CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH CỦA KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan Theo bộ tài chính, “Các chủ thế có lợi ích gắn với doanh nghiệp và các đối tượng có liên quan đều quan tâm đến hoạt động tài chính của doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng thông tin kinh tế, tài chính của doanh nghiệp. Mỗi đối tượng quan tâm theo giác độ và với mục tiêu khác nhau”. Các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp bao gồm: Các nhà quản lý doanh nghiệp, Nhà đầu tư (kể cả Các cổ đông hiện tại và tương lai), Những tổ chức cung cấp tín dụng cho doanh nghiệp như: Ngân hàng, tổ chức tài chính, người mua trái phiếu của doanh nghiệp, các doanh nghiệp khác…, Những người hưởng lương trong doanh nghiệp, cơ quan quản lý Nhà nước, nhà phân tích tài chính.
Các đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác nhau sẽ đề ra các quyết định phù hợp với lợi ích của họ. Vì vậy, phân tích tài chính đối với mỗi đối tượng khác nhau sẽ đáp ứng các mục tiêu khác nhau. Vì tầm quan trọng của việc phân tích báo cáo tài chính, không ít các nhà nghiên cứu đã tổng hợp và đưa ra lý thuyết tổng quát nhất quá trình phân tích tài chính của một chủ thể kinh tế như “Sách Tài Chính Doanh Nghiệp - Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hào”, “International Financial Statement Analysis – Thomas R.Robinson, Hennie Van Greuning, Elaine Henry, Michael A. Broihahn”, “Đọc và phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp - Nguyễn Trọng Cơ, Nghiêm Thị Thà”,… Bên cạnh đó, có không ít các công trình nghiên cứu về đề tài phân tích báo cáo tài chính, có thể chia thành các nhóm sau: Nhóm 1: Phân tích tài chính đối với nhà quản lý doanh nghiệp.
Nhóm đề tài này gồm có: “Công tác phân tích tài chính của Công ty TNHH một thành viên Duyên Hải thực trạng và giải pháp” tác giả Phan Thị Hồng Ngọc, Nguyễn Ngô Thị Hoài Thu, “Công tác phân tích tài chính tại CTCP chuyển phát nhanh bưu điện – thực trạng và giải pháp” tác giả Nguyễn Thu Trang, Lê Thị Diệu Huyền, “Giải pháp hoàn thiện công tác phân tích tài chính Công ty Cổ phần Tư vấn xây dựng Điện” tác giả Nguyễn Thị Phương Thảo, Đỗ Thị Hồng Hạnh. Nhóm nghiên cứu này phân tích 3 để đánh giá khả năng hoạt động và đưa ra giải pháp hướng đi để phát triển hoạt động kinh doanh tại doanh nghiệp. Nhóm 2: Phân tích tài chính đối với các nhà đầu tư. Nhóm đề tài này gồm có: “Phân tích và định giá cổ phiếu VIS của công ty Cổ phần thép Việt Ý” tác giả Nguyễn Ngọc Bách, “Phân tích và định giá cổ phiếu công ty cổ phần đầu tư phát triển đô thị và khu công nghiệp Sông Đà” tác giả Tào Thị Việt Hà.
Các công trình nghiên cứu thuộc nhóm này phân tích tài chính nhằm mục đích đưa ra quyết định đầu tư vốn vào doanh nghiệp. Nhóm 3: Phân tích tài chính đối với các nhà cung cấp tín dụng. Nhóm đề tài này gồm: “Giải pháp hoàn thiện công tác phân tích tài chính tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á” tác giả Đoàn Thị Xuân Nhàn, Phạm Thị Hoa, “Giải pháp nâng cao chất lượng phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Á Châu-ACB chi nhánh Đông Đô” tác giả Đoàn Văn Hậu, Phan Vân Hà, “Giải pháp nâng cao hiệu quả phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại cổ phần tiên phong chi nhánh Thanh Xuân” tác giả Trần Minh Lợi, Đỗ Thị Vân Trang. Nhóm đề tài này đi sâu phân tích tài chính hướng tới mục đích đánh giá khả năng thanh toán nợ để quyết định cho vay vốn vào doanh nghiệp.
Có thể thấy đề đài phân tích tài chính doanh nghiệp là một đề tài không mới, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu. Tuy nhiên, việc phân tích tài chính chỉ đúng trong một thời điểm nhất định, vì vậy phân tích tài chính luôn phải cập nhật có tính mới trong mọi thời điểm. Hiện tại, có chưa có công trình nghiên cứu nào về việc nâng cao hoạt động phân tích tài chính khách hàng ở ngân hàng TMCP Sài Gòn chi nhánh Hai Bà Trưng năm 2018 - 2020. Do đó, nghiên cứu hiện tại là đề tài mới và có tính đóng góp, xây dựng cho công tác phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng SCB, giúp ngân hàng có thể giảm thiểu chi phí rủi ro cũng như nâng cao hiệu suất trong quy trình phân tích tài chính khách hàng.2 Cơ sở lý luận về phân tích tài chính doanh nghiệp khách hàng trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm phân tích tài chính và tầm quan trọng trong hoạt động cho vay tại các ngân hàng thương mại Phân tích tài chính doanh nghiệp là một tập hợp các khái niệm, phương pháp và công cụ cho phép thu thập, xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác trong quản lý doanh nghiệp nhằm đánh giá tình hình tài chính, khả năng và tiềm lực của doanh nghiệp, giúp cho người sử dụng thông tin đưa ra các quyết định tài chính, quản lý phù hợp. Phân tích tài chính doanh nghiệp là nền tảng để NHTM quyết định cho vay, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và đo lường rủi ro tín dụng. Bên cạnh đó, phân tích tài chính doanh nghiệp là cơ sở để NHTM đưa ra các chính sách tín dụng Phân tích tài chính doanh nghiệp trên các phương diện khác nhau để xác định khả năng và ý chí trả nợ của khách hàng; phân tích những tình huống có thể xảy ra dẫn đến rủi ro cho ngân hàng, dự đoán khả năng khắc phục những rủi ro đó, dự kiến những biện pháp giảm thiểu rủi ro và hạn chế tổn thất cho ngân hàng; phân tích tính chân thật của những thông tin đã thu thập được từ phía khách hàng, từ đó nhận xét thái độ, thiện chí của khách hàng làm cơ sở cho việc ra quyết định cấp tín dụng. Tài liệu sử dụng trong phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại 1.
Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp a. Bảng cân đối kế toán là một báo cáo tài chính doanh nghiệp tổng hợp, phản ánh tổng quát được toàn bộ tài sản hiện có cũng như nguồn vốn để hình thành các tài sản của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Bảng cân đối kế toán phản ánh số liệu về giá trị toàn bộ các tài sản và nguồn vốn hiện có của doanh nghiệp, tại thời điểm lập báo cáo tài chính, vì vậy người ta coi bảng cân đối kế toán như một bức ảnh chụp nhanh toàn bộ nguồn lực tài chính của doanh nghiệp tại một thời điểm thường là cuối năm, cuối quý hoặc cuối tháng. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hay còn gọi là bảng báo cáo lãi lỗ, chỉ ra sự cân bằng giữa thu nhập (doanh thu) và chi phí trong từng kỳ kế toán.
Bảng báo cáo này phản ánh tổng hợp tình hình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh theo từng loại trong một thời kỳ kế toán và tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. Báo cáo còn được sử dụng như một bảng hướng dẫn để xem xét doanh nghiệp sẽ hoạt động thế nào trong tương lai. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là một loại báo cáo tài chính, được dùng để tổng hợp tình ra và vào của dòng tiền của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định. Ngoài ra, báo cáo lưu chuyển tiền tệ còn cung cấp những số liệu liên quan đến sự thay đổi trong tài sản, cơ cấu tài chính, khả năng chuyển đổi thành tiền của tài sản, khả năng thanh toán và khả năng tạo ra luồng tiền của doanh nghiệp.
Nghiên cứu báo cáo lưu chuyển tiền tệ giúp doanh nghiệp đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của mình một cách khách quan nhất, đồng thời cũng so sánh được mức độ hiệu quả giữa các doanh nghiệp. Lý do là vì BCLCTT có thể loại trừ được các ảnh hưởng của việc sử dụng các phương pháp kế toán khác nhau cho cùng một giao dịch và hiện tượng. Bên cạnh đó, BCLCTT còn giúp doanh nghiệp xem xét và dự đoán luồng tiền trong lai có số lượng, thời gian lưu chuyển và độ tin cậy như thế nào. Từ đó, doanh nghiệp còn có thể kiểm tra lại các đánh giá, dự đoán trước đó về dòng tiền, mối quan hệ giữa khả năng sinh lời với lượng lưu chuyển tiền thuần và những tác động của thay đổi giá.
Thuyết minh báo cáo tài chính được lập để giải thích và bổ sung thông tin về tình hình hoạt động sản xuất – kinh doanh, tình hình tài chính cũng như kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ báo cáo mà các bảng báo cáo khác không thể trình bày rõ rang và chi tiết. Qua đó, nhà đầu tư hiểu rõ và chính xác hơn về tình hình hoạt động thực tế của doanh nghiệp. Cơ sở dữ liệu khác - Nguồn thông tin chung - Thông tin liên quan đến trạng thái ngành kinh tế - Thông tin về bản thân doanh nghiệp 6 1. Quy trình phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại Mối quan tâm hàng đầu của các nhà phân tích tài chính là đánh giá khả năng xảy ra rủi ro phá sản tác động tới các doanh nghiệp mà biểu hiện là khả năng thanh toán, khả năng cân đối vốn, khả năng hoạt động cũng như khả năng sinh lời của doanh nghiệp.
Trên cơ sở đó, các nhà phân tích tài chính tiếp tục nghiên cứu và đưa ra những dự đoán về kết quả hoạt động nói chung và mức doanh lợi nói riêng của doanh nghiệp trong tương lai. Nói cách khác, phân tích tài chính là cơ sở để dự báo tài chính. Phân tích tài chính có thể được ứng dụng theo nhiều hướng khác nhau: Với mục đích tác nghiệp (chuẩn bị các quyết định nội bộ), với mục đích nghiên cứu, thông tin hoặc theo vị trí của nhà phân tích (trong doanh nghiệp hoặc ngoài doanh nghiệp). Tuy nhiên, trình tự phân tích và dự báo tài chính đều phải tuân theo các nghiệp vụ phân tích thích ứng với từng giai đoạn dự báo.