CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Những vấn đề chung về tình hình tiêu thụ hàng hóa và nhiệm vụ kế toán 1.1 Các phương thức tiêu thụ trong doanh nghiệp Phương thức bán buôn hàng hóa * Khái niệm: Bán buôn hàng hoá là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất., để thực hiện bán ra hoặc để gia công, chế biến bán ra. * Đặc điểm: - Hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng. - Hàng hoá được bán theo lô hoặc bán với số lượng lớn. - Giá bán biến động tuỳ thuộc vào khối lượng hàng bán và phương thức thanh toán.
* Các hình thức bán buôn: - Phương thức bán buôn qua kho: Là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó hàng hoá bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Có hai hình thức bán buôn qua kho : + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của DN để trực tiếp nhận hàng. DN xuất kho hàng hoá, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hoá được xác định là tiêu thụ.
+ Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào hợp đồng đã ký kết, hoặc theo đơn đặt hàng, DN xuất kho hàng hoá gửi hàng cho bên mua bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài. Hàng hoá gửi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, chỉ khi nào được bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là tiêu thụ, người bán mất quyền sở hữu về hàng hoá. Chi phí vận chuyển do DN chịu hoặc bên mua chịu là do sự thoả thuận trước của hai bên. - Phương thức bán buôn vận chuyển thẳng: Là phương thức bán buôn hàng hóa mà DN sau khi mua hàng, nhận hàng mua, không đưa về nhập kho mà chuyển GVHD : PGS.TS Phạm Đức Hiếu 1 SVTH : Trương Thị Lan Anh Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt Nghiệp bán thẳng cho bên mua thứ ba.
Phương thức này có thể thực hiện theo các hình thức sau : + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp ( Hình thức giao tay ba ): DNTM sau khi mua hàng, nhận hàng mua và giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hoá được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: DNTM sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thoả thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của DNTM.
Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hoá chuyển đi mới xác định là tiêu thụ. Phương thức bán lẻ hàng hoá * Khái niệm: Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. * Đặc điểm: - Hàng hoá ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng. - Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đã được thực hiện.
- Bán đơn chiếc hoặc số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. * Các hình thức bán lẻ: - Bán lẻ thu tiền tập trung: Nghiệp vụ thu tiền của người mua và nhiệm vụ giao hàng cho người mua tách rời nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách.
- Bán hàng tự phục vụ: Theo hình thức này, khách hàng tự chọn lấy hàng, mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng. Nhân viên thu tiền sẽ tiến hành thu tiền và lập hóa đơn bán hàng.TS Phạm Đức Hiếu 2 SVTH : Trương Thị Lan Anh Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt Nghiệp - Bán hàng trả góp: Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần trong một thời gian nhất định và người mua phải trả cho doanh nghiệp bán hàng một số tiền lớn hơn giá bán trả tiền ngay một lần. Phương thức bán đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó DNTM giao hàng cho cơ sở nhận đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Bên nhận đại lý, ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng cho DNTM và được hưởng hoa hồng đại lý bán.
Số hàng được xác định là tiêu thụ khi DN nhận được tiền do bên đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng trả chậm, trả góp Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp dành cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng trong nhiều kỳ. DNTM được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo hình thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp. Tuy nhiên khoản lãi góp chưa được ghi nhận toàn bộ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau giao dịch bán.
Các phương thức bán hàng khác - Trường hợp xuất hàng hóa để trả lương cán bộ công nhân viên: Là trường hợp khi doanh nghiệp không thanh toán lương cho nhân viên bằng tiền mà thanh toán bằng hàng hóa của doanh nghiệp và được hạch toán như tiêu thụ hàng hóa ra bên ngoài nhưng ghi nhận theo doanh thu bán hàng nội bộ. - Trường hợp xuất hàng ra để đổi lấy hàng khác: Hàng đổi hàng là phương thức tiêu thụ mà trong đó người bán đem sản phẩm, vật tư, hàng hóa của mình để đổi lấy vật tư, hàng hóa của người mua. Giá trao đổi là giá thỏa thuận hoặc giá bán của hàng hóa, vật tư đó trên thị trường. Khi xuất sản phẩm, hàng hóa đem đi trao đổi với khách hàng đơn vị vẫn phải lập đầy đủ chứng từ giống như các phương thức tiêu thụ khác.
- Trường hợp xuất hàng hóa để tiêu dùng nội bộ: Đây là trường hợp doanh nghiệp xuất sản phẩm, hàng hóa dùng phục vụ cho sản xuất kinh doanh, bán hàng, quản lý doanh nghiệp. + Trường hợp dùng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ để khuyến mại, quảng cáo: Kế toán phản ánh doanh thu là chi phí sản xuất sản phẩm hoặc giá vốn hàng bán.TS Phạm Đức Hiếu 3 SVTH : Trương Thị Lan Anh Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt Nghiệp + Trường hợp dùng sản phẩm hàng hóa để biếu tặng: Đây là trường hợp doanh nghiệp xuất hàng hóa cho các tổ chức, cá nhân bên ngoài, các đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc như các chi nhánh, các cửa hàng.2 Các phương thức thanh toán trong doanh nghiệp Hiện nay các doanh nghiệp thương mại thường áp dụng hai phương thức thanh toán: Thanh toán trực tiếp và thanh toán không trực tiếp. Phương thức thanh toán trực tiếp ( thanh toán ngay) Là hình thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hóa bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc có thể bằng hàng hóa (nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng).
Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. Phương thức thanh toán không trực tiếp ( thanh toán chậm trả) Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ được chuyển quyền sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa, hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán, quản lý chi tiết từng đối tượng phải thu và ghi chép cho từng lần thanh toán. Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian.3 Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán bán hàng Yêu cầu quản lý kế toán bán hàng Trong quá trình bán hàng tài sản của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hàng hóa sang hình thái tiền tệ.
Thông qua quá trình này doanh nghiệp có cơ hội thu hồi lại vốn mà doanh nghiệp đã bỏ ra để thực hiện quá trình sản xuất kinh doanh và được thêm một khoản thặng dư nữa. Do đó để quản lý tốt nghiệp vụ bán hàng vấn đề đặt ra cho mỗi doanh nghiệp là : - Quản lý kế hoạch và tình hình thực hiện kế hoạch tiêu thụ đối với từng thời kỳ, từng khách hàng, từng hoạt động kinh tế. - Quản lý chất lượng, cải tiến mẫu mã và xây dựng thương hiệu sản phẩm là mục tiêu cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.TS Phạm Đức Hiếu 4 SVTH : Trương Thị Lan Anh Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt Nghiệp - Quản lý theo dõi từng phương thức bán hàng, từng khách hàng, tình hình thanh toán của khách hàng, yêu cầu thanh toán đúng hình thức, đúng hạn để tránh hiện tượng mất mát, thất thoát, ứ đọng vốn. - Quản lý chặt chẽ vốn của hàng hóa đem tiêu thụ, giám sát chặt chẽ các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của các số liệu, đồng thời phân bổ cho hàng tiêu thụ, đảm bảo cho việc xác định tiêu thụ được chính xác, hợp lý.
- Đối với việc hạch toán tiêu thụ phải tổ chức chặt chẽ, khoa học đảm bảo việc xác định kết quả cuối cùng của quá trình tiêu thụ, phản ánh và gíam đốc tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước đầy đủ, kịp thời.