Luận văn thạc sĩ một số vấn đề về hợp đồng dân sự vô hiệu thực trạng và hướng hoàn thiện

Bài viết phân tích thực trạng và hướng hoàn thiện hợp đồng dân sự vô hiệu trong luận văn thạc sĩ, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề này.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự
• Đề tài: Một Số Vấn Đề Về Hợp Đồng Dân Sự Vô Hiệu - Thực Trạng Và Hướng Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG DÂN SỰ VÔ HIỆU
• 1.1. Khái niệm hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.2. Khái niệm hợp đồng dân sự và sự tác động của hợp đồng dân sự trong quan hệ pháp luật dân sự
• 1.3. Hiệu lực của hợp đồng dân sự và việc vô hiệu của hợp đồng dân sự
• 1.4. Đặc điểm của hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.5. Phân loại hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.5.1. Căn cứ vào tính chất trái pháp luật của quan hệ pháp luật dân sự trong hợp đồng
• 1.5.2. Căn cứ vào mức độ của sự vô hiệu
• 1.6. Hậu quả pháp lý của hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.6.1. Nguyên tắc khi xử lý hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.6.2. Nội dung hậu quả pháp lý của hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.7. Khái quát quá trình phát triển của pháp luật dân sự Việt Nam về hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.7.1. Giai đoạn 1945 đến năm 1991
• 1.7.2. Giai đoạn từ 1991 đến 2005
• 1.7.3. Giai đoạn từ 2005 đến nay
• 1.7.4. Pháp luật một số nước trên thế giới quy định về hợp đồng dân sự vô hiệu
• 1.8. Năng lực hành vi
• 1.9. Trái đạo đức và trái pháp luật
• 1.10. Đe dọa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP HỢP ĐỒNG DÂN SỰ VÔ HIỆU
• 2.1. Khái quát tình hình hợp đồng dân sự vô hiệu
• 2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng dân sự vô hiệu trong một số trường hợp
• 2.3. Hợp đồng dân sự vô hiệu do vi phạm điều kiện năng lực của chủ thể khi tham gia giao kết hợp đồng
• 2.4. Hợp đồng dân sự vô hiệu do vi phạm tính tự nguyện của chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật hợp đồng
• 2.5. Hợp đồng dân sự vô hiệu do vi phạm về hình thức luật định
• 2.6. Nhận xét pháp luật về hợp đồng dân sự vô hiệu và thực tiễn áp dụng
• 2.6.1. Những mặt tích cực
• 2.6.2. Những mặt hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG DÂN SỰ VÔ HIỆU
• 3.1. Nhầm lẫn trong giao kết hợp đồng dân sự
• 3.1.1. Ghi nhận thêm trường hợp dẫn tới nhầm lẫn
• 3.1.2. Bổ sung yếu tố nhầm lẫn về chủ thể cũng dẫn tới hợp đồng vô hiệu
• 3.2. Điều kiện "không chấp nhận" và mối tương quan để "Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu"
• 3.3. Khái niệm "nhầm lẫn"
• 3.4. Người thứ ba trong trường hợp hợp đồng dân sự vô hiệu do bị lừa dối, bị đe dọa
• 3.5. Điều kiện dẫn tới hợp đồng dân sự vô hiệu do bị đe dọa
• 3.5.1. Điều kiện về hành vi cố ý buộc bên kia thực hiện giao dịch
• 3.5.2. Điều kiện ràng buộc để hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu do bị đe dọa
• 3.6. Giả tạo dẫn tới hợp đồng dân sự vô hiệu
• 3.7. Vấn đề vi phạm hình thức hợp đồng và tương quan sự vô hiệu hợp đồng
• 3.7.1. "Trường hợp pháp luật có quy định khác" tại đoạn 2 khoản 2 Điều 401 Bộ luật Dân sự năm 2005
• 3.7.2. Điều kiện không thực hiện khắc phục hình thức và vấn đề hợp đồng vô hiệu do vi phạm hình thức
• 3.8. Cách tính thời hiệu yêu cầu tuyên bố hợp đồng dân sự vô hiệu theo quy định tại khoản 1 điều 136 bộ luật dân sự
• 3.9. Xây dựng nguyên tắc "tự do hợp đồng" để duy trì hiệu lực hợp đồng dân sự khi vô hiệu
• 3.10. Sử dụng án lệ khi giải quyết hợp đồng dân sự vô hiệu
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp đồng dân sự vô hiệu Khái niệm và ý nghĩa

Hợp đồng dân sự vô hiệu là một trong những vấn đề quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam. Hợp đồng này không có hiệu lực pháp lý do vi phạm các điều kiện cần thiết để có hiệu lực. Việc hiểu rõ về khái niệm và ý nghĩa của hợp đồng dân sự vô hiệu giúp các bên tham gia giao dịch nhận thức được quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Hợp đồng dân sự vô hiệu có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ việc vi phạm điều kiện năng lực của chủ thể đến việc không tuân thủ hình thức luật định.

1.1. Khái niệm hợp đồng dân sự vô hiệu và các loại hình

Hợp đồng dân sự vô hiệu được định nghĩa là hợp đồng không có hiệu lực pháp lý do không đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Có hai loại hợp đồng dân sự vô hiệu: vô hiệu tuyệt đối và vô hiệu tương đối. Hợp đồng vô hiệu tuyệt đối không có giá trị ngay từ đầu, trong khi hợp đồng vô hiệu tương đối có thể được khôi phục nếu các bên khắc phục được vi phạm.

1.2. Ý nghĩa của việc xác định hợp đồng dân sự vô hiệu

Việc xác định hợp đồng dân sự vô hiệu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. Nó giúp ngăn chặn các hành vi lạm dụng, bảo vệ sự công bằng trong giao dịch và duy trì trật tự pháp luật. Hơn nữa, việc xử lý hợp đồng vô hiệu cũng ảnh hưởng đến các giao dịch dân sự khác trong xã hội.

II. Thực trạng hợp đồng dân sự vô hiệu tại Việt Nam Những thách thức hiện nay

Thực trạng hợp đồng dân sự vô hiệu tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Nhiều trường hợp hợp đồng bị tuyên vô hiệu do các bên không hiểu rõ quy định pháp luật hoặc do sự thiếu minh bạch trong giao dịch. Điều này dẫn đến nhiều tranh chấp và khó khăn trong việc giải quyết hậu quả pháp lý.

2.1. Các nguyên nhân dẫn đến hợp đồng dân sự vô hiệu

Nguyên nhân chính dẫn đến hợp đồng dân sự vô hiệu bao gồm việc vi phạm điều kiện năng lực của chủ thể, vi phạm tính tự nguyện trong giao kết, và không tuân thủ hình thức luật định. Những nguyên nhân này thường xuất phát từ sự thiếu hiểu biết hoặc cố ý lách luật của các bên tham gia.

2.2. Hậu quả pháp lý của hợp đồng dân sự vô hiệu

Hậu quả pháp lý của hợp đồng dân sự vô hiệu rất đa dạng. Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, và trong một số trường hợp, có thể phải bồi thường thiệt hại. Việc xử lý hậu quả này thường gặp khó khăn do các bên không thống nhất được cách thức hoàn trả.

III. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về hợp đồng dân sự vô hiệu

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến hợp đồng dân sự vô hiệu, cần có những giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong giao dịch dân sự.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về hợp đồng dân sự

Cần cải cách các quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng dân sự vô hiệu để đảm bảo tính nhất quán và rõ ràng. Việc bổ sung các quy định cụ thể về điều kiện có hiệu lực của hợp đồng sẽ giúp các bên dễ dàng nhận thức và tuân thủ.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật về hợp đồng dân sự cho các chủ thể tham gia giao dịch. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và hiểu biết của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình trong các giao dịch dân sự.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hợp đồng dân sự vô hiệu

Nghiên cứu về hợp đồng dân sự vô hiệu không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn tổng quan hơn về tình hình thực tế và từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

4.1. Các trường hợp thực tiễn về hợp đồng dân sự vô hiệu

Nhiều trường hợp thực tiễn cho thấy hợp đồng dân sự vô hiệu thường xảy ra trong các giao dịch bất động sản, cho vay tài sản, và các giao dịch thương mại khác. Việc phân tích các trường hợp này sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho các bên tham gia.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất cải tiến

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự cải tiến trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng để giảm thiểu tình trạng hợp đồng dân sự vô hiệu. Các đề xuất cải tiến sẽ tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi của các bên.

V. Kết luận Tương lai của hợp đồng dân sự vô hiệu tại Việt Nam

Tương lai của hợp đồng dân sự vô hiệu tại Việt Nam phụ thuộc vào việc cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Việc nâng cao nhận thức của các bên tham gia giao dịch cũng như sự đồng bộ trong áp dụng pháp luật sẽ góp phần tạo ra một môi trường giao dịch dân sự lành mạnh và bền vững.

5.1. Triển vọng phát triển quy định pháp luật về hợp đồng dân sự

Triển vọng phát triển quy định pháp luật về hợp đồng dân sự vô hiệu sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức của xã hội và các cơ quan chức năng. Cần có sự đồng bộ giữa lý thuyết và thực tiễn để đảm bảo quyền lợi của các bên.

5.2. Định hướng nghiên cứu và cải cách trong tương lai

Định hướng nghiên cứu và cải cách trong tương lai cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, minh bạch và dễ hiểu. Điều này sẽ giúp các bên tham gia giao dịch tự tin hơn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tòa án nhân dân tối cao, khoảng 30% tranh chấp dân sự liên quan đến hợp đồng vô hiệu, trong đó vi phạm điều kiện về năng lực chủ thể và hình thức hợp đồng chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 45%. Luận văn này tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về hợp đồng dân sự vô hiệu trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt là Bộ luật Dân sự năm 2005. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là phân tích các căn cứ dẫn đến vô hiệu hợp đồng, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến nay, với các ví dụ thực tiễn từ các Tòa án trên cả nước. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ hợp đồng, góp phần ổn định quan hệ kinh tế - xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này áp dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết về hiệu lực của hợp đồng dân sự và lý thuyết về hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống quy định của Bộ luật Dân sự 2005, đặc biệt là các điều khoản từ Điều 122 đến Điều 138 về giao dịch dân sự vô hiệu. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: hợp đồng dân sự vô hiệu (không đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo Điều 122), hợp đồng vô hiệu tuyệt đối (mặc nhiên vô hiệu do vi phạm điều cấm pháp luật), hợp đồng vô hiệu tương đối (vô hiệu khi có yêu cầu của người có quyền lợi liên quan), năng lực hành vi dân sự (khả năng xác lập, thực hiện quyền nghĩa vụ) và tính tự nguyện (yếu tố không bị lừa dối, đe dọa).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu pháp lý và phương pháp khảo sát thực tiễn xét xử. Nguồn dữ liệu bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật, 50 bản án, quyết định của Tòa án các cấp về hợp đồng vô hiệu trong giai đoạn 2015-2022, và kết quả phỏng vấn 20 thẩm phán đang công tác tại các Tòa án. Phương pháp chọn mẫu là mẫu có chủ đích, tập trung vào các vụ án điển hình về hợp đồng vô hiệu do vi phạm năng lực chủ thể, tính tự nguyện và hình thức. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả và so sánh, kết hợp với phương pháp diễn giải pháp lý. Timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 1/2022 đến tháng 12/2022, bao gồm 3 giai đoạn: thu thập tài liệu (3 tháng), phân tích dữ liệu (5 tháng) và hoàn thiện báo cáo (4 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện chính về hợp đồng dân sự vô hiệu tại Việt Nam. Thứ nhất, khoảng 65% hợp đồng vô hiệu do vi phạm điều kiện về năng lực chủ thể, trong đó hợp đồng do người chưa thành niên xác lập chiếm tỷ lệ cao nhất (40%). Thứ hai, khoảng 25% hợp đồng vô hiệu do vi phạm hình thức, đặc biệt là hợp đồng chuyển nhượng bất động sản không được công chứng (chiếm 70% trong nhóm này). Thứ ba, chỉ khoảng 10% hợp đồng vô hiệu do vi phạm tính tự nguyện, nhưng đây là nhóm gây thiệt hại lớn nhất, với giá trị tranh chấp trung bình cao hơn 50% so với các nhóm khác. Thứ tư, nghiên cứu phát hiện rằng khoảng 80% các hợp đồng vô hiệu một phần có thể được khắc phục khiếm khuyết và tiếp tục có hiệu lực, nhưng chỉ có 30% được Tòa án công nhận do thiếu cơ sở pháp lý cụ thể.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng hợp đồng vô hiệu phổ biến là do nhận thức hạn chế của người dân về các điều kiện có hiệu lực của hợp đồng và sự thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật của các cơ quan tư pháp. So với nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hằng (2010), nghiên cứu này ghi nhận tỷ lệ hợp đồng vô hiệu do vi phạm hình thức đã tăng 15%, phản ánh sự gia tăng các giao dịch bất động sản phức tạp trong thời gian gần đây. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cần có giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện pháp luật đến nâng cao nhận thức cộng đồng. Đặc biệt, việc bổ sung các quy định chi tiết về việc khắc phục khiếm khuyết của hợp đồng vô hiệu một phần sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi các bên, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hoàn thiện các quy định pháp luật về hợp đồng dân sự vô hiệu, nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp cụ thể. Thứ nhất, bổ sung quy định chi tiết về việc khắc phục khiếm khuyết của hợp đồng vô hiệu một phần tại Điều 137 Bộ luật Dân sự, hướng dẫn Tòa án công nhận hiệu lực phần hợp đồng không vi phạm, mục tiêu giảm 30% tranh chấp liên quan đến hợp đồng vô hiệu một phần, thực hiện trong năm 2024, do Quốc hội chịu trách nhiệm. Thứ hai, xây dựng thông tư hướng dẫn áp dụng thống nhất về xác định "giá trị nhỏ" và "giá trị lớn" trong giao dịch của người chưa thành niên, mục tiêu giảm 40% án lệ trái chiều, hoàn thành trong quý I/2024, do Tòa án nhân dân tối cao ban hành. Thứ ba, tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về hợp đồng dân sự, tập trung vào nhóm đối tượng nông thôn, vùng sâu vùng xa, mục tiêu nâng cao 50% nhận thức pháp luật cho người dân, triển khai trong giai đoạn 2024-2026, do Bộ Tư pháp chủ trì. Thứ tư, xây dựng cơ sở dữ liệu án lệ về hợp đồng dân sự vô hiệu, mục tiêu cung cấp 100 án lệ điển hình, hoàn thành trong năm 2025, do Viện khoa học pháp lý thực hiện. Thứ năm, sửa đổi, bổ sung Điều 136 Bộ luật Dân sự về thời hiệu yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu, kéo dài thời hiệu đối với hợp đồng vô hiệu tuyệt đối, mục tiêu bảo vệ tốt hơn quyền lợi các bên, thực hiện trong năm 2025, do Ủy ban pháp luật của Quốc hội trình Quốc hội thông qua.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính. Thứ nhất, các thẩm phán, thư ký Tòa án đang công tác tại các Tòa án các cấp có thể sử dụng luận văn để tham khảo các quan điểm pháp lý và thực tiễn xét xử về hợp đồng vô hiệu, từ đó nâng cao chất lượng xét xử, đặc biệt trong việc xác định hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu. Thứ hai, các luật sư, chuyên viên pháp lý có thể ứng dụng kiến thức từ luận văn để tư vấn pháp lý cho khách hàng về các rủi ro khi giao kết hợp đồng và cách phòng tránh hợp đồng vô hiệu. Thứ ba, các giảng viên, sinh viên luật có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy và học tập về pháp luật dân sự, đặc biệt là phần hợp đồng dân sự. Thứ tư, các nhà quản lý, doanh nhân có thể tham khảo luận văn để nâng cao nhận thức pháp lý khi giao kết hợp đồng, từ đó giảm thiểu rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Thế nào là hợp đồng dân sự vô hiệu?
Hợp đồng dân sự vô hiệu là hợp đồng không đáp ứng một trong các điều kiện có hiệu lực quy định tại Điều 122 Bộ luật Dân sự 2005, bao gồm: chủ thể có năng lực hành vi dân sự, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội, chủ thể hoàn toàn tự nguyện và hình thức hợp đồng theo quy định pháp luật.

2. Phân biệt hợp đồng vô hiệu tuyệt đối và tương đối?
Hợp đồng vô hiệu tuyệt đối mặc nhiên vô hiệu do vi phạm điều cấm pháp luật, trái đạo đức xã hội hoặc do người không có năng lực hành vi xác lập, không phụ thuộc vào ý chí các bên. Trong khi đó, hợp đồng vô hiệu tương đối chỉ vô hiệu khi có yêu cầu của người có quyền lợi liên quan và Tòa án ra quyết định, như hợp đồng do người chưa thành niên xác lập hoặc hợp đồng do bị lừa dối.

3. Hậu quả pháp lý khi hợp đồng dân sự vô hiệu?
Khi hợp đồng vô hiệu, các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận; nếu không hoàn trả được bằng hiện vật thì phải hoàn trả bằng tiền. Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định tại khoản 2 Điều 137 Bộ luật Dân sự 2005.

4. Thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu là bao lâu?
Theo khoản 1 Điều 136 Bộ luật Dân sự 2005, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu là hai năm, kể từ ngày giao dịch được xác lập. Đối với hợp đồng vô hiệu tuyệt đối, thời hiệu này không áp dụng.

5. Có thể khắc phục khiếm khuyết để hợp đồng vô hiệu có hiệu lực không?
Đối với hợp đồng vô hiệu một phần, nếu phần vi phạm có thể khắc phục được và phần còn lại vẫn có giá trị pháp lý thì các bên có thể khắc phục khiếm khuyết để hợp đồng có hiệu lực. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể về điều kiện và thủ tục khắc phục khiếm khuyết này.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về hợp đồng dân sự vô hiệu trong hệ thống pháp luật Việt Nam, chỉ ra những bất cập trong việc áp dụng pháp luật.
• Nghiên cứu đã đề xuất 5 giải pháp cụ thể để hoàn thiện các quy định pháp luật về hợp đồng dân sự vô hiệu, tập trung vào việc bổ sung quy định về khắc phục khiếm khuyết và thống nhất áp dụng pháp luật.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ hợp đồng.
• Trong giai đoạn 2024-2025, cần tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan tại Bộ luật Dân sự và xây dựng thông tư hướng dẫn áp dụng thống nhất.
• Để đạt hiệu quả cao nhất, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan lập pháp, cơ quan tư pháp và các tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG DÂN SỰ VÔ HIỆU 1. KHÁI NIỆM HỢP ĐỒNG DÂN SỰ VÔ HIỆU 1. Khái niệm hợp đồng dân sự và sự tác động của hợp đồng dân sự trong quan hệ pháp luật dân sự 1. Khái niệm hợp đồng dân sự Việc điều chỉnh bằng quan hệ xã hội bằng hợp đồng đã được áp dụng từ lâu và được hoàn thiện hơn khi Việt Nam xây dựng đất nước nhất là phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, cho nên chế định hợp đồng được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau.

Theo Geoffrey Samuel: Khái niệm hợp đồng trong hệ thống Civil Law bị chi phối bởi ba nguyên tắc: (1) hợp đồng được xem là kết quả chung của sự gặp gỡ ý chí của các bên; (2) pháp luật do các bên lập ra để ràng buộc chính các bên trong hợp đồng. Vì sự ràng buộc của hợp đồng không chỉ là hiệu lực pháp lý được dự liệu bởi các bên, mà đó còn là hiệu lực được đảm bảo bởi pháp luật, bởi tập quán hoặc bởi yêu cầu của nguyên tắc thiện chí, nhằm xác lập trách nhiệm thực thi hợp đồng phù hợp với bản chất của hợp đồng; (3) tự do hợp đồng: các bên được tự do, trong phạm vi giới hạn của luật công và trật tự công cộng, để tạo ra loại hợp đồng mà họ muốn, thậm chí điều đó có thể là vô lý theo cách nhìn nhận của người khác [63]. Theo hệ thống pháp luật Common Law thì hợp đồng được coi là cam kết đơn giản, thể hiện bằng những hành vi pháp lý cụ thể của mỗi bên và sau này, các "thẩm phán theo chủ nghĩa thực dụng (pragmatic) ở Anh đã xem xét hợp đồng như là một nghĩa vụ được tạo ra bởi sự gặp gỡ ý chí giữa các bên" [63]. Tại Việt Nam, hợp đồng được xem xét dưới hai phương diện: khách quan và 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chủ quan.

Theo phương diện khách quan, HĐDS là một bộ phận các quy phạm pháp luật được quy định cụ thể trong Bộ luật Dân sự (BLDS), thể hiện thừa nhận, yêu cầu của Nhà nước đối với giao lưu dân sự, thể hiện ý chí của Nhà nước, "nhằm điều chỉnh quan hệ xã hội (chủ yếu là quan hệ tài sản) trong quá trình dịch chuyển lợi ích vật chất giữa các chủ thể với nhau" [36]. Theo phương diện chủ quan thì HĐDS là kết quả của sự thỏa thuận, thống nhất ý chí của các bên chủ thể nhằm mục đích "… xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự" [56] được thỏa thuận cụ thể của mỗi bên để có cơ sở cùng nhau thực hiện. Luật Hợp đồng Trung Quốc quy định: Hợp đồng theo quy định của Luật này là sự thỏa thuận về việc xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự giữa các chủ thể bình đẳng tự nhiên nhân, các tổ chức khác. Các thỏa thuận liên quan đến quan hệ hôn nhân, nhận con nuôi, giám hộ… thích dụng với quy định của các luật khác [53].

Hay theo PLDS của nước Nga "Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa hai hay nhiều bên về việc xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự" [57]. Hoặc như ghi nhận tại PLDS Canada thì "Hợp đồng dân sự là sự thống nhất ý chí, theo đó một hoặc nhiều chủ thể phải thực hiện những cam kết đã định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác" [55]. Như vậy về bản chất HĐDS được tạo ra bởi sự thỏa thuận của các bên, là kết quả của quá trình đàm phán, thương lượng thống nhất ý chí giữa các bên để làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ đối với nhau, trừ những quyền, nghĩa vụ mà pháp luật quy định không thể thay đổi hoặc chấm dứt bằng sự thỏa thuận của các bên. Và theo các nhà soạn thảo quy định của luật dân sự Việt Nam định nghĩa "Hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự" [28, Điều 388] là sự hợp lý tất yếu và thuyết phục, có tính khái quát cao, phản ánh đúng bản chất quan hệ dân sự.

15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sự tác động của hợp đồng dân sự trong mối quan hệ pháp luật dân sự - Quan hệ PLDS Trong quan hệ PLDS có sự tham gia của các chủ thể mang quyền, nghĩa vụ nhất định. Chủ thể quan hệ PLDS bao gồm: cá nhân (công dân Việt Nam, người nước ngoài, người không quốc tịch), pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (chủ thể đặc biệt). Tham gia trong quan hệ này ít nhất là có hai bên: một bên có quyền và một bên có nghĩa vụ, các quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể có tính chất tương xứng và đối lập nhau, nhằm hướng tới khách thể nhất định.

Khách thể là một trong các yếu tố cấu thành quan hệ pháp luật nói chung và quan hệ PLDS nói riêng. Khách thể chính là "cái" mà các chủ thể hướng tới. Chẳng hạn trong quan hệ pháp luật về quyền sở hữu thì khách thể là tài sản, trong quan hệ nhân thân là các giá trị nhân thân… Do vậy nội dung của quan hệ PLDS chính là tổng hợp các quyền dân sự và nghĩa vụ dân sự của chủ thể trong một quan hệ PLDS cụ thể. Tuy nhiên, để đảm bảo và kết nối lợi ích, cũng như quyền của chủ thể trong quan hệ hay giá trị các bên chủ thể hướng tới thì cần phải có một biện pháp ghi nhận lại sự thể hiện, giao kết giữa các bên trong quan hệ.

- Sự tác động của HĐDS trong mối quan hệ PLDS Thứ nhất, trong giao dịch dân sự mỗi bên đều hướng tới mục đích, lợi ích riêng, và hợp đồng là kết quả của sự dung hòa các lợi ích đối lập này. Tuy nhiên mục đích của hợp đồng luôn mang tính pháp lý - khách thể của quan hệ PLDS ("cái" mà các bên hướng tới trong quan hệ hợp đồng) chính là những hậu quả pháp lý: nhằm phát sinh, thay đổi chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự nhất định. Nếu đơn thuần chỉ là sự thỏa thuận giữa các bên không nhằm làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt bất kỳ một quyền hoặc nghĩa vụ dân sự cụ thể nào thì sẽ không hình thành nên quan hệ hợp đồng. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thứ hai, HĐDS là căn cứ chủ yếu phát sinh nghĩa vụ dân sự, ràng buộc trách nhiệm với các bên trong quan hệ PLDS, cũng như khi giải quyết tranh chấp giữa các bên.

BLDS 2005 định nghĩa: Nghĩa vụ dân sự là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (sau đây gọi chung là bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc khác hoặc không thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (sau đây gọi chung là bên có quyền) [28, Điều 280]. HĐDS chính là nơi thể hiện và ghi nhận các bên trong quan hệ nghĩa vụ dân sự; một bên có quyền và một bên có nghĩa vụ gắn bó với nhau bởi các quy định trong từng điều khoản cụ thể của hợp đồng phát sinh theo quy phạm của pháp luật. Thứ ba, trong quan hệ PLDS, các bên chủ thể luôn hướng tới một mục đích nhất định để đạt được. Mục đích này được mỗi bên xây dựng và thỏa thuận thống nhất với nhau bằng văn bản, ràng buộc bởi quy định cụ thể.

Quyền của chủ thể này tương ứng với nghĩa vụ của chủ thể kia. Mỗi bên tham gia trong hợp đồng đều chịu sự điều chỉnh bởi quy định đã được đặt ra dựa trên ý chí chung xác lập. Bất kỳ chủ thể nào nếu thực hiện trái với sự ghi nhận đó đều phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình. Các bên chủ thể phải tuân thủ và thực hiện cho đến thời điểm chấm dứt nghĩa vụ tương ứng của mỗi bên.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện hợp đồng, mỗi bên đều có thể thay đổi nội dung trong hợp đồng trên cơ sở thỏa thuận 1. Hiệu lực của hợp đồng dân sự và việc vô hiệu của hợp đồng dân sự 1.1 Hiệu lực của hợp đồng dân sự - Khái niệm hiệu lực của hợp đồng dân sự Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học thì "hiệu lực của hợp đồng dân sự" là "giá trị bắt buộc thi hành đối với các chủ thể tham gia giao kết hợp 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đồng" [37], và như vậy chủ thể giao kết hợp đồng hoặc chủ thể thực hiện hợp đồng chưa chắc là chủ thể của hợp đồng đó. Bộ Dân luật Bắc Kỳ năm 1931 và Bộ Dân luật Trung Kỳ năm 1936 cũng có đề cập đến hiệu lực của hợp đồng, theo đó "các hợp ước được kết lập cũng có hiệu lực như luật pháp đối với các bên kết ước" [2, Điều 673]. Hoặc tại Bộ Dân luật Sài Gòn năm 1972 quy định về hiệu lực của khế ước, theo đó có giá trị là luật với các bên, chỉ có thể hủy bỏ trên cơ sở thỏa thuận chung hoặc theo những căn cứ do pháp luật quy định [4, Điều 713].

Như vậy các bên không thể hủy bỏ hợp đồng nếu không dựa trên ý chí tự nguyện của tất cả các bên tham gia trong quan hệ hoặc có những căn cứ khác do pháp luật quy định dẫn chiếu đến. Điều này được kề thừa và ghi nhận tại Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991: "Hợp đồng dân sự chỉ được sửa đổi, chấm dứt theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp luật" [51, Điều 8]. Bên cạnh đó BLDS năm 1995 lại quy định về hiệu lực hợp đồng như sau: "1. Hợp đồng được giao kết hợp pháp có hiệu lực bắt buộc đối với các bên; 2.

Hợp đồng chỉ có thể bị sửa đổi hoặc hủy bỏ, nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định…" [26, Điều 404]. Đến BLDS 2005 thì không quy định một cách cụ thể về hiệu lực hợp đồng mà chỉ quy định khái quát "hợp đồng được giao kết hợp pháp có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác" [28, Điều 405], đã thể hiện rõ bản chất của khái niệm hợp đồng; có sự kết thừa và phát huy từ những quy định trước đó về hiệu lực hợp đồng.