Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư xây dựng cơ bản đóng vai trò đòn bẩy then chốt trong việc hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh tại các vùng ngoại thành. Tại thành phố Hà Nội, sự gia tăng nhanh chóng về mật độ dân cư và tác động phức tạp của biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cấp hệ thống thủy lợi cùng hạ tầng giao thông nông thôn. Giai đoạn 2018 - 2020 ghi nhận khối lượng công việc rất lớn của Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hà Nội khi quản lý và triển khai đồng thời 64 dự án trọng điểm. Tuy nhiên, tính chất đơn chiếc, kéo dài và phụ thuộc vào nhiều cấp quản lý của dự án đầu tư công đã tạo ra không ít rào cản đối với tiến độ, chi phí và chất lượng thực hiện. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá thực trạng công tác quản trị tại đơn vị, từ đó xác lập hệ thống giải pháp hoàn thiện quy trình điều hành theo các tiêu chuẩn quản lý dự án hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công trình triển khai trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2018 đến năm 2020, đồng thời xác lập định hướng phát triển đến năm 2026. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện rõ qua việc nâng cấp hiệu quả thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư đạt tỷ lệ từ 90% đến 93%, hỗ trợ quản lý hiệu quả nguồn vốn cho các công trình lớn như dự án Trạm bơm tiêu Yên Thái với tổng mức đầu tư 1.300 tỷ đồng và dự án đường giao thông xã Vân Hòa trị giá 130,01 tỷ đồng. Kết quả này cung cấp luận cứ thực tiễn để nâng cao chất lượng quản lý dự án nông nghiệp công lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình quản lý dự án và mô hình tam giác quản trị mục tiêu (tiến độ, chi phí, chất lượng) làm khung phân tích chủ đạo. Về mặt pháp lý và học thuật, luận văn chuẩn hóa hệ thống 3 khái niệm cốt lõi: dự án đầu tư theo Luật Đầu tư năm 2018, dự án đầu tư xây dựng theo Luật Xây dựng năm 2014, và quy trình quản trị dự án theo Nghị định số 59/2015/NĐ-CP cùng Thông tư số 16/2016/TT-BXD của Bộ Xây dựng. Hoạt động quản lý được tiếp cận toàn diện qua 3 giai đoạn chuỗi giá trị: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng đưa công trình vào khai thác sử dụng. Quá trình vận hành phải tuân thủ 4 nguyên tắc cơ bản gồm tính khoa học, tính thực tiễn, tính pháp lý và tính đồng nhất. Các tiêu chuẩn kỹ thuật được phân cấp chặt chẽ, trong đó các dự án có tổng mức đầu tư trên 15 tỷ đồng áp dụng quy trình thiết kế 2 bước (thiết kế cơ sở và thiết kế bản vẽ thi công), trong khi các dự án quy mô dưới 15 tỷ đồng thực hiện thiết kế 1 bước thông qua Báo cáo kinh tế - kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo quản lý của 64 dự án (gồm 36 dự án đang triển khai và 28 dự án đã hoàn thành) cùng hồ sơ nghiệp vụ tại 6 phòng ban chuyên môn, tiêu biểu như Phòng Tổng hợp với 24 cán bộ và Phòng Giám sát với 17 cán bộ. Cỡ mẫu dữ liệu sơ cấp bao gồm 45 chuyên gia và cán bộ (20 người thuộc Ban Quản lý dự án và 25 người từ các nhà thầu thi công), kết hợp khảo sát chuyên sâu 32 cán bộ quản lý dự án trực tiếp. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn chính xác các nhân sự có chuyên môn sâu về giám sát kỹ thuật, quản lý dự toán và điều hành giải phóng mặt bằng. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, so sánh đối chiếu tỷ lệ phần trăm và phương pháp logic. Việc lựa chọn các phương pháp này giúp phân tích sâu sắc các biến động thực tế, hạn chế sai lệch chủ quan và đánh giá chính xác hiệu suất quản lý nguồn vốn ngân sách nhà nước giai đoạn 2018 - 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư duy trì tỷ trọng phê duyệt ở mức cao trên 90%. Cụ thể, năm 2018 có 65 trên 70 dự án được phê duyệt (đạt tỷ lệ 93%); năm 2019 phê duyệt 64 trên 71 dự án (đạt 90%); đến năm 2020 có 70 trên 75 dự án được phê duyệt (đạt 93%), ghi nhận mức tăng trưởng 109% về số lượng dự án được phê duyệt so với năm 2019.

Thứ hai, đánh giá công tác lập kế hoạch cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các chỉ số. Khảo sát 63 dự án chỉ ra rằng tiêu chí lập kế hoạch chi phí đạt điểm trung bình cao nhất là 3,9 trên thang điểm 5,0; kế hoạch tiến độ đạt 3,6 điểm; kế hoạch ngân sách đạt 3,5 điểm. Ngược lại, khâu lập kế hoạch nguồn lực và thời gian xin phê duyệt chỉ đạt mức trung bình với 3,2 điểm.

Thứ ba, việc hoàn thành nhiều dự án quy mô lớn đã phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội rõ rệt. Dự án Trạm bơm tiêu Yên Thái đã xây mới công trình đầu mối công suất 54 m3/s với mức đầu tư 1.300 tỷ đồng; dự án Cải tạo trạm bơm tưới tiêu An Mỹ I có kinh phí 79 tỷ đồng đã bảo đảm tưới cho 150 ha và tiêu úng cho 1.212 ha đất nông nghiệp kết hợp nạo vét 6.900m kênh tiêu; công trình cải tạo hệ thống thoát nước tại huyện Quốc Oai hoàn thành đúng hạn sau 145 ngày thi công với giá trị 3,645 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ trong khâu lập kế hoạch nguồn lực và phê duyệt dự án chủ yếu xuất phát từ tính phức tạp của thủ tục hành chính liên ngành giữa các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Bên cạnh đó, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại các địa phương còn gặp nhiều vướng mắc về cơ chế giá đất, làm kéo dài thời gian bàn giao mặt bằng thi công. So sánh với một nghiên cứu gần đây tại các ban quản lý dự án chuyên ngành, việc bố trí vốn còn dàn trải và tình trạng điều chỉnh dự toán thiết kế là nguyên nhân phổ biến làm suy giảm hiệu quả quản trị. Các kết quả nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ ràng thông qua biểu đồ cột thể hiện biến động tỷ lệ phê duyệt dự án đạt từ 90% đến 93% qua các năm 2018 - 2020, kết hợp cùng biểu đồ mạng nhện phản ánh 5 khía cạnh lập dự án với điểm số dao động từ 3,2 đến 3,9 điểm. Bảng biểu và đồ thị này giúp nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các mắt xích yếu kém trong chu trình điều phối dự án.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng quản lý dự án trong giai đoạn 2022 - 2026, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

  1. Kiện toàn tổ chức bộ máy và chuẩn hóa nhân sự: Ban Giám đốc cùng Phòng Tổng hợp thực hiện sắp xếp lại vị trí việc làm cho 10 cán bộ Văn phòng và 24 cán bộ kế toán - kế hoạch; phấn đấu 100% cán bộ giám sát và kỹ thuật đạt chứng chỉ hành nghề xây dựng hạng II và hạng III trước năm 2024.
  2. Ứng dụng công nghệ và phần mềm quản lý tiến độ: Phòng Quản lý dự án và Phòng Giám sát với 17 cán bộ đẩy mạnh việc ứng dụng phần mềm điều phối tiến độ chuyên ngành và hệ thống thông tin công trình, đặt mục tiêu cắt giảm 15% thời gian xử lý thủ tục nội bộ trong giai đoạn 2022 - 2025.
  3. Siết chặt công tác thẩm định và quản lý chi phí: Phòng Thẩm định với 9 cán bộ chủ trì phối hợp cùng các đơn vị tư vấn kiểm soát chặt chẽ hồ sơ dự toán thiết kế 2 bước đối với dự án trên 15 tỷ đồng, hướng tới mục tiêu tiết kiệm từ 5% đến 8% tổng mức đầu tư thông qua công tác đấu thầu minh bạch từ năm 2023.
  4. Nâng cao hiệu quả phối hợp giải phóng mặt bằng: Phòng Giải phóng mặt bằng với 15 cán bộ tăng cường phối hợp cùng chính quyền cấp huyện, xây dựng phương án bồi thường công khai nhằm giảm thiểu 20% khiếu nại phát sinh và bảo đảm bàn giao 100% mặt bằng sạch đúng tiến độ cam kết đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

  1. Lãnh đạo và cán bộ ban quản lý dự án chuyên ngành: Tài liệu cung cấp quy trình chuẩn hóa về quản trị dự án công ích, hỗ trợ tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực cho các dự án thủy lợi và giao thông có quy mô vốn từ 10 tỷ đồng đến trên 1.000 tỷ đồng.
  2. Cơ quan quản lý nhà nước và sở chuyên ngành: Đóng vai trò là căn cứ tham khảo hữu ích cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Xây dựng trong việc rà soát thủ tục thẩm định dự án nhóm B và nhóm C.
  3. Các nhà thầu xây dựng và đơn vị tư vấn giám sát: Hỗ trợ các doanh nghiệp nắm vững quy trình nghiệm thu, lập hồ sơ thanh quyết toán khối lượng hoàn thành và kiểm soát các chỉ tiêu chất lượng công trình nông nghiệp.
  4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chất lượng về phương pháp phân tích định lượng dựa trên mẫu khảo sát 45 cá nhân và bộ dữ liệu thực chứng từ 64 dự án đầu tư công.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu nghiên cứu bao quát của luận văn là gì?
Luận văn tập trung hệ thống hóa cơ sở lý thuyết, phân tích thực trạng công tác quản lý tiến độ, chi phí và chất lượng tại Ban Quản lý dự án giai đoạn 2018 - 2020. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giải ngân nguồn vốn đầu tư công đến năm 2026.

Những dự án trọng điểm nào được phân tích chi tiết trong luận văn?
Nghiên cứu làm rõ kết quả thực hiện của 5 dự án tiêu biểu gồm: Trạm bơm tiêu Yên Thái (1.300 tỷ đồng), đường giao thông xã Vân Hòa (130,01 tỷ đồng), Trạm bơm An Mỹ I (79 tỷ đồng), hồ Văn Sơn (10,21 tỷ đồng) và cải tạo đường tại huyện Quốc Oai (3,645 tỷ đồng).

Phương pháp khảo sát dữ liệu sơ cấp được tiến hành như thế nào?
Tác giả thực hiện phát phiếu khảo sát tới 45 đối tượng gồm 20 cán bộ của Ban Quản lý dự án và 25 nhân sự thuộc các nhà thầu thi công, kết hợp điều tra chuyên sâu 32 cán bộ quản lý dự án để thu thập các đánh giá định lượng về quy trình chuẩn bị đầu tư.

Khâu nào trong công tác lập dự án bị đánh giá thấp nhất?
Khâu lập kế hoạch nguồn lực và xin phê duyệt dự án đạt điểm thấp nhất với 3,2 trên thang điểm 5,0. Nguyên nhân chính do quy trình phê duyệt trải qua nhiều cấp thẩm định và sự phối hợp giải phóng mặt bằng với chính quyền địa phương còn chậm trễ.

Các giải pháp đề xuất hướng tới những mục tiêu định lượng nào?
Các giải pháp đặt mục tiêu 100% cán bộ kỹ thuật đạt chứng chỉ hành nghề, giảm 15% thời gian xử lý thủ tục nội bộ, tiết kiệm từ 5% đến 8% chi phí qua đấu thầu và rút ngắn 20% thời gian giải phóng mặt bằng trong giai đoạn 2022 - 2026.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện lý luận và nguyên tắc quản trị dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp sử dụng vốn ngân sách.
  • Đánh giá thực chứng 64 dự án giai đoạn 2018 - 2020, làm rõ tỷ lệ thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư luôn đạt từ 90% đến 93%.
  • Nhận diện các điểm nghẽn về lập kế hoạch nguồn lực (đạt 3,2 trên thang điểm 5,0) và những rủi ro phát sinh trong công tác giải phóng mặt bằng.
  • Thiết lập 4 nhóm giải pháp đồng bộ về bộ máy, công nghệ, thẩm định chi phí và phối hợp địa phương với lộ trình thực hiện từ năm 2022 đến năm 2026.
  • Đóng góp khung tham chiếu khoa học giúp các đơn vị sự nghiệp công lập tối ưu hóa quy trình quản lý dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là gắn kết chặt chẽ các nguyên lý quản trị kinh doanh hiện đại với đặc thù quản lý đầu tư công tại các công trình thủy lợi, giao thông nông thôn Hà Nội. Trong giai đoạn 2022 - 2026, việc kiện toàn bộ máy và số hóa quản trị là đòi hỏi tất yếu để gia tăng hiệu suất giải ngân. Các nhà quản lý và chủ đầu tư dự án công lập hãy chủ động áp dụng các giải pháp từ công trình này nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng cơ bản.