TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI Khoa Công nghệ thông tin Bộ môn Tin học và KTTT LẬP TRÌNH PYTHON Giảng viên: TS.GVC Bùi Thị Thanh Xuân Email: xuanbtt@tlu.vn Điện thoại: 0902001581 1 Chuyển đổi kiểu dữ liệu trong Python Hàm Miêu tả int(x [,base]) Chuyển x thành số nguyên, base xđịnh cơ sở nếu x là một chuỗi long(x [,base] ) Chuyển đổi x thành một long int, base xác định cơ sở nếu x là một chuỗi float(x) Chuyển đổi x thành một số thực complex(real [,imag]) Chuyển đổi x thành một số phức str(x) Chuyển đổi x thành một chuỗi repr(x) Chuyển đổi đối tượng x thành một chuỗi biểu thức eval(str) Ước lượng một chuỗi và trả về một đối tượng tuple(s) Chuyển đổi s thành một Tuple list(s) Chuyển đổi s thành một List set(s) Chuyển đổi s thành một Set dict(d) Tạo một Dictionary. Tham số d phải là một dãy các Tuple của cặp (key, value) frozenset(s) Chuyển đổi s thành một Fronzen Set Chuyển đổi kiểu dữ liệu trong Python Hàm Miêu tả chr(x) Chuyển đổi một số nguyên thành một ký tự unichr(x) Chuyển đổi một số nguyên thành một ký tự Unicode ord(x) Chuyển đổi một ký tự đơn thành giá trị nguyên của nó hex(x) Chuyển đổi một số nguyên thành một chuỗi thập lục phân oct(x) Chuyển đổi một số nguyên thành một chuỗi bát phân Nội dung 1. Quan điểm xử lý tập tin của Python 2. Đóng/Mở tập tin 3.
Đọc/Ghi dữ liệu của tập tin 4. Con trỏ tập tin 5. Làm việc với hệ thống thư mục 6. Xử lý tập tin của Python Quan điểm xử lý tập tin của Python ❖ Tập tin (file) và thư mục (folder) là thành phần cơ bản của hệ thống lưu trữ dữ liệu bền vững ➢ Tuy có một vài hệ thống không sử dụng những khái niệm này ❖ Python cung cấp khả năng xử lý tập tin như là thành phần cơ bản của ngôn ngữ (một số ngôn ngữ lập trình khác xem xử lý tập tin là tính năng mở rộng) ❖ Python chia các tác vụ tập tin làm hai nhóm: 1.
Tác vụ quản lý: không ảnh hưởng đến nội dung tập tin (đổi tên, di chuyển, xóa, sao chép, phân quyền,. Tác vụ nội dung: có tương tác với nội dung tập tin (đọc, ghi,.) ❖ Loại tác vụ quản lý, Python cung cấp nhiều hàm thuộc thư viện os (import os) để xử lý chỉ với 1-2 dòng lệnh 6 Quan điểm xử lý tập tin của Python ❖ Loại tác vụ nội dung, Python thực hiện quy trình 3 bước mở tập tin – xử lý – đóng tập tin tương tự như các ngôn ngữ lập trình khác ❖ Python cũng chia tập tin làm hai loại: ➢Tập tin văn bản: chứa nội dung chủ yếu là text và các dấu trình bày (tab, xuống dòng, căn lề,.) ▪ Python tự động xử lý việc lưu trữ dấu xuống dòng khác nhau giữa các hệ điều hành Linux/Unix và Windows ▪ Python hỗ trợ việc tự động chuyển đổi mã hóa (encode) giữa các loại văn bản khác nhau ➢Tập tin nhị phân: Python xem như dãy các byte dữ liệu và thường thao tác theo các khối dữ liệu để tăng tốc độ xử lý 7 2. Đóng/Mở tập tin Làm việc với nội dung tập tin ❖Làm việc với nội dung tập tin trong python gồm 3 bước: 1. Mở tập tin: Đây là bước yêu cầu hệ thống chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đọc/ghi nội dung tập tin bao gồm định vị dữ liệu trên vùng lưu trữ và khởi tạo các vùng đệm 2.
Làm việc với tập tin: Bước chính của quá trình, trong bước này chương trình thực hiện các thao tác liên quan đến nội dung tập tin 3. Đóng tập tin: Đảm bảo nội dung mới được cập nhật lên vùng lưu trữ và giải phóng các tài nguyên đã được cấp phát để làm việc với tập tin ❖Các bước này đều có thể phát sinh ngoại lệ IOError ❖Đây là 3 bước chung của mọi ngôn ngữ lập trình khi làm việc với tập tin, không phải của riêng Python 9 Mở file ❖ Thao tác mở file khá chậm, vì thực hiện những bước sau: ➢ Kiểm tra người dùng có mở quá nhiều file không ➢ Kiểm tra file có tồn tại trên hệ thống hay không ➢ Kiểm tra chương trình có quyền truy cập nội dung hay không ➢ Kiểm tra có thể thao tác file vào thời điểm hiện tại hay không ▪ File có thể bị khóa bởi chương trình khác ▪ File có thể chỉ đọc vì được ghi trên thiết bị cấm ghi ▪ File có thể chỉ ghi vì nó là loại thiết bị cấm đọc ➢ Định vị vùng dữ liệu file trên thiết bị lưu trữ ➢ Chuẩn bị vùng đệm cho việc đọc/ghi dữ liệu ❖ Vì vậy chỉ mở file khi cần thiết ❖ Chọn cách mở file phù hợp với mục đích xử lý 10 Mở file: f = open(filename, mode) Giá trị Ý nghĩa r Mở tập tin văn bản chỉ để đọc r+ Mở tập tin văn bản để đọc và ghi rb Mở tập tin nhị phân chỉ để đọc rb+, r+b Mở tập tin nhị phân để đọc và ghi w Mở tập tin văn bản để ghi, nếu tập tin không tồn tại thì sẽ tạo mới Mở tập tin văn bản để đọc và ghi, nếu tập tin không tồn tại thì sẽ tạo w+ mới wb Mở tập tin nhị phân để ghi, nếu tập tin không tồn tại thì sẽ tạo mới Mở tập tin nhị phân để đọc và ghi, nếu tập tin không tồn tại thì sẽ tạo wb+, w+b mới Mở tập tin văn bản để ghi tiếp vào cuối nếu tập tin đã tồn tại, nếu tập a tin không tồn tại thì sẽ tạo mới 11 Mở file: f = open(filename, mode) Giá trị Ý nghĩa Mở tập tin văn bản để đọc và ghi tiếp vào cuối nếu tập tin đã tồn tại, a+ nếu tập tin không tồn tại thì sẽ tạo mới Mở tập tin nhị phân để ghi tiếp vào cuối nếu tập tin đã tồn tại, nếu tập ab tin không tồn tại thì sẽ tạo mới Mở tập tin nhị phân để đọc và ghi tiếp vào cuối nếu tập tin đã tồn tại, ab+, a+b nếu tập tin không tồn tại thì sẽ tạo mới x Tạo tập tin văn bản mới để ghi, sinh lỗi nếu tập tin đã tồn tại x+ Tạo tập tin văn bản mới để đọc và ghi, sinh lỗi nếu tập tin đã tồn tại xb Tạo tập tin nhị phân mới để ghi, sinh lỗi nếu tập tin đã tồn tại xb+, x+b Tạo tập tin nhị phân mới để đọc và ghi, sinh lỗi nếu tập tin đã tồn tại b Mở tập tin nhị phân để đọc Mở tập tin văn bản để đọc (đây là giá trị mặc định của mode khi gọi t hàm open) 12 Ví dụ về mở file # mở file mode 'r' hoăc 'rt' để đọc f1 = open("test.txt",'r') # mở file mode 'w' để ghi f2 = open("test.txt", 'w') # mở file mode 'r+b' để đọc và ghi dạng nhị phân f3 = open("img.bmp", 'r+b') # mở file văn bản để đọc # chỉ định rõ nội dung được mã hóa dạng utf-8 f4 = open("test.txt", mode = 'r', encoding = 'ut f-8') Đóng file: f.close() ❖ Thao tác đóng file rất quan trọng: ➢ Đẩy mọi dữ liệu trên vùng đệm xuống thiết bị lưu trữ ➢ Cập nhật thông tin trên hệ thống file (filesize, last update,…) ➢ Giải phóng vùng dữ liệu dùng cho làm việc với file ❖ Vì vậy khi không sử dụng đến file nữa, nên đóng file ngay. ❖ Quên đóng file có gây lỗi không? → Không có lỗi, hệ thống tự đóng tất cả các file đang mở khi kết thúc chương trình. ❖ Sử dụng phát biểu with giúp tự động đóng file: with open("test.txt", encoding = 'utf-8') as f: # thực hiện các thao tác với tệp.
# biến f bị hủy, tập tin được tự động đóng lại 14 Đóng file: f.close() ❖Cách làm đúng nhất là đóng file trong khối finally: try: # mở tập tin f = open("test.txt", encoding = 'utf-8') # thực hiện các thao tác với tệp. finally: # đóng tập tin f.close() ❖Chú ý: ngay cả lệnh đóng file cũng có thể sinh ngoại lệ, trong trường hợp này ngoại lệ sẽ được trả về khối try bên ngoài 15 3. Đọc/Ghi dữ liệu của tập tin Các hàm đọc file ❖read(N): đọc N byte tiếp theo ➢Nếu không viết N thì đọc đến cuối file ➢Nếu dữ liệu trong file không đủ N byte thì đọc đến cuối file ➢Nếu tập tin mở ở chế độ văn bản thì trả về str ➢Nếu tập tin mở ở chế độ nhị phân thì trả về dãy byte ❖readline(N): đọc một dòng từ file, tối đa là N byte, nếu không viết N thì trả về str là dữ liệu được đọc tới khi nào gặp kí tự hết dòng hoặc hết file ➢Dữ liệu trả về bao gồm cả kí tự xuống dòng \n, trừ tình huống đọc dòng cuối cùng của file 17 Các hàm đọc file ❖ readlines(): sử dụng readline đọc các dòng cho đến hết file và trả về một danh sách các string, ❖ readlines(N): đọc các dòng, xử lý tối đa là N byte ❖ Các lập trình viên Python có cách đọc mọi dòng của file đơn giản hơn rất nhiều: for line in open("test.txt", encoding = 'utf-8'): # thực hiện các thao tác với từng dòng. ❖Như vậy file văn bản trong Python là một kiểu tuần tự ❖Đoạn mã trên có thể ghép cùng với phát biểu with: with open('workfile') as f: for line in f: print(line, end='') 18 Các hàm ghi dữ liệu ra file ❖write(data): ghi data ra file, trả về số byte ghi được ➢Phương thức làm việc với cả file văn bản và file nhị phân ➢Nếu file văn bản thì data phải là kiểu str ➢Nếu file nhị phân thì data phải là khối byte (kiểu bytearray hoặc kiểu bytes) ❖writelines(data): ghi toàn bộ nội dung data vào file theo từng dòng ➢Chỉ làm việc với kiểu file văn bản ➢Dữ liệu data phải là danh sách các str ➢Nếu cố dùng kiểu dữ liệu khác sẽ phát sinh lỗi TypeError 19 Mở file văn bản để ghi dữ liệu ❖ Khai báo biến file <biến file> = open(<tên file>,'w’) ▪ Khi thực hiện lệnh này, chương trình sẽ tạo ra 1 file văn bản với tên tương ứng để ghi dữ liệu vào.
▪ Trong trường hợp file đã tồn tại thì dữ liệu cũ sẽ bị xóa hết. ▪ Tên file có thể bao gồm cả đường dẫn. ▪ Ví dụ: f1 = open("vidu.txt", 'w’) f2 = open(“C:/Python/vidu.txt", 'w') Mở file văn bản để ghi dữ liệu ❖ Ghi dữ liệu vào file: Câu lệnh write() <biến file>.write(<chuỗi ki tự>) ▪ Ghi một chuỗi ki tự vào file ▪ Ví dụ: f = open("vidu.write("Den voi Lap trinh Python.close() Mở file văn bản để ghi dữ liệu ▪ <biến file>.writelines(<một đối tượng>) ▪ Ví dụ: f2 = open("vidu2.writelines(List) for x in List: f2.write(str(i)) ▪ Ví dụ: f3 = open("vidu3.txt", 'w') for i in range(5): for j in range(5): f3.close() Ví dụ 1 ❖ Tạo file văn bản ‘songuyen.