Bài Giảng Về Quản Lý Tài Chính Cá Nhân: Cách Để Tài Chính Ổn Định

Bài giảng quản lý tài chính cá nhân cung cấp kiến thức cơ bản và chiến lược hiệu quả để quản lý thu nhập, tiết kiệm và đầu tư thông minh.

• Người hướng dẫn: Ts. Phan Thị Quốc Hương
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng & Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Quản lý tài chính cá nhân hiệu quả
• Loại tài liệu: bài giảng
• Năm xuất bản: 2024-2025
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
• 1.1. Khái niệm quản lý tài chính cá nhân
• 1.2. Mục tiêu quản lý tài chính cá nhân
• 1.3. Quy trình quản lý tài chính cá nhân
• 1.4. Xác định tình hình tài chính cá nhân hiện tại
• 1.5. Bảng cân đối tài sản cá nhân
• 1.6. Báo cáo lưu chuyển tiền mặt
• 1.7. Thiết lập mục tiêu tài chính
• 1.8. Phân loại mục tiêu tài chính
• 1.9. Nguyên tắc thiết lập mục tiêu tài chính
• 1.10. Lập kế hoạch thực hiện
• 1.10.1. Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu quản lý ngân sách
• 1.10.2. Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu trả nợ hiệu quả
• 1.10.3. Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu tạo dựng nguồn tiền dự phòng
• 1.10.4. Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu bảo hiểm tài sản và sức khỏe
• 1.10.5. Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu tiết kiệm và đầu tư cho tương lai
• 1.10.6. Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu xây dựng kế hoạch hưu trí
• 1.11. Tổ chức thực hiện
• 1.12. Đánh giá và điều chỉnh
• 1.13. Câu hỏi chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÌM KIẾM THU NHẬP
• 2.1. Tìm kiếm thu nhập từ việc làm thuê (E – Employee)
• 2.2. Tìm kiếm thu nhập từ hành nghề độc lập (Self-Employed Specialist)
• 2.3. Tìm kiếm thu nhập từ việc làm chủ doanh nghiệp (Business Owner)
• 2.4. Tìm kiếm thu nhập từ việc đầu tư (Investor)
• 2.5. Hiểu đúng về thu nhập chủ động và thu nhập thụ động
• 2.5.1. Thu nhập chủ động
• 2.5.2. Thành phần thu nhập chủ động
• 2.5.3. Thu nhập bị động
• 2.5.4. Thành phần thu nhập bị động
• 2.5.5. Quan hệ giữa thu nhập chủ động và thu nhập bị động
• 2.6. Một số công việc kiếm thêm thu nhập của sinh viên
• 2.7. Một số lưu ý khi kiếm thêm thu nhập của sinh viên
• 2.8. Ước lượng các khoản thu nhập
• 2.9. Câu hỏi chương 2
• 2.10. Bài tập chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾT KIỆM VÀ CHI TIÊU
• 3.1. Nguyên tắc tiết kiệm trước chi tiêu
• 3.2. Ước lượng khoản tiết kiệm
• 3.3. Các hình thức thực hiện tiết kiệm
• 3.3.1. Tiết kiệm tại nhà
• 3.3.2. Gửi tiết kiệm thông qua các tổ chức tài chính
• 3.4. Phân biệt giữa “cần” và “muốn” trong chi tiêu
• 3.5. Các phương pháp ra quyết định chi tiêu hiệu quả
• 3.5.1. Phương pháp “Pay Yourself First”
• 3.5.2. Phương pháp Kakeibo của người Nhật
• 3.5.3. Phương pháp 50/30/20
• 3.5.4. Phương pháp 5 chiếc lọ tài chính
• 3.6. Ước lượng các khoản chi tiêu
• 3.7. Câu hỏi chương 3
• 3.8. Bài tập chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUẢN LÝ CÁC KHOẢN LIÊN QUAN ĐẾN TIỀN
• 4.1. Quản lý chi phí thuế
• 4.1.1. Thuế xuất, nhập khẩu
• 4.1.1.1. Phạm vi áp dụng
• 4.1.1.2. Phương pháp tính
• 4.1.2. Thuế tiêu thụ đặc biệt
• 4.1.2.1. Phạm vi áp dụng
• 4.1.2.2. Phương pháp tính
• 4.1.3. Thuế giá trị gia tăng
• 4.1.3.1. Phạm vi áp dụng
• 4.1.3.2. Phương pháp tính
• 4.1.4. Thuế thu nhập cá nhân
• 4.1.4.1. Phạm vi áp dụng
• 4.1.4.2. Phương pháp tính
• 4.2. Tham gia bảo hiểm
• 4.2.1. Bảo hiểm nhân thọ
• 4.2.2. Bảo hiểm phi nhân thọ
• 4.3. Sử dụng thẻ tín dụng và vay tiêu dùng
• 4.3.1. Sử dụng thẻ tín dụng
• 4.3.1.1. Các loại thẻ tín dụng
• 4.3.1.2. Nguyên tắc sử dụng thẻ tín dụng
• 4.3.2. Các loại hình vay tiêu dùng
• 4.3.2.1. Vay tiêu dùng từ ngân hàng thương mại
• 4.3.2.2. Vay tiêu dùng từ công ty tài chính
• 4.3.2.3. Vay tiêu dùng từ gia đình, bạn bè
• 4.3.2.4. Nguyên tắc vay tiêu dùng
• 4.4. Câu hỏi chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: ĐẦU TƯ SINH LỜI
• 5.1. Nguyên tắc trong đầu tư
• 5.2. Tính thanh khoản của tài sản
• 5.3. Hiệu quả của lãi kép
• 5.4. Đa dạng hóa danh mục đầu tư
• 5.5. Đánh giá hiệu quả đầu tư
• 5.5.1. Chỉ tiêu đánh giá
• 5.6. Một số kênh đầu tư sinh lời
• 5.6.1. Đầu tư gửi tiết kiệm
• 5.6.2. Đầu tư bất động sản
• 5.6.2.1. Cách thức đầu tư bất động sản tại Việt Nam hiện nay
• 5.6.3. Đầu tư chứng khoán
• 5.6.3.1. Cách thức đầu tư chứng khoán tại Việt Nam hiện nay
• 5.6.4. Cách thức đầu tư vàng tại Việt Nam hiện nay
• 5.6.5. Kinh doanh khởi nghiệp
• 5.6.6. Một số hình thức đầu tư rủi ro khác
• 5.7. Câu hỏi chương 5

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý tài chính cá nhân

Quản lý tài chính cá nhân là quá trình thiết lập mục tiêu, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát để đạt được các mục tiêu tài chính. Tài chính cá nhân bao gồm các khía cạnh như thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư và quản lý nợ. Mục tiêu cuối cùng là đạt được sự tự do tài chính, nơi cá nhân không còn phụ thuộc vào công việc để duy trì cuộc sống.

1.1. Khái niệm quản lý tài chính cá nhân

Quản lý tài chính cá nhân liên quan đến việc hình thành thu nhập, tiết kiệm, chi tiêu và đầu tư để đạt được mục tiêu tài chính. Các khái niệm cơ bản bao gồm thu nhập, chi tiêu, ngân sách, tiết kiệm, trả nợ, bảo hiểm và đầu tư. Một kế hoạch tài chính hiệu quả giúp cá nhân đạt được sự ổn định và an toàn tài chính.

1.2. Mục tiêu quản lý tài chính cá nhân

Mục tiêu của quản lý tài chính cá nhân là đạt được tự do tài chính, nơi cá nhân có thể sống thoải mái mà không phụ thuộc vào công việc. Các giai đoạn bao gồm: căng thẳng tài chính, ổn định tài chính, gia tăng tài chính và cuối cùng là tự do tài chính. Mỗi giai đoạn đòi hỏi các chiến lược quản lý tài chính khác nhau.

1.3. Quy trình quản lý tài chính cá nhân

Quy trình quản lý tài chính cá nhân bao gồm các bước: xác định tình hình tài chính hiện tại, thiết lập mục tiêu, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và đánh giá. Việc xác định tình hình tài chính hiện tại thông qua bảng cân đối tài sản và báo cáo lưu chuyển tiền mặt là bước quan trọng để thiết lập mục tiêu và kế hoạch hiệu quả.

II. Tìm kiếm thu nhập

Tìm kiếm thu nhập là bước đầu tiên trong quản lý tài chính cá nhân. Thu nhập có thể đến từ việc làm thuê, hành nghề độc lập, làm chủ doanh nghiệp hoặc đầu tư. Hiểu rõ sự khác biệt giữa thu nhập chủ động và thu nhập thụ động giúp cá nhân lập kế hoạch tài chính hiệu quả hơn.

2.1. Thu nhập chủ động và thu nhập thụ động

Thu nhập chủ động là thu nhập từ công việc hàng ngày, trong khi thu nhập thụ động là thu nhập từ các khoản đầu tư hoặc tài sản. Việc tăng cường thu nhập thụ động giúp cá nhân đạt được tự do tài chính nhanh hơn.

2.2. Các nguồn thu nhập phổ biến

Các nguồn thu nhập phổ biến bao gồm việc làm thuê, hành nghề độc lập, làm chủ doanh nghiệp và đầu tư. Mỗi nguồn thu nhập có ưu và nhược điểm riêng, và cá nhân cần lựa chọn phù hợp với khả năng và mục tiêu tài chính của mình.

III. Tiết kiệm và chi tiêu

Tiết kiệm và chi tiêu là hai yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính cá nhân. Nguyên tắc 'tiết kiệm trước, chi tiêu sau' giúp cá nhân đảm bảo tài chính ổn định và có quỹ dự phòng cho các tình huống khẩn cấp.

3.1. Nguyên tắc tiết kiệm

Nguyên tắc 'tiết kiệm trước, chi tiêu sau' khuyến khích cá nhân dành một phần thu nhập để tiết kiệm trước khi chi tiêu. Các hình thức tiết kiệm bao gồm gửi tiết kiệm ngân hàng, đầu tư vào các tài sản có tính thanh khoản cao.

3.2. Quản lý chi tiêu hiệu quả

Quản lý chi tiêu hiệu quả đòi hỏi cá nhân phân biệt giữa 'cần' và 'muốn'. Các phương pháp như 'Pay Yourself First', Kakeibo, và 50/30/20 giúp cá nhân kiểm soát chi tiêu và đạt được mục tiêu tài chính.

IV. Quản lý các khoản liên quan đến tiền

Quản lý các khoản liên quan đến tiền bao gồm quản lý thuế, bảo hiểm, thẻ tín dụng và vay tiêu dùng. Việc hiểu rõ các khoản này giúp cá nhân tránh được các rủi ro tài chính và tối ưu hóa chi phí.

4.1. Quản lý thuế và bảo hiểm

Quản lý thuế và bảo hiểm là một phần quan trọng trong quản lý tài chính cá nhân. Cá nhân cần hiểu rõ các loại thuế và bảo hiểm để đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ tài chính trước các rủi ro.

4.2. Sử dụng thẻ tín dụng và vay tiêu dùng

Sử dụng thẻ tín dụng và vay tiêu dùng cần tuân thủ các nguyên tắc quản lý nợ. Cá nhân nên tránh lạm dụng thẻ tín dụng và vay tiêu dùng để không rơi vào tình trạng nợ nần.

V. Đầu tư sinh lời

Đầu tư sinh lời là cách để tăng giá trị tài sản và tạo ra thu nhập thụ động. Các nguyên tắc đầu tư bao gồm đa dạng hóa danh mục đầu tư, hiểu rõ tính thanh khoản và hiệu quả của lãi kép.

5.1. Nguyên tắc đầu tư

Nguyên tắc đầu tư bao gồm đa dạng hóa danh mục đầu tư, hiểu rõ tính thanh khoản và hiệu quả của lãi kép. Cá nhân cần đánh giá rủi ro và lợi nhuận trước khi quyết định đầu tư.

5.2. Các kênh đầu tư phổ biến

Các kênh đầu tư phổ biến bao gồm gửi tiết kiệm, đầu tư bất động sản, chứng khoán và vàng. Mỗi kênh đầu tư có ưu và nhược điểm riêng, và cá nhân cần lựa chọn phù hợp với mục tiêu tài chính của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÁ NHÂN 1. Khái niệm quản lý tài chính cá nhân “Nhiều người nghĩ rằng sự giàu có phụ thuộc vào số tiền một người kiếm được hoặc được thừa kế. Trên thực tế, nó liên quan chặt chẽ hơn nhiều đến khả năng đưa ra những quyết định đúng đắn giúp tạo ra sự giàu có” Tài chính cá nhân là một lĩnh vực thuộc tài chính, liên quan đến quá trình hình thành thu nhập; tiết kiệm và chi tiêu; quản lý các khoản liên quan đến tiền; đầu tư sinh lời của cá nhân và hộ gia đình nhằm đạt được mục tiêu tài chính cá nhân. Tài chính cá nhân là một lĩnh vực quan trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính và đạt được mục tiêu tài chính lâu dài cho cá nhân hoặc hộ gia đình.

Một số khái niệm quan trọng trong tài chính cá nhân bao gồm: - Thu nhập: là tất cả các khoản tiền cá nhân nhận được trong kỳ. - Chi tiêu: là tất cả các khoản chi phí cá nhân chi ra trong kỳ. - Ngân sách: Là kế hoạch chi tiêu dự kiến dựa trên thu nhập của cá nhân. Ngân sách giúp cá nhân kiểm soát và quản lý tiền của mình một cách hiệu quả.

- Tiết kiệm: Là việc dành một phần thu nhập để tích luỹ, hoặc tạo ra một quỹ dự phòng hoặc đầu tư vào tương lai. - Trả nợ: Là việc trả lại số tiền mà cá nhân đã vay mượn từ các tổ chức tín dụng hoặc từ các cá nhân khác. - Bảo hiểm: Là các gói bảo hiểm nhằm bảo vệ cá nhân và gia đình khỏi rủi ro tài chính, chẳng hạn như bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm nhân thọ. - Đầu tư: Là việc bỏ tiền vào các tài sản hoặc công cụ tài chính nhằm tăng giá trị và sinh lời.

Cá nhân có thể thực hiện các hoạt động đầu tư vào chứng khoán, bất động sản, quỹ đầu tư, và các tài sản khác. - Tài trợ hưu trí: Là quá trình chuẩn bị tài chính để có thể sống thoải mái sau khi bạn nghỉ hưu. Quản lý tài chính cá nhân là việc mà mỗi cá nhân hoặc một gia đình thiết lập mục 1 tiêu tài chính, lên kế hoạch tài chính, tổ chức thực hiện và kiểm soát nhằm đạt được mục tiêu tài chính đã đặt ra. Sau đây là một số tình huống điển hình về quản lý tài chính cá nhân trên thực tế: Tình huống 1: Hoàng Dũng (nam) là sinh viên năm hai ngành Quản trị kinh doanh, trường Đại học Quy Nhơn.

Quê của Hoàng Dũng ở huyện Hoài Nhơn và gia đình bạn ấy làm nông nên phải rất cố gắng mới dành dụm một phần tiền để cho bạn đi học đại học. Vì thế, Hoàng Dũng bên cạnh vừa cố gắng quản lý chi tiêu tiết kiệm nhằm giảm chi phí sinh hoạt đồng thời bạn vừa đi học vừa làm thêm tại một quán ăn gần Trường. Mục tiêu trước mắt của Hoàng Dũng trong năm này là tiết kiệm đủ tiền đăng ký khóa học bổ sung kỹ năng tiếng Anh là 5 triệu đồng. Hoàng Dũng mong muốn sau khi tốt nghiệp sẽ tiếp tục học thạc sĩ để nâng cao trình độ hiểu biết và có cơ hội trở thành nhà quản lý trong tương lai.

Tình huống 2: Quỳnh Trang (nữ) hiện là sinh viên năm thứ ba ngành Tài chính - Ngân hàng, trường Đại học Quy Nhơn. Quỳnh Trang sinh ra và lớn lên tại thành phố Quy Nhơn nên được bố mẹ chu cấp học phí cũng như mọi chi tiêu hàng ngày. Chính vì vậy, ngoài việc phải học ở Trường, Quỳnh Trang không đi làm thêm và bạn ấy có thể tham gia rất nhiều hoạt động vui chơi thỏa mái với bạn bè mà không cần quan tâm đến chi phí phát sinh. Quỳnh Trang đang xem xét lựa chọn giữa việc tham gia khóa học IELTS 6.5 trong thời gian 1 năm của Trung tâm ngoại ngữ tại Tp.

Hồ Chí Minh với chi phí toàn khóa học online (một kèm một) là 60 triệu đồng hay tự học ở nhà với mong muốn sẽ tìm được công việc có thu nhập tốt tại một ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài tại Tp. Hồ Chí Minh sau khi tốt nghiệp. Tình huống 3: Anh Thư vừa mới tốt nghiệp đại học 2 năm, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng. Hiện bạn Thư là nhân viên tín dụng của ngân hàng VCB - Chi nhánh Bình Định nên thời gian làm việc của Thư không cố định trong ngày, miễn sao bạn ấy hoàn tất chỉ tiêu KPI mà Chi nhánh đưa ra.

Vì thời gian linh động nên Thư đã tham gia đầu tư vào thị trường chứng khoán được 1 năm. Với thu nhập bình quân từ ngân hàng VCB là 30 triệu đồng/tháng Thư đang lên kế hoạch sẽ kiếm thêm nguồn thu nhập, trong đó thu nhập nhận được từ cổ tức hàng năm tầm 30 triệu đồng. Tình huống 4: Hai bạn Bình và Dung yêu nhau được 1 năm và dự kiến sau 2 năm nữa sẽ lập gia đình. Bình làm nhân viên văn phòng cho một doanh nghiệp tư nhân 2 với thu nhập hàng tháng là 10 triệu đồng.

Dung là nhân viên hành chính của trường Đại học Quy Nhơn với thu nhập hàng tháng là 8 triệu đồng, ngoài ra Dung còn bán hàng online với thu nhập bình quân mỗi tháng là 5 triệu đồng. Cả hai bạn hiện đã tiết kiệm được 1 số tiền là 100 triệu đồng và dự tính trong 2 năm tới sẽ tiết kiệm thêm 200 triệu đồng để đủ tiền tổ chức đám cưới và trang trải thêm cuộc sống sau kết hôn. Tình huống 5: Anh Thanh và chị An đã lập gia đình được 5 năm. Anh chị hiện sống trong căn nhà thuê của người bạn với chi phí hàng tháng phải trả là 5 triệu đồng.

Anh Thanh làm nhân viên ngân hàng ACB với thu nhập hàng tháng là 20 triệu đồng. Chị An là nhân viên của một doanh nghiệp tư nhân với thu nhập hàng tháng là 10 triệu đồng. Hiện anh chị đang gửi tiết kiệm 300 triệu đồng và đang có dự định sẽ mua một căn hộ chung cư thương mại với giá 1 tỷ 800 triệu đồng với kế hoạch trả nợ dự kiến trong vòng 15 năm. Tình huống 6: Anh Giang và chị Thành hiện có 1 bé gái đang học lớp 10 và 1 bé trai đang học lớp 7.

Anh Giang làm nhân viên ngân hàng BIDV - Chi nhánh Bình Định với thu nhập hàng tháng là 25 triệu đồng. Chị Thành là nhân viên của một công ty chế biến lâm sản xuất khẩu với thu nhập hàng tháng là 10 triệu đồng. Anh chị đang đứng trước hai lựa chọn: một là, mua 2 hợp đồng bảo hiểm an sinh giáo dục trị giá 300 triệu đồng để đảm bảo việc học đại học của 2 con sau này; hai là, gửi số tiền gửi 300 triệu đồng vào ngân hàng để sau này trang trải việc học đại học của 2 con. Tình huống 7: Anh Tuấn và chị Hương trong 10 năm nữa sẽ về hưu và đang lên kế hoạch khi đó sẽ tự do tài chính với nguồn thu nhập mỗi tháng đảm bảo chi tiêu thỏa mái là 40 triệu đồng.

Anh Tuấn đang làm quản lý cho một doanh nghiệp tư nhân với thu nhập bình quân mỗi tháng 20 triệu đồng. Chị Hương là giảng viên trường Đại học Quy Nhơn với thu nhập bình quân mỗi tháng khoảng là 17 triệu đồng. Ngoài ra, hiện tại anh Tuấn và chị Hương còn tham gia đầu tư để tìm kiếm thêm thu nhập. Theo dự kiến lương hưu mỗi tháng mà anh chị nhận được là 20 triệu đồng, số tiền còn lại anh Tuấn và chị Hương đang lên kế hoạch để kiếm được từ thu nhập thu động là tiền lãi gửi tiết kiệm ngân hàng và cho thuê bất động sản.

Mục tiêu quản lý tài chính cá nhân Một cá nhân kể từ khi bước vào tuổi 18 được xem như là người đã trưởng thành và dần phải quen với việc quản lý tài chính cho bản thân. Trong đó, mục tiêu mà nhiều 3 cá nhân cuối cùng mong muốn đạt được là trạng thái tự do tài chính. Tuy nhiên, trước khi đạt được trạng thái tự do tài chính cá nhân phải trải qua các giai đoạn và trạng thái tài chính thấp hơn. Sau đây là sơ đồ phản ánh các giai đoạn và trạng thái tài chính mà cá nhân thường trải qua.

(1) Nợ nần CĂNG THẲNG TÀI CHÍNH (2) Ăn bám gia đình (3) Tự nuôi bản thân (4) Kiểm soát được dòng tiền ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH (5) Trả được các khoản nợ (6) Tiết kiệm TÀI CHÍNH Đầu tư tạo ra thu nhập chủ động GIA TĂNG (7) (8) Đầu tư tạo ra thu nhập thụ động (9) An toàn tài chính TỰ DO TÀI CHÍNH (10) Độc lập tài chính (11) Tự do tài chính 1. Giai đoạn căng thẳng tài chính Giai đoạn căng thẳng tài chính là giai đoạn tình hình tài chính cá nhân không ổn định, có những khó khăn, rủi ro do sự mất cân đối giữa thu nhập và chi tiêu, từ đó, gây 4 áp lực tài chính đối với cá nhân. Giai đoạn này bao gồm 3 trạng thái: - Nợ nần: Tình trạng này thường hay xảy ra đối với những bạn sinh viên vừa mới tốt nghiệp đại học ở các nước phát triển. Với đặc thù quan hệ gia đình ở các nước phát triển, con cái phải tự lập kể từ 18 tuổi trở đi, nên các bạn sinh viên sẽ phải vay tiền để đảm bảo điều kiện tài chính trang trải việc học tập của mình và họ thường mất nhiều năm làm việc sau khi tốt nghiệp để thanh toán khoản nợ này.

- Ăn bám gia đình: Tình trạng này thường hay xảy ra tại các nước phương Đông nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Ở Việt Nam, mặc dù con đã bước vào tuổi trưởng thành nhưng nhiều cha mẹ vẫn tiếp tục nuôi con đi học đại học, thậm chí nếu sau khi con tốt nghiệp đại học mà không tìm được việc làm thì cha mẹ lại tiếp tục hỗ trợ tài chính. - Tự nuôi bản thân: Là trạng thái mà một người có thể tìm kiếm thu nhập đáp ứng nhu cầu chi tiêu cơ bản của bản thân. Tuy nhiên, nếu một cá nhân tự nuôi bản thân mà không có nguồn thu nhập ổn định, chi tiêu không phù hợp sẽ không đủ để đáp ứng nhu cầu cơ bản của cuộc sống lâu dài sẽ dễ quay lại trạng thái nợ nần hoặc ăn bám gia đình.