quỹ BHYT, BHXH, BHTN, KPCĐ trích theo tỉ lệ quy định theo chế độ hiện hành.
Chi phí sản xuất chung là những khoản chi phí cần thiết khác phục vụ cho quá trình sản xuất sản phẩm phát sinh ở các phân xưởng, bộ phận sản xuất. Chi phí sản xuất chung bao gồm: Chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí nguyên vật liệu, chi phí dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí bằng tiền khác 1. Khái niệm và phân loại giá thành sản phẩm 1. Khái niệm giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm là toàn bộ những chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được dùng để sản xuất, hoàn thành một khối lượng sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định Giá thành sản phẩm được xác định cho từng loại sản phẩm, dịch vụ cụ thể và chỉ tính toán, xác định với số lượng sản phẩm, dịch vụ đã hoàn thành, kết thúc toàn bộ quá trình sản xuất (thành phẩm) hay hoàn thành một số giai đoạn công nghệ sản xuất (bán thành phẩm) Sinh viên: Đào Thị Thu Hà 7 Lớp: K20 - KTC Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Kim Dung 1. Phân loại giá thành sản xuất Để đáp ứng yêu cầu quản lý và hạch toán, giá thành sản phẩm được phân chia làm nhiều loại khác nhau, tùy theo tiêu thức sử dụng để phân loại giá thành a. Phân loại theo cơ sở số liệu và thời điểm tính giá thành - Giá thành kế hoạch: Là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở chi phí sản xuất kế hoạch và sản lượng kế hoạch. Việc tính giá thành kế hoạch do bộ phận kế hoạch của doanh nghiệp thực hiện và được xác định trước khi bước vào sản xuất kinh doanh.
Giá thành kế hoạch của sản phẩm là mục tiêu phấn đấu của doanh nghiệp, là căn cứ để so sánh, phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và kế hoạch hạ giá thành của doanh nghiệp - Giá thành định mức: Là giá thành sản phẩm được tính toán trên cơ sở xác định mức chi phí hiện hành. Việc tính giá thành định mức được tính trước khi chế tạo sản phẩm. Giá thành định mức là công cụ quản lý định mức của doanh nghiệp, là thước đo để xác định chính xác kết quả sử dụng tài sản, vật tư, lao động trong sản xuất, giúp cho doanh nghiệp đánh giá đúng đắn các giải pháp kinh tế, kĩ thuật đã thực hiện, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. - Giá thành thực tế: Là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất thực tế đã phát sinh, tập hợp được trong kì và sản lượng sản phẩm thực tế đã sản xuất ra trong kì.