CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỂ CHUNG VỂ HOẠT ĐỘNG MARKETING CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. Khái niệm NHTM. Có nhiều quan niệm khác nhau về NHTM, chẳng hạn: Nước Pháp coi “N H là những xí nghiệp hay cơ sỏ hành nghề thường xuyên, nhận của công chứng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các sô tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khâu, TD hay tài chính ” (Luật 6-41).
Đan Mạch thì coi ‘ảN H là nơi thực hiện các nghiệp vụ thiết yếu bao gồm: thu nhận tiền ký thác; buôn bán vàng bạc; hành nghê thương mại và cấc giá trị địa ốc, cấc phương tiện TD và hôi phiếu; bảo lãnh các món nợ; thực hiện các nghiệp vụ chuyển ngân; dứng ra bảo hiểm, bảo đảm ký quỹ; tham dự vào thiết lập các xí nghiệp Ở Việt Nam, cũng có nhiều quan niệm khác nhau về NHTM: -NH là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các DV tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là là TD, tiết kiệm, DV thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tô chức KD nào trong nên kinh tê [9,tr. -NHTM là tổ chức KD tiền tệ mà các hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của KH với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó 5 đ ể cho vay, thực hiện các nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán” [14]. NHTM là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế, thực hiện các chức năng: (1) Trung gian tài chính: Với chức năng này, thì hoạt động chủ yếu của NHTM là chuyển các khoản tiền tiết kiệm thành đầu tư; (2) Tạo phương tiện TT: Giấy nợ do NH phát hành trở thành phương tiện T T rộng rãi được nhiều người chấp nhận. Ngày nay, Nhà nước tập trung quyền lực phát hành tiền, nhưng các NHTM vẫn tạo tiền thông qua cho vay các khoản tiền gửi từ NH này đến NH khác; (3) Trung gian TT: NH trở thành trung tâm TT lớn nhất trong nền kinh tế với các hình thức TT rất đa dạng, phong phú (séc, uỷ nhiệm chi, nhờ thu, thẻ.
Các NH còn TT bù trừ với nhau thông qua NHTW hoặc các Trung tâm TT; Trong quá trình KD của mình, các NHTM tạo ra các công cụ tài chính, các loại hình DV tài chính NH làm tăng tính tiện ích của KH khi sử dụng các sản phẩm DV NH. NHTM thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ, vì vậy đây là kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủ để ổn định kinh tế.CÉC loại hình NHTM. Có thể phân chia NHTM theo các tiêu thức khác nhau. Theo tính chât hoạt động thì có thể chia NHTM thành các loại hình sau đây: -NH chuyên doanh.
Loại hình NH này chỉ tập trung cung cấp một số DV NH (như: cho vay nông nghiệp, cho vay xây dựng cơ bản.) Do tính chuyên môn hoá cao cho phép NH có được đội ngũ cán bộ giàu kinh nghiệm, 6 tinh thông nghiệp vụ. Tuy nhiên, loại hình NH này thường gặp rủi ro lớn khi lĩnh vực KD của KH hoạt động sa sút -NH đa năng. Là NH cung cấp mọi DV NH cho KH. Đây là xu hướng chủ yếu hiện nay của các NHTM, do tính đa dạng sẽ giúp NH tăng thu nhập và hạn chế rủi ro.
Chủ yếu cung cấp các DV cho các NH, các công ty tài chính, cho Chính phủ, cho các doanh nghiệp lớn hoạt động tại các trung tâm tài chính quốc tế, cung cấp các khoản TD lớn. Chủ yếu cung cấp các DV trực tiếp cho doanh nghiệp, hộ gia đình, các cá nhân với những khoản TD nhỏ. Hoạt động của NHTM trong kinh tế thị trường. Hoạt động của NHTM trong kinh tế thị trường tương đối đa dạng và phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội, nhiều đối tượng KH; tuy nhiên, có thể khái quát thành một số hoạt động chủ yếu sau đây: 1.N hận tiền gửi.
Nhận tiền gửi là hoạt động thường xuyên của các NHTM và là hoạt động rất quan trọng đối với bản thân NH cũng như đối với nền kinh tế. Ta biết rằng, trong nền kinh tế luôn tồn tại một bộ phận tiền nhàn rỗi trong dân chúng và trong các tổ chức kinh tế - xã hội, bộ phận này nếu được huy động tập trung sẽ tạo nguồn vốn cho đầu tư phát triển kinh tế. Các NHTM, với vai trò và vị trí của mình là một trung gian tài chính, đứng ra huy động tập trung nguồn tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế, từ đó đầu tư đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. 7 Để có nguồn vốn lớn, đáp ứng nhu cầu vốn vay ngày càng tăng lên từ phía KH, các NHTM áp dụng nhiều biện pháp phong phú, đa dạng để huy động vốn: - Phong phú về kỳ hạn huy động: Nhận tiền gửi của các tổ chức, cá nhân dưới các hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn; - Phong phú về công cụ huy động: Phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác để huy động vốn của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; - Phong phú về nguồn huy động: Vay trên thị trường tiền tệ, vay trong dân chúng, các tổ chức kinh tế trong nước, vay trên thị trường vốn quốc tế.
-Phong phú về cách thức hấp dẫn người gửi tiền: Tiết kiệm bậc thang, tiết kiệm dự thưởng, tiết kiệm gửi một nơi lấy ra ở nhiều nơi. Thực hiện hoạt động nhận tiền gửi, NHTM quản lý được một khối lượng lớn tiền của nền kinh tế. Đây chính là nguồn vốn để NH tài trợ trở lại đối với nền kinh tế. Đây là hoạt động sử dụng nguồn tiền mà NHTM đã huy động được trong nền kinh tế.
Các NHTM thực hiện cho vay theo nhiều phương thức, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng. -Cho vay thương mại. Ngay ở thời kỳ đầu, các NH đã thực hiện nghiệp vụ chiết khấu thương phiếu mà thực tế là cho vay đối với người bán hàng (người bán chuyển khoản phải thu cho NH để lấy tiền trước). Sau đó, các NH cho vay trực tiếp đối với KH (là người mua hàng), giúp họ có vốn để mua hàng dự trữ để mở rộng sản xuất, KD.
-Cho vay tiêu dùng. Trước đây, hầu hết các NH không mặn mà với các khoản cho vay cá nhân và hộ gia đình vì họ đều cho rằng các khoản cho vay 8 tiêu dùng rủi ro cao. Tuy nhiên, từ sau thế chiến thứ hai, do sự gia tăng thu nhập của người tiêu dùng và áp lực cạnh tranh đã buộc các NH phải hướng tới người tiêu dùng và coi đây là KH tiềm năng của NH. Thực tê ở các nước phát triển cho thấy, TD tiêu dùng đã trở thành một trong những loại hình TD tăng trưởng nhanh nhất -Tài trợ dự án.
Ngoài thực hiện nghiệp vụ truyền thống là cho vay ngắn hạn, các NH ngày càng năng động trong cho vay tài trợ các dự án, đặc biệt là tài trợ trong các ngành công nghệ cao. Một số NH còn cho vay để đầu tư vào đất đai. C u n g c ấ p c á c tà i k h o ả n g ia o d ịc h và th ự c h iệ n th a n h to á n. NH thực hiện mở tài khoản giao dịch cho các KH gửi tiền và thực hiện chi trả theo lệnh của KH thông qua tài khoản séc.
Các tiện ích của TT không dùng tiền mặt (như: Sự an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí.) đã góp phần rút ngắn chu kỳ KD, tăng hiệu quả sử dụng vốn. Chính điều này đã thu hút KH, mở ra một DV mới, quan trọng nhất đó là tài khoản tiền gửi giao dịch, cho phép người gửi tiền viết séc thanh toán cho việc mua hàng hoá, DV. Đây được xem là một trong những bước đi quan trọng nhất trong công nghiệp NH và cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin thì nhiều thể thức thanh toán được phát triển, n h ư : Uỷ nhiệm chi, nhờ thu, L/C, TT bằng điện, thẻ. Ngoài các hoạt động chính là nhận tiền gửi và cho vay, các NHTM còn thực hiện các DV khác theo yêu cầu của KH, như: -Quản lý ngân quĩ.
Các NH cung cấp cho KH DV quản lý ngân quĩ, trong đó, NH đồng ý quản lý việc thu - chi cho một công ty và thực hiện đầu 9 tư phần vốn tạm thời nhàn rỗi vào các chứng khoán, hoặc cho vay để nguồn vốn nhàn rỗi của KH sinh lợi. -Tài trợ các hoạt động của Chính phủ. Thông qua mua trái phiếu Chính phủ phát hành, hoặc cho vay với các điều kiện ưu đãi đối với các doanh nghiệp của Chính phủ. Do uy tín cũng như khả năng tài chính của mình, các NH thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh cho KH trong mua chịu hàng hóa và trang thiết bị, phát hành chứng khoán, vay vốn của các tổ chức TD khác.
Nghiệp vụ đầu tư của NHTM có thể thực hiện trên thị trường tiền tệ hoặc thị trường chứng khoán, cũng có thể đó là hoạt động trực tiếp hùn vốn hoặc mua cổ phiếu của các doanh nghiệp, công ty. Thực chất đây là nghiệp vụ cho thuê vốn (Capital Lease), nhưng vốn cho thuê không phải bằng tiền mà là dưới hình thức tài san (Cac văn phòng, máy móc thiết bị, các tài sản khác). Thuê mua có 3 loại: (1 )Thuê mua đơn thuần trong đó, người đi thuê chọn máy móc thiết bị và nhà cung cấp, sau đó người cho thuê là các NHTM sẽ mua thiêt bị nay va chuyển nó cho người đi thuê sử dụng theo hợp đồng thuê mua. (2) Thuê mua trực tiếp: Theo hình thức này thì NHTM sẽ cho người đi thuê sử dụng thiết bị mà họ có sẵn.
Cũng có thể các NHTM giao tài sản của họ cho các Chi nhánh thực hiện DV cho thuê (liên kết dọc). - Các DV về chứng khoán: Mua bán chứng khoán, môi giới chứng khoán, bảo lãnh chứng khoán. 10 - DV tư vấn: Tư vấn bất động sản, tư vấn chứng khoán, tư vấn tài chính. - DV uỷ thác: Uỷ thác cho vay, quản lý hộ tài sản, giải quyết các thủ tục chuyển nhượng tài sản, bảo quản tài sản là vàng, bạc, chứng khoán, tài liệu mật.
- Bán các DV bảo hiểm. - DV cho thuê két sắt. - Cung cấp các DV NH đại lý.