CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THI CÔNG CÔNG TRÌNH 1.1 K ái ni m c ản v c c năng quản l t i c ng c ng tr n ựng 1.1 Khái niệm về thi công và quản lý thi công xây dựng công trình - Thi công xây dựng công trình là hoạt động thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình mà nhiệm vụ chủ yếu là xây dựng và lắp đặt thiết bị đối với các công trình xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, di dời, tu bổ, phục hồi, phá dỡ công trình, bảo hành, bảo trì công trình. Mục tiêu cao nhất của thi công xây dựng công trình là hoàn thành công việc xây dựng đúng thiết kế, đảm bảo chất lượng, hiệu quả, đúng tiến độ, đưa công trình vào khai thác sử dụng. - Quản lý thi công xây dựng công trình (sau đây luận văn gọi tắt là quản lý thi công : Là việc phân chia quá trình thi công phức tạp thành các quá trình thành phần, trên cơ s đó áp dụng những hình thức công nghệ, các biện pháp tổ chức phân công lao động và bố trí các phương tiện, máy móc thiết bị xây dựng, công cụ lao động thích hợp, đồng thời tìm ra biện pháp, phối hợp một cách hợp lý giữa các bộ phận tham gia trong quá trình thi công theo không gian và thời gian để đạt tiến độ, chất lượng công trình và đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho doanh nghiệp.2 nh h ng c c i m sản ph m xây dựng công trình n công tác quản lý thi công Công trình xây dựng là sản ph m được tạo thành b i sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. Sản ph m ngành xây dựng công trình giao thônglà những công trình xây dựng như đường sá, cầu cống, đê bao, kè, tường chắn, hệ thống báo hiệu đường bộ.
Bên cạnh những đặc điểm chung như sản ph m của các ngành công nghiệp khác, nó còn mang những đặc điểm riêng, đó là: - Sản ph m xây dựng giao thônglà sản ph m cố định tồn tại lâu dài và gắn chặt với đất đai. 5 - Sản ph m xây dựng giao thông có tính đơn chiếc, khối lượng công tác lớn, trải dài trên các tuyến: tức là được sản xuấn theo đơn đặt hàng đơn chiếc, được sản xuất ra nhiều địa điểm, điều kiện khác nhau, chi phí cũng thường khác nhau đối với cùng một loại hifnhsarn ph m và chịu ảnh hư ng của điều kiện địa lý, tự nhiên, thổ nhưỡng, mật độ dân số và kinh tế-xã hội của nơi tiêu thụ: Sản ph m xây dựng giao thông bao giờ cũng gắn liền với một địa điểm, một địa phương nhất định, công trình xây dựng chủ yếu thi công ngoài trời. Vì vậy phải phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của địa phương đó. Những điều kiện đó bao gồm: địa lý, khí hậu, thời tiết, môi trường, tập quán phong tục của địa phương.
Đặc điểm đó chi phối tới việc thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh như: khảo sát thiết kế, lựa chọn phương án thi công, cung cấp các yếu tố đầu vào, cũng như khai thác sử dụng công trình. Vì vậy nhà thầu cần nghiên cứu, xem xét kỹ lưỡng điều kiện địa lý, tự nhiên, kinh tế xã hội tại địa điểm xây dựng công trình để đưa ra biện pháp thi công hợp lý, giảm thiểu tối đa chi phí do ảnh hư ng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Tính chất đơn chiếc và chịu ảnh hư ng của nơi xây dựng làm cho chi phí sản xuất từng sản ph m xây dựng rất khác nhau: Ngay cùng một loại sản ph m có kết cấu giống nhau thì cũng có sự khác nhau về chi phí sản xuất đó là các hao phí về lao động, chi phí máy, điều kiện thi công của từng công trình. Vì thế việc xác định chi phí sản xuất và giá thành sản ph m xây dựng dân dụng phải tiến hành riêng biệt đối với từng loại sản ph m.
- Sản ph m xây dựng giao thông được sản xuất ra tại nơi tiêu thụ: Các công trình giao thông được sản xuất tại một địa điểm mà nơi đó đồng thời gắn liền với việc tiêu thụ và thực hiện giá trị sử dụng của sản ph m. Địa điểm tiêu thụ sản ph m sẽ do người chủ s hữu quyết định. Vì vậy nếu được định nơi tiêu thụ sản ph m thì đồng thời cũng xác định nơi sản xuất sản ph m. Do đó khi tiến hành xây dựng phải chú ý ngay từ khâu lập dự án để chọn địa điểm xây dựng, khảo sát thiết kế và tổ chức thi công xây dựng công trình sao cho hợp lý, tránh phải phá đi làm lại, hoặc sửa chữa gây thiệt hại vốn đầu tư và giảm tuổi thọ công trình.
- Thời gian sử dụng dài, trình độ kỹ thuật, mỹ thuật cao: êu cầu về độ bền vững, thời gian sử dụng của sản ph m xây dựng giao 6 thôngthường rất lớn, một số loại sản ph m xây dựng giao thông có thể lên tới hàng trăm năm hoặc lâu hơn nữa. Mặt khác, một sản ph m xây dựng giao thông sau khi hoàn thành đưa vào sử dụng còn có tác dụng tô điểm thêm vẽ đ p cho vùng nơi nó được xây dựng và nó cũng là một trong những cơ s quan trọng để đánh giá trình độ phát triển kinh tế, khoa học - kỹ thuật của từng giai đoạn phát triển của một quốc gia. - Chi phí sản xuất sản ph m lớn và khác biệt theo từng công trình: Giá trị của sản ph m xây dựng giao thông thường rất lớn hơn rất nhiều so với những sản ph m hàng hóa thông thường. Chi phí đầu tư cho công trình thường kéo dài trong một thời k dài.
Nhà thầu nhiều khi phải có một lượng vốn đủ lớn để đảm bảo hoạt động trong một thời gian chờ vốn thanh toán của chủ đầu tư. Mỗi công trình xây dựng dân dụng được thực hiện theo một đơn đặt hàng của CĐT (CĐT thông qua đấu thầu, do vậy mang tính chất đơn chiếc, riêng lẻ, đòi hỏi công tác quản lý thi công phải luôn được hoàn thiện, sáng tạo để phù hợp với từng dự án tại các địa điểm thi công cụ thể. Đặc điểm này ảnh hư ng nhiều đến công tác quản lý thi công xây dựng công trình. Cụ thể như sau: Vốn đầu tư xây dựng của CĐT và vốn sản xuất của các tổ chức xây dựng thường bị ứ đọng lâu tại công trình, thanh toán, giải ngân vốn đầu tư gặp nhiều khó khăn, bị kéo dài, thời gian xây dựng kéo dài.
- Sản ph m thường có kích thước lớn, trọng lượng lớn, có quy mô lớn kết cấu phức tạp: Số lượng, chủng loại vật tư, thiết bị xe máy thi công và lao động phục vụ cho mỗi công trình cũng rất khác nhau, lại luôn thay đổi theo tiến độ thi công. B i vậy giá thành sản ph m rất phức tạp thường thay đổi theo từng khu vực, từng thời k. - Sản xuất xây dựng thiếu tính ổn định, có tính lưu động cao: Khác với nhiều ngành khác máy móc, thiết bị và nhân lực thường cố định tại nơi sản xuất sản ph m, hoặc cố định theo các khâu sản xuất, trong hoạt động xây dựng, nhân lực và máy móc trang thiết bị luôn phải di chuyển từ công trường này đến công trường khác. Do quá trình thi công xây dựng biến động, lực lượng lao động, thiết bị thi công, phục vụ thi công, vật tư kỹ thuật… luôn phải di chuyển địa điểm làm cho việc tổ chức xây dựng không ổn định.
Dẫn tới công tác quản lý thi công gặp nhiều 7 khó khăn về quản lý và sử dụng nhân lực để đạt được hiệu quả cao nhất. - Dự án xây dựng đòi hỏi nhiều lực lượng cùng hợp tác để tham gia thực hiện: Dự án xây dựng nói chung và đặc biệt là xây dựng công trình giao thông có liên quan đến nhiều ngành, vùng địa phương. Mặt khác, dự án xây dựng công trình giao thông mang tính chất hài hòa về kỹ thuật, kiến trúc, kinh tế, xã hội, văn hóa nghệ thuật và quốc phòng. Do vậy cần phải có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các bên tham gia vào dự án xây dựng từ quá trình chu n bị đầu tư, chu n bị xây dựng cũng như quá trình thi công xây dựng [9].3 h c n ng quản lý thi công công trình 1.1Chức năng quyết định Quá trình xây dựng của dự án công trình là một quá trình ra quyết định có hệ thống, việc kh i công mỗi một giai đoạn xây dựng đều phải dựa vào quyết định đó.
Việc đưa ra quyết định ngay từ đầu có ảnh hư ng quan trọng đến giai đoạn thiết kế, giai đoạn thi công cũng như sự vận hành sau khi dự án đã được hoàn thành.2 Chức năng kế hoạch Chức năng kế hoạch có thể đưa toàn bộ quá trình, toàn bộ mục tiêu và toàn bộ hoạt động của dự án vào quỹ đạo kế hoạch, dùng hệ thống kế hoạch trạng thái động để điều hành và khống chế toàn bộ dự án. Sự điều hành hoạt động công trình là sự thể hiện theo trình tự mục tiêu dự định. Chính vì có chức năng kế hoạch nên mọi công việc đều có thể dự kiến và khống chế.3 Chức năng tổ chức Chức năng tổ chức có nghĩa là thông qua việc xây dựng một tổ chức dưới sự lãnh đạo của giám đốc dự án để đảm bảo dự án được thực hiện theo hệ thống, xác định chức trách và trao quyền cho hệ thống đó thực hiện chế độ hợp đồng, hoàn thiện chế độ quy định để hệ thống đó có thể vận hành một cách hiệu quả, đảm bảo cho mục tiêu dự án được thực hiện.4 Chức năng điều hành Vì giữa các giai đoạn thực thi dự án công trình, giữa các tầng cấp liên quan và các bộ phận liên quan có rất nhiều bộ phận liên kết. Trong bộ phận liên kết này có mối quan hệ và mâu thuẫn phức tạp, nếu xử lý không tốt sẽ tạo nên những tr ngại trong việc hợp tác phối hợp, ảnh hư ng đến việc thực hiện mục tiêu dự án.
Vì vậy, 8 phải thông qua chức năng điều hành của quản lý dự án để tiến hành kết nối, khắc phục tr ngại, đảm bảo cho hệ thống có thể vận hành một cách bình thường.