Chương 1 HỌC TẬP VÀ LÀM THEO PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH CỦA CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN Ở ĐẢNG BỘ VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỢ VIỆT NAM- NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN 1. Khái niệm phong cách và phong cách Hồ Chí Minh 1. Khái niệm phong cách Phong cách bao giờ cũng gắn với một con ngƣời hoặc một cộng đồng ngƣời cụ thể. Phong cách đƣợc hiểu theo hai nghĩa sau đây: Theo nghĩa hẹp, phong cách là cách thức riêng của một tác giả, của một nghệ sĩ, thể hiện trong tác phẩm văn học, nghệ thuật của mình.
Đó là những biểu hiện mang tính hệ thống về tƣ tƣởng và nghệ thuật, cùng với những đặc điểm thẩm mỹ ổn định về nội dung và hình thức thể hiện, tạo nên những giá trị độc đáo của tác giả, của nghệ sĩ. Theo nghĩa rộng, phong cách là phong thái, phong độ và phẩm cách ổn định của một ngƣời nào đó, đƣợc thể hiện trong các hoạt động của chủ thể, tạo nên những đặc trƣng riêng, những giá trị riêng. Nói cách khác, phong cách đƣợc hiểu nhƣ là các nguyên tắc điều chỉnh hành vi của một ngƣời nào đó và trở thành thói quen, thành nền nếp ổn định trong tƣ duy, trong nói năng, trong giao tiếp, trong sinh hoạt hàng ngày của chủ thể. Theo Từ điển Tiếng Việt, phong cách là: “Sự thể hiện ra bên ngoài những thuộc tính tương đối ổn định, bên trong của con người, đó là cung cách sinh hoạt, làm việc, ứng xử thường lặp đi, lặp lại, thể hiện nét riêng của mỗi người”.
Phong cách có tính hệ thống, tƣơng đối ổn định, là đặc điểm riêng độc đáo trong nhận thức và hoạt động thực tiễn của một ngƣời, một nhóm ngƣời nhất định. Nhƣ vậy, phong cách là tổng hợp những hoạt động có ý thức, được rèn luyện thành nền nếp, tương đối ổn định của một người, một lớp người, hay 10 một cộng đồng người, tạo nên dấu ấn riêng, có giá trị xã hội, được biểu hiện trong cuộc sống và hoạt động thực tiễn của con người. Dù hiểu theo theo Từ điển, nghĩa hẹp hay nghĩa rộng, thì phong cách bao giờ cũng là cái riêng, độc đáo có tính hệ thống, ổn định và phản ánh nét đặc trƣng của một con ngƣời cụ thể. Phong cách không phải là cái bẩm sinh, có sẵn mà đƣợc hình thành từ sự phấn đấu, tu dƣỡng, rèn luyện không ngừng của chủ thể.
Phong cách của mỗi ngƣời bao giờ cũng là sản phẩm tổng hoà của những điều kiện, hoàn cảnh lịch sử nhất định; đƣợc tạo nên bởi các nhân tố nhƣ: truyền thống văn hoá, lối sống, thói quen, điều kiện sống, sự trải nghiệm thực tiễn, dấu ấn cá nhân…, luôn mang tính ổn định và đƣợc thể hiện trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của chủ thể. Phong cách gắn liền với đời sống của mỗi ngƣời, cộng đồng ngƣời, gắn chặt với thói quen, tập quán, truyền thống, văn hóa, chịu sự tác động bởi môi trƣờng sống, làm việc. Phong cách của mỗi ngƣời mang dấu ấn cá nhân rõ nét, chịu sự chi phối bởi phong cách tập thể, phong cách của cộng đồng, nhƣng cũng tác động lại phong cách của tập thể và phong cách cộng đồng. Phong cách đƣợc thể hiện trong tất cả các mặt hoạt động của con ngƣời.
Trong đó, tác phong làm việc, tác phong công tác, tác phong sinh hoạt chỉ là những bộ phận của phong cách con ngƣời nói chung. Khi nói đến tác phong chủ yếu là nói đến cách sống, cách sinh hoạt, lề lối làm việc. Còn nói đến phong cách là nói đến nét riêng, đặc trƣng đƣợc thể hiện trong tất cả các mặt hoạt động của mỗi con ngƣời. Khi nghiên cứu phong cách cần chú ý những vấn đề sau: Phong cách hình thành và chịu tác động của các điều kiện tự nhiên, môi trƣờng xã hội, văn hóa, kinh tế, chính trị… ở các thời kỳ phát triển của lịch sử.
Do đó phong cách ngƣời Việt Nam khác phong cách ngƣời Trung Hoa, ngƣời Nga hay ngƣời Mỹ, ngƣời Pháp… Ngay trong một quốc gia, phong 11 cách của các dân tộc cũng khác nhau, các vùng miền cũng khác nhau. Ở Việt Nam, phong cách ngƣời miền Bắc khác phong cách ngƣời miền Nam. Đối với từng ngƣời, phong cách của họ cũng chịu sự tác động của các yếu tố tự nhiên, xã hội nhất định của nơi mà họ sinh ra và lớn lên, những đặc điểm về truyền thống dòng tộc, thói quen sinh hoạt vùng, miền, gia đình… tác động rất sâu sắc vào phong cách cá nhân và mạng dấu ấn rất riêng của bản thân ngƣời đó, ở cùng hoàn cảnh nhƣ nhau nhƣng phong cách ở từng ngƣời bao giờ cũng khác nhau. Phong cách có liên quan và chịu sự phụ thuộc rất sâu sắc vào thế giới quan và nhân sinh quan của từng ngƣời.
Xuất phát từ nhân sinh quan, thế giới quan mà ngƣời đó có những suy nghĩ, những việc làm của riêng mình, tạo nên phong cách của bản thân mình. Đạo đức của mỗi ngƣời là nhân tố trung tâm tạo nên cốt lõi phong cách của họ. Đạo đức chi phối mạnh mẽ vào suy nghĩ, nói năng, cử chỉ và hành động thƣờng ngày của mỗi con ngƣời. Đó là nhũng cơ sở hình thành nên phong cách của họ.
Tác phong sinh hoạt hàng ngày của mỗi ngƣời là sự thể hiện bên ngoài của phong cách. Vì vậy có thể coi tác phong là bộ phận của phong cách. Từ tác phong của từng ngƣời mà ta có thể nhận ra sự khác nhau của ngƣời này so với ngƣời kia. Khái niệm phong cách Hồ Chí Minh Chủ tịch Hồ Chí Minh nhà lãnh đạo kiệt xuất, vị lãnh tụ thiên tài, ngƣời thầy vĩ đại của Đảng ta, dân tộc ta, Ngƣời đã để lại một trong những di sản quý báu là: Tƣ tƣởng, tấm gƣơng đạo đức sáng ngời và phong cách mẫu mực.
Phong cách Hồ Chí minh thấm đƣợm tính dân tộc, khoa học, cách mạng, cao cả và thiết thực, mang đạm dấu ấn riêng của Ngƣời, tạo thành một chỉnh thể nhất quán, có giá trị khoa học, đạo đức, thẩm mỹ. 12 Khái niệm “Phong cách Hồ Chí Minh” đƣợc Đại hội VII của Đảng đề cập khi xác định: “Phải tiếp tục bồi dƣỡng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân ta những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, những giá trị tƣ tƣởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” [1, tr. Từ đây, tƣ tƣởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thƣờng đƣợc nói liền với nhau, thể hiện những đặc trƣng phong phú về toàn bộ cuộc sống và hoạt động của Ngƣời. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc cũng nhƣ nhiều nhà chính trị đã đề cập đến phong cách Hồ Chí Minh ở nhiều góc độ, từ tƣ duy đến hành động: phong cách lãnh đạo, phong cách công tác, phong cách sinh hoạt, phong cách nói, phong cách viết… Trên cơ sở những công trình nghiên cứu đó, có thể định nghĩa phong cách Hồ Chí Minh nhƣ sau: Phong cách Hồ Chí Minh đƣợc hiểu theo nghĩa rộng, đó là những giá trị, những nét riêng biệt và những đặc điểm thể hiện tính ổn định trong các lĩnh vực hoạt động của Hồ Chí Minh.
Nghiên cứu phong cách Hồ Chí Minh là nghiên cứu theo nghĩa rộng của khái niệm phong cách. Phong cách Hồ Chí Minh là sự tổng hợp của nhiều yếu tố tạo thành: Phong cách tƣ duy; phong cách diễn đạt; phong cách làm việc; phong cách ứng xử; phong cách sinh hoạt. Những mặt chủ yếu này đã tạo thành một hệ thống phong cách Hồ Chí Minh, đƣợc thể hiện một cách tự nhiên trong cuộc sống của Ngƣời, để Hồ Chí Minh thực sự trở thành một con ngƣời toàn vẹn, với một cuộc sống trọn vẹn. Theo đó, phong cách Hồ Chí Minh là lề lối, cung cách, cách thức, phong thái, phong độ và phẩm cách, được thể hiện xuyên suốt, nhất quán trong hoạt động lý luận và thực tiễn cách mạng của Người, biểu hiện ra trong tư duy, trong diễn đạt, trong làm việc, trong ứng xử và trong sinh hoạt hàng ngày tạo nên sự khác biệt và những giá trị to lớn đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
13 Nói đến phong cách Hồ Chí Minh là nói đến những đặc trƣng giá trị, mang đậm dấu ấn Hồ Chí Minh, không tách rời tƣ tƣởng, đạo đức của Ngƣời, thể hiện một nhân cách lớn, siêu việt của ngƣời chiến sĩ cộng sản lỗi lạc, một nhà văn hóa kiệt xuất, có đạo đức trong sáng và đậm tính nhân văn nhƣng rất giản dị, gần gũi, thƣờng nhật. Do đó, đề cập tới khái niệm phong cách Hồ Chí Minh, cần lƣu ý một số vấn đề nhƣ: Đây là phong cách rất mẫu mực của ngƣời cách mạng, ngƣời cán bộ, đảng viên, rất vĩ đại nhƣng giản dị, gần gũi, thƣờng ngày, gắn với từng hành động, việc làm cụ thể của Hồ Chí Minh suốt đời vì nƣớc, vì dân. Phong cách Hồ Chí Minh gắn bó chặt chẽ và là biểu hiện thiết thực, cụ thể, sinh động nhất tƣ tƣởng, đạo đức, phƣơng pháp cách mạng của Ngƣời, gắn với lý tƣởng cộng sản và chủ nghĩa quốc tế trong sáng, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc, ấm no của nhân dân. Phong cách Hồ Chí Minh là phong cách của một ngƣời thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, một lãnh tụ thiên tài của Đảng và của cả dân tộc, một chiến sỹ lỗi lạc của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.
Phong cách Hồ Chí Minh là những giá trị đặc trƣng, độc đáo, không thể trộn lẫn, là phong cách của ngƣời Việt Nam, mang đậm nét văn hóa truyền thống của dân tộc: yêu nƣớc, thƣơng nòi, đoàn kết cộng đồng, trọng nghĩa vẹn tình của dân tộc Việt Nam. Đó là phong cách của một nhà văn hóa lớn của thế giới, của một vĩ nhân, luôn sống vì nghĩa lớn, với tâm trong sáng, đức cao đẹp, trí mẫn tiệp, hành xử mực thƣớc, luôn vì dân và gần gũi gắn bó với nhân dân. Phong cách Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ di sản vô giá mà Ngƣời để lại cho chúng ta. Phong cách của Ngƣời không chỉ mang tính truyền thông và hiện đại, dân tộc và thời đại, khoa học và cách 14 mạng, là tấm gƣơng mẫu mực, là chuẩn mực cho việc xây dựng phong cách ngƣời cán bộ cách mạng, mà còn bồi dƣỡng nhân cách cho các thế hệ ngƣời Việt Nam hôm nay và mai sau.
Phong cách Hồ Chí Minh là phong cách của một con ngƣời với cái tâm trong sáng, cái đức cao đẹp, cái trí minh mẫn, cái hành mực thƣớc, phong cách của một lãnh tụ, một chiến sĩ cộng sản chân chính.