CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1.1 Tổng quan về chất lượng công trình xây dựng 1.1 Khái niệm về chất lượng xây dựng Khái niệm chất lượng xây dựng (CLXD) đã xuất hiện từ lâu. Tuy nhiên, hiểu như thế nào là CLXD lại là vấn đề không đơn giản. CLXD là một phạm trù rất rộng và phức tạp, phản ánh tổng hợp các nội dung kỹ thuật, kinh tế - xã hội. Do tính phức tạp đó nên hiện nay có rất nhiều quan niệm khác nhau về CLXD.
Mỗi khái niệm đều có những cơ sở khoa học và nhằm giải quyết những mục tiêu, nhiệm vụ nhất định trong thực tế. Đứng trên góc độ khác nhau và tuỳ theo mục tiêu, nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh mà có thể đưa ra những quan niệm về CLXD xuất phát từ sản xuất, tiêu dùng, hay từ đòi hỏi của thị trường. Khái niệm CLXD cần phải hiểu đúng. Chỉ có thể tiến hành có hiệu quả công tác quản lý chất lượng xây dựng (QLCLXD) khi có quan niệm đúng đắn và chính xác về CLXD.
Dưới đây thể hiện một số quan niêm về CLXD: − CLXD là sự tuyệt vời, hoàn hảo tuyệt đối của sản phẩm xây dựng. − CLXD được phản ánh bởi các chỉ tiêu đặc trưng của sản phẩm. − CLXD là sự đạt được và tuân thủ đúng những tiêu chuẩn,quy chuẩn, yêu cầu kinh tế kỹ thuật đã được đặt ra, đã được thiết kế trước. − CLXD là sự đảm bảo về độ đồng đều và độ tin cậy, với chi phí thấp và phù hợp thị trường.
− CLXD là sự phù hợp với mục đích và yêu cầu sử dụng. 4 − CLXD thể hiện qua những đặc tính của sản phẩm và dịch vụ mang lại, tạo lợi thế cạnh tranh nhằm phân biệt nó với sản phẩm cùng loại trên thị trường. − Định nghĩa chất lượng của tổ chức ISO: Để giúp cho hoạt động quản lý chất lượng trong các doanh nghiệp được thống nhất, dễ dàng, tổ chức Quốc tế về tiêu chuẩn hàng hoá (ISO-Internatinal Organization Standardisation) trong bộ tiêu chuẩn ISO 8402:1994 đã đưa ra định nghĩa chất lượng: ''Chất lượng là tập hợp các đặc tính của một thực thể (đối tượng) tạo cho thực thể đó khả năng thoả mãn những nhu cầu cụ thể hoặc tiềm ẩn”. Định nghĩa này đã được đông đảo các quốc gia chấp nhận và Việt Nam đã ban hành thành tiêu chuẩn quốc gia của mình TCVN 8402:1999.
Định nghĩa chất lượng trong ISO 9000 là thể hiện sự thống nhất giữa các thuộc tính nội tại khách quan của sản phẩm với đáp ứng nhu cầu chủ quan của khách hàng. − Quan niệm về chất lượng toàn diện ”Chất lượng được đo bởi sự thoả mãn nhu cầu và là vấn đề tổng hợp”. Sản phẩm xây dựng muốn đáp ứng được các yêu cầu sử dụng thì phải có các đặc tính về công dụng phù hợp. Để tạo ra được tính chất đó cần có những giải pháp kỹ thuật thích hợp.
Nhưng chất lượng còn là vấn đề kinh tế. Sự thoả mãn của khách hàng không phải chỉ bằng những tính chất công dụng mà còn bằng chi phí bỏ ra để có được sản phẩm đó và sử dụng nó. Bên cạnh đó, chất lượng trong thực tế còn được thể hiện ở khía cạnh thời điểm được đáp ứng yêu cầu. Giao hàng đúng lúc, đúng thời hạn là một yếu tố vô cùng quan trọng trong thoả mãn nhu cầu hiện nay.
Trong những năm gần đây, sự thoả mãn của khách hàng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như các dịch vụ đi kèm và đặc biệt là tính an toàn đối với người sử dụng. Từ những năm 1990 trở lại đây, người ta còn hết sức chú trọng “độ tin cậy” của sản phẩm xây dựng. Từ đó có thể hình thành khái niệm chất lượng tổng hợp: Chất lượng chính là sự thoả mãn yêu cầu trên tất cả các phương diện sau: + Đặc tính kỹ thuật của sản phẩm và dịch vụ đi kèm; + Giá cả phù hợp; 5 + Thời hạn giao hàng; + Tính an toàn và độ tin cậy.1-1 Mô hình hóa các yếu tố của chất lượng tổn hợp 1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng xây dựng CLXD được tạo ra từ quy hoach đến các giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư, kết thúc đầu tư và vận hành sử dụng. Do tính chất phức tạp của công tác xây dựng nên CLXD chịu tác động của rất nhiều nhân tố, bao gồm các nhân tố khách quan, chủ quan.
Các nhân tố này có mối quan hệ chặt chẽ ràng buộc với nhau, tạo ra tác động tổng hợp đến CLXD.1 Các yếu tố khách quan − Trình độ tiến bộ khoa học công nghệ: CLXD không thể vượt quá giới hạn khả năng của trình độ tiến bộ khoa học công nghệ nhất định. CLXD trước hết thể hiện ở những đặc trưng về trình độ kỹ thuật sử dụng trong xây dựng. Các chỉ tiêu kỹ thuật này lại phụ thuộc vào trình độ kỹ thuật, công nghệ sử dụng. Đây là giới hạn cao nhất mà CLXD có thể đạt được.
Tiến bộ khoa học - công nghệ giúp không ngừng nâng cao CLXD. Công nghệ, thiết bị mới ứng dụng trong xây dựng giúp nâng cao các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật của sản phẩm xây dựng. Nhờ tiến bộ khoa học - công nghệ 6 làm xuất hiện các nguồn nguyên liệu mới tốt hơn, rẻ hơn nguồn nguyên liệu sẵn có. Khoa học quản lý phát triển hình thành những phương pháp quản lý tiên tiến hiện đại góp phần nắm bắt nhanh hơn, chính xác hơn nhu cầu khách hàng và giảm chi phí sản xuất, từ đó nâng cao CLXD, tăng mức thỏa mãn khách hàng.
− Cơ chế, chính sách quản lý của các quốc gia: Trong môi trường pháp lý với những chính sách và cơ chế quản lý có tác động trực tiếp và to lớn đến việc tạo ra và nâng cao CLXD. Cơ chế quản lý tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư nghiên cứu nhu cầu, thiết kế sản phẩm. Nó cũng tạo ra sức ép thúc đẩy các doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua cơ chế khuyến khích cạnh tranh, bắt buộc các doanh nghiệp phải nâng cao tính tự chủ sáng tạo trong cải tiến chất lượng. Mặt khác, cơ chế quản lý còn là môi trường lành mạnh, công bằng, đảm bảo quyền lợi cho các doanh nghiệp sản xuất đầu tư cải tiến nâng cao chất lượng và bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực đảm bảo chất lượng sản phẩm xây dựng.
Một cơ chế phù hợp sẽ kích thích các doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư, cải tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Ngược lại, cơ chế không khuyến khích sẽ tạo ra sự trì trệ, giảm động lực nâng cao CLXD. − Các yêu cầu về văn hóa, xã hội: Yếu tố văn hóa, xã hội của mỗi khu vực, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc có ảnh hưởng rất lớn đến hình thành các đặc tính CLXD. Những yêu cầu về văn hóa, đạo đức, xã hội và tập tục truyền thống, đồng thời có ảnh hưởng gián tiếp thông qua các qui định bắt buộc CLXD phải thỏa mãn những đòi hỏi phù hợp với truyền thống, văn hóa, đạo đức, xã hội của cộng đồng.
− Điều kiện tự nhiên: Điều kiện tự nhiên có tác động mạnh mẽ đến việc bảo quản và nâng cao chất lượng sản phẩm, đặc biệt là đối với những nước có khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm mưa nhiều như Việt Nam; Nó tác động tới các đặc tính cơ lý hoá của sản phẩm, làm giảm đi chất lượng của sản phẩm, của hàng hoá trong quá trình sản xuất cũng như trong trao đổi, lưu thông và tiêu dùng. − Tình hình thị trường: Đây là nhân tố quan trọng nhất, là xuất phát điểm, tạo lực thu hút định hướng cho sự phát triển CLXD. CLXD chỉ có thể tồn tại khi nó đáp ứng 7 được những mong đợi của khách hàng. Xu hướng phát triển và hoàn thiện CLXD phụ thuộc chủ yếu vào đặc điểm và xu hướng vận động của nhu cầu trên thị trường.
Nhu cầu càng phong phú, đa dạng và thay đổi nhanh chóng cần hoàn thiện chất lượng để thích ứng kịp thời đòi hỏi ngày càng cao của khách hàng. Đến lượt mình, nhu cầu lại phụ thuộc vào tình trạng kinh tế, khả năng thanh toán, trình độ nhận thức, thói quen, truyền thống, phong tục tập quán, văn hóa, lối sống và mục đích sử dụng của khách hàng. Xác định đúng nhu cầu, cấu trúc, đặc điểm và xu hướng vận động của nhu cầu là căn cứ đầu tiên, quan trọng nhất đến hướng phát triển CLXD.2 Các yếu tố chủ quan - Lực lượng lao động: Con người là nhân tố trực tiếp tạo ra và quyết định đến CLXD. Cùng với công nghệ, con người giúp sản phẩm xây dựng đạt chất lượng cao trên cơ sở giảm chi phí.
CLXD phụ thuộc lớn vào trình độ chuyên môn, tay nghề, kinh nghiệm, ý thức trách nhiệm và tinh thần hợp tác phối hơp giữa mọi thành viên. Năng lực và tinh thần của đội ngũ lao động, những giá trị chính sách nhân sự đặt ra có tác động sâu sắc toàn diện đến hình thành CLXD. - Khả năng về máy móc thiết bị, công nghệ: Mức độ hiện đại của máy móc thiết bị và quy trình công nghệ ảnh hưởng lớn đến CLXD, đặc biệt tự động hóa cao, có dây chuyền sản xuất hàng loạt. Cơ cấu công nghệ, thiết bị và khả năng bố trí phối hợp máy móc thiết bị, phương tiện sản xuất ảnh hưởng lớn đến CLXD.
Trong rất nhiều trường hợp, trình độ và cơ cấu công nghệ quyết định đến CLXD. Công nghệ lạc hậu khó có thể tạo ra sản phẩm chất lượng cao, cả về mặt kinh tế và các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật. Quản lý máy móc thiết bị tốt, trong đó xác định đúng phương hướng đầu tư phát triển, hoặc cải tiến nâng cao CLXD trên cơ sở tận dụng công nghệ hiện có với đầu tư đổi mới là một biện pháp đầu tư nâng cao CLXD. Khả năng đầu tư đổi mới công nghệ lại phụ thuộc vào tình hình máy móc thiết bị hiện có, khả năng tài chính và huy động vốn của các doanh nghiệp.
Sử dụng tiết kiệm có hiệu quả máy móc thiết bị 8 hiện có, kết hơp giữa công nghệ hiện có với đổi mới là một trong những hướng quan trọng nâng cao CLXD. - Nguyên vật liệu và hệ thống cung ứng nguyên vật liệu: Một trong những yếu tố đầu vào tham gia cấu thành sản phẩm xây dựng và hình thành các thuộc tính chất lượng là nguyên vật liệu. Vì vậy, đặc điểm và chất lượng nguyên vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến CLXD. Mỗi loại nguyên liệu khác nhau sẽ hình thành những đặc tính chất lượng khác nhau.