CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐẦU THẦU CÁC DỰ ÁN SỬ DỤNG VỐN ODA TẠI VIỆT NAM 1.1 Tổng quan về đấu thầu 1.1 Một số quan điểm về đấu thầu 1.1 Quan điểm của chủ đầu tư “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” Với quan niệm của chủ đầu tư thì đấu thầu chỉ tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường là nơi các quy luật diễn ra theo đúng bản chất của nó như quy luật giá trị, quy luật cung cầu… giúp chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu có năng lực đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật chất lượng đảm bảo tiến độ thi công với chi phí là thấp nhất, tạo đà cho sự cạnh trạnh và cơ sở cho công tác đấu thầu phát triển và hoàn thiện.2 Quan điểm của nhà thầu “Đấu thầu là một hình thức kinh doanh mà thông qua đó nhà thầu dành cơ hội có được hợp đồng thực hiện dự án”. Thực chất đấu thầu là “cuộc chơi” trên thương trường. Nói đến “cuộc chơi” thường gắn với vận “may”, “rủi” sau mỗi cuộc chơi bao giờ cũng có người thắng, người thua và cuộc chơi này tùy thuộc vào năng lực, kinh nghiệm của các nhà thầu. Vì vậy không có điều gì ngạc nhiên khi vấn đề tham dự thầu đã hấp dẫn việc điều tra nghiên cứu của chính các nhà thầu cũng như nhiều học giả khác.
Những việc nghiên cứu, điều tra này chưa có đủ cơ sở để loại bỏ tính không chắc chắn ra khỏi đấu thầu có nghĩa là cuộc chơi vẫn phải chấp nhận sự may rủi, được thua giữa các nhà thầu.3 Quan điểm trong quản lý Nhà nước 5 Đấu thầu là một phương thức quản lý việc lập và thực hiện dự án đầu tư và thông qua đó lựa chọn được nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của dự án trên cơ sở cạnh tranh giữa các nhà thầu. Theo Điều 53 Nghị định 52/CP của Chính phủ ngày 08/07/1999 có ghi “Khuyến khích đấu thầu với tất cả các dự án đầu tư và xây dựng của các công trình sản xuất kinh doanh hoặc văn hóa xã hội, không phân biệt nguồn vốn”. Đây là nội dung quan trọng của giai đoạn thực hiện đầu tư, trong quá trình quản lý đầu tư và xây dựng nhằm mục tiêu sử dụng các nguồn vốn đầu tư do Nhà nước quản lý đạt hiệu quả cao nhất, chống tham ô lãng phí.4 Quan điểm chung Đấu thầu là cuộc thi có cùng một điều kiện. ở đó đầu bài thi chính là hồ sơ mời thầu, bài thi là hồ sơ dự thầu và thang điểm là tiêu chuẩn đánh giá.
Cuộc thi này có sự tham gia của 3 bộ phận: - Bộ phận thứ nhất: Bên mời thầu là người ra đề thi. - Bộ phận thứ hai: Nhà thầu là người làm bài thi. - Bộ phận thứ ba: Là cơ quan quản lý Nhà nước bao gồm thanh tra, công luận, nhà tài trợ (WB, ADB) hoặc chính phủ nước thứ ba. Đây là cuộc thi phức tạp có bảo lãnh và thực hiện theo quy định của Chính phủ trên cơ sở đánh giá hồ sơ dự thầu ở cùng một mặt bằng qua hai bước : Đánh giá hồ sơ dự thầu và thẩm định cùng với quyết định của nhà tài trợ.
Tiêu chí đánh giá thầu là đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Trên cơ sở các quan điểm đã trình bày ở trên, ta thấy đấu thầu là một phạm trù kinh tế, nó gắn liền với sự ra đời của sản xuất và trao đổi hàng hóa, không có sản xuất và trao đổi hàng hóa thì không có đấu thầu. Vậy đấu thầu được hiểu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu hoặc yêu cầu của chủ dự án.2 Một số khái niệm - Đấu thầu 6 Như đã nêu ở trên, “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. - Đấu thầu trong nước Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu.
- Đấu thầu quốc tế Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài được tham dự thầu. - Dự án Dự án đầu tư phát triển (sau đây gọi chung là dự án) bao gồm: chương trình, dự án đầu tư xây dựng mới; dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng các dự án đã đầu tư xây dựng; dự án mua sắm tài sản, kể cả thiết bị, máy móc không cần lắp đặt; dự án sửa chữa, nâng cấp tài sản, thiết bị; dự án, đề án quy hoạch; dự án, đề tài nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật, điều tra cơ bản; các chương trình, dự án, đề án đầu tư phát triển khác. - Chủ đầu tư Chủ đầu tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án. - Bên mời thầu Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: a) Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; b) Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; c) Đơn vị mua sắm tập trung; d) Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn.
7 - Nhà thầu chính Nhà thầu chính là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn. Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh - Nhà thầu phụ Nhà thầu phụ là nhà thầu tham gia thực hiện gói thầu theo hợp đồng được ký với nhà thầu chính. Nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu phụ thực hiện công việc quan trọng của gói thầu do nhà thầu chính đề xuất trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trên cơ sở yêu cầu ghi trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. - Nhà thầu trong nước Nhà thầu trong nước là tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam hoặc cá nhân mang quốc tịch Việt Nam tham dự thầu.
- Nhà thầu nước ngoài Nhà thầu nước ngoài là tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài hoặc cá nhân mang quốc tịch nước ngoài tham dự thầu tại Việt Nam - Gói thầu Gói thầu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần, khối lượng mua sắm cho một thời kỳ đối với mua sắm thường xuyên, mua sắm tập trung. - Hồ sơ mời thầu Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. - Hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất Hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. - Giá gói thầu 8 Giá gói thầu là giá trị của gói thầu được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu.
- Giá dự thầu Giá dự thầu là giá do nhà thầu ghi trong đơn dự thầu, báo giá, bao gồm toàn bộ các chi phí để thực hiện gói thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. - Giá đề nghị trúng thầu Giá đề nghị trúng thầu là giá dự thầu của nhà thầu được đề nghị trúng thầu sau khi đã được sửa lỗi, hiệu chỉnh sai lệch theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, trừ đi giá trị giảm giá (nếu có). - Giá trúng thầu Giá trúng thầu là giá được ghi trong quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. - Hợp đồng Hợp đồng là văn bản thỏa thuận giữa chủ đầu tư với nhà thầu được lựa chọn trong thực hiện gói thầu thuộc dự án; giữa bên mời thầu với nhà thầu được lựa chọn trong mua sắm thường xuyên; giữa đơn vị mua sắm tập trung hoặc giữa đơn vị có nhu cầu mua sắm với nhà thầu được lựa chọn trong mua sắm tập trung; giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư được lựa chọn hoặc giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư được lựa chọn và doanh nghiệp dự án trong lựa chọn nhà đầu tư.
- Xây lắp Xây lắp gồm những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt công trình, hạng mục công trình. - Hàng hóa Hàng hóa gồm máy móc, thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, vật tư, phụ tùng; hàng tiêu dùng; thuốc, vật tư y tế dùng cho các cơ sở y tế.3 Mục tiêu của đấu thầu - Đảm bảo tính cạnh tranh: Qua tổ chức đấu thầu đòi hỏi các nhà thầu phát huy hết khả năng của mình về trình độ khoa học kỹ thuật, công nghệ và tiềm năng sẵn có, hoặc liên danh để cạnh tranh với các nhà thầu. - Đảm bảo tính công bằng: Đấu thầu tạo ra được một cơ sở hợp lý để nhà thầu có điều kiện bình đẳng với nhau. Các nhà thầu có đủ điều kiện theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu đều có thể tham gia, không phân biệt với các thành phần kinh tế hoặc loại hình doanh nghiệp.
