CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN Sự yếu kém trong chất lượng hoạt động của các Ban QLDA ở nước ta qua thực tiễn hoạt động trái pháp luật đã bị phanh phui của một số đơn vị đã gây ra những tổn thất không nhỏ cho xã hội và sự suy giảm niềm tin đáng kể vào khả năng thực hiện QLDA của các đơn vị trong nước. Điều này đặt ra một thách thức lớn cho các Ban QLDA trong việc làm thế nào để từng bước hoàn thiện công tác QLDA ở đơn vị mình, gây dựng được niềm tin của chủ đầu tư và góp phần thu hút các nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài, nhất là đối với các Ban QLDA thực hiện quản lý các dự án sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA. Ở Nước ta hiện nay, có nhiều các văn bản QPPL về quản lý ĐTXD đề cập đến trách nhiệm và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia thực hiện dự án. Tuy vậy, trên thực tế vẫn còn có những hành vi thực hiện chưa đúng quy định của các văn bản.
Điều đó cho thấy, một phần do các văn bản chưa được phổ biến một cách hiệu quả tới các chủ thể thực hiện, hoặc chưa đủ tài liệu hướng dẫn; một phần do các chủ thể biết nhưng vẫn cố tình thực hiện sai và một phần do thiếu sự kiểm tra về việc tuân thủ về pháp luật xây dựng của các cơ quản lý nhà nước về xây dựng. Qua tổng kết đánh giá, một số hạn chế trong quá trình quản lý dự án đầu tư xây dựng được thể hiện như sau: - Một số CĐT hiểu chưa đầy đủ về quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm của họ được quy định trong các văn bản QPPL liên quan đến quản lý ĐTXD; - CĐT thực hiện chưa đầy đủ hoặc thiếu chặt chẽ trong việc kiểm tra công tác quản lý đối với các Ban QLDA: với các dự án quy mô lớn như công trình cầu, đường, đập thủy lợi - thủy điện, CĐT đóng vai trò chủ đạo trong công tác quản lý xây dựng và được giao nhiều quyền hạn và nghĩa vụ trong quản lý dự án. Tuy nhiên, việc kiểm tra giám sát của CĐT đối với công việc của các đơn vị này cũng chưa được thực hiện đầy đủ; 5 - Chủ đầu tư chưa đủ năng lực: trong các quy định trên, người quyết định đầu tư thành lập hoặc chỉ định đơn vị có năng lực làm CĐT cho dự án ĐTXD công trình. Nhưng thực tế cho thấy, có một số CĐT chưa có chuyên môn trong công tác QLDA đầu tư xây dựng và công tác quản lý chất lượng nên quá trình thực hiện gặp nhiều lúng túng.
Ở trường hợp khác, với các công trình dân dụng, mỗi dự án được giao cho một CĐT, điều này dẫn tới số lượng CĐT nhiều. Thực tế cho thấy rất khó có đủ CĐT có kinh nghiệm và năng lực trong công tác này. Tuyên Quang là tỉnh miền núi phía Bắc, phía Bắc giáp tỉnh Hà Giang, phía Đông giáp Thái Nguyên và Bắc Kạn, phía Tây giáp Yên Bái, phía Nam giáp Phú Thọ và Vĩnh Phúc. Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 586.800 ha, trong đó có 70% diện tích là đồi núi.
Tuyên Quang có 6 huyện, 1 thành phố, 137 xã, 3 phường và 6 thị trấn, trong đó có 51 xã và 72 thôn bản nằm trong vùng đặc biệt khó khăn. Là tỉnh nằm sâu trong nội địa, cách xa các trung tâm kinh tế - thương mại lớn của cả nước, Tuyên Quang chưa có đường sắt và đường không vì vậy việc thông thương sang các tỉnh khác và ra nước ngoài nhờ vào hệ thống đường bộ quốc lộ 2 và quốc lộ 37; tỉnh có sông Lô chảy qua nên thuận lợi cho việc phát triển giao thông đường thuỷ. Tuyên Quang có căn cứ địa cách mạng mà ngày nay vẫn còn ghi đậm dấu ấn từ mái lán Nà Lừa, mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào, nơi ngọn lửa cách mạng đã được Đảng và Bác Hồ lãnh đạo. Cũng tại đây, trong thời kỳ chống Pháp, Tuyên Quang còn là một trong những tỉnh an toàn khu và Thủ đô kháng chiến Trong những năm vừa qua, công tác đầu tư xây dựng công trình trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang ngày tăng mạnh, tỉnh Tuyên Quang đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm và đã được đầu tư xây dựng các công trình như: Trường học, Trạm y tế, Đường giao thông, công trình Thủy lợi phục vụ 6 tưới tiêu.
Các công trình này đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Tuy vậy, cũng còn một số vấn đề tồn tại trong công tác quản lý các dự án đầu tư xây dựng công trình. Những tồn tại này đã dẫn đến các vấn đề tiến độ, chi phí và về chất lượng của công trình không đạt được hiệu quả như mục tiêu đã đề ra. Dự án đầu tư xây dựng công trình 1.
Dự án đầu tư: Để hiểu về dự án đầu tư xây dựng, trước hết cần tìm hiểu thế nào là dự án và các đặc điểm cơ bản của một dự án. Dự án – với tư cách là đối tượng của quản lý – là một nhiệm vụ mang tính chất một lần, có mục tiêu rõ ràng (trong đó bao gồm số lượng, chức năng và tiêu chuẩn chất lượng), yêu cầu phải được hoàn thành trong một khoảng thời gian quy định, có dự toán tài chính từ trước. Dự án đầu tư mang những đặc trưng cơ bản sau: - Dự án có mục đích và kết quả xác định. Mỗi dự án là một tập hợp của rất nhiều các nhiệm vụ khác nhau cần được thực hiện, mỗi nhiệm vụ cụ thể lại có một kết quả riêng, độc lập.
Tập hợp các kết quả cụ thể của các nhiệm vụ trong mối quan hệ tương tác giữa chúng hình thành nên kết quả chung của dự án. - Dự án có chu kì phát triển riêng và có thời gian tồn tại hữu hạn. Không có dự án nào kéo dài mãi mãi, có dự án hoàn thành trong thời gian rất ngắn, một vài tháng, cũng có dự án để hoàn thành phải mất hàng chục năm, … nhưng dự án nào cũng có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc. Khi dự án kết thúc, kết quả dự án sẽ được chuyển giao cho bộ phận quản lý vận hành, nhóm quản trị dự án khi đó giải tán.
- Sản phẩm của dự án mang tính chất đơn chiếc. Kết quả của dự án không phải là sản phẩm sản xuất hàng loạt, mà có tính khác biệt cao. Sản 7 phẩm và dịch vụ do dự án đem lại là duy nhất, hầu như không lặp lại, và luôn luôn khác biệt nhau một cách tương đối. - Dự án sử dụng các nguồn lực có giới hạn: Mọi dự án đều bị giới hạn bởi các nguồn lực về nhân lực, nguồn vốn, và thời gian nhất định.
- Dự án liên quan đến nhiều bên và có sự tương tác phức tạp giữa các bộ phận quản lý chức năng với quản lý dự án. Dự án nào cũng có sự tham gia của nhiều bên hữu quan như: Chủ đầu tư, đối tượng hưởng thụ dự án, cơ quan quản lý nhà nước, nhà thầu, các nhà tư vấn, quần chúng nhân dân ở địa phương diễn ra dự án, … Tùy theo từng dự án mà mức độ tham gia cũng như vai trò của các đối tượng hữu quan trên là khác nhau. - Dự án có tính bất định và độ rủi ro cao: Hầu hết các dự án đều huy động một khối lượng nguồn lực rất lớn về con người, tài nguyên thiên nhiên, vốn, … và đều được thực hiện trong thời gian tương đối dài. Do đó, dự án thường có tính bất định và độ rủi ro cao.
Khái niệm dự án đầu tư xây dựng công trình Dự án đầu tư là tế bào cơ bản của hoạt động đầu tư. Đó là một tập hợp các biện pháp có căn cứ khoa học và cơ sở pháp lý được đề xuất về các mặt kỹ thuật, công nghệ, tổ chức sản xuất, tài chính, kinh tế và xã hội để làm cơ sở cho việc quyết định bỏ vốn đầu tư với hiệu quả tài chính đem lại cho doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế - xã hội đem lại cho quốc gia và xã hội lớn nhất có thể được. Dự án đầu tư là một tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ trong khoảng thời gian xác định. Theo Luật xây dựng số 50/2014/QH 13 ngày 18 tháng 6 năm 2014 thì dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc 8 sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định.
Ở giai đoạn chuẩn bị dự án đầu tư xây dựng, dự án được thể hiện thông quá Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng. Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng nội dung của một dự án đều bao gồm các phần cơ bản sau: mục đích và sự cần thiết phải đầu tư, sản phẩm và công suất, hình thức pháp lý của tổ chức kinh doanh và góp vốn, thời kỳ hoạt động của dự án, giải pháp về dây chuyền công nghệ, giải pháp về xây dựng, phương án tổ chức bộ máy quản lý và đội ngũ lao động, phân tích hiệu quả tài chính và kinh tế xã hội. Các đặc trưng cơ bản của dự án - Mỗi dự án đầu tư xây dựng là một đơn vị xây dựng được cấu thành bởi một hoặc nhiều công trình đơn lẻ có mối liên hệ nội tại, thực hiện hạch toán thống nhất, quản lý thống nhất trong quá trình xây dựng trong phạm vi thiết kế sơ bộ. - Dự án đầu tư xây dựng coi việc hình thành tài sản cố định là một mục tiêu đặc biệt trong một điều kiện ràng buộc nhất định.